Giữ Gìn Và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Tộc Người Tày Ở Thái Nguyên Hiện Nay

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người tày ở thái nguyên hiện nay, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Nội
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thị Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Tộc Người Tày Ở Thái Nguyên: Bảo Tồn Và Phát Huy
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• MỞ ĐẦU
• Lý do lựa chọn đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Ý nghĩa của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống và giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về giá trị, giá trị văn hóa, về các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu về phương hướng, giải pháp giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện nay
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày
• 1.3. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỘC NGƯỜI TÀY Ở THÁI NGUYÊN
• 2.1. Khái niệm giá trị văn hóa truyền thống, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 2.1.1. Khái niệm giá trị văn hóa truyền thống
• 2.1.2. Khái niệm giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 2.2. Các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên cần được giữ gìn và phát huy
• 2.2.1. Giá trị văn hóa vật thể
• 2.2.2. Giá trị văn hóa phi vật thể
• 2.3. Các nhân tố tác động đến quá trình giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 2.3.1. Nhân tố khách quan
• 2.3.2. Nhân tố chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỘC NGƯỜI TÀY Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY – THỰC TRẠNG
• 3.1. Khái quát về tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Vài nét về điều kiện tự nhiên, lịch sử tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Vài nét về người Tày tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Những thành tựu chủ yếu trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên và nguyên nhân
• 3.2.1. Những thành tựu chủ yếu
• 3.2.2. Nguyên nhân của những thành tựu
• 3.3. Một số hạn chế trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên và nguyên nhân
• 3.3.1. Một số hạn chế trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay
• 3.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3.4. Những vấn đề đặt ra trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỘC NGƯỜI TÀY Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY
• 4.1. Một số quan điểm cơ bản trong giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.1.1. Nâng cao nhận thức tính tất yếu của việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện nay
• 4.1.2. Đảm bảo sự thống nhất giữa truyền thống với hiện đại, giữa kế thừa với đổi mới trong quá trình giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.1.3. Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên là sự nghiệp chung của Đảng, của Nhà nước, của các cấp, các ngành tỉnh Thái Nguyên và của toàn thể đồng bào Tày
• 4.2. Một số giải pháp về giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.2.1. Đa dạng hóa phương thức tuyên truyền, giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.2.2. Phải coi giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên là công việc của chính họ trong bối cảnh hiện nay
• 4.2.3. Đảm bảo sự linh hoạt trong quá trình thực hiện chính sách văn hóa của Đảng, của Nhà nước, của tỉnh ủy Thái Nguyên
• 4.2.4. Ngăn chặn sự biến đổi hoàn toàn các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày trong quá trình phát triển hiện nay
• 4.2.5. Đảm bảo sự gắn kết giữa sự phát triển kinh tế với chú trọng phát triển văn hóa trên cơ sở giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giá Trị Văn Hóa Tày Thái Nguyên Giới Thiệu Chung

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Nó hình thành, lựa chọn và bổ sung qua lịch sử, trở thành truyền thống khi được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Văn hóa là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của mỗi dân tộc. Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội”. Trong quá trình đổi mới hiện nay, nhiều yếu tố phát triển kinh tế - xã hội tác động đến văn hóa truyền thống của dân tộc, vừa tích cực, vừa hàm chứa mặt trái. Đó là quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế. Quá trình này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo tồn văn hóa Tày.

1.1. Vai trò của Văn Hóa Tày Thái Nguyên trong phát triển xã hội

Văn hóa Tày Thái Nguyên đóng vai trò quan trọng trong việc định hình bản sắc và củng cố tinh thần cộng đồng. Nó không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là nguồn lực cho sự phát triển bền vững. Việc phát huy văn hóa Tày giúp tăng cường ý thức tự hào dân tộc, khơi dậy tiềm năng sáng tạo và góp phần vào sự đa dạng văn hóa của đất nước. Du lịch văn hóa Tày cũng đang trở thành một động lực kinh tế quan trọng, thu hút du khách và tạo việc làm cho người dân.

1.2. Giá Trị Văn Hóa Tày Thái Nguyên Nền Tảng cho sự Trường Tồn

Giá trị văn hóa Tày là những yếu tố cốt lõi, bền vững, được truyền lại qua nhiều thế hệ. Chúng bao gồm các phong tục tập quán, lễ hội, trang phục, ẩm thực, văn học dân gian, nghệ thuật trình diễn, và kiến trúc nhà sàn. Những giá trị này không chỉ thể hiện bản sắc riêng của người Tày mà còn góp phần vào sự phong phú của văn hóa Việt Nam. Cần có những giải pháp bảo tồn văn hóa để những giá trị này không bị mai một theo thời gian. Theo nghiên cứu, truyền thống văn hóa Tày có sức sống mãnh liệt, nhưng cũng cần được nuôi dưỡng và phát huy trong bối cảnh hiện đại.

II. Thực Trạng Bảo Tồn Văn Hóa Tày Thách Thức Cơ Hội

Thái Nguyên là tỉnh có vị trí đặc biệt quan trọng, là trung tâm kinh tế, văn hoá của khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Thái Nguyên còn là nơi có nhiều trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp, đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực. Tộc người Tày ở Thái Nguyên đứng vị trí thứ 2, sau người Kinh. Người Tày Thái Nguyên sớm tiếp cận với những thành tựu của sự phát triển trong nước và trên thế giới. Tuy nhiên, nhiều nét văn hóa truyền thống, đặc biệt là những nét cốt yếu đang bị mai một, pha trộn, thậm chí biến mất hoàn toàn.

2.1. Những Thành Tựu trong Giữ Gìn Văn Hóa Tày Thái Nguyên gần đây

Trong những năm gần đây, đã có nhiều nỗ lực trong việc giữ gìn văn hóa Tày. Chính quyền địa phương đã triển khai các chương trình phục dựng lễ hội truyền thống, hỗ trợ các nghệ nhân dân gian, và khuyến khích việc dạy tiếng Tày trong cộng đồng. Các hoạt động du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Tày cũng đang phát triển mạnh mẽ, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân và góp phần nâng cao ý thức bảo tồn di sản văn hóa Tày. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn còn hạn chế và chưa đủ để đối phó với những thách thức đặt ra.

2.2. Giá Trị Văn Hóa Tày trước nguy cơ mai một Nguyên nhân

Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, và sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai đang tạo ra những áp lực lớn đối với văn hóa Tày. Thanh niên Tày ngày càng ít quan tâm đến các giá trị truyền thống, ngôn ngữ Tày dần bị lãng quên, và nhiều phong tục tập quán tốt đẹp đang dần biến mất. Việc thiếu nguồn lực đầu tư cho bảo tồn văn hóa, sự thiếu hụt đội ngũ cán bộ chuyên môn, và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các ban ngành cũng là những nguyên nhân khiến cho công tác giữ gìn văn hóa Tày gặp nhiều khó khăn. Cần có nghiên cứu văn hóa Tày để hiểu rõ hơn về thực trạng và đưa ra các giải pháp phù hợp.

III. Bí Quyết Bảo Tồn Văn Hóa Tày Giải Pháp Hướng Đi Mới

Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Tày, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc nâng cao nhận thức, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, và tạo ra những cơ chế, chính sách hỗ trợ hiệu quả. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng, từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, đến từng người dân Tày, để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc.

3.1. Phương Pháp Bảo Tồn Văn Hóa Tày Giáo Dục và Truyền Thông

Tăng cường giáo dục về văn hóa Tày trong trường học và cộng đồng, sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng để quảng bá di sản văn hóa Tày, tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc và thu hút sự quan tâm của giới trẻ. Hỗ trợ việc dạy và học tiếng Tày, biên soạn tài liệu về văn hóa Tày, và khuyến khích việc sử dụng tiếng Tày trong gia đình và cộng đồng. Cần xây dựng các chương trình khai thác du lịch văn hóa, tạo ra những sản phẩm du lịch hấp dẫn gắn liền với bản sắc văn hóa Tày.

3.2. Chính Sách Bảo Tồn Văn Hóa Tày Hỗ Trợ Nghệ Nhân Cộng Đồng

Xây dựng các chính sách hỗ trợ nghệ nhân dân gian, những người nắm giữ và truyền bá văn hóa Tày, tạo điều kiện để họ truyền nghề cho thế hệ trẻ. Đầu tư cho việc bảo tồn và phục dựng các di tích lịch sử, văn hóa, và các làng nghề truyền thống của người Tày. Khuyến khích và hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu về văn hóa Tày, thu thập và lưu giữ các tư liệu quý về lịch sử Tày, xã hội Tày, và đời sống văn hóa Tày. Theo các chuyên gia, phát triển bền vững văn hóa là chìa khóa để bảo tồn lâu dài bản sắc văn hóa.

IV. Ứng Dụng Văn Hóa Tày vào Du Lịch Cơ Hội Phát Triển

Thái Nguyên có tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa gắn với bản sắc văn hóa Tày. Các lễ hội truyền thống, kiến trúc nhà sàn, ẩm thực độc đáo, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của người Tày có thể trở thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước. Việc phát triển du lịch cần đi đôi với việc bảo tồn văn hóa, đảm bảo rằng các giá trị truyền thống không bị thương mại hóa và mai một.

4.1. Du Lịch Văn Hóa Tày Tạo Sản Phẩm Độc Đáo và Hấp Dẫn

Phát triển các tour du lịch khám phá các làng bản truyền thống của người Tày, trải nghiệm đời sống văn hóa Tày, tham gia các hoạt động lễ hội, và thưởng thức ẩm thực địa phương. Xây dựng các khu du lịch sinh thái kết hợp với việc giới thiệu văn hóa Tày, tạo ra những không gian trải nghiệm độc đáo và hấp dẫn. Phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đậm bản sắc văn hóa Tày, như trang phục, đồ trang sức, và các vật dụng trang trí, làm quà lưu niệm cho du khách.

4.2. Khai Thác Du Lịch Văn Hóa Tày Bài Học Kinh Nghiệm Thành Công

Nghiên cứu kinh nghiệm của các địa phương khác trong việc phát triển du lịch văn hóa gắn với văn hóa dân tộc thiểu số, rút ra những bài học thành công và áp dụng vào thực tế của Thái Nguyên. Đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển du lịch, chia sẻ lợi ích một cách công bằng, và bảo vệ môi trường tự nhiên và văn hóa. Xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp du lịch, chính quyền địa phương, và cộng đồng, để đảm bảo sự phát triển bền vững của du lịch văn hóa Tày.

V. Giá Trị Văn Hóa Tày Kết Luận và Tương Lai Phát Triển

Việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng, từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, đến từng người dân Tày, để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc. Chỉ khi đó, văn hóa Tày mới có thể trường tồn và góp phần vào sự phong phú của văn hóa Việt Nam.

5.1. Hướng Đi Tương Lai Kết Hợp Truyền Thống và Hiện Đại

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và tìm tòi những phương pháp mới để bảo tồn văn hóa Tày một cách hiệu quả, đồng thời tạo ra những cơ hội để văn hóa Tày phát triển và hội nhập vào đời sống hiện đại. Cần khuyến khích sự sáng tạo của các nghệ sĩ và nhà thiết kế trong việc tạo ra những sản phẩm văn hóa mang đậm bản sắc Tày nhưng vẫn phù hợp với thị hiếu của công chúng. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa Tày, việc kết hợp giữa truyền thống văn hóa Tày và văn hóa hiện đại là chìa khóa để bảo tồn văn hóa Tày trong bối cảnh hội nhập.

5.2. Chính Sách Bền Vững Đảm Bảo Tương Lai cho Văn Hóa Tày

Để đảm bảo tương lai cho văn hóa Tày, cần có những chính sách bền vững, tập trung vào việc đầu tư cho giáo dục, bảo tồn di sản, hỗ trợ nghệ nhân, và phát triển du lịch. Chính sách cần đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình xây dựng và thực hiện, đồng thời tạo ra những cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, các tổ chức xã hội, và các doanh nghiệp, để tạo ra một hệ sinh thái văn hóa bền vững, nơi văn hóa Tày được trân trọng, bảo tồn, và phát huy.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ triết học với đề tài "Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Nội thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2017), thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số: 62 22 03 02), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đặng Thị Lan.

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong tiến trình đổi mới đất nước, các yếu tố như công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã tạo cơ hội tiếp thu những giá trị tiến bộ của nhân loại, đồng thời đặt ra nguy cơ mai một, lai căng và làm biến đổi những giá trị văn hóa truyền thống cốt lõi.

Thái Nguyên là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục của khu vực trung du và miền núi phía Bắc, giữ vị trí cửa ngõ phía Bắc của Thủ đô Hà Nội. Tỉnh được tiếp cận công nghiệp hóa từ những năm 1960 và thu hút nhiều tập đoàn đầu tư quốc tế lớn (như Samsung, Shinwon), đồng thời là nơi diễn ra sự hỗn dung văn hóa sâu sắc giữa cư dân bản địa và người dân từ nhiều địa phương chuyển đến học tập, lao động. Cộng đồng người Tày tại Thái Nguyên có dân số khoảng 123.197 người (chiếm khoảng 15% tổng số người Tày tại Việt Nam), đứng thứ hai trong cơ cấu dân tộc của tỉnh (sau người Kinh). Mặc dù đời sống vật chất và tinh thần được nâng lên, nhiều nét văn hóa truyền thống đặc trưng của người Tày tại đây đang đứng trước nguy cơ bị xói mòn và biến mất.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định: Trước đây đã có các công trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, dân tộc học về người Tày tại các tỉnh vùng Đông Bắc hoặc một số địa bàn hẹp thuộc Thái Nguyên, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống dưới góc độ triết học (CNDVBC và CNDVLS) về thực trạng và các giải pháp giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kinh tế thị trường.

Tiêu chí	Nội dung xác định trong luận án
Tên đề tài	Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay
Tác giả	Nguyễn Thị Nội
Người hướng dẫn	PGS. Đặng Thị Lan
Cơ sở đào tạo	Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành	Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Mã số: 62 22 03 02)
Năm bảo vệ	2017
Đối tượng nghiên cứu	Vấn đề giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
Phạm vi không gian	Tỉnh Thái Nguyên (tập trung tại các địa bàn như Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai)
Phạm vi thời gian	Từ thời kỳ đổi mới (năm 1986) đến nay

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ một số vấn đề lý luận về giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên; đánh giá thực trạng của quá trình này trong giai đoạn từ năm 1986 đến nay, chỉ ra thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra; từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày tại địa phương trong giai đoạn hiện nay.

Để thực hiện mục đích trên, luận án giải quyết ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Trình bày một số vấn đề lý luận chung về giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên.
2. Phân tích, làm rõ thực trạng giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay cùng những vấn đề thực tiễn đang đặt ra.
3. Nêu một số quan điểm và đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tiến hành hệ thống hóa và điểm luận các công trình nghiên cứu liên quan theo bốn nhóm nội dung chính:

Nhóm 1: Các công trình nghiên cứu về giá trị, giá trị văn hóa và giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.

• Trần Văn Giàu (1980) trong cuốn Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam phân tích 7 đức tính tốt đẹp: yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa; trong đó yêu nước là giá trị cốt lõi, là thước đo tiêu chuẩn cao nhất.
• Đề tài cấp Nhà nước KHXH 01-10 do Phan Huy Lê làm chủ nhiệm (2002) về Chủ nghĩa yêu nước truyền thống và hiện đại nêu 5 nội dung cơ bản: yêu xóm làng quê hương; yêu thương gia đình giống nòi; tinh thần cố kết cộng đồng lấy dân làm gốc; ý thức về lịch sử văn hóa chung; ý thức sâu sắc về toàn vẹn lãnh thổ, độc lập tự chủ và tự tôn dân tộc.
• Nông Quốc Chấn và Huỳnh Khái Vinh (đồng chủ biên, 2002) trong công trình Văn hoá các dân tộc Việt Nam thống nhất mà đa dạng (đề tài KHXH 04.08) chỉ ra 5 chuẩn giá trị: kiên nhẫn, cần cù; kiên cường, kiên quyết; dũng cảm, mưu trí; tính tập thể, tính cộng đồng (thương người như thể thương thân và dung hợp Hòa - Thiên - Địa - Nhân).
• Trần Ngọc Thêm (2010) trong cuốn Giá trị và sự chuyển đổi hệ giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam và Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam: Cái nhìn hệ thống - loại hình chỉ ra các đặc trưng: tính cộng đồng, tính ưa hài hòa, tính trọng âm, tính tổng hợp và tính linh hoạt.
• Nguyễn Duy Bắc (chủ nhiệm đề tài cấp Bộ, 2005) trong Sự biến đổi các giá trị văn hoá trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã phân tích những tác động hai mặt của kinh tế thị trường đến giá trị nhân cách, chính trị, đạo đức và gia đình.

Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

• Phan Ngọc (2000) với tác phẩm Văn hóa Việt Nam và cách tiếp cận mới.
• Trần Ngọc Thêm (2001) trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam phân tích văn hóa Việt Nam trước thách thức của kinh tế thị trường, chỉ ra tính hai mặt giữa ưu điểm (linh hoạt, mềm dẻo) và hạn chế (tùy tiện, làm ăn nhỏ, gia đình chủ nghĩa, đố kỵ).
• Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sĩ Quý (đồng chủ biên) với cuốn Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
• Phạm Duy Đức (2006) trong cuốn Những thách thức của văn hoá Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
• Lương Gia Ban và Nguyễn Thế Kiệt (2014) trong Giá trị văn hoá truyền thống dân tộc với việc xây dựng nhân cách sinh viên Việt Nam hiện nay.
• Nguyễn Văn Huyên (1999) với bài viết Công nghiệp hóa - hiện đại hóa và vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trên Tạp chí Triết học.

Nhóm 3: Các công trình nghiên cứu về phương hướng, giải pháp giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

• Thành Duy (2007) trong Văn hóa Việt Nam trước xu thế toàn cầu hóa - thời cơ và thách thức.
• Nguyễn Duy Quý (2008) với cuốn Nhận thức văn hóa Việt Nam.
• Ngô Đức Thịnh (2010) trong cuốn Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hội nhập phân chia hệ giá trị tổng quát (yêu nước, đoàn kết, cần cù, anh hùng, yêu gia đình và làng xóm) và hệ giá trị bộ phận, đề xuất 7 kiến nghị định hướng.
• Phạm Thanh Hà (2011) trong Giữ gìn bản sắc dân tộc Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
• Đinh Xuân Dũng (2014) với tác phẩm Văn hóa trong chiến lược phát triển của Việt Nam.
• Lương Đình Hải (2015) nêu bảng giá trị Việt Nam gồm 10 thành tố: tinh thần yêu nước; tinh thần nhân ái; anh hùng, dũng cảm; biết chấp nhận (nhẫn), tiếp thu; hiếu học; sáng tạo; cần cù; lạc quan; trọng đạo lý; ưa ổn định.
• Hoàng Xuân Lương (2000) với luận án tiến sĩ Bản sắc văn hóa dân tộc H’Mông và giải pháp giữ gìn, phát huy giá trị của nó ở Việt Nam hiện nay.

Nhóm 4: Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày.

• Các ấn phẩm nghiên cứu tổng quan và chuyên sâu: Viện Dân tộc học (1992) với Các dân tộc Tày Nùng ở Việt Nam; Hoàng Ngọc La (chủ biên, 2002) với Văn hóa dân gian Tày; Nguyễn Huy Hồng (2003) với Nghệ thuật múa rối Tày - Nùng; Ma Ngọc Dung với các công trình Nhà sàn của người Tày ở vùng Đông Bắc Việt Nam (2004), Sự biến đổi tập quán ăn uống của người Tày (2006) và Văn hóa ẩm thực của người Tày ở Việt Nam (2007); Ma Đình Thu (2009) với Lượn Lùng tùng; Nguyễn Thị Yên (2009) với Tín ngưỡng dân gian Tày - Nùng và Đời sống tín ngưỡng của người Tày ven biên giới Hạ Lang, Cao Bằng (2010); Vương Xuân Tình và Trần Hồng Hạnh (đồng chủ biên, 2012) với Phát triển bền vững văn hoá tộc người trong quá trình hội nhập ở vùng Đông Bắc (đưa ra 5 chỉ báo phát triển bền vững văn hóa tộc người).
• Các công trình theo địa bàn và chuyên đề: Dương Thị Lê (2010) nghiên cứu Lễ hội Lồng tồng của người Tày huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên (truyền thống và biến đổi); Trần Hồng Hạnh, Vương Xuân Tình, Lê Thị Mùi (2008) nghiên cứu văn hóa phi vật thể người Tày ở Cao Lộc, Lạng Sơn; Lương Thị Hạnh (2013) nghiên cứu Tang ma của người Tày ở tỉnh Bắc Kạn; Bế Văn Hậu và Mai Văn Huyên (2013) nghiên cứu biến đổi văn hóa người Tày ở Lạng Sơn; Hà Đình Thành (2011) nghiên cứu bảo tồn văn hóa phi vật thể dân tộc Tày tỉnh Bắc Kạn.

Vị trí của luận án: Qua tổng quan, tác giả nhận thấy hầu hết các công trình nghiên cứu trước đây tiếp cận văn hóa tộc người Tày từ góc độ văn hóa dân gian, dân tộc học, sử học hoặc xã hội học ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống nghiên cứu dưới góc độ triết học (CNDVBC và CNDVLS), xem xét văn hóa người Tày tại Thái Nguyên như một bộ phận của ý thức xã hội trong mối quan hệ biện chứng với sự biến đổi của tồn tại xã hội tại một địa bàn công nghiệp hóa, đô thị hóa phát triển nhanh. Luận án cũng phân định rõ hai khái niệm "bản sắc văn hóa dân tộc" (yếu tố cốt lõi, bền vững) và "giá trị văn hóa truyền thống" (phạm trù có tính lịch sử - cụ thể, có sự tiếp biến và kế thừa chọn lọc).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án được triển khai dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về đời sống tinh thần của xã hội, ý thức xã hội và văn hóa. Tác giả vận dụng các nguyên lý cơ bản của phép biện chứng duy vật, đặc biệt là quy luật phủ định của phủ định và mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội (sự phát triển kinh tế - xã hội làm biến đổi đời sống văn hóa, đồng thời văn hóa có tính độc lập tương đối và tác động trở lại kinh tế). Luận án cũng dựa trên các nghị quyết, quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước về văn hóa từ năm 1986 đến nay (tiêu biểu như Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII năm 1998 về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc).

Về mặt khái niệm, luận án làm rõ các thuật ngữ công cụ:

• Giá trị: Bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp (axios), tiếng Anh gồm value và worth. Trong triết học và văn hóa học, giá trị là những cái tích cực, gắn với cái đúng, cái tốt, cái đẹp (chân, thiện, mỹ), định hướng hành vi con người.
• Văn hóa và văn hóa tộc người: Văn hóa là toàn bộ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo; văn hóa tộc người là tổng thể các yếu tố vật thể và phi vật thể mang tính đặc trưng, tạo nên ý thức tự giác và chức năng cố kết tộc người.
• Giá trị văn hóa truyền thống: Những yếu tố tích cực được chắt lọc qua lịch sử, truyền từ đời này sang đời khác, có tính ổn định tương đối và đóng vai trò nền tảng.
• Giữ gìn và phát huy: Luận án phân biệt "giữ gìn" (vừa kế thừa mặt tích cực, vừa loại bỏ lạc hậu và tiếp thu cái mới) với "bảo tồn" (làm cho không mất đi) và "bảo vệ" (giữ nguyên trạng). "Phát huy" là làm cho các giá trị truyền thống lan tỏa, thích ứng và phục vụ cho sự phát triển của đời sống hiện tại.

Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận triết học kết hợp với tiếp cận liên ngành (văn hóa học, dân tộc học, xã hội học). Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được kết hợp sử dụng gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp
• Phương pháp lịch sử và lôgíc
• Phương pháp so sánh
• Phương pháp quy nạp và diễn dịch
• Phương pháp trừu tượng hóa và khái quát hóa

Nguồn tư liệu và dữ liệu của luận án bao gồm: các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước; các báo cáo tổng kết, số liệu thống kê từ Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thái Nguyên, Ban Dân tộc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên; tài liệu lưu trữ của UBND các huyện Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai; các công trình khoa học đã công bố và nguồn tư liệu khảo sát thực tế tại cộng đồng người Tày ở địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 tiến hành phân tích, tổng thuật có hệ thống các công trình nghiên cứu đã công bố theo bốn nhóm nội dung chính: (1) Nghiên cứu về giá trị, giá trị văn hóa và văn hóa truyền thống Việt Nam; (2) Nghiên cứu về văn hóa truyền thống trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kinh tế thị trường; (3) Nghiên cứu về phương hướng, giải pháp bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; (4) Nghiên cứu chuyên biệt về văn hóa truyền thống tộc người Tày.

Chương này rút ra các kết luận học thuật:

• Các học giả đi trước đã làm rõ nội hàm khái niệm văn hóa, giá trị văn hóa và vai trò của văn hóa truyền thống đối với sự phát triển xã hội.
• Có sự phân hóa giữa hướng tiếp cận "bản sắc văn hóa" và "giá trị văn hóa truyền thống". Tác giả luận án khẳng định bản sắc là cái cốt lõi làm nên chất của nền văn hóa, trong khi giá trị văn hóa truyền thống vận động linh hoạt hơn trong quá trình giao lưu, tiếp biến.
• Các nghiên cứu về người Tày trước đây chủ yếu tập trung vào các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Tuyên Quang hoặc nghiên cứu chuyên khảo về một số khía cạnh riêng lẻ (ẩm thực, nhà sàn, tang ma, lễ hội Lồng tồng, tiếng nói).
• Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện dưới góc độ triết học về việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Tày tại tỉnh Thái Nguyên trong bối cảnh đổi mới và hội nhập.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên

Chương 2 xây dựng khung lý thuyết và xác định các nội dung, nhân tố chi phối quá trình giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày tại Thái Nguyên:

• Xác lập hệ thống khái niệm: Phân tích cơ sở lý luận của khái niệm giá trị, giá trị văn hóa, văn hóa tộc người, truyền thống, giá trị văn hóa truyền thống; làm rõ ranh giới giữa giữ gìn, bảo tồn, bảo vệ và phát huy.
• Hệ thống giá trị văn hóa truyền thống người Tày cần giữ gìn và phát huy:
  • Giá trị văn hóa vật thể: Cấu trúc làng bản truyền thống; kiến trúc nhà sàn gỗ truyền thống thích ứng với môi trường tự nhiên; trang phục truyền thống bằng vải nhuộm chàm với hoa văn đặc trưng; văn hóa ẩm thực với các món ăn, đồ uống dân gian gắn liền với sản vật địa phương; các công cụ lao động sản xuất thủ công.
  • Giá trị văn hóa phi vật thể: Ngôn ngữ tiếng Tày và chữ viết Nôm Tày; kho tàng văn học dân gian (thành ngữ, tục ngữ, ca dao, câu đố, truyện cổ); nghệ thuật biểu diễn dân gian (hát Then kết hợp đàn Tính, lượn Cọi, lượn Slương, lượn Lùng tùng, nghệ thuật múa rối Tày - Nùng); lễ hội truyền thống (tiêu biểu là Lễ hội Lồng tồng - hội xuống đồng cầu mùa); tín ngưỡng dân gian và các nghi lễ vòng đời (thực hành Then, Mo, Tào, Pụt; các nghi thức tang ma, lễ cấp sắc, mừng thọ, đầy tháng, chữa bệnh).
• Các nhân tố tác động:
  • Nhân tố khách quan: Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sớm tại Thái Nguyên; sự phát triển của cơ chế thị trường; quá trình đô thị hóa và giao lưu văn hóa quốc tế; các chủ trương, chính sách dân tộc - văn hóa của Đảng và Nhà nước; điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đặc thù của tỉnh.
  • Nhân tố chủ quan: Nhận thức và ý thức tự giác tộc người của đồng bào Tày; vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương; năng lực và sự tâm huyết của đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở; sự tham gia gìn giữ của các nghệ nhân dân gian, già làng, trưởng bản và trí thức người Tày.

Chương 3: Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay – Thực trạng

Chương 3 đi sâu phân tích thực trạng sinh tồn và biến đổi văn hóa của người Tày tại Thái Nguyên giai đoạn 1986–2017:

• Đặc điểm địa bàn và cư dân: Người Tày tại Thái Nguyên có dân số 123.197 người (chiếm 15% tổng số người Tày cả nước), sinh sống tập trung chủ yếu ở các huyện Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai. Do sống xen kẽ với người Kinh và các dân tộc khác tại một trung tâm công nghiệp - đào tạo lớn, người Tày Thái Nguyên sớm tiếp cận với lối sống hiện đại và có sự giao thoa văn hóa sâu rộng.
• Những thành tựu đạt được:
  • Công tác chỉ đạo, ban hành văn bản chính sách của tỉnh được thực hiện kịp thời, bám sát các nghị quyết của Trung ương về văn hóa.
  • Phục dựng và duy trì nền nếp các lễ hội truyền thống, tiêu biểu là Lễ hội Lồng tồng ATK Định Hóa vào dịp đầu xuân mới.
  • Khôi phục và phát triển nghệ thuật hát Then, đàn Tính thông qua việc thành lập các câu lạc bộ văn nghệ dân gian tại thôn bản.
  • Hoạt động sưu tầm, bảo tồn tri thức dân gian, văn học dân gian và chữ Nôm Tày được các cơ quan văn hóa và nhà nghiên cứu địa phương chú trọng.
• Nguyên nhân thành tựu: Sự quan tâm lãnh đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự phối hợp của Ban Dân tộc và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; sự hỗ trợ từ các đề án bảo tồn văn hóa dân tộc; tinh thần tự hào và trách nhiệm của cộng đồng người Tày địa phương.
• Một số hạn chế:
  • Tiếng Tày và chữ Nôm Tày có xu hướng mai một nhanh chóng trong thế hệ trẻ; tỷ lệ thanh thiếu niên biết nói và sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ giảm dần.
  • Kiến trúc nhà sàn truyền thống suy giảm mạnh, bị thay thế bằng nhà xây gạch, bê tông hóa hoặc cải tạo không đúng quy cách.
  • Trang phục truyền thống (áo chàm) ít được mặc trong sinh hoạt thường nhật, chủ yếu chỉ xuất hiện trong các dịp lễ hội hoặc biểu diễn.
  • Một số nghi lễ truyền thống bị giản lược quá mức hoặc bị thương mại hóa; phần "Hội" trong các lễ hội dân gian xuất hiện nhiều trò chơi hiện đại mang tính thương mại, lấn át các trò chơi dân gian truyền thống.
• Nguyên nhân hạn chế: Mặt trái của kinh tế thị trường thúc đẩy lối sống thực dụng; áp lực của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa làm biến đổi môi trường sinh cảnh cư trú truyền thống; tâm lý tự ti của một bộ phận giới trẻ đối với vốn cổ dân tộc; kinh phí dành cho công tác bảo tồn còn hạn hẹp; chính sách đãi ngộ cho nghệ nhân dân gian chưa thỏa đáng.
• Những vấn đề đặt ra: Xử lý mối quan hệ giữa bảo tồn di sản cốt lõi và nhu cầu hiện đại hóa tiện nghi sinh hoạt; giải quyết xung đột giữa khai thác du lịch văn hóa và nguy cơ thương mại hóa, biến dạng di sản; giải quyết tình trạng đứt gãy trong chuyển giao văn hóa giữa các thế hệ.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp cơ bản về giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay

Chương 4 xác định các định hướng quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp thực tiễn:

• Ba quan điểm cơ bản:
  1. Nâng cao nhận thức về tính tất yếu khách quan của việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện nay.
  2. Đảm bảo sự thống nhất biện chứng giữa truyền thống với hiện đại, giữa kế thừa với đổi mới; kiên quyết loại bỏ hủ tục lạc hậu, giữ gìn cái cốt lõi và tiếp thu tinh hoa văn hóa mới.
  3. Xác định việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày là sự nghiệp chung của Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành tỉnh Thái Nguyên và của toàn thể đồng bào Tày, trong đó đồng bào Tày vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là chủ thể thụ hưởng.
• Năm nhóm giải pháp cơ bản:
  1. Đa dạng hóa phương thức tuyên truyền, giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên (đưa dân ca Then, tiếng Tày vào hoạt động ngoại khóa trường học; đẩy mạnh truyền thông đa phương tiện).
  2. Coi giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên là công việc của chính họ trong bối cảnh hiện nay (tôn vinh nghệ nhân, khơi dậy niềm tự hào và tính tự giác của cộng đồng).
  3. Đảm bảo sự linh hoạt trong quá trình thực hiện chính sách văn hóa của Đảng, Nhà nước và Tỉnh ủy Thái Nguyên (điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc thù từng địa bàn vùng sâu, vùng xa và vùng giáp ranh đô thị).
  4. Ngăn chặn sự biến đổi hoàn toàn các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày trong quá trình phát triển hiện nay (tư liệu hóa di sản, xây dựng quy chuẩn bảo tồn nhà sàn và trang phục truyền thống).
  5. Đảm bảo sự gắn kết giữa phát triển kinh tế với chú trọng phát triển văn hóa trên cơ sở giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày (gắn kết bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch lịch sử - sinh thái - cộng đồng tại vùng ATK Định Hóa, Võ Nhai).

Chương	Tên chương trong luận án	Luận điểm và nội dung trọng tâm
Chương 1	Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài	Tổng kết 4 nhóm công trình; chỉ ra khoảng trống nghiên cứu triết học về văn hóa người Tày tại Thái Nguyên.
Chương 2	Một số vấn đề lý luận về giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên	Xác lập hệ thống khái niệm; phân loại giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể; xác định các nhân tố khách quan, chủ quan.
Chương 3	Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay – Thực trạng	Đánh giá thực trạng giai đoạn 1986–2017: chỉ rõ thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và các vấn đề mâu thuẫn thực tiễn.
Chương 4	Quan điểm và giải pháp cơ bản về giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay	Đề xuất 3 quan điểm chỉ đạo và 5 nhóm giải pháp thực tiễn gắn kết giữa bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn:

• Về mặt lý luận:
  • Luận án làm rõ các khái niệm giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên dưới góc độ triết học chuyên ngành CNDVBC và CNDVLS.
  • Phân tích nội dung cơ bản cấu thành giá trị văn hóa truyền thống (vật thể và phi vật thể) và chỉ ra các nhân tố khách quan, chủ quan tác động đến quá trình này trong bối cảnh đổi mới, công nghiệp hóa, kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
  • Làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa bảo tồn bản sắc và kế thừa, phát triển giá trị văn hóa truyền thống của một tộc người thiểu số cụ thể tại vùng trung du miền núi.
• Về mặt thực tiễn:
  • Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên từ năm 1986 đến năm 2017; đúc kết các thành tựu, chỉ rõ các mặt hạn chế, phân tích nguyên nhân và nhận diện những vấn đề cấp bách đang đặt ra.
  • Đề xuất hệ thống quan điểm có tính định hướng và 5 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính khả thi, phục vụ trực tiếp cho việc hoạch định và thực thi chính sách văn hóa - dân tộc tại tỉnh Thái Nguyên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế: Luận án tiếp cận vấn đề chủ yếu dưới góc độ triết học xã hội (sử dụng phương pháp luận của CNDVBC và CNDVLS, kết hợp tư liệu liên ngành và báo cáo hành chính), do đó chưa thực hiện các cuộc điều tra xã hội học định lượng diện rộng hoặc xử lý mô hình thống kê chuyên sâu về mức độ biến đổi hành vi văn hóa của từng nhóm nhân khẩu học người Tày. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên từ năm 1986 đến thời điểm bảo vệ (năm 2017).

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở từ phạm vi đề tài:

• Mở rộng nghiên cứu so sánh quy luật biến đổi giá trị văn hóa của người Tày ở Thái Nguyên với cộng đồng người Tày ở các tỉnh vùng Đông Bắc khác (như Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Hà Giang) để làm rõ tính đặc thù của từng vùng sinh thái văn hóa.
• Nghiên cứu sâu hơn về tác động dài hạn của các tổ hợp công nghiệp công nghệ cao và dòng dịch chuyển lao động nông thôn - đô thị đối với sự chuyển giao ngôn ngữ mẹ đẻ và tập quán sinh hoạt của thế hệ trẻ người Tày trong giai đoạn cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Triết học, Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Văn hóa học, Dân tộc học và Xã hội học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận tiếp cận triết học đối với các hiện tượng văn hóa tộc người và cấu trúc hệ giá trị truyền thống.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu: Tham khảo khung lý thuyết và nguồn tài liệu tổng quan lịch sử nghiên cứu phong phú (Chương 1 và Chương 2) phục vụ giảng dạy các chuyên đề về văn hóa tộc người thiểu số Việt Nam và triết học văn hóa.
• Cán bộ quản lý và cơ quan hoạch định chính sách: Ban Dân tộc, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên, UBND các huyện Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai và các địa phương miền núi phía Bắc có thể tham khảo 5 nhóm giải pháp (Chương 4) để xây dựng đề án bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô dân số và đặc điểm phân bố của tộc người Tày tại Thái Nguyên được ghi nhận như thế nào trong luận án?
Theo số liệu trong luận án, người Tày tại Thái Nguyên có khoảng 123.197 người, chiếm khoảng 15,0% tổng số người Tày tại Việt Nam. Đây là tộc người có dân số đông thứ hai tại tỉnh Thái Nguyên (đứng sau người Kinh), cư trú tập trung chủ yếu ở các huyện Định Hóa, Phú Lương và Võ Nhai.

2. Luận án phân biệt khái niệm "giữ gìn" khác với "bảo tồn" và "bảo vệ" như thế nào?
Luận án phân tích: "Bảo vệ" là giữ nguyên toàn bộ những gì văn hóa vốn có mà không làm thay đổi chi tiết nào. "Bảo tồn" là giữ không để cho mất đi và bổ sung làm giàu thêm nhưng không nhấn mạnh việc sàng lọc. Trong khi đó, "giữ gìn" là khái niệm toàn diện hơn, vừa kế thừa những yếu tố tích cực của giai đoạn trước, vừa thay thế, loại bỏ các hủ tục lạc hậu và tiếp thu các yếu tố mới tiến bộ dựa trên nền tảng cốt lõi của văn hóa dân tộc.

3. Điểm khác biệt căn bản trong cách tiếp cận của luận án so với các công trình trước đây là gì?
Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận văn hóa người Tày dưới góc độ lịch sử, dân tộc học, văn hóa dân gian hoặc xã hội học tại các tỉnh vùng Đông Bắc. Luận án này tiếp cận dưới góc độ triết học (CNDVBC và CNDVLS), nghiên cứu sự biến đổi của văn hóa người Tày như một hình thái ý thức xã hội trong mối quan hệ biện chứng với sự biến đổi nhanh chóng của tồn tại xã hội (công nghiệp hóa, đô thị hóa, kinh tế thị trường) tại địa bàn đặc thù như tỉnh Thái Nguyên.

4. Những biểu hiện cụ thể của sự mai một văn hóa truyền thống người Tày ở Thái Nguyên được chỉ ra trong luận án là gì?
Các biểu hiện mai một gồm: tiếng Tày và chữ Nôm Tày ít được sử dụng trong thế hệ trẻ; kiến trúc nhà sàn truyền thống giảm nhanh và bị thay bằng nhà xây gạch bê tông; trang phục truyền thống (áo chàm) ít được mặc trong đời sống hàng ngày; một số nghi lễ dân gian bị giản lược hoặc thương mại hóa; phần Hội trong lễ hội dân gian du nhập nhiều trò chơi hiện đại, lấn át trò chơi truyền thống.

5. Luận án đề xuất mấy nhóm giải pháp cơ bản nhằm giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống người Tày ở Thái Nguyên?
Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp cơ bản: (1) Đa dạng hóa phương thức tuyên truyền, giáo dục; (2) Phát huy vai trò chủ thể của chính đồng bào Tày; (3) Thực hiện linh hoạt các chính sách văn hóa phù hợp với từng địa bàn; (4) Ngăn chặn sự biến đổi hoàn toàn các giá trị cốt lõi; (5) Đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa (phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái - lịch sử).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Nội là công trình nghiên cứu chuyên khảo dưới góc độ triết học (CNDVBC và CNDVLS) về vấn đề giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày tại tỉnh Thái Nguyên. Luận án đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận, xác định nội dung hệ giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của người Tày, đồng thời phân tích các nhân tố khách quan và chủ quan chi phối quá trình biến đổi văn hóa. Trên cơ sở đánh giá thực trạng giai đoạn 1986–2017 với những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân cụ thể, công trình đã đề xuất 3 quan điểm chỉ đạo và 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn bản sắc và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống phục vụ sự phát triển bền vững của địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, ngoài sự phân tích những đặc điểm tâm - sinh lý của sinh viên, sự tác động của bối cảnh hiện nay đối với nhân cách của sinh viên, các tác giả đã đi sâu phân tích về cơ sở hình thành và nội dung của giá trị văn hoá truyền thống dân tộc. Chương 2, các tác giả đi khảo sát thực trạng và phân tích các vấn đề đặt ra trong quá trình phát huy giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc trong việc xây dựng nhân cách sinh viên hiện nay. Từ các vấn đề đặt ra của chương 2, các tác giả đã đề cập những phương hướng và đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị văn hoá truyền thống trong việc xây dựng nhân cách sinh viên hiện nay. Cuốn sách là tài liệu tham khảo có ý nghĩa với tác giả luận án, song, những vấn đề đặt ra của cuốn sách là các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc đối với việc hình thành nhân cách của sinh viên, nên có sự khác biệt cơ bản trong quá trình tiếp cận của đối tượng luận án.

Trong bài viết “Công nghiệp hóa - hiện đại hóa và vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” của Nguyễn Văn Huyên (1999) trên tạp chí Triết học (được trích dẫn trên website: http://www.com), tác giả khẳng định: “… mỗi nền văn hoá bao giờ cũng tàng chứa những tố chất đặc sắc, tạo nên nét riêng của mình đó là bản sắc. Cái bản sắc đó được kết tinh từ tâm hồn, khí phách hàng 14 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngàn đời của dân tộc, tạo nên nhân lõi, cốt cách, bản lĩnh và sức sống của một dân tộc, nó là căn cước để nhận dạng nó trong trăm ngàn nền văn hoá, là bộ gen để di truyền bản sắc truyền thống của mình cho các thế hệ mai sau”. Mặc dù, với khuôn khổ là một bài báo, bài viết chưa chỉ ra những giải pháp thực hiện tốt trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đối với vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc nhưng đây là một sự khẳng định quan trọng về sức mạnh nội sinh, nền tảng cơ bản cần phải giữ vững, không để nó bị pha trộn, hoà tan với những nền văn hoá khác trên thế giới trong quá trình xây dựng đất nước hiện nay. Qua các công trình đã đề cập ở trên, nhiều tác giả đi sâu bàn về khái niệm “văn hóa”, “bản sắc văn hóa dân tộc”, giá trị văn hóa nói chung và giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam; những nội dung cơ bản của nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Khi đề cập đến vấn đề nghiên cứu về giá trị văn hóa đó, có nhiều học giả nghiên cứu với ý nghĩa của bản sắc văn hóa, nhiều học giả đi tìm hiểu về giá trị văn hóa, giá trị văn hóa truyền thống. được đề cập trên các lĩnh vực. Tuy nhiên, khi bàn về khái niệm “văn hóa” và khái niệm “bản sắc văn hóa dân tộc” cũng còn những ý kiến khác nhau. Sự khác nhau này do các tác giả nghiên cứu về văn hóa từ những góc độ và cách tiếp cận khác nhau.

Các công trình của các tác giả ở trên đã phân tích sâu sắc các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, chỉ rõ các thời cơ và thách thức của nó trong bối cảnh toàn cầu hóa hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay. Các công trình nghiên cứu của các tác giả đều nhấn mạnh đến vai trò của văn hoá truyền thống trong bối cảnh có nhiều yếu tố tác động, trong đó có những yếu tố tác động tích cực và không ít các yếu tố tác động tiêu cực. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu đã đề cập ở trên cứu về sự tác động của các yếu tố hiện nay đến nền văn hoá, giá trị văn hoá, giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc, mà chưa phải nghiên cứu tác động đến văn hoá một tộc người cụ thể ở nước ta.nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các công trình nghiên cứu về phương hướng, giải pháp giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống trong bối cảnh hiện nay Thành Duy trong cuốn “Văn hóa Việt Nam trước xu thế toàn cầu hóa - thời cơ và thách thức” (2007) cho rằng: “Bản sắc văn hóa dân tộc là sự tổng hòa các khuynh hướng cơ bản trong sáng tạo văn hóa truyền thống của một dân tộc; nó gắn với mỗi nền văn hóa ấy như bản chất tự nhiên của nền văn hóa ấy trong mối liên hệ thường xuyên với điều kiện kinh tế, môi trường tự nhiên, các thể chế văn hóa, và các hệ tư tưởng.

trong quá trình vận động không ngừng của dân tộc đó” [24, tr. Bản sắc văn hóa dân tộc được hình thành trong văn hóa truyền thống của dân tộc. Theo tác giả cuốn sách “. với nền văn hóa Việt Nam, bản sắc văn hóa dân tộc luôn gắn với sứ mệnh độc lập dân tộc và hiện nay theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nó lấy bao dung, hòa đồng và tính nhân bản để tự điều chỉnh nền văn hóa truyền thống cho phù hợp với khuynh hướng chung trong các nền văn hóa khác nhau của khu vực và nhân loại. Điều đó có nghĩa là trong bản sắc văn hóa dân tộc vốn có tính bền vững, có giá trị truyền thống, nhưng trong điều kiện và hoàn cảnh mới, trước xu thế toàn cầu hóa nó vẫn có cơ hội phát triển, hình thành một chất lượng mới của bản sắc văn hóa dân tộc, tương ứng với tiên tiến theo quan niệm của chúng ta” [24, tr. Cuốn sách là sự khẳng định về vai trò của bản sắc văn hóa trong quá trình đổi mới cũng nên cần có sự bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với tình hình thực tại, nhưng cũng cần phải giữ vững những giá trị cốt yếu của chính nền văn hóa đó. Đây là tư liệu có ý nghĩa trong quá trình nghiên cứu luận án của tác giả.

Nguyễn Duy Quý trong cuốn “Nhận thức văn hóa Việt Nam”(2008). Cuốn sách là cái nhìn toàn diện và sâu sắc, nhưng thể hiện rất rõ được cái đa dạng trong thống nhất của các nội dung trong văn hoá. Trong Phần thứ nhất: Một số gương mặt trong lịch sử văn hoá Việt Nam; bao gồm hàng loạt các bài viết có tính điểm xuyết về một số nhân vật lịch sử văn hoá thế kỷ X cho đến 16 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nay trên tất cả các lĩnh vực, như: Đinh Quốc Công Nguyễn Bặc, Lý Nhật Quang, Chu Văn An, Nguyễn Xí, Lê Thánh Tông, Phan Kính, Nguyễn Huy Tự, Phan Đình Phùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tôn Đức Thắng, Trần Phú, Hà Huy Tập, Lê Duẩn, Trường Chinh, Nguyễn Sĩ Sách, Nguyễn Văn Linh, Tố Hữu, Hoàng Ngọc Phách, Hoàng Xuân Hãn, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Khánh Toàn, Cao Xuân Huy, Đặng Thai Mai, Đinh Gia Khánh, Vũ Ngọc Phan, Lê Khả Kế, Nguyễn Đổng Chi. Phần thứ hai: Sức mạnh của cội nguồn văn hoá; tác giả đã phân tích và lý giải về cội nguồn văn hoá dân tộc, văn hoá và phát triển, khẳng định: văn hoá không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực phát triển kinh tế - xã hội và khoa học được coi là một thành tố của văn hoá.

Phần thứ ba: Văn hoá Việt Nam - một góc nhìn; tác giả trình bày khái quát từ truyền thống văn hoá Việt Nam đến những quan điểm cơ bản của Đảng ta trong quá trình xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam; đồng thời, tác giả đề cập đến vai trò và nhiệm vụ của khoa học xã hội và nhân văn trong việc thực hiện đường lối của Đảng, góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Cuốn sách đã cung cấp cho người đọc một cách nhìn toàn diện về các nội dung của văn hoá, thông qua sự khảo lược các nhân vật lịch sử, các quan điểm của Đảng về văn hoá qua các thời kỳ, đồng thời, tác giả cuốn sách nhấn mạnh về việc khi nước ta mở cửa, hội nhập sẽ có những chướng ngại và thách thức để trở thành nếp sống, nếp suy nghĩ, nếp hành động trong xã hội Việt Nam. Do đó, tác giả khẳng định “Vấn đề hợp tác và giao lưu văn hoá trở thành một nhu cầu” [87, tr.474] và nghiên cứu, thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, cho đến nay, trên thế giới đã có nhiều thay đổi về quá trình hội nhập, mở cửa và toàn cầu hoá, đặc biệt cuộc khủng hoảng về tài chính trên thế giới cho đến nay về cơ bản vẫn chưa phục hồi hoàn toàn, và nó đã xuất hiện nhiều nhân tố mới song cuốn sách ít nhiều có ý nghĩa đối với chúng tôi trong quá 17 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trình phân tích những cơ hội và thách thức đối với các giá trị văn hoá truyền thống hiện nay.

Đặc biệt là cuốn sách “Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hội nhập” (2010) của Ngô Đức Thịnh, đã chỉ rõ: “Giá trị của văn hóa là yếu tố cốt lõi của văn hóa, nó được sáng tạo và kết tinh trong quá trình lịch sử của mỗi cộng đồng, tương ứng với môi trường tự nhiên và xã hội nhất định. Giá trị văn hóa hướng đến những nhu cầu và khát vọng của cộng đồng về những điều tốt đẹp (chân, thiện, mỹ), từ đó bồi đắp và nâng cao bản chất Người. Giá trị văn hóa luôn ẩn tàng trong bản sắc văn hóa, di sản văn hóa, biểu tượng, chuẩn mực văn hóa. Chính vì vậy mà văn hóa thông qua hệ giá trị của nó góp phần điều tiết sự phát triển xã hội” [96, tr.

Theo ông, giá trị văn hóa của mỗi cộng đồng người bao giờ cũng tạo nên một hệ thống, với ý nghĩa là các giá trị ấy nảy sinh, tồn tại trong liên hệ, tác động hữu cơ với nhau. Khi đề cập đến hệ giá trị, hay bảng giá trị hay thang giá trị của mỗi cộng đồng đều thể hiện ở cả hai ý nghĩa, đó là: các giá trị riêng lẻ tạo nên một hệ thống hữu cơ các giá trị và có sự sắp đặt trước sau, độ nhấn về tầm quan trọng của từng nhân tố giá trị trong từng bảng giá trị. Thêm nữa, tác giả cho rằng, giá trị của văn hóa được thông qua sự phân chia theo hai hệ giá trị, đó là: hệ giá trị tổng quát và hệ giá trị bộ phận. Hệ giá trị văn hóa tổng quát bao gồm 5 yếu tố: 1/yêu nước, 2/ đoàn kết, 3/cần cù, 4/anh hùng, 5/yêu gia đình và làng xóm [96, tr.