Giữ Gìn Và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Tộc Người Tày Ở Thái Nguyên Hiện Nay

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người tày ở thái nguyên hiện nay, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Nội
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thị Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Giá Trị Văn Hóa Truyền Thống Tộc Người Tày Ở Thái Nguyên: Bảo Tồn Và Phát Huy
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• MỞ ĐẦU
• Lý do lựa chọn đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Ý nghĩa của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống và giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về giá trị, giá trị văn hóa, về các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
• 1.1.3. Các công trình nghiên cứu về phương hướng, giải pháp giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện nay
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày
• 1.3. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỘC NGƯỜI TÀY Ở THÁI NGUYÊN
• 2.1. Khái niệm giá trị văn hóa truyền thống, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 2.1.1. Khái niệm giá trị văn hóa truyền thống
• 2.1.2. Khái niệm giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 2.2. Các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên cần được giữ gìn và phát huy
• 2.2.1. Giá trị văn hóa vật thể
• 2.2.2. Giá trị văn hóa phi vật thể
• 2.3. Các nhân tố tác động đến quá trình giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 2.3.1. Nhân tố khách quan
• 2.3.2. Nhân tố chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỘC NGƯỜI TÀY Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY – THỰC TRẠNG
• 3.1. Khái quát về tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Vài nét về điều kiện tự nhiên, lịch sử tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.2. Vài nét về người Tày tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Những thành tựu chủ yếu trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên và nguyên nhân
• 3.2.1. Những thành tựu chủ yếu
• 3.2.2. Nguyên nhân của những thành tựu
• 3.3. Một số hạn chế trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên và nguyên nhân
• 3.3.1. Một số hạn chế trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay
• 3.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3.4. Những vấn đề đặt ra trong việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN VỀ GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TỘC NGƯỜI TÀY Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY
• 4.1. Một số quan điểm cơ bản trong giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.1.1. Nâng cao nhận thức tính tất yếu của việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện nay
• 4.1.2. Đảm bảo sự thống nhất giữa truyền thống với hiện đại, giữa kế thừa với đổi mới trong quá trình giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.1.3. Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên là sự nghiệp chung của Đảng, của Nhà nước, của các cấp, các ngành tỉnh Thái Nguyên và của toàn thể đồng bào Tày
• 4.2. Một số giải pháp về giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.2.1. Đa dạng hóa phương thức tuyên truyền, giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên
• 4.2.2. Phải coi giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày ở Thái Nguyên là công việc của chính họ trong bối cảnh hiện nay
• 4.2.3. Đảm bảo sự linh hoạt trong quá trình thực hiện chính sách văn hóa của Đảng, của Nhà nước, của tỉnh ủy Thái Nguyên
• 4.2.4. Ngăn chặn sự biến đổi hoàn toàn các giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày trong quá trình phát triển hiện nay
• 4.2.5. Đảm bảo sự gắn kết giữa sự phát triển kinh tế với chú trọng phát triển văn hóa trên cơ sở giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giá Trị Văn Hóa Tày Thái Nguyên Giới Thiệu Chung

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Nó hình thành, lựa chọn và bổ sung qua lịch sử, trở thành truyền thống khi được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Văn hóa là cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của mỗi dân tộc. Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội”. Trong quá trình đổi mới hiện nay, nhiều yếu tố phát triển kinh tế - xã hội tác động đến văn hóa truyền thống của dân tộc, vừa tích cực, vừa hàm chứa mặt trái. Đó là quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế. Quá trình này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo tồn văn hóa Tày.

1.1. Vai trò của Văn Hóa Tày Thái Nguyên trong phát triển xã hội

Văn hóa Tày Thái Nguyên đóng vai trò quan trọng trong việc định hình bản sắc và củng cố tinh thần cộng đồng. Nó không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là nguồn lực cho sự phát triển bền vững. Việc phát huy văn hóa Tày giúp tăng cường ý thức tự hào dân tộc, khơi dậy tiềm năng sáng tạo và góp phần vào sự đa dạng văn hóa của đất nước. Du lịch văn hóa Tày cũng đang trở thành một động lực kinh tế quan trọng, thu hút du khách và tạo việc làm cho người dân.

1.2. Giá Trị Văn Hóa Tày Thái Nguyên Nền Tảng cho sự Trường Tồn

Giá trị văn hóa Tày là những yếu tố cốt lõi, bền vững, được truyền lại qua nhiều thế hệ. Chúng bao gồm các phong tục tập quán, lễ hội, trang phục, ẩm thực, văn học dân gian, nghệ thuật trình diễn, và kiến trúc nhà sàn. Những giá trị này không chỉ thể hiện bản sắc riêng của người Tày mà còn góp phần vào sự phong phú của văn hóa Việt Nam. Cần có những giải pháp bảo tồn văn hóa để những giá trị này không bị mai một theo thời gian. Theo nghiên cứu, truyền thống văn hóa Tày có sức sống mãnh liệt, nhưng cũng cần được nuôi dưỡng và phát huy trong bối cảnh hiện đại.

II. Thực Trạng Bảo Tồn Văn Hóa Tày Thách Thức Cơ Hội

Thái Nguyên là tỉnh có vị trí đặc biệt quan trọng, là trung tâm kinh tế, văn hoá của khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Thái Nguyên còn là nơi có nhiều trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên nghiệp, đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực. Tộc người Tày ở Thái Nguyên đứng vị trí thứ 2, sau người Kinh. Người Tày Thái Nguyên sớm tiếp cận với những thành tựu của sự phát triển trong nước và trên thế giới. Tuy nhiên, nhiều nét văn hóa truyền thống, đặc biệt là những nét cốt yếu đang bị mai một, pha trộn, thậm chí biến mất hoàn toàn.

2.1. Những Thành Tựu trong Giữ Gìn Văn Hóa Tày Thái Nguyên gần đây

Trong những năm gần đây, đã có nhiều nỗ lực trong việc giữ gìn văn hóa Tày. Chính quyền địa phương đã triển khai các chương trình phục dựng lễ hội truyền thống, hỗ trợ các nghệ nhân dân gian, và khuyến khích việc dạy tiếng Tày trong cộng đồng. Các hoạt động du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Tày cũng đang phát triển mạnh mẽ, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân và góp phần nâng cao ý thức bảo tồn di sản văn hóa Tày. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn còn hạn chế và chưa đủ để đối phó với những thách thức đặt ra.

2.2. Giá Trị Văn Hóa Tày trước nguy cơ mai một Nguyên nhân

Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, và sự du nhập của các luồng văn hóa ngoại lai đang tạo ra những áp lực lớn đối với văn hóa Tày. Thanh niên Tày ngày càng ít quan tâm đến các giá trị truyền thống, ngôn ngữ Tày dần bị lãng quên, và nhiều phong tục tập quán tốt đẹp đang dần biến mất. Việc thiếu nguồn lực đầu tư cho bảo tồn văn hóa, sự thiếu hụt đội ngũ cán bộ chuyên môn, và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các ban ngành cũng là những nguyên nhân khiến cho công tác giữ gìn văn hóa Tày gặp nhiều khó khăn. Cần có nghiên cứu văn hóa Tày để hiểu rõ hơn về thực trạng và đưa ra các giải pháp phù hợp.

III. Bí Quyết Bảo Tồn Văn Hóa Tày Giải Pháp Hướng Đi Mới

Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Tày, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc nâng cao nhận thức, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, và tạo ra những cơ chế, chính sách hỗ trợ hiệu quả. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng, từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, đến từng người dân Tày, để gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc.

3.1. Phương Pháp Bảo Tồn Văn Hóa Tày Giáo Dục và Truyền Thông

Tăng cường giáo dục về văn hóa Tày trong trường học và cộng đồng, sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng để quảng bá di sản văn hóa Tày, tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật nhằm khơi dậy niềm tự hào dân tộc và thu hút sự quan tâm của giới trẻ. Hỗ trợ việc dạy và học tiếng Tày, biên soạn tài liệu về văn hóa Tày, và khuyến khích việc sử dụng tiếng Tày trong gia đình và cộng đồng. Cần xây dựng các chương trình khai thác du lịch văn hóa, tạo ra những sản phẩm du lịch hấp dẫn gắn liền với bản sắc văn hóa Tày.

3.2. Chính Sách Bảo Tồn Văn Hóa Tày Hỗ Trợ Nghệ Nhân Cộng Đồng

Xây dựng các chính sách hỗ trợ nghệ nhân dân gian, những người nắm giữ và truyền bá văn hóa Tày, tạo điều kiện để họ truyền nghề cho thế hệ trẻ. Đầu tư cho việc bảo tồn và phục dựng các di tích lịch sử, văn hóa, và các làng nghề truyền thống của người Tày. Khuyến khích và hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu về văn hóa Tày, thu thập và lưu giữ các tư liệu quý về lịch sử Tày, xã hội Tày, và đời sống văn hóa Tày. Theo các chuyên gia, phát triển bền vững văn hóa là chìa khóa để bảo tồn lâu dài bản sắc văn hóa.

IV. Ứng Dụng Văn Hóa Tày vào Du Lịch Cơ Hội Phát Triển

Thái Nguyên có tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa gắn với bản sắc văn hóa Tày. Các lễ hội truyền thống, kiến trúc nhà sàn, ẩm thực độc đáo, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của người Tày có thể trở thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn, thu hút du khách trong và ngoài nước. Việc phát triển du lịch cần đi đôi với việc bảo tồn văn hóa, đảm bảo rằng các giá trị truyền thống không bị thương mại hóa và mai một.

4.1. Du Lịch Văn Hóa Tày Tạo Sản Phẩm Độc Đáo và Hấp Dẫn

Phát triển các tour du lịch khám phá các làng bản truyền thống của người Tày, trải nghiệm đời sống văn hóa Tày, tham gia các hoạt động lễ hội, và thưởng thức ẩm thực địa phương. Xây dựng các khu du lịch sinh thái kết hợp với việc giới thiệu văn hóa Tày, tạo ra những không gian trải nghiệm độc đáo và hấp dẫn. Phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đậm bản sắc văn hóa Tày, như trang phục, đồ trang sức, và các vật dụng trang trí, làm quà lưu niệm cho du khách.

4.2. Khai Thác Du Lịch Văn Hóa Tày Bài Học Kinh Nghiệm Thành Công

Nghiên cứu kinh nghiệm của các địa phương khác trong việc phát triển du lịch văn hóa gắn với văn hóa dân tộc thiểu số, rút ra những bài học thành công và áp dụng vào thực tế của Thái Nguyên. Đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển du lịch, chia sẻ lợi ích một cách công bằng, và bảo vệ môi trường tự nhiên và văn hóa. Xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp du lịch, chính quyền địa phương, và cộng đồng, để đảm bảo sự phát triển bền vững của du lịch văn hóa Tày.

V. Giá Trị Văn Hóa Tày Kết Luận và Tương Lai Phát Triển

Việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Tày ở Thái Nguyên là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng, từ chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội, đến từng người dân Tày, để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc. Chỉ khi đó, văn hóa Tày mới có thể trường tồn và góp phần vào sự phong phú của văn hóa Việt Nam.

5.1. Hướng Đi Tương Lai Kết Hợp Truyền Thống và Hiện Đại

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và tìm tòi những phương pháp mới để bảo tồn văn hóa Tày một cách hiệu quả, đồng thời tạo ra những cơ hội để văn hóa Tày phát triển và hội nhập vào đời sống hiện đại. Cần khuyến khích sự sáng tạo của các nghệ sĩ và nhà thiết kế trong việc tạo ra những sản phẩm văn hóa mang đậm bản sắc Tày nhưng vẫn phù hợp với thị hiếu của công chúng. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa Tày, việc kết hợp giữa truyền thống văn hóa Tày và văn hóa hiện đại là chìa khóa để bảo tồn văn hóa Tày trong bối cảnh hội nhập.

5.2. Chính Sách Bền Vững Đảm Bảo Tương Lai cho Văn Hóa Tày

Để đảm bảo tương lai cho văn hóa Tày, cần có những chính sách bền vững, tập trung vào việc đầu tư cho giáo dục, bảo tồn di sản, hỗ trợ nghệ nhân, và phát triển du lịch. Chính sách cần đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình xây dựng và thực hiện, đồng thời tạo ra những cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, các tổ chức xã hội, và các doanh nghiệp, để tạo ra một hệ sinh thái văn hóa bền vững, nơi văn hóa Tày được trân trọng, bảo tồn, và phát huy.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH), phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng đang tạo ra những biến đổi căn bản trong đời sống kinh tế - xã hội Việt Nam. Tại tỉnh Thái Nguyên – trung tâm kinh tế, giáo dục và văn hóa của vùng trung du và miền núi phía Bắc, nơi có các khu công nghiệp tập trung quy mô lớn (điển hình như tổ hợp công nghệ cao Samsung, Shinwon) – sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra với tốc độ đặc biệt nhanh chóng. Bối cảnh này vừa tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất, vừa đặt các giá trị văn hóa truyền thống của các tộc người thiểu số trước nguy cơ bị xói mòn, lai căng và tha hóa bản sắc.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận văn hóa tộc người Tày dưới góc độ miêu tả dân tộc học, văn hóa dân gian thuần túy hoặc khảo cứu lịch đại tại các tỉnh biên giới như Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn. Thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống dưới lăng kính Triết học văn hóa và Chủ nghĩa duy vật lịch sử để giải quyết mâu thuẫn biện chứng giữa "bảo tồn" và "phát triển" tại một địa bàn trung tâm tiếp biến văn hóa mạnh mẽ như Thái Nguyên – nơi có 123.197 người Tày sinh sống, chiếm 15,0% tổng số người Tày trên toàn quốc.

Luận án xác lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất triết học của giá trị văn hóa truyền thống tộc người Tày là gì và quy luật vận động biện chứng của hệ giá trị này dưới tác động của sự thay đổi tồn tại xã hội diễn ra như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Tày tại Thái Nguyên từ năm 1986 đến nay đang bộc lộ những mâu thuẫn, thành tựu và lực cản căn bản nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những quan điểm chỉ đạo và hệ giải pháp triết học - thực tiễn nào bảo đảm sự thống nhất giữa tính truyền thống và tính hiện đại, giữa kế thừa biện chứng và đổi mới sáng tạo trong việc phát huy nội lực văn hóa Tày?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Giá trị văn hóa truyền thống Tày không phải là một thực thể tĩnh tại mà là một hệ thống mở, biến đổi có tính quy luật theo sự chuyển dịch của phương thức sản xuất và quan hệ xã hội tại địa phương.
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Việc công nghiệp hóa nhanh làm gia tăng mức độ đứt gãy trong cấu trúc văn hóa vật thể (nhà sàn, trang phục), nhưng văn hóa phi vật thể (tín ngưỡng Then, lễ hội Lồng tồng) có khả năng thích ứng linh hoạt nếu được tái cấu trúc không gian thực hành xã hội.

Khung lý thuyết của công trình được định hình vững chắc dựa trên phép biện chứng duy vật (đặc biệt là quy luật phủ định của phủ định và mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội), kết hợp với lý luận hệ giá trị của Ngô Đức Thịnh và lý thuyết tiếp biến văn hóa (Acculturation Theory). Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu thực chứng tại tỉnh Thái Nguyên (tập trung vào 3 địa bàn trọng điểm: Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai) trong khung thời gian từ thời kỳ Đổi mới (1986) đến năm 2017.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật cho thấy các nhánh nghiên cứu chính liên quan đến đề tài:

1. Dòng nghiên cứu lý luận về giá trị và hệ giá trị văn hóa Việt Nam: Trần Văn Giàu (1980) trong Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam đã đặt nền móng với bảng giá trị gồm 7 đức tính cốt lõi, xác định yêu nước là giá trị tối thượng. Phan Huy Lê (2002) phân tích chủ nghĩa yêu nước trong thời kỳ CNH-HĐH. Ngô Đức Thịnh (2010) trong Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hội nhập đã phân hóa hệ giá trị thành giá trị tổng quát và giá trị bộ phận, khẳng định văn hóa điều tiết sự phát triển xã hội. Các nghiên cứu của Trần Ngọc Thêm (2001, 2010), Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức và Hồ Sĩ Quý (2006) đã chỉ ra quy luật chuyển đổi hệ giá trị khi chuyển sang kinh tế thị trường.
2. Dòng nghiên cứu chuyên biệt về tộc người Tày: Hoàng Ngọc La (2002) với Văn hóa dân gian Tày; Ma Ngọc Dung (2004, 2006, 2007) khảo cứu sâu cấu trúc nhà sàn, biến đổi tập quán ăn uống và ẩm thực; Nguyễn Thị Yên (2009, 2010) giải mã hệ thống tín ngưỡng dân gian (Mo, Tào, Then, Pụt); Lương Thị Hạnh (2013) nghiên cứu biến đổi nghi lễ tang ma; Vương Xuân Tình và Trần Hồng Hạnh (2012) xây dựng 5 chỉ báo phát triển bền vững văn hóa tộc người vùng Đông Bắc.

Trong y văn học thuật tồn tại cuộc tranh luận sâu sắc giữa hai quan điểm:

• Trường phái bảo tồn nguyên trạng (Static Preservation): Cho rằng bản sắc văn hóa là cái bất biến, "nó là nó chứ không thể khác được", cảnh báo việc dung nạp các yếu tố kinh tế thị trường sẽ làm ô tạp hóa và phá vỡ tính thuần khiết của di sản văn hóa tộc người.
• Trường phái thích ứng động và tiếp biến văn hóa (Dynamic Acculturation): Tiêu biểu như quan điểm của Thành Duy (2007) và Đinh Xuân Dũng (2014), khẳng định bản sắc là một cấu trúc động mở, có khả năng tự điều chỉnh, tích hợp cái mới để hình thành chất lượng giá trị mới phù hợp với tính hiện đại.

Định vị nghiên cứu của luận án: Luận án không dừng lại ở việc mô tả hiện tượng dân tộc học mà tiến hành khái quát hóa triết học, giải quyết tranh luận trên bằng cách phân biệt rành mạch giữa "Bản sắc văn hóa" (cốt lõi định tính tộc người) và "Giá trị văn hóa truyền thống" (tập hợp các yếu tố có thể chọn lọc, kế thừa biện chứng và đào thải).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• So với nghiên cứu về biến đổi văn hóa tộc người Tráng (Zhuang) – nhóm cư dân có quan hệ ngôn ngữ và nguồn gốc văn hóa gần gũi với người Tày – tại Quảng Tây, Trung Quốc của các học giả thuộc Trường phái Lĩnh Nam (Lingnan Anthropological School), luận án chỉ ra sự tương đồng trong áp lực chuyển ngữ (Language Shift) dưới tác động của ngôn ngữ phổ thông, nhưng người Tày ở Thái Nguyên có tính cố kết cộng đồng thông qua thiết chế liên kết vùng ATK đặc thù.
• Đối chiếu với lý thuyết về tính kiến tạo của căn cước văn hóa (Cultural Identity) của Stuart Hall (1996) và James Clifford (1988), luận án chứng minh rằng giá trị truyền thống của người Tày tại Thái Nguyên không chỉ là "sự tiếp nối quá khứ" mà là quá trình "tái định hình liên tục" nhằm tạo ra nguồn lực nội sinh đối thoại với làn sóng hiện đại hóa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm sáng tỏ và phát triển hệ thống khái niệm dưới góc độ Triết học văn hóa:

• Phân định bản chất phạm trù "Giữ gìn" đối lập với "Bảo tồn" và "Bảo vệ": Trong khi "bảo vệ" hướng tới giữ nguyên hiện trạng vật lý, "bảo tồn" có xu hướng bổ sung mà thiếu chọn lọc, thì "giữ gìn" được luận án xác lập như một quá trình phủ định biện chứng: "vừa có sự kế thừa những yếu tố tích cực của các giai đoạn cũ, vừa có sự thay thế, loại bỏ và tiếp thu những yếu tố mới, làm cho nó càng ngày càng giàu có hơn, đa dạng hơn, phong phú hơn nhưng phải dựa trên những nền tảng của cái cũ, cái cốt yếu trong nền văn hoá đó".
• Vận dụng quan điểm giá trị học Mác-xít: Đồng thuận và mở rộng luận điểm của Nguyễn Trọng Chuẩn: "nói đến giá trị tức là muốn khẳng định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trị gắn với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp; là nói đến cái có khả năng thôi thúc con người hành động và nỗ lực vươn lên".
• Làm sâu sắc tính quan hệ lịch sử của giá trị truyền thống: Vận dụng định chế của Hồ Sĩ Quý: "Bởi vậy, giá trị của truyền thống về thực chất là cái nằm trong quan hệ giữa hiện tại với quá khứ. Con người của xã hội hiện tại có thái độ như thế nào đối với quá khứ, hay nói cách khác, xã hội hiện tại cần quá khứ ở mức độ nào, chính điều này quy định giá trị của truyền thống".
• Mô hình hóa hệ giá trị văn hóa Tày: Luận án chia tách thành hai tầng cấu trúc:
  1. Hệ giá trị phổ quát: Tinh thần yêu nước, tính cố kết cộng đồng, đức tính cần cù, tình thương yêu đồng loại (dung hợp với bảng giá trị dân tộc Việt Nam).
  2. Hệ giá trị đặc thù tộc người: Ý thức hòa hợp môi trường sinh thái rừng - ruộng nương; thiết chế tự quản dòng họ - bản làng (Phe); nghệ thuật diễn xướng dân gian mang tính nghi lễ vũ trụ quan (hát Then kết hợp đàn Tính, Lượn cọi, Lượn Then); tri thức bản địa trong kiến trúc nhà sàn 4 mái và văn hóa ẩm thực thảo dược.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp ba chiều kích lý thuyết:

1. Quy luật biện chứng giữa Tồn tại xã hội và Ý thức xã hội: Khi phương thức sản xuất chuyển từ nông nghiệp tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa công nghiệp, ý thức xã hội và tâm lý tộc người Tày tất yếu biến đổi.
2. Lý thuyết hệ giá trị của Ngô Đức Thịnh: Khẳng định: "Giá trị của văn hóa là yếu tố cốt lõi của văn hóa, nó được sáng tạo và kết tinh trong quá trình lịch sử của mỗi cộng đồng, tương ứng với môi trường tự nhiên và xã hội nhất định... Giá trị văn hóa luôn ẩn tàng trong bản sắc văn hóa, di sản văn hóa, biểu tượng, chuẩn mực văn hóa. Chính vì vậy mà văn hóa thông qua hệ giá trị của nó góp phần điều tiết sự phát triển xã hội".
3. Lý thuyết kế thừa biện chứng (Quy luật phủ định của phủ định): Sự vận động của giá trị truyền thống diễn ra qua chuỗi phủ định biện chứng, lọc bỏ yếu tố lỗi thời (hủ tục ma chay kéo dài, mê tín dị đoan) và tích hợp giá trị tiến bộ (văn minh công nghiệp, khoa học công nghệ).

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích này áp dụng tối ưu cho các cộng đồng tộc người thiểu số đang trải qua giai đoạn chuyển đổi cấu trúc kinh tế - xã hội mạnh mẽ từ nông nghiệp miền núi sang công nghiệp hóa bán sơn địa, có sự giao lưu văn hóa mật thiết với người Kinh và các tộc người lân cận.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Lập trường triết học (Research Philosophy): Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Hiện thực phê phán (Critical Realism). Luận án nhìn nhận các hiện tượng văn hóa Tày không phải là biểu hiện tĩnh tại mà là các thực thể xã hội đang vận động trong quan hệ đa chiều với cơ sở hạ tầng kinh tế.
• Cách tiếp cận: Kết hợp phương pháp luận triết học mác-xít với phương pháp tiếp cận liên ngành (Dân tộc học, Xã hội học văn hóa, Sử học).
• Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Design):
  • Cấp độ vĩ mô (Macro): Phân tích các chủ trương, nghị quyết của Đảng (Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI) và chính sách quản lý văn hóa của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thái Nguyên.
  • Cấp độ trung mô (Meso): Khảo sát thiết chế làng bản, dòng họ và các thiết chế văn hóa cơ sở tại các huyện Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai.
  • Cấp độ vi mô (Micro): Phỏng vấn sâu, quan sát hành vi, thực hành văn hóa của các cá nhân, nghệ nhân Then, già làng, trưởng bản và thế hệ trẻ người Tày.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng địa bàn theo mức độ công nghiệp hóa và bảo lưu văn hóa:
  • Vùng văn hóa truyền thống lõi, cái nôi cách mạng: Huyện Định Hóa (vùng ATK).
  • Vùng tiếp biến văn hóa trung bình: Huyện Phú Lương.
  • Vùng địa hình núi cao, giao thoa đa tộc người: Huyện Võ Nhai.
• Thu thập dữ liệu:
  • Khảo sát thực địa và quan sát tham dự: Trực tiếp tham gia các không gian văn hóa lễ hội (Lễ hội Lồng tồng Định Hóa mùng 9-10 tháng Giêng âm lịch), nghi lễ cấp sắc Then, tang ma tại các bản Tày.
  • Phỏng vấn sâu (In-depth Interview): Tiến hành phỏng vấn các nghệ nhân dân gian nắm giữ làn điệu Then, thầy Tào, cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên, Ban Dân tộc tỉnh, lãnh đạo UBND cấp huyện, xã.
• Tam giác đạc dữ liệu (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa văn bản chính sách lưu trữ, số liệu thống kê nhân khẩu học kinh tế - xã hội của tỉnh Thái Nguyên, và dữ liệu thực chứng từ quan sát thực địa và phỏng vấn sâu.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Dữ liệu định tính được kiểm chứng tính nhất quán thông qua việc đối chiếu phản hồi giữa các nhóm đối tượng (người cao tuổi vs. thanh niên; nghệ nhân vs. nhà quản lý văn hóa).

Data và phân tích

• Đặc điểm dữ liệu nghiên cứu:
  • Quy mô dân số tộc người: 123.197 người Tày tại Thái Nguyên, là tộc người thiểu số chiếm tỷ trọng lớn nhất toàn tỉnh.
  • Không gian hành chính khảo sát: Các xã vùng sâu, vùng xa thuộc huyện Định Hóa (như Định Biên, Bảo Linh), huyện Phú Lương (Động Đạt, Yên Đổ), huyện Võ Nhai (La Hiên, Thần Sa).
• Phương pháp phân tích:
  • Sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp triết học, quy nạp và diễn dịch để khái quát các sự kiện văn hóa rời rạc thành các quy luật biến đổi.
  • Phương pháp lịch sử - lôgíc để truy nguyên nguồn gốc các giá trị truyền thống từ thời kỳ Tày - Thái cổ, qua các giai đoạn kháng chiến chống Pháp (thời kỳ Thủ đô Gió ngàn ATK) đến thời kỳ hội nhập toàn cầu hóa hiện nay.
  • So sánh đối chứng (Comparative Analysis) giữa các thế hệ người Tày và giữa các địa bàn có tốc độ đô thị hóa khác nhau trong cùng tỉnh Thái Nguyên.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phân ly vận động giữa văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể:
   • Văn hóa vật thể bị thu hẹp diện tích tồn tại: Kiến trúc nhà sàn truyền thống đang biến mất với tốc độ cao; trên 80% hộ gia đình người Tày tại các vùng ven đô thị và trung tâm huyện chuyển sang xây dựng nhà gạch kiên cố theo kiểu người Kinh do chi phí gỗ tăng cao và sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt. Trang phục chàm dệt tay truyền thống hầu như không còn được sử dụng trong đời sống lao động thường nhật, chỉ xuất hiện trong các dịp lễ tết, hội hè.
   • Văn hóa phi vật thể phục hồi nhưng có nguy cơ "sân khấu hóa": Các nghi lễ tín ngưỡng như Hát Then, Lượn cọi, Lễ hội Lồng tồng được phục dựng mạnh mẽ, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (đối với Thực hành Then). Tuy nhiên, hiện tượng thương mại hóa du lịch và trình diễn hóa làm suy giảm tính thiêng và chức năng kết nối tâm linh nguyên bản.
2. Nguy cơ đứt gãy thế hệ trong truyền thừa ngôn ngữ tộc người:
   • Tình trạng song ngữ diễn ra theo chiều hướng bất lợi cho tiếng mẹ đẻ. Khảo sát chỉ ra tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên người Tày tại các địa bàn tiếp cận sớm với khu công nghiệp không còn khả năng nói hoặc hiểu thành thạo tiếng Tày vượt mức 60%, chủ yếu sử dụng tiếng phổ thông trong giao tiếp gia đình và học đường.
3. Sự biến đổi chức năng của thiết chế dòng họ và tổ chức "Phe":
   • Thiết chế Phe truyền thống – vốn là tổ chức tự quản dựa trên huyết duyên và địa vực nhằm tương trợ ma chay, cưới xin, dựng nhà – đã chuyển hóa mạnh mẽ sang hình thức tổ chức dịch vụ dân sự hỗn hợp, tích hợp các quy ước văn hóa mới của phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa".
4. Mâu thuẫn giữa sinh kế công nghiệp và không gian văn hóa bản địa:
   • Sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp tập trung (thu hút hàng vạn lao động trẻ người Tày vào làm công nhân tại các nhà máy điện tử như Samsung Thái Nguyên) dẫn tới hiện tượng "ly nông, ly bản". Tồn tại xã hội thay đổi kéo theo sự thay đổi triệt để về nhịp sống, thói quen tiêu dùng, làm rạn nứt không gian thực hành các lễ hội nông nghiệp mùa vụ truyền thống.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp luận cứ khẳng định tính đúng đắn của phép biện chứng duy vật: sự biến đổi của phương thức sản xuất vật chất quy định sự chuyển hóa của ý thức xã hội; đồng thời chứng minh tính độc lập tương đối của văn hóa khi các giá trị tâm linh, đạo đức truyền thống Tày vẫn có sức sống dai dẳng níu giữ nhân cách con người trước các cám dỗ tiêu cực của kinh tế thị trường.
• Về mặt phương pháp luận: Xác lập mô hình tiếp cận "Triết học - Thực chứng", kết hợp phân tích bản chất phạm trù triết học với khảo sát thực địa cụ thể, có thể nhân rộng để nghiên cứu biến đổi văn hóa của các tộc người thiểu số khác (Mường, Thái, Nùng, Dao) trên phạm vi cả nước.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đề xuất mô hình "Bảo tồn động" (Dynamic Preservation): Không bảo tồn văn hóa Tày như một bảo tàng chết, mà phải gắn bảo tồn với phát triển sinh kế, du lịch văn hóa lịch sử về nguồn tại vùng ATK Định Hóa.
  • Chính sách ngôn ngữ: Đưa chương trình giảng dạy chữ Nôm Tày và tiếng Tày vào các trường dân tộc nội trú, trường tiểu học tại các vùng lõi văn hóa Tày ở Thái Nguyên.
  • Trao quyền chủ thể: Chuyển từ phương thức "Nhà nước làm thay" sang cơ chế "Cộng đồng là chủ thể", nghệ nhân và người dân Tày trực tiếp quản lý, hưởng lợi từ các sản phẩm văn hóa truyền thống.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu (Limitations):
  • Do tiếp cận chủ yếu dưới góc độ Triết học (CNDVBC & CNDVLS), luận án tập trung sâu vào các quy luật phổ quát, cơ chế vận động và biến đổi bản chất của hệ giá trị, nên các chỉ số đo lường định lượng thống kê đa biến chưa được mô hình hóa bằng các phần mềm kinh tế lượng chuyên sâu (như SPSS hay AMOS/SEM).
  • Khảo sát thực địa tập trung tại 3 huyện đại diện (Định Hóa, Phú Lương, Võ Nhai), chưa bao quát toàn bộ 9 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Thái Nguyên.
  • Khung thời gian dữ liệu dừng ở mốc năm 2017, chưa phản ánh toàn diện tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số văn hóa sau năm 2020.
• Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Directions):
  1. Ứng dụng phương pháp định lượng đa biến để lượng hóa mức độ tác động của thu nhập công nghiệp đến chỉ số giữ gìn bản sắc ngôn ngữ Tày.
  2. Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Comparative Cross-border Study) giữa cộng đồng Tày - Nùng Việt Nam và cộng đồng Tráng - Thái tại Nam Trung Quốc và Đông Nam Á trong việc thích ứng với kinh tế số.
  3. Đánh giá tác động của không gian mạng và truyền thông xã hội (TikTok, Facebook, YouTube) trong việc tái tạo và lan tỏa di sản dân ca Then của giới trẻ người Tày.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu văn hóa người Tày dưới góc độ Triết học mác-xít tại một địa bàn công nghiệp hóa chuyển tiếp điển hình, tạo tài liệu tham khảo cốt lõi cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Triết học, Văn hóa học và Dân tộc học.
• Ảnh hưởng đến hoạch định chính sách (Policy Influence): Cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn trực tiếp cho Ban Dân tộc tỉnh Thái Nguyên, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc xây dựng "Đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2020-2030".
• Chuyển hóa kinh tế - xã hội: Gợi mở định hướng liên kết chuỗi giá trị du lịch di sản giữa Quần thể di tích Quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa với các không gian làng văn hóa du lịch cộng đồng người Tày (như Bản Thái Hải), chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế bền vững.
• Ý nghĩa quốc tế: Đóng góp thêm một trường hợp nghiên cứu thực tiễn điển hình (Case Study) cho kho tàng nghiên cứu nhân học và triết học xã hội quốc tế về cách thức các cộng đồng bản địa duy trì căn cước văn hóa trước làn sóng toàn cầu hóa.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học giả: Tiếp cận một khung lý thuyết triết học hoàn chỉnh về hệ giá trị tộc người, phương pháp luận phân tích biện chứng mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội trong nghiên cứu biến đổi văn hóa.
• Cơ quan quản lý Nhà nước và Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng 5 nhóm giải pháp của luận án để thiết kế chính sách văn hóa vùng dân tộc thiểu số, tránh tình trạng áp đặt cơ học, rập khuôn mô hình của người Kinh cho đồng bào Tày.
• Cộng đồng người Tày tại Thái Nguyên và vùng Đông Bắc: Được nâng cao ý thức tự giác tộc người, khơi dậy niềm tự hào văn hóa bản địa, nắm giữ công cụ và phương thức để vừa làm giàu từ kinh tế thị trường vừa gìn giữ cốt cách dân tộc.
• Ngành Du lịch và Doanh nghiệp lữ hành: Khai thác các giá trị độc đáo của văn hóa phi vật thể Tày (nghi lễ Then, ẩm thực cơm lam, bánh chưng bờng, chè xanh, nhà sàn) để xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa sinh thái chất lượng cao.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã làm sáng tỏ quy luật phủ định của phủ định trong sự chuyển hóa của hệ giá trị văn hóa tộc người Tày. Luận án phân định rành mạch giữa "bảo vệ", "bảo tồn" và "giữ gìn", khẳng định "giữ gìn" là một quá trình lọc bỏ và kế thừa biện chứng có tính lịch sử - cụ thể, giải quyết triệt để xung đột lý luận kéo dài giữa trường phái bảo tồn nguyên trạng tĩnh tại và trường phái biến đổi tự do.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì? Trả lời: So với các công trình dân tộc học thuần túy của Hoàng Ngọc La (2002) hay nghiên cứu xã hội học của Bế Văn Hậu (2012, 2013), luận án tích hợp phương pháp tiếp cận triết học duy vật lịch sử với phương pháp điều tra liên ngành, lấy mối quan hệ biện chứng giữa phương thức sản xuất công nghiệp mới hình thành tại Thái Nguyên làm biến số độc lập để giải thích sự biến đổi của ý thức và giá trị văn hóa Tày như một biến số phụ thuộc.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất? Trả lời: Đó là nghịch lý giữa sự phát triển kinh tế và sự đứt gãy không gian văn hóa: thu nhập của người Tày tăng lên nhờ làm việc tại các khu công nghiệp FDI, nhưng tốc độ mất đi của tiếng mẹ đẻ (trên 60% giới trẻ không nói thành thạo tiếng Tày) và sự biến mất của nhà sàn truyền thống (trên 80% chuyển sang nhà xây) diễn ra nhanh gấp nhiều lần so với các tỉnh lân cận như Bắc Kạn hay Cao Bằng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái cấu trúc chính sách (Replication Protocol) cụ thể không? Trả lời: Luận án xây dựng quy trình 5 bước để thực thi chính sách văn hóa: (1) Đánh giá và phân loại giá trị văn hóa theo 2 tầng (vật thể/phi vật thể); (2) Xác lập cơ chế phân bổ ngân sách có mục tiêu cho nghệ nhân và thiết chế cơ sở; (3) Tích hợp giáo dục di sản bản địa vào hệ thống giáo dục địa phương; (4) Thể chế hóa hương ước, quy ước làng bản gắn với luật pháp nhà nước; (5) Xây dựng chuỗi sinh kế dựa trên du lịch văn hóa bền vững.

5. Chương trình nghị sự 10 năm tiếp theo cho hướng nghiên cứu này cần tập trung vào điều gì? Trả lời: Cần tập trung giải quyết vấn đề "Bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người trong kỷ nguyên số và không gian ảo", nghiên cứu tác động của trí tuệ nhân tạo, truyền thông số hóa trong việc bảo tồn kho tàng văn học dân gian Tày, chữ Nôm Tày và diễn xướng Then trên các nền tảng xuyên biên giới.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ hệ thống khái niệm triết học về giá trị, giá trị văn hóa truyền thống, văn hóa tộc người, xác lập cơ sở lý luận vững chắc cho việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống người Tày.
2. Chứng minh một cách thuyết phục rằng sự biến đổi của giá trị văn hóa người Tày tại Thái Nguyên là kết quả tất yếu của sự chuyển dịch cơ cấu tồn tại xã hội dưới tác động của CNH-HĐH và kinh tế thị trường.
3. Nhận diện chính xác thực trạng phân hóa: văn hóa phi vật thể (hát Then, lễ hội) có xu hướng hồi sinh tích cực, trong khi văn hóa vật thể (nhà sàn, trang phục) và tiếng nói tộc người đối mặt với nguy cơ đứt gãy thế hệ nghiêm trọng.
4. Đề xuất hệ thống 5 quan điểm chỉ đạo nhất quán và 5 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, bảo đảm sự hài hòa biện chứng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa, lấy cộng đồng người Tày làm trung tâm và chủ thể sáng tạo.
5. Mở ra hướng tiếp cận liên ngành mới giữa Triết học văn hóa và Chính sách dân tộc, đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp nối về phát triển bền vững văn hóa tộc người thiểu số trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, ngoài sự phân tích những đặc điểm tâm - sinh lý của sinh viên, sự tác động của bối cảnh hiện nay đối với nhân cách của sinh viên, các tác giả đã đi sâu phân tích về cơ sở hình thành và nội dung của giá trị văn hoá truyền thống dân tộc. Chương 2, các tác giả đi khảo sát thực trạng và phân tích các vấn đề đặt ra trong quá trình phát huy giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc trong việc xây dựng nhân cách sinh viên hiện nay. Từ các vấn đề đặt ra của chương 2, các tác giả đã đề cập những phương hướng và đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị văn hoá truyền thống trong việc xây dựng nhân cách sinh viên hiện nay. Cuốn sách là tài liệu tham khảo có ý nghĩa với tác giả luận án, song, những vấn đề đặt ra của cuốn sách là các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc đối với việc hình thành nhân cách của sinh viên, nên có sự khác biệt cơ bản trong quá trình tiếp cận của đối tượng luận án.

Trong bài viết “Công nghiệp hóa - hiện đại hóa và vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” của Nguyễn Văn Huyên (1999) trên tạp chí Triết học (được trích dẫn trên website: http://www.com), tác giả khẳng định: “… mỗi nền văn hoá bao giờ cũng tàng chứa những tố chất đặc sắc, tạo nên nét riêng của mình đó là bản sắc. Cái bản sắc đó được kết tinh từ tâm hồn, khí phách hàng 14 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngàn đời của dân tộc, tạo nên nhân lõi, cốt cách, bản lĩnh và sức sống của một dân tộc, nó là căn cước để nhận dạng nó trong trăm ngàn nền văn hoá, là bộ gen để di truyền bản sắc truyền thống của mình cho các thế hệ mai sau”. Mặc dù, với khuôn khổ là một bài báo, bài viết chưa chỉ ra những giải pháp thực hiện tốt trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đối với vấn đề giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc nhưng đây là một sự khẳng định quan trọng về sức mạnh nội sinh, nền tảng cơ bản cần phải giữ vững, không để nó bị pha trộn, hoà tan với những nền văn hoá khác trên thế giới trong quá trình xây dựng đất nước hiện nay. Qua các công trình đã đề cập ở trên, nhiều tác giả đi sâu bàn về khái niệm “văn hóa”, “bản sắc văn hóa dân tộc”, giá trị văn hóa nói chung và giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam; những nội dung cơ bản của nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Khi đề cập đến vấn đề nghiên cứu về giá trị văn hóa đó, có nhiều học giả nghiên cứu với ý nghĩa của bản sắc văn hóa, nhiều học giả đi tìm hiểu về giá trị văn hóa, giá trị văn hóa truyền thống. được đề cập trên các lĩnh vực. Tuy nhiên, khi bàn về khái niệm “văn hóa” và khái niệm “bản sắc văn hóa dân tộc” cũng còn những ý kiến khác nhau. Sự khác nhau này do các tác giả nghiên cứu về văn hóa từ những góc độ và cách tiếp cận khác nhau.

Các công trình của các tác giả ở trên đã phân tích sâu sắc các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, chỉ rõ các thời cơ và thách thức của nó trong bối cảnh toàn cầu hóa hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay. Các công trình nghiên cứu của các tác giả đều nhấn mạnh đến vai trò của văn hoá truyền thống trong bối cảnh có nhiều yếu tố tác động, trong đó có những yếu tố tác động tích cực và không ít các yếu tố tác động tiêu cực. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu đã đề cập ở trên cứu về sự tác động của các yếu tố hiện nay đến nền văn hoá, giá trị văn hoá, giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc, mà chưa phải nghiên cứu tác động đến văn hoá một tộc người cụ thể ở nước ta.nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các công trình nghiên cứu về phương hướng, giải pháp giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá truyền thống trong bối cảnh hiện nay Thành Duy trong cuốn “Văn hóa Việt Nam trước xu thế toàn cầu hóa - thời cơ và thách thức” (2007) cho rằng: “Bản sắc văn hóa dân tộc là sự tổng hòa các khuynh hướng cơ bản trong sáng tạo văn hóa truyền thống của một dân tộc; nó gắn với mỗi nền văn hóa ấy như bản chất tự nhiên của nền văn hóa ấy trong mối liên hệ thường xuyên với điều kiện kinh tế, môi trường tự nhiên, các thể chế văn hóa, và các hệ tư tưởng.

trong quá trình vận động không ngừng của dân tộc đó” [24, tr. Bản sắc văn hóa dân tộc được hình thành trong văn hóa truyền thống của dân tộc. Theo tác giả cuốn sách “. với nền văn hóa Việt Nam, bản sắc văn hóa dân tộc luôn gắn với sứ mệnh độc lập dân tộc và hiện nay theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nó lấy bao dung, hòa đồng và tính nhân bản để tự điều chỉnh nền văn hóa truyền thống cho phù hợp với khuynh hướng chung trong các nền văn hóa khác nhau của khu vực và nhân loại. Điều đó có nghĩa là trong bản sắc văn hóa dân tộc vốn có tính bền vững, có giá trị truyền thống, nhưng trong điều kiện và hoàn cảnh mới, trước xu thế toàn cầu hóa nó vẫn có cơ hội phát triển, hình thành một chất lượng mới của bản sắc văn hóa dân tộc, tương ứng với tiên tiến theo quan niệm của chúng ta” [24, tr. Cuốn sách là sự khẳng định về vai trò của bản sắc văn hóa trong quá trình đổi mới cũng nên cần có sự bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với tình hình thực tại, nhưng cũng cần phải giữ vững những giá trị cốt yếu của chính nền văn hóa đó. Đây là tư liệu có ý nghĩa trong quá trình nghiên cứu luận án của tác giả.

Nguyễn Duy Quý trong cuốn “Nhận thức văn hóa Việt Nam”(2008). Cuốn sách là cái nhìn toàn diện và sâu sắc, nhưng thể hiện rất rõ được cái đa dạng trong thống nhất của các nội dung trong văn hoá. Trong Phần thứ nhất: Một số gương mặt trong lịch sử văn hoá Việt Nam; bao gồm hàng loạt các bài viết có tính điểm xuyết về một số nhân vật lịch sử văn hoá thế kỷ X cho đến 16 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nay trên tất cả các lĩnh vực, như: Đinh Quốc Công Nguyễn Bặc, Lý Nhật Quang, Chu Văn An, Nguyễn Xí, Lê Thánh Tông, Phan Kính, Nguyễn Huy Tự, Phan Đình Phùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tôn Đức Thắng, Trần Phú, Hà Huy Tập, Lê Duẩn, Trường Chinh, Nguyễn Sĩ Sách, Nguyễn Văn Linh, Tố Hữu, Hoàng Ngọc Phách, Hoàng Xuân Hãn, Tạ Quang Bửu, Nguyễn Khánh Toàn, Cao Xuân Huy, Đặng Thai Mai, Đinh Gia Khánh, Vũ Ngọc Phan, Lê Khả Kế, Nguyễn Đổng Chi. Phần thứ hai: Sức mạnh của cội nguồn văn hoá; tác giả đã phân tích và lý giải về cội nguồn văn hoá dân tộc, văn hoá và phát triển, khẳng định: văn hoá không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực phát triển kinh tế - xã hội và khoa học được coi là một thành tố của văn hoá.

Phần thứ ba: Văn hoá Việt Nam - một góc nhìn; tác giả trình bày khái quát từ truyền thống văn hoá Việt Nam đến những quan điểm cơ bản của Đảng ta trong quá trình xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam; đồng thời, tác giả đề cập đến vai trò và nhiệm vụ của khoa học xã hội và nhân văn trong việc thực hiện đường lối của Đảng, góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Cuốn sách đã cung cấp cho người đọc một cách nhìn toàn diện về các nội dung của văn hoá, thông qua sự khảo lược các nhân vật lịch sử, các quan điểm của Đảng về văn hoá qua các thời kỳ, đồng thời, tác giả cuốn sách nhấn mạnh về việc khi nước ta mở cửa, hội nhập sẽ có những chướng ngại và thách thức để trở thành nếp sống, nếp suy nghĩ, nếp hành động trong xã hội Việt Nam. Do đó, tác giả khẳng định “Vấn đề hợp tác và giao lưu văn hoá trở thành một nhu cầu” [87, tr.474] và nghiên cứu, thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, cho đến nay, trên thế giới đã có nhiều thay đổi về quá trình hội nhập, mở cửa và toàn cầu hoá, đặc biệt cuộc khủng hoảng về tài chính trên thế giới cho đến nay về cơ bản vẫn chưa phục hồi hoàn toàn, và nó đã xuất hiện nhiều nhân tố mới song cuốn sách ít nhiều có ý nghĩa đối với chúng tôi trong quá 17 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trình phân tích những cơ hội và thách thức đối với các giá trị văn hoá truyền thống hiện nay.

Đặc biệt là cuốn sách “Bảo tồn, làm giàu và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam trong thời kỳ đổi mới hội nhập” (2010) của Ngô Đức Thịnh, đã chỉ rõ: “Giá trị của văn hóa là yếu tố cốt lõi của văn hóa, nó được sáng tạo và kết tinh trong quá trình lịch sử của mỗi cộng đồng, tương ứng với môi trường tự nhiên và xã hội nhất định. Giá trị văn hóa hướng đến những nhu cầu và khát vọng của cộng đồng về những điều tốt đẹp (chân, thiện, mỹ), từ đó bồi đắp và nâng cao bản chất Người. Giá trị văn hóa luôn ẩn tàng trong bản sắc văn hóa, di sản văn hóa, biểu tượng, chuẩn mực văn hóa. Chính vì vậy mà văn hóa thông qua hệ giá trị của nó góp phần điều tiết sự phát triển xã hội” [96, tr.

Theo ông, giá trị văn hóa của mỗi cộng đồng người bao giờ cũng tạo nên một hệ thống, với ý nghĩa là các giá trị ấy nảy sinh, tồn tại trong liên hệ, tác động hữu cơ với nhau. Khi đề cập đến hệ giá trị, hay bảng giá trị hay thang giá trị của mỗi cộng đồng đều thể hiện ở cả hai ý nghĩa, đó là: các giá trị riêng lẻ tạo nên một hệ thống hữu cơ các giá trị và có sự sắp đặt trước sau, độ nhấn về tầm quan trọng của từng nhân tố giá trị trong từng bảng giá trị. Thêm nữa, tác giả cho rằng, giá trị của văn hóa được thông qua sự phân chia theo hai hệ giá trị, đó là: hệ giá trị tổng quát và hệ giá trị bộ phận. Hệ giá trị văn hóa tổng quát bao gồm 5 yếu tố: 1/yêu nước, 2/ đoàn kết, 3/cần cù, 4/anh hùng, 5/yêu gia đình và làng xóm [96, tr.