Luận văn thạc sĩ giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào DTTS huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái

Luận văn thạc sĩ phân tích hay giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số huyện trấn yên tỉnh yên bái, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Phạm Anh Đức
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Trung
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Giảm Nghèo Bền Vững Cho Đồng Bào Dân Tộc Thiểu Số Huyện Trấn Yên, Tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu đề tài nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học, thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.3. Các bài học về giảm nghèo trên Thế giới
• 2.4. Các bài học về giảm nghèo Việt Nam
• 2.5. Tổng quan các công trình đã nghiên cứu
• 2.6. Bài học kinh nghiệm rút ra về giảm nghèo cho đồng bào DTTS huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Kinh tế - xã hội
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.4. Phương pháp phân tích
• 3.3.5. Phương pháp so sánh
• 3.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các nguồn lực và phát triển kinh tế
• 3.4.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng nghèo đa chiều
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng công tác giảm nghèo tại huyện Trấn Yên
• 4.2. Khái quát các chương trình giảm nghèo tại huyện Trấn Yên trong giai đoạn 2016 - 2018
• 4.3. Kết quả giảm nghèo của huyện Trấn Yên giai đoạn 2016-2018
• 4.4. Thực trạng nghèo của các hộ điều tra
• 4.5. Thực trạng công tác giảm nghèo của 3 xã nghiên cứu
• 4.6. Đặc điểm chung của nhóm hộ nghiên cứu
• 4.7. Thực trạng nghèo của nhóm hộ điều tra
• 4.8. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới giảm nghèo tại huyện Trấn Yên
• 4.9. Nguyên nhân nghèo đói của nhóm hộ điều tra
• 4.10. Phân tích nguyên nhân ảnh hưởng đến giảm nghèo đa chiều
• 4.11. Nguyện vọng của hộ nghèo trong công tác giảm nghèo
• 4.12. Một số giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại Huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số huyện Trấn Yên

Giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Trấn Yên là một vấn đề cấp thiết. Huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, với đặc thù là vùng miền núi, có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Việc áp dụng các giải pháp giảm nghèo bền vững không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Tình hình thực trạng nghèo đói tại huyện Trấn Yên

Huyện Trấn Yên hiện có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ hộ nghèo năm 2018 là 9,3%, trong đó hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 49,44%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các giải pháp giảm nghèo hiệu quả.

1.2. Ý nghĩa của việc giảm nghèo bền vững

Giảm nghèo bền vững không chỉ giúp nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội của huyện Trấn Yên. Điều này cũng giúp giảm thiểu sự phân hóa giàu nghèo và tạo ra sự công bằng trong xã hội.

II. Những thách thức trong công tác giảm nghèo bền vững tại Trấn Yên

Công tác giảm nghèo bền vững tại huyện Trấn Yên gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như thiếu vốn sản xuất, thiếu đất canh tác, và thiếu phương tiện sản xuất là những rào cản lớn. Ngoài ra, nhận thức của người dân về giảm nghèo và phát triển kinh tế còn hạn chế.

2.1. Thiếu vốn và nguồn lực sản xuất

Nhiều hộ dân tộc thiểu số không có đủ vốn để đầu tư vào sản xuất. Điều này dẫn đến việc họ không thể cải thiện thu nhập và thoát nghèo. Việc huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân và chính quyền là rất cần thiết.

2.2. Thiếu kiến thức và kỹ năng

Nhiều người dân chưa được đào tạo về kỹ thuật sản xuất nông nghiệp hiện đại. Điều này làm giảm năng suất lao động và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân.

III. Các giải pháp chính để giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Để giảm nghèo bền vững, huyện Trấn Yên cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Các giải pháp này bao gồm phát triển kinh tế, giáo dục và đào tạo nghề, cũng như bảo vệ môi trường. Việc kết hợp các yếu tố này sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững.

3.1. Phát triển kinh tế địa phương

Cần thúc đẩy các hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. Việc tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người dân là rất quan trọng.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho người dân

Cần tổ chức các khóa đào tạo nghề cho người dân, giúp họ có thêm kỹ năng và kiến thức trong sản xuất. Điều này sẽ giúp họ nâng cao năng suất lao động và thu nhập.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về giảm nghèo

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp giảm nghèo bền vững đã mang lại kết quả tích cực. Tỷ lệ hộ nghèo đã giảm đáng kể trong những năm qua. Các chương trình hỗ trợ đã giúp nhiều hộ gia đình cải thiện đời sống.

4.1. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ

Các chương trình hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ đã giúp nhiều hộ gia đình tiếp cận với nguồn vốn và kỹ thuật sản xuất. Điều này đã góp phần giảm tỷ lệ nghèo trong cộng đồng.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Cần rút ra bài học từ các chương trình thành công để áp dụng cho các chương trình tiếp theo. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và điều chỉnh các chính sách cho phù hợp là rất quan trọng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho giảm nghèo bền vững

Giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số huyện Trấn Yên là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, tổ chức và cộng đồng để đạt được mục tiêu này. Hướng đi tương lai cần tập trung vào phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của sự phối hợp

Sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và tổ chức xã hội là rất cần thiết để triển khai hiệu quả các giải pháp giảm nghèo. Cần có sự đồng lòng từ cộng đồng để đạt được mục tiêu chung.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Điều này sẽ giúp đảm bảo sự phát triển lâu dài cho huyện Trấn Yên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Dù đồng bào dân tộc thiểu số chỉ chiếm khoảng 15% tổng dân số cả nước, nhưng lại chiếm tới 23% tổng số người nghèo (theo Báo cáo 58/BC-UBDT năm 2017). Thực tế này cho thấy tình trạng nghèo đói ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số mang tính chất thâm căn cố đế và tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo rất cao nếu thiếu các giải pháp mang tính căn cơ.

Tại huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, công tác giảm nghèo trong giai đoạn 2016 - 2018 đã ghi nhận những bước tiến vượt bậc. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện đã giảm mạnh từ 20,58% năm 2016 xuống còn 9,30% vào cuối năm 2018, tương đương mức giảm 11,28%. Mặc dù vậy, tính bền vững của công tác giảm nghèo vẫn đối mặt với thách thức lớn khi tỷ lệ hộ nghèo là người dân tộc thiểu số chiếm tới 49,44% trong tổng số hộ nghèo toàn huyện. Đa số hộ thoát nghèo mới chỉ ở mức cận nghèo, sinh kế thiếu ổn định và năng lực chống chịu trước các rủi ro thiên tai, dịch bệnh còn rất yếu.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp với tên gọi "Giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái" do học viên Phạm Anh Đức thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Hà Quang Trung tại Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên tập trung làm rõ thực trạng, phân tích các nhân tố tác động và nhận diện các nguyên nhân cốt lõi gây nghèo tại địa bàn. Trên cơ sở dữ liệu giai đoạn 2016 - 2018, công trình đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cho giai đoạn 2020 - 2025 nhằm hỗ trợ địa phương giảm tỷ lệ thiếu hụt dịch vụ xã hội đa chiều xuống dưới 0,5%, nâng cao thu nhập thực tế và đảm bảo sinh kế dài hạn cho người dân bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng thời hai khung lý thuyết nền tảng trong nghiên cứu phát triển:

• Khung phân tích Tiếp cận Sinh kế Bền vững (Sustainable Livelihoods Approach - SLA) do Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID, 1999) ban hành. Khung lý thuyết này phân tích năng lực sinh kế của hộ gia đình dựa trên 5 nguồn vốn cơ bản: vốn con người (trình độ, kỹ năng), vốn tự nhiên (đất đai, tài nguyên rừng, nguồn nước), vốn vật chất (nhà ở, tư liệu sản xuất), vốn tài chính (thu nhập, vốn vay tín dụng) và vốn xã hội (mạng lưới tương trợ, chính sách).
• Lý thuyết Nghèo đa chiều (Multidimensional Poverty Framework) theo phương pháp luận Alkire & Foster (2007) và chuẩn nghèo đa chiều của Chính phủ Việt Nam theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg. Cách tiếp cận này đo lường nghèo đói không chỉ qua thu nhập (ngưỡng 700.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn) mà còn qua mức độ thiếu hụt 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản gồm: Y tế, Giáo dục, Nhà ở, Nước sạch & Vệ sinh, và Tiếp cận thông tin.

Bên cạnh đó, các khái niệm trọng tâm như Giảm nghèo bền vững, Sốc và Rủi ro sinh kế, Chuẩn nghèo quốc gia được hệ thống hóa chặt chẽ, tạo cơ sở lý luận vững chắc để đánh giá toàn diện năng lực thoát nghèo của nông hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2016 - 2018:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê huyện Trấn Yên (2016 - 2018), các báo cáo tổng kết của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, UBND huyện Trấn Yên, và các công trình khoa học đã công bố liên quan đến giảm nghèo vùng cao.
• Dữ liệu sơ cấp và Cỡ mẫu: Tổng thể nghiên cứu gồm 4.609 hộ nghèo và cận nghèo trên địa bàn huyện năm 2018. Cỡ mẫu khảo sát được xác định theo công thức Slovin với mức sai số e = 0,09, xác định dung lượng mẫu tối thiểu là 118 hộ và mở rộng lên 120 hộ để đảm bảo độ chính xác cao trong thống kê.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại 3 tiểu vùng đại diện cho các mức độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau: Xã Việt Cường (vùng thuận lợi - 40 hộ), Xã Việt Hồng (vùng trung bình - 40 hộ) và Xã Hồng Ca (vùng đặc biệt khó khăn - 40 hộ). Trong tổng số 120 hộ điều tra, có 66 hộ nghèo dân tộc thiểu số, 28 hộ nghèo người Kinh, 7 hộ cận nghèo dân tộc thiểu số và 19 hộ cận nghèo người Kinh.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Tác giả áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tổ và phương pháp so sánh tương đối - tuyệt đối trên phần mềm Microsoft Excel. Việc lựa chọn các phương pháp này cho phép phân tích rõ nét cơ cấu kinh tế, lượng hóa mức độ thiếu hụt từng chỉ số xã hội cơ bản và làm rõ sự khác biệt giữa các nhóm dân tộc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra bốn phát hiện trọng tâm về bức tranh giảm nghèo tại huyện Trấn Yên:

1. Tỷ lệ nghèo giảm nhanh nhưng chênh lệch theo thành phần dân tộc còn sâu sắc: Giai đoạn 2016 - 2018, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ 20,58% xuống 9,30%, hộ nghèo là đồng bào dân tộc thiểu số giảm được 6,19%. Tuy nhiên, hộ dân tộc thiểu số vẫn chiếm tới 49,44% tổng số hộ nghèo trên toàn địa bàn, cho thấy tiến độ giảm nghèo ở nhóm người yếu thế chậm hơn so với nhóm hộ người Kinh.
2. Tình trạng thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản diễn ra cục bộ: Trong các chỉ số đo lường nghèo đa chiều, tỷ lệ thiếu hụt lớn nhất tập trung ở tiêu chí hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh với 62,64% số hộ thiếu hụt, tiếp đến là diện tích nhà ở bình quân không đạt chuẩn chiếm 52,75%. Ngoài ra, mức độ thiếu hụt trong tiếp cận dịch vụ viễn thông và thẻ bảo hiểm y tế đều ở mức 35,16%.
3. Cơ cấu kinh tế và cơ cấu lao động chuyển dịch tích cực: Tổng giá trị sản xuất các ngành kinh tế của huyện tăng từ 3.755,0 tỷ đồng năm 2016 lên 4.605,7 tỷ đồng năm 2018 (tăng trưởng bình quân 110,75%/năm). Cơ cấu ngành Nông - lâm - thủy sản giảm từ 38,47% xuống 34,89%, trong khi ngành Công nghiệp - xây dựng tăng từ 35,90% lên 38,45%. Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tăng đều từ 24,82% lên 30,56% (đạt 16.585 lao động năm 2018).
4. Quy mô vốn hỗ trợ giảm nghèo được phân bổ lớn: Tổng dư nợ cho vay các chương trình tín dụng chính sách ưu đãi giai đoạn 2016 - 2018 đạt 239,5 tỷ đồng. Toàn huyện đã cấp 17.183 lượt thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo, cận nghèo với kinh phí 10,732 tỷ đồng; tổ chức 54 lớp đào tạo nghề cho 1.562 lao động nông thôn (tỷ lệ lao động qua đào tạo toàn huyện đạt 58%), đồng thời giải quyết việc làm mới cho 5.143 lao động và đưa 133 người đi xuất khẩu lao động.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích nguyên nhân nghèo đói từ 120 phiếu điều tra thực tế chỉ ra rằng các rào cản nội tại lớn nhất gồm có: thiếu vốn đầu tư sản xuất, thiếu đất canh tác có chất lượng cao (diện tích đất sản xuất nông nghiệp toàn huyện chỉ chiếm 17,35% tổng diện tích tự nhiên năm 2018 và có xu hướng giảm nhẹ), thiếu phương tiện kỹ thuật và quy mô nhân khẩu lớn (trung bình 3,51 người/hộ).

Khi đối chiếu với các nghiên cứu tương đồng tại Tuyên Quang, Bắc Giang và Điện Biên, kết quả nghiên cứu tại Trấn Yên tái khẳng định rằng việc chỉ hỗ trợ tiền mặt đơn thuần sẽ không mang lại tính bền vững nếu không nâng cao năng lực tự thân của hộ gia đình. Dữ liệu từ các bảng phân tổ thống kê và biểu đồ dịch chuyển kinh tế trong luận văn chứng minh việc đẩy mạnh chuyển dịch sang trồng dâu nuôi tằm (diện tích dâu tăng từ 224 ha năm 2016 lên 270,8 ha năm 2018) và phát triển kinh tế đồi rừng là hướng đi chiến lược giúp tạo ra dòng tiền ổn định cho người dân bản địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thực hiện mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững giai đoạn 2020 - 2025, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Nhóm giải pháp 1: Nâng cao năng lực lãnh đạo và chỉ đạo điều hành. UBND huyện và Ban Chỉ đạo giảm nghèo các xã cần đổi mới phương thức tuyên truyền nhằm xóa bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào chính sách của Nhà nước. Tổ chức tối thiểu 15 lớp tập huấn chuyên môn cho hơn 1.200 lượt cán bộ cơ sở, bí thư chi bộ, trưởng thôn bản để nâng cao kỹ năng rà soát hộ nghèo đa chiều định kỳ.
• Nhóm giải pháp 2: Đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với thị trường lao động. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với các cơ sở đào tạo nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 65% vào năm 2025. Phấn đấu giải quyết việc làm mới cho khoảng 1.800 - 2.000 lao động/năm, ưu tiên đào tạo kỹ thuật canh tác cây lâm nghiệp, trồng dâu nuôi tằm và kết nối cung cầu xuất khẩu lao động.
• Nhóm giải pháp 3: Triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Phòng Dân tộc phối hợp Phòng Giáo dục & Đào tạo và Trung tâm Y tế huyện đảm bảo 100% người thuộc hộ nghèo, cận nghèo dân tộc thiểu số được cấp thẻ bảo hiểm y tế; xóa bỏ 100% nhà tạm dột nát; đồng thời nâng tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số có nhà tiêu hợp vệ sinh lên trên 85% vào năm 2025.
• Nhóm giải pháp 4: Huy động và quản lý hiệu quả nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện mở rộng quy mô giải ngân vốn vay ưu đãi đạt trên 300 tỷ đồng giai đoạn 2020 - 2025, tạo điều kiện cho 100% hộ nghèo dân tộc thiểu số có phương án sản xuất khả thi được vay vốn mua con giống, phân bón và máy móc cơ giới hóa nông nghiệp.
• Nhóm giải pháp 5: Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát và phòng ngừa tái nghèo. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị tăng cường kiểm tra, đánh giá phân loại hộ nghèo theo chu kỳ 6 tháng/lần. Xây dựng quỹ hỗ trợ rủi ro thiên tai và biến động giá nông sản tại 21 xã, thị trấn nhằm kịp thời hỗ trợ các hộ cận nghèo không bị trượt trở lại ngưỡng nghèo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Cung cấp khung phương pháp đánh giá thực trạng nghèo đa chiều và cơ sở khoa học để xây dựng Đề án phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp chọn mẫu Slovin, ứng dụng lý thuyết sinh kế bền vững SLA và phương pháp phân tổ thống kê trong phân tích kinh tế nông nghiệp.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và đơn vị tài trợ an sinh: Cung cấp dữ liệu thực địa chi tiết về mức độ thiếu hụt các chỉ số nước sạch, nhà tiêu hợp vệ sinh và nhà ở, làm căn cứ thiết kế các dự án viện trợ sinh kế trúng đối tượng thụ hưởng.
• Cán bộ khuyến nông và các hợp tác xã địa phương: Vận dụng các mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi (như trồng dâu nuôi tằm, kinh tế lâm nghiệp) vào thực tế sản xuất nhằm nâng cao chuỗi giá trị nông sản vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

• Tiếp cận nghèo đa chiều khác biệt như thế nào so với tiếp cận nghèo đơn chiều truyền thống? Tiếp cận nghèo đơn chiều chỉ căn cứ vào tiêu chí thu nhập hoặc mức chi tiêu tiền mặt. Ngược lại, tiếp cận nghèo đa chiều theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg đánh giá toàn diện cả mức thu nhập (dưới 700.000 đồng/người/tháng ở nông thôn) và mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin), giúp hạn chế việc bỏ sót các hộ vừa thoát ngưỡng nghèo tiền tệ nhưng thiếu hụt an sinh.

• Vì sao tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số tại Trấn Yên vẫn chiếm tới 49,44% dù tỷ lệ nghèo chung giảm mạnh? Do đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống chủ yếu ở các xã vùng sâu có địa hình chia cắt mạnh như Hồng Ca, thiếu đất canh tác màu mỡ, trình độ thâm canh hạn chế và quy mô gia đình đông con. Dù tỷ lệ nghèo chung toàn huyện giảm xuống 9,30% năm 2018, nhóm hộ dân tộc thiểu số vẫn tích tụ nhiều khó khăn nội tại và khả năng tiếp cận thị trường kém hơn.

• Khung phân tích sinh kế bền vững SLA đóng vai trò gì trong luận văn? Khung SLA của DFID giúp phân tích toàn diện 5 nguồn vốn sinh kế (con người, tự nhiên, vật chất, tài chính, xã hội) của hộ nông dân. Thông qua khung này, tác giả đã bóc tách rõ nét sự suy giảm tài sản sinh kế là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới tình trạng dễ bị tổn thương và nghèo đói của người dân.

• Những chỉ số thiếu hụt xã hội nào tại huyện Trấn Yên cần ưu tiên khắc phục nhất? Kết quả khảo sát chỉ ra hai chỉ số có tỷ lệ thiếu hụt cao nhất là hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh (chiếm 62,64% số hộ thiếu hụt đa chiều) và diện tích nhà ở an toàn (chiếm 52,75%). Đây là hai điểm nghẽn hạ tầng sống cần được ưu tiên lồng ghép vào chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

• Giải pháp nào giúp ngăn ngừa tình trạng tái nghèo sau khi hộ dân đã thoát nghèo? Luận văn đề xuất giải pháp đa dạng hóa nguồn vốn tín dụng chính sách gắn liền với hướng dẫn kỹ thuật khuyến nông, chuyển giao mô hình sinh kế có giá trị cao như trồng dâu nuôi tằm và phát triển rừng kinh tế. Đồng thời, xây dựng quỹ dự phòng rủi ro thiên tai và bao phủ 100% bảo hiểm y tế để bảo vệ hộ dân trước các biến cố bất ngờ.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện thực trạng giảm nghèo tại huyện Trấn Yên giai đoạn 2016 - 2018, ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 20,58% xuống 9,30%, đồng thời chỉ rõ thách thức khi tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số vẫn chiếm 49,44%.
• Ứng dụng thành công lý thuyết sinh kế bền vững và phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều để phân tích mẫu khảo sát thực địa 120 hộ tại 3 tiểu vùng đại diện (Việt Cường, Việt Hồng, Hồng Ca).
• Lượng hóa chính xác các chiều thiếu hụt hạ tầng sống của nông hộ, nổi bật là tiêu chí vệ sinh môi trường (62,64%) và diện tích nhà ở (52,75%).
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ về quản lý, đào tạo nghề, an sinh xã hội, tín dụng ưu đãi và giám sát rủi ro phục vụ lộ trình phát triển giai đoạn 2020 - 2025.
• Cung cấp tài liệu tham khảo khoa học và thực tiễn giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý nông nghiệp nông thôn.

Độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ chuyên trách có thể khai thác các mô hình phân tích và dữ liệu thực chứng trong luận văn để áp dụng vào các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới tại các địa phương miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nghèo Có nhiều khái niệm về nghèo đói của các tổ chức và quốc gia trên thế giới cũng như Việt Nam trên nhiều phương diện và tiêu thức khác nhau như theo thời gian, không gian, thế giới, môi trường, theo thu nhập, theo mức tiêu dùng và theo những đặc trưng khác nhau của nghèo đói. Song quan niệm thống nhất cho rằng: “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư có mức thu nhập thấp với điều kiện ăn, mặc, ở và các nhu cầu cần thiết khác bằng hoặc thấp hơn mức tối hiểu để duy trì cuộc sống ở một khu vực tại một thời điểm nhất định” (Bộ Lao Động Thương Binh Xã Hội,2015) Tại hội nghi về chống nghèo đói do Ủy ban Kinh tế xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc - Thái Lan vào tháng 9 năm 1993 các quốc gia trong hku vực đã thống nhất cho rằng “Nghèo đói là tình trạng của một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và phong tục ấy được xã hội thừa nhận” (Escap, 1993) Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội.

Tổ chức tại Copenhagen Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “Nghèo đói là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD mỗi ngày cho một người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại”. Tuy vậy, cũng có quan niệm khác về nghèo đói mang tính kinh điển hơn, triết lý hơn của chuyên gia hang đầu của tổ chức lao động quốc tế (ILO) ông Abaplaen, người được giải thưởng Nobel về kinh tế năm 1997 cho rằng: “Nghèo đói là sự thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng”. Xét cho Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 cùng sự tồn tại của con người nói chung và người giàu, người nghèo nói riêng sự khác nhau để phân biệt giữa họ chính là cơ hội lựa chọn của mỗi người trong cuộc sống và thông thường người giàu có cơ hội lựa chọn nhiều hơn người nghèo. Dựa trên những quan niệm về nghèo đói của các cá nhân và tổ chức trên thế giới, Việt Nam đã đưa ra các khái niệm cụ thể và được nghiên cứu ở mức độ cá nhân và cộng đồng.

Nghèo, đói là tình trạng của một bộ phận cư dân nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Đó là những hộ thiếu ăn từ 1 đến 2 tháng, thường vay mượn của cộng đồng và thiếu khả năng chi trả cho cộng đồng. Đói là thang thấp nhất của nghèo, đói thuần túy là đói ăn, đói nằm trọn trong phạm trù kinh tế vật chất và khác với đói thông tin, đói hưởng thụ văn hóa, thuộc phạm trù văn hóa tinh thần. Đói cũng có hai dạng là đói kinh niên và đói cấp tính (đói gay gắt) : - Đói kinh niên là đói từ đời này sang đời khác, là bộ phận dân cư nghèo đói nhiều năm liền cho tới thời điểm đang xét.

- Đói cấp tính là bộ phận dân cư rơi vào tình trạng đói đột xuất do nhiều nguyên nhân như gặp tai nạn, thiên tai, rủi ro khác tại thời điểm đang xét. Qua đây có thể thấy được các quan niệm về nghèo đói nêu trên phản ánh 3 khía cạnh của người nghèo: - Không được hưởng những nhu cầu cơ bản nhất ở mức độ tối thiểu dành cho con người. - Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư. - Thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng.

Chuẩn mực xác định nghèo đói * Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ giàu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 nghèo của các quốc gia dựa vào thu nhập quốc dân bình quân tính theo đầu người trong một năm với hai cách tính đó là: Phương pháp Atlas tức là tính theo tỉ giá hối đoái và tính theo USD. Phương pháp PPP (purchasing power parity) là phương pháp tính theo sức mua tương đương và cũng tính bằng USD. Theo phương pháp Atlas, năm 1990 người ta chia mức bình quân của các nước trên toàn thế giới làm 6 loại: + Trên 25.000 USD/người/năm là nước cực giàu.000 USD/người/năm là nước giàu.000 USD/người/năm là nước khá giàu.000 USD/ngươi/năm là nước trung bình. + Từ 500 đến dưới 2.500 USD/người/năm là nước nghèo.

+ Dưới 500 USD/người/năm là nước cực nghèo. Cũng theo quan niệm trên Ngân hàng thế giới đưa ra kiến nghị thang nghèo đói như sau: + Đối với các nước nghèo: Các cá nhân bị coi là nghèo khi mà có thu nhập dưới 0. + Đối với các nước đang phát triển là 1 USD/ngày. + Các nước thuộc châu Mỹ La Tinh và Caribe là 2 USD/ngày.

+ Các nước Đông Âu là 4 USD/ngày. + Các nước công nghiệp phát triển là 14,4 USD/ngày. Vì vậy, các quốc gia đều tự đưa ra chuẩn của riêng nước mình thông thường thấp hơn thang nghèo đói mà Ngân hàng thế giới đưa ra. Ví dụ như Mỹ đưa ra chuẩn nghèo là mức thu nhập dưới 16.000 Kcal đối với một hộ gia đình chuẩn (gia đình 4 người) trong một năm tương đương với 11,1 USD/ngày/người.

Nhưng cần thấy rằng, ngoài thu nhập nghèo đói còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác như văn hóa, chính trị, xã hội, sức khỏe, trình độ… Vì vậy, để đánh giá vấn đề nghèo đói, bên cạnh tiêu chí thu nhập quốc gia bình quân, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 UNDP còn đưa ra chỉ số phát triển con người HDI bao gồm hệ thống 3 chỉ tiêu: tuổi thọ, tình trạng biết chữ của người lớn và thu nhập bình quân đầu người trong năm. Đây là chỉ tiêu cho phép đánh giá đầy đủ và toàn diện về sự phát triển và trình độ văn minh của mỗi quốc gia, nhìn nhận nước giàu nghèo tương đối chính xác và khách quan. * Chuẩn mực xác định nghèo đói ở Việt Nam Bảng 1. Quy định về chuẩn nghèo đói (theo tiêu chuẩn quốc gia) Nghèo (KV nông thôn, miền ≤ 80.000 đồng núi, hải đảo) 2001 - 2005 (mức thu Nghèo (KV nông thôn, đồng nhập tính bằng tiền) ≤ 100.000 đồng bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) ≤ 150.000 đồng nhập tính bằng tiền) Nghèo (KV thành thị) ≤ 260.000 đồng nhập tính bằng tiền) Nghèo (KV thành thị) ≤ 500.000 đồng (Nguồn: Bộ LĐ-TB và XH, chương trình mục tiêu quốc gia về XĐGN và Quyết định số 170/2005/QĐ-TT; Quyết định số 59/2015 TTg) Phương pháp chuẩn nghèo này đã được đánh giá phù hợp với mức sống và thu nhập của dân cư nói chung, cũng như thu nhập của 20% nhóm nghèo nhất, đảm bảo được khả năng huy động nguồn lực thực hiện mục tiêu dự kiếp và đáp ứng được yêu cầu từng bươc tiếp cận và hội nhập quốc tế.

* Tiêu chí xác định chuẩn xã nghèo: Năm 2002, Bộ Thương binh và xã hội có Quyết định số: 587/2002/QĐ- BLĐTBXH quy định xã nghèo (ngoài chương trình 135) là xã có đầy đủ tiêu chí sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Có tỷ lệ hộ nghèo từ 25% trở lên. - Chưa có đủ 3 trong 6 hạng mục cơ sở hạ tầng thiết yếu, cụ thể như sau: + Dưới 30% số họ được sử dụng nước sạch. + Dưới 50% số hộ được sử dụng điện sinh hoạt. + Chưa có đường ô tô tới trung tâm xã, ô tô không đi lại được cả năm.

+ Số phòng học mới đáp ứng được 70% nhu cầu của học sinh hoặc phòng tạm bằng tranh, tre, nứa, lá. + Chưa có trạm y tế, hoặc có nhưng là nhà tạm. + Chưa có chợ hoặc chợ tạm. * Các khía cạnh của nghèo đói - Về thu nhập: Đa số những người nghèo có cuộc sống khó khăn cực khổ và có mức thu nhập thấp.

Điều này do tính chất công việc của họ đem lại. Người nghèo thường làm công việc đơn giản, lao động chân tay, công việc cực nhọc nhưng thu nhập thấp. Công việc thường bấp bênh, không ổn định, phụ thuộc vào thời vụ và có tính rủi ro liên quan đến thời tiết ( mưa, nắng, hạn hán, lũ lụt, động đất…). Các nghề thuộc về nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp là ví dụ cho vấn đề này.

Do thu nhập thấp nên chi tiêu trong cuộc sống của những người nghèo hạn chế hầu hết các nhu cầu sinh hoạt hàng ngày chỉ được đáp ứng ở mức thấp thậm chí là không đủ. Điều này kéo theo hàng loạt vấn đề khác như giảm sức khỏe, giảm sức lao động từ đó giảm thu nhập đã tạo nên vòng luẩn quẩn của đói nghèo. - Y tế - giáo dục: Những người nghèo thường mắc phải những căn bệnh như cảm cúm, đau khớp… vì phải lao động cực nhọc. Ngoài ra họ còn phải sống trong những vùng có điều kiện vệ sinh, y tế còn hạn chế.

Họ không được sử dụng nước sạch, không có công trình khép kín, dẫn đến tăng tỷ lệ số trẻ em bị suy dinh dưỡng và bà mẹ bị mang thai thiếu máu. Nguyên nhân là do bị đối xử bất bình đẳng trong xã hội người nghèo không được tiếp xúc với các dịch vụ an sinh xã hội so với người giàu. Bên cạnh đó trình độ nhận thức của người nghèo, họ thường không quan tâm tới sức khỏe của mình, chủ quan khiến bệnh càng trầm trọng hơn. Tình trạng giáo dục đối với người nghèo cũng là vấn đề đáng quan tâm.

Hầu hết những người nghèo không đủ điều kiện học đến nơi đến chốn. Tỷ lệ thất học, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 mù chữ ở hộ nghèo, đói rất cao. Tình trạng này do các gia đình không thể trang trải được lệ phí, học phí cho con cái hoặc do tâm lý cổ hủ lạc hậu không cho con cái đi học vì sẽ mất đi 1 lao động.