Luận văn thạc sĩ về dòng giống lúa thuần năng suất chất lượng cao tại Nam Định

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua tuyển chọn một số dòng giống lúa thuần có năng suất chất lượng cao phù hợp với điều kiện canh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Đỗ Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Pgs. Trần Văn Quang
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Tuyển chọn một số dòng, giống lúa thuần có năng suất, chất lượng cao phù hợp với điều kiện canh tác tại tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN THẠC SĨ
• 5. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 6. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 7. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 8. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 8.1. Ý nghĩa khoa học
• 8.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 9. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 9.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trong và ngoài nước
• 9.1.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 9.1.2. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam
• 9.1.3. Hiện trạng sản xuất lúa của tỉnh Nam Định
• 9.1.4. Định hướng phát triển lúa ở tỉnh Nam Định
• 9.2. Những thành tựu trong công tác chọn giống lúa thuần
• 9.2.1. Những thành tựu trong công tác chọn giống lúa trên thế giới
• 9.2.2. Kết quả chọn tạo giống lúa thuần ở Việt Nam
• 9.2.3. Một số hướng chọn tạo giống lúa chất lượng ở Việt Nam
• 9.3. Những nghiên cứu cơ bản về các tính trạng của cây lúa
• 9.3.1. Thời gian sinh trưởng
• 9.3.2. Khả năng đẻ nhánh
• 9.3.3. Động thái ra lá
• 9.3.4. Chiều cao cây
• 9.3.5. Đặc điểm cấu trúc thân, lá, bông
• 9.3.6. Đặc điểm hình thái
• 9.3.7. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất
• 9.3.8. Các chỉ tiêu cơ lý đánh giá chất lượng gạo
• 10. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 10.1. Địa điểm nghiên cứu
• 10.2. Thời gian nghiên cứu
• 10.3. Vật liệu nghiên cứu
• 10.4. Nội dung nghiên cứu
• 10.5. Phương pháp nghiên cứu
• 10.5.1. Thiết kế thí nghiệm
• 10.5.2. Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xác định
• 10.5.3. Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu theo dõi
• 10.5.4. Phân tích số liệu
• 11. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 11.1. Thời gian sinh trưởng của các dòng, giống thí nghiệm
• 11.2. Bén rễ hồi xanh (BRHX)
• 11.3. Thời gian đẻ nhánh (TGĐN)
• 11.4. Thời gian trỗ bông (10% - 100%)
• 11.5. Thời gian sinh trưởng (TGST)
• 11.6. Khả năng đẻ nhánh của các dòng, giống thí nghiệm
• 11.7. Động thái đẻ nhánh của các dòng, giống lúa thuần
• 11.8. Động thái ra lá của các dòng, giống thí nghiệm
• 11.9. Động thái tăng trưởng chiều cao của các dòng, giống thí nghiệm
• 11.10. Một số đặc điểm cấu trúc thân, lá, bông của các dòng, giống lúa thí nghiệm
• 11.10.1. Số lá/thân chính
• 11.10.2. Số nhánh tối đa
• 11.10.3. Số nhánh hữu hiệu
• 11.10.4. Số gié cấp I
• 11.10.5. Chiều dài lá đòng
• 11.10.6. Chiều dài bông
• 11.10.7. Chiều dài cổ bông
• 11.11. Chiều cao cuối cùng
• 11.12. Một số đặc điểm hình thái của các dòng, giống lúa thí nghiệm
• 11.12.1. Màu sắc thân lá
• 11.12.2. Màu sắc mỏ hạt
• 11.12.3. Kiểu đẻ nhánh
• 11.13. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm
• 11.13.1. Sâu đục thân
• 11.13.2. Sâu cuốn lá nhỏ
• 11.13.3. Bệnh đạo ôn
• 11.13.4. Bệnh khô vằn
• 11.14. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm
• 11.14.1. Số hạt/bông
• 11.14.2. Số hạt chắc/bông
• 11.14.3. Khối lượng 1000 hạt
• 11.14.4. Năng suất lý thuyết
• 11.14.5. Năng suất thực thu
• 11.15. Một số chỉ tiêu cơ lý gạo của các dòng, giống lúa thí nghiệm
• 11.16. Chất lượng xay xát
• 11.17. Chất lượng thương phẩm của gạo và phẩm chất cơm
• 11.18. Đánh giá phẩm chất cơm của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm
• 11.19. Một số chỉ tiêu hóa sinh gạo của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm
• 11.19.1. Hàm lượng amylose
• 11.19.2. Hàm lượng protein
• 11.20. Giới thiệu một số dòng, giống lúa ưu tú
• 12. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dòng giống lúa thuần năng suất cao tại Nam Định

Dòng giống lúa thuần năng suất cao tại Nam Định đang trở thành một trong những chủ đề nóng trong ngành nông nghiệp. Với điều kiện tự nhiên và khí hậu thuận lợi, Nam Định đã phát triển nhiều giống lúa thuần có năng suất và chất lượng cao. Việc nghiên cứu và phát triển các dòng giống này không chỉ giúp nâng cao sản lượng lúa mà còn đảm bảo an ninh lương thực cho tỉnh. Theo số liệu từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nam Định, diện tích trồng lúa của tỉnh đạt 75.760 ha, trong đó lúa thuần chất lượng cao chiếm 64,3%. Điều này cho thấy nhu cầu về giống lúa thuần ngày càng tăng cao.

1.1. Đặc điểm của dòng giống lúa thuần tại Nam Định

Dòng giống lúa thuần tại Nam Định có nhiều đặc điểm nổi bật như khả năng chống chịu sâu bệnh, thời gian sinh trưởng ngắn và năng suất cao. Các giống lúa như Bắc thơm số 7, Hương Biển 3, và ĐH11 đã được chứng minh là có khả năng thích ứng tốt với điều kiện canh tác tại địa phương. Nghiên cứu cho thấy, năng suất bình quân toàn tỉnh đạt 69,36 tạ/ha, cho thấy tiềm năng phát triển của các dòng giống này.

1.2. Vai trò của giống lúa thuần trong sản xuất nông nghiệp

Giống lúa thuần không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân. Việc sử dụng giống lúa thuần chất lượng cao giúp tăng năng suất và chất lượng gạo, từ đó nâng cao thu nhập cho người trồng lúa. Theo nghiên cứu, giống lúa BMX và ĐH11 đã được tuyển chọn và cho thấy tiềm năng lớn trong sản xuất.

II. Thách thức trong việc phát triển dòng giống lúa thuần tại Nam Định

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển dòng giống lúa thuần tại Nam Định cũng gặp không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là hiện tượng thoái hóa giống, đặc biệt là giống Bắc thơm số 7, đang gặp phải nhiều vấn đề về sâu bệnh. Điều này đòi hỏi cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ và phát triển giống lúa thuần.

2.1. Hiện tượng thoái hóa giống lúa

Hiện tượng thoái hóa giống lúa là một trong những thách thức lớn nhất mà nông dân Nam Định đang phải đối mặt. Giống Bắc thơm số 7, mặc dù được ưa chuộng, nhưng đang có dấu hiệu thoái hóa với nhiều yếu điểm như bệnh bạc lá. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến chất lượng gạo.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất lúa tại Nam Định. Thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa có thể làm thay đổi thời gian sinh trưởng của cây lúa, từ đó ảnh hưởng đến năng suất. Cần có các nghiên cứu và biện pháp thích ứng để đảm bảo sản xuất lúa bền vững.

III. Phương pháp chọn tạo giống lúa thuần năng suất cao

Để phát triển dòng giống lúa thuần năng suất cao, các nhà nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp chọn tạo giống hiện đại. Việc sử dụng công nghệ sinh học và các phương pháp lai tạo truyền thống đã giúp tạo ra các giống lúa mới có năng suất và chất lượng tốt hơn.

3.1. Công nghệ sinh học trong chọn giống lúa

Công nghệ sinh học đã mở ra nhiều cơ hội mới trong việc chọn tạo giống lúa thuần. Các phương pháp như chuyển gen và chọn lọc marker đã giúp tạo ra các giống lúa có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng.

3.2. Phương pháp lai tạo truyền thống

Phương pháp lai tạo truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển giống lúa thuần. Việc lai tạo giữa các giống lúa có đặc điểm tốt sẽ tạo ra các giống mới có năng suất cao và chất lượng tốt. Nghiên cứu cho thấy, việc kết hợp các giống lúa khác nhau có thể tạo ra các giống lúa thuần có khả năng thích ứng tốt với điều kiện địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dòng giống lúa thuần tại Nam Định

Các dòng giống lúa thuần năng suất cao đã được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp tại Nam Định. Việc sử dụng các giống lúa này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng gạo, từ đó nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân.

4.1. Kết quả sản xuất từ giống lúa thuần

Kết quả từ việc sử dụng giống lúa thuần cho thấy năng suất thực thu có thể đạt từ 44,7-69,3 tạ/ha trong vụ Xuân và từ 43,2-64 tạ/ha trong vụ Mùa. Các giống lúa như LT2, ĐH11, BMX đã cho năng suất cao hơn so với giống đối chứng Bắc thơm số 7.

4.2. Chất lượng gạo từ dòng giống lúa thuần

Chất lượng gạo từ các dòng giống lúa thuần cũng được cải thiện đáng kể. Các chỉ tiêu như tỷ lệ gạo xát cao từ 67,2-71,0% và hạt gạo dài từ 5,0-8,0mm cho thấy tiềm năng thương mại của các giống lúa này. Giống ĐH11 và BMX có chất lượng cơm ngon, gần tương đương với giống Bắc thơm số 7.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dòng giống lúa thuần tại Nam Định

Việc nghiên cứu và phát triển dòng giống lúa thuần năng suất cao tại Nam Định không chỉ đáp ứng nhu cầu lương thực mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân. Các giống lúa như BMX và ĐH11 đã cho thấy tiềm năng lớn trong sản xuất. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống lúa mới để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Định hướng phát triển giống lúa thuần

Định hướng phát triển giống lúa thuần tại Nam Định cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng và năng suất. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc sử dụng giống lúa mới và áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại.

5.2. Tương lai của ngành lúa gạo tại Nam Định

Ngành lúa gạo tại Nam Định có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai. Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống lúa thuần sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng, từ đó đảm bảo an ninh lương thực cho tỉnh và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo tại tỉnh Nam Định giữ vai trò cốt lõi trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp với diện tích gieo trồng đạt khoảng 75.760 ha, trong đó nhóm lúa thuần chất lượng cao chiếm tỷ trọng 64,3% (tương đương 48.746 ha). Mặc dù đạt năng suất bình quân toàn tỉnh là 69,36 tạ/ha, ngành trồng trọt địa phương đang đối mặt với thách thức lớn khi nhu cầu giống lúa thuần hàng năm cần tới 4.800 tấn, nhưng nguồn cung ứng tại chỗ mới chỉ đáp ứng được khoảng 25%. Đồng thời, giống lúa chủ lực Bắc Thơm 7 hiện chiếm tới 60% diện tích gieo cấy đang bộc lộ dấu hiệu thoái hóa nghiêm trọng, đặc biệt là tính mẫn cảm cao với bệnh bạc lá trong vụ Mùa và bệnh khô vằn, gây tổn thất lớn về sản lượng.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện các đặc điểm nông sinh học, khả năng chống chịu sâu bệnh hại, tiềm năng năng suất và phẩm chất hạt của 13 dòng, giống lúa thuần triển vọng so với giống đối chứng Bắc Thơm 7. Mục tiêu trọng tâm là tuyển chọn được 1 đến 2 giống lúa thuần ưu tú nhất, thích nghi tốt với điều kiện sinh thái và tập quán canh tác của địa phương. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại 2 tiểu vùng sinh thái đại diện của tỉnh Nam Định gồm huyện Vụ Bản (vùng đất phù sa nội đồng phía Bắc) và huyện Giao Thủy (vùng đất nhiễm mặn ven biển phía Nam) xuyên suốt 2 vụ sản xuất là vụ Xuân 2016 và vụ Mùa 2016. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp giải quyết bài toán đa dạng hóa bộ giống, giảm thiểu tỷ lệ diện tích nhiễm sâu bệnh từ mức 30% đến 40% hiện nay, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế từ 7% đến 10% cho các hộ nông dân trồng lúa chất lượng cao trên địa bàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chọn giống cây trồng hiện đại kết hợp mô hình kiểu hình cây lúa mới (New Plant Type) do Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) khởi xướng, tập trung vào việc kiến tạo những dòng lúa có sinh khối lớn, đẻ nhánh tập trung, tỷ lệ nhánh hữu hiệu cao và tiềm năng năng suất tăng từ 10% đến 20% so với giống truyền thống. Nghiên cứu cũng ứng dụng mô hình cấu thành năng suất lúa phân tích mối tương quan giữa 4 yếu tố cốt lõi: số bông trên đơn vị diện tích, số hạt trên bông, tỷ lệ hạt chắc và khối lượng 1.000 hạt. Trong đó, số bông trên một mét vuông đóng vai trò quyết định, đóng góp tới 74% vào tổng năng suất thu hoạch.

Bên cạnh đó, khung lý thuyết đánh giá chất lượng lúa gạo toàn diện được thiết lập dựa trên 4 nhóm chỉ tiêu: chất lượng xay xát, chất lượng thương phẩm, chất lượng nấu nướng - ăn uống và giá trị dinh dưỡng. Hệ thống khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Năng suất lý thuyết (NSLT): Tiềm năng năng suất tối đa của giống trong điều kiện canh tác tối ưu.
• Năng suất thực thu (NSTT): Khối lượng hạt thực tế thu hoạch trên một đơn vị diện tích sau khi trừ hao hụt.
• Thời gian sinh trưởng (TGST): Tổng số ngày từ khi hạt nảy mầm đến khi chín hoàn toàn.
• Hàm lượng Amylose nội nhũ: Chỉ số sinh hóa quyết định độ dẻo mềm của hạt cơm, phân loại từ nhóm thấp (10% đến 20%) đến nhóm cao (trên 25%).
• Tỷ lệ gạo xát và gạo nguyên: Thước đo giá trị thương phẩm trong công nghiệp chế biến lúa gạo.

Phương pháp nghiên cứu

Vật liệu nghiên cứu gồm 13 dòng, giống lúa thuần được chọn tạo trong nước (kể tên: LT1, LT2, LT5, LT7, LT8, ĐH11, BMX, Hương Biển 3, Hương Biển 5, GL18, DT82, DT66, DT86) cùng giống đối chứng Bắc Thơm 7. Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại tại mỗi địa điểm, diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10 m2. Phương pháp chọn mẫu phân tầng và ngẫu nhiên được áp dụng để lấy mẫu theo dõi động thái đẻ nhánh, tăng trưởng chiều cao và cấu trúc thân lá định kỳ 7 đến 10 ngày một lần.

Quy trình theo dõi và đánh giá các chỉ tiêu nông sinh học, mức độ phát sinh của sâu đục thân, sâu cuốn lá nhỏ, bệnh đạo ôn và bệnh khô vằn được thực hiện nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn đánh giá lúa của IRRI năm 2002. Phẩm chất cơ lý và hóa sinh của hạt gạo được phân tích theo các tiêu chuẩn quốc gia gồm TCVN 1643:2008 và TCVN 8372:2010; chất lượng cơm được đánh giá cảm quan theo TCVN 8373:2010. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel và phân tích phương sai (ANOVA) bằng phần mềm chuyên ngành IRRISTAT phiên bản 5.0. Phương pháp phân tích phương sai được lựa chọn vì tính chính xác cao trong việc kiểm định sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất P < 0,05 giữa các công thức giống, loại bỏ tối đa các sai số ngẫu nhiên do điều kiện ngoại cảnh gây ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực nghiệm qua 2 vụ gieo cấy tại huyện Vụ Bản và huyện Giao Thủy đã mang lại những phát hiện quan trọng:

• Thời gian sinh trưởng ngắn và thích nghi cao: Toàn bộ 13 dòng, giống lúa thuần đều có thời gian sinh trưởng ngắn, dao động từ 130 đến 145 ngày trong vụ Xuân và từ 100 đến 116 ngày trong vụ Mùa (rút ngắn từ 15 đến 29 ngày so với vụ Xuân). Thời gian qua các giai đoạn phát triển giữa hai tiểu vùng sinh thái không có sự khác biệt lớn, hoàn toàn phù hợp với công thức luân canh 3 vụ/năm của tỉnh Nam Định.
• Mức độ nhiễm sâu bệnh hại ở ngưỡng thấp: Các dòng lúa khảo nghiệm thể hiện tính chống chịu sâu bệnh tốt hơn rõ rệt so với đối chứng. Trong khi giống Bắc Thơm 7 bị nhiễm nặng bệnh khô vằn (tỷ lệ bệnh cấp 5 đến cấp 7) và bệnh bạc lá nghiêm trọng trong vụ Mùa, các giống như BMX và ĐH11 chỉ nhiễm nhẹ ở cấp 1 đến cấp 3. Dòng GL18 có mức độ nhiễm sâu đục thân cao hơn do thời gian sinh trưởng kéo dài.
• Năng suất thực thu vượt trội: Năng suất thực thu biến động từ 44,7 đến 69,3 tạ/ha trong vụ Xuân và từ 43,2 đến 64,0 tạ/ha trong vụ Mùa. Trong vụ Xuân, có 4 dòng, giống đạt năng suất thực thu cao hơn đối chứng Bắc Thơm 7 là LT2, ĐH11, BMX và DT86. Trong đó, giống BMX đạt năng suất cao nhất, vượt từ 8% đến 12% so với giống đối chứng. Sang vụ Mùa, hầu hết các giống khảo nghiệm đều cho năng suất thực thu vượt giống Bắc Thơm 7.
• Phẩm chất hạt và chất lượng cơm đạt chuẩn thương phẩm: Tỷ lệ gạo xát của các giống đạt từ 67,2% đến 71,0%, chiều dài hạt gạo từ 5,0 đến 8,0 mm với hình dạng thon dài, hạt trong và ít bạc bụng. Đánh giá cảm quan cho thấy giống BMX và ĐH11 có vị cơm đậm, dẻo mềm và mùi thơm nhẹ, đạt mức tương đương giống Bắc Thơm 7.

Thảo luận kết quả

Năng suất vượt trội của giống BMX và ĐH11 bắt nguồn từ cấu trúc quần thể tối ưu, khả năng đẻ nhánh tập trung với số nhánh hữu hiệu đạt từ 5,2 đến 6,1 bông/khóm, tỷ lệ hạt chắc trên bông đạt trên 82% và khối lượng 1.000 hạt duy trì ổn định từ 20,5 đến 23,2 gam. Sự vượt trội này cũng phản ánh khả năng chống chịu bệnh bạc lá và bệnh khô vằn bền vững của BMX và ĐH11 trong điều kiện thời tiết nóng ẩm của vụ Mùa, khắc phục triệt để điểm yếu của giống Bắc Thơm 7 đã thoái hóa. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu chọn tạo giống lúa thuần của Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm tại khu vực Đồng bằng sông Hồng.

Để làm nổi bật sự phân hóa năng suất và các yếu tố cấu thành giữa các giống, dữ liệu thực nghiệm có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột nhóm thể hiện sự biến động năng suất thực thu của 14 công thức giống qua 2 mùa vụ, kết hợp cùng bảng tổng hợp phân tích phương sai ANOVA đa chiều. Việc đối sánh trực quan này minh chứng rõ nét mức độ sai khác có ý nghĩa thống kê giữa nhóm giống ưu tú và giống đối chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất lúa thuần chất lượng cao:

• Mở rộng mô hình khảo nghiệm và trình diễn sản xuất: Đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Trung tâm Giống cây trồng tỉnh Nam Định triển khai mô hình trình diễn diện rộng từ 50 đến 100 ha cho hai giống lúa ưu tú BMX và ĐH11 tại các vùng sinh thái trọng điểm trong giai đoạn 2017 - 2018 nhằm khẳng định tính ổn định di truyền trước khi đưa vào cơ cấu giống chính thức.
• Xây dựng và chuẩn hóa quy trình thâm canh: Nhóm nghiên cứu tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với cán bộ khuyến nông địa phương tiến hành nghiên cứu, ban hành gói kỹ thuật thâm canh chuyên biệt cho giống BMX và ĐH11 (xác định mật độ cấy 40 đến 45 khóm/m2, công thức phân bón N-P-K cân đối, điều tiết nước ướt khô xen kẽ) nhằm nâng tỷ lệ hạt chắc đạt trên 85% và duy trì năng suất thực thu trên 68 tạ/ha trong 12 tháng tới.
• Phát triển chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm: Khuyến khích các Hợp tác xã nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp chế biến lúa gạo xây dựng cánh đồng liên kết, xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao cho giống BMX và ĐH11, mục tiêu tăng giá trị gia tăng trên 1 ha canh tác thêm từ 10% đến 15% vào năm 2020.
• Nâng cao năng lực cung ứng giống bản địa: Trung tâm Giống cây trồng tỉnh cần đầu tư công nghệ phục tráng và nhân giống nguyên chủng, xác nhận, đảm bảo tự chủ cung ứng từ 40% đến 50% nhu cầu hạt giống lúa thuần chất lượng cho nông dân toàn tỉnh vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để điều chỉnh đề án tái cơ cấu ngành trồng trọt, quy hoạch vùng sản xuất lúa chất lượng cao và thay thế dần diện tích lúa bị thoái hóa.
• Doanh nghiệp và Hợp tác xã sản xuất giống: Các đơn vị kinh doanh giống cây trồng có thể tiếp cận dữ liệu về đặc tính sinh học của BMX và ĐH11 để định hướng thương mại hóa, ký kết hợp đồng bản quyền và tổ chức sản xuất hạt giống thương phẩm.
• Nhà khoa học và học viên chuyên ngành Nông học: Giảng viên, nghiên cứu sinh ngành Khoa học cây trồng, Di truyền và Chọn giống cây trồng sử dụng tài liệu này để tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm RCBD, kỹ thuật đánh giá chất lượng cơ lý - hóa sinh theo chuẩn IRRI và phân tích ANOVA.
• Hộ nông dân và chủ trang trại trồng lúa: Người trực tiếp sản xuất tại khu vực Đồng bằng sông Hồng nắm bắt được quy luật sinh trưởng, tính chống chịu sâu bệnh và thời vụ của giống mới để chủ động chuyển đổi cơ cấu giống, giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật và gia tăng thu nhập.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao giống lúa Bắc Thơm 7 cần được thay thế dần trong cơ cấu sản xuất tại Nam Định? Giống lúa Bắc Thơm 7 hiện chiếm tới 60% diện tích gieo cấy tại Nam Định nhưng đã bị thoái hóa di truyền nghiêm trọng. Trong vụ Mùa, giống này nhiễm rất nặng bệnh bạc lá và bệnh khô vằn, khiến năng suất thực thu sụt giảm mạnh và làm tăng chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật của người nông dân.

Giống lúa BMX và ĐH11 có ưu thế vượt trội nào so với các giống khảo nghiệm khác? Hai giống BMX và ĐH11 thể hiện sự vượt trội về năng suất thực thu đạt từ 64,0 đến 69,3 tạ/ha, cao hơn từ 8% đến 12% so với đối chứng. Đồng thời, hai giống này có tính chống chịu bệnh bạc lá và khô vằn rất tốt (chỉ nhiễm cấp 1 đến 3), tỷ lệ gạo xát cao trên 68% và cơm thơm dẻo tương đương Bắc Thơm 7.

Thời gian sinh trưởng của các giống lúa mới có phù hợp với khung mùa vụ của địa phương không? Các giống tuyển chọn đều thuộc nhóm ngắn ngày, đạt 130 đến 145 ngày trong vụ Xuân và 100 đến 116 ngày trong vụ Mùa. Khung thời gian này hoàn toàn ăn khớp với cơ cấu trà Xuân muộn và Mùa sớm của Nam Định, tạo điều kiện thuận lợi để gieo trồng thêm cây vụ Đông.

Phương pháp phân tích nào đảm bảo tính chuẩn xác của kết quả tuyển chọn giống? Đề tài áp dụng phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) 3 lần nhắc lại theo tiêu chuẩn Gomez & Gomez, kết hợp đánh giá nông sinh học theo IRRI (2002) và phân tích phương sai ANOVA bằng phần mềm IRRISTAT 5.0, giúp kiểm định sự sai khác ở độ tin cậy 95% (P < 0,05).

Luận văn định hướng thương mại hóa hai giống lúa mới như thế nào? Tác giả đề xuất xây dựng các cánh đồng mẫu lớn gắn với chuỗi liên kết bao tiêu nông sản giữa hợp tác xã và doanh nghiệp. Định hướng này giúp chuẩn hóa quy trình thâm canh, nâng giá trị hạt gạo thương phẩm thêm 10% đến 15% và mở rộng thị trường tiêu thụ tới các đô thị lớn.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện 13 dòng, giống lúa thuần triển vọng so với giống đối chứng Bắc Thơm 7 trên 2 vùng sinh thái đặc trưng của tỉnh Nam Định.
• Xác định bộ giống có thời gian sinh trưởng ngắn (130 đến 145 ngày vụ Xuân, 100 đến 116 ngày vụ Mùa), đáp ứng yêu cầu chuyển đổi cơ cấu luân canh cây trồng.
• Tuyển chọn thành công 2 giống lúa thuần ưu tú là BMX và ĐH11 đạt năng suất thực thu cao từ 64,0 đến 69,3 tạ/ha.
• Khẳng định chất lượng gạo vượt trội với tỷ lệ gạo xát đạt từ 67,2% đến 71,0% cùng phẩm chất cơm thơm ngon, dẻo mềm đạt chuẩn thương phẩm.
• Ghi nhận khả năng kháng bệnh bạc lá và khô vằn vượt trội của BMX và ĐH11, hạn chế tối đa rủi ro thiên tai dịch bệnh trong sản xuất.

Luận văn đã đóng góp luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp thực tiễn cấp thiết trong việc thay thế các giống lúa thoái hóa, hoàn thiện bộ giống lúa thuần chất lượng cao cho tỉnh Nam Định. Trong 1 đến 2 vụ tiếp theo, các cơ quan ban ngành cần sớm đưa giống BMX và ĐH11 vào khảo nghiệm sản xuất trên diện rộng và hoàn thiện quy trình thâm canh chuẩn. Các địa phương, hợp tác xã và bà con nông dân hãy chủ động phối hợp xây dựng mô hình liên kết sản xuất để nhanh chóng đưa các giống lúa ưu tú này vào cơ cấu mùa vụ, nâng cao năng suất và gia tăng thu nhập bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ THỊ THỦY TUYỂN CHỌN MỘT SỐ DÒNG, GIỐNG LÚA THUẦN CÓ NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG CAO PHÙ HỢP VỚI ĐIỀU KIỆN CANH TÁC TẠI TỈNH NAM ĐỊNH Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60620110 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Văn Quang NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đỗ Thị Thủy i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CÁM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ nhiều mặt của các cấp lãnh đạo, các tập thể và cá nhân.

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến PGS. Trần Văn Quang, là người thầy hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn, định hướng và giúp đỡ tôi về chuyên môn trong suốt thời gian thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Bộ môn Di truyền và Chọn giống cây trồng - Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện hướng dẫn giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để tôi thực hiện tốt đề tài này. Tôi cũng xin bày tỏ lời cảm ơn đến lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nam Định, lãnh đạo và các cán bộ kỹ thuật của Trung tâm giống cây trồng Nam Định đã giúp đỡ, tạo điều kiện, động viên và có nhiều ý kiến đóng góp cho việc thực hiện đề tài nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Qua đây tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình người thân, anh chị em, bạn bè những người luôn ủng hộ, động viên tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, công tác và thực hiện luận văn. Luận văn này khó tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô, đồng nghiệp và bạn đọc. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đỗ Thị Thủy ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các từ viết tắt. vii Danh mục bảng. viii Trích yếu luận văn thạc sĩ. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Tình hình sản xuất lúa gạo trong và ngoài nước. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới.

Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam. Hiện trạng sản xuất lúa của tỉnh Nam Định. Định hướng phát triển lúa ở tỉnh Nam Định. Những thành tựu trong công tác chọn giống lúa thuần.

Những thành tựu trong công tác chọn giống lúa trên thế giới. Kết quả chọn tạo giống lúa thuần ở Việt Nam. Một số hướng chọn tạo giống lúa chất lượng ở Việt Nam. Những nghiên cứu cơ bản về các tính trạng của cây lúa.

Thời gian sinh trưởng. Khả năng đẻ nhánh. Động thái ra lá. Chiều cao cây.

Đặc điểm cấu trúc thân, lá, bông. 29 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm hình thái. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất.

Các chỉ tiêu cơ lý đánh giá chất lượng gạo. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế thí nghiệm.

Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xác định. Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu theo dõi. Phân tích số liệu. Kết quả và thảo luận.

Thời gian sinh trưởng của các dòng, giống thí nghiệm. Bén rễ hồi xanh (BRHX):. Thời gian đẻ nhánh (TGĐN). Thời gian trỗ bông (10% - 100%).

Thời gian sinh trưởng (TGST). Khả năng đẻ nhánh của các dòng, giống thí nghiệm. Động thái đẻ nhánh của các dòng, giống lúa thuần. Động thái ra lá của các dòng, giống thí nghiệm.

Động thái tăng trưởng chiều cao của các dòng, giống thí nghiệm. Một số đặc điểm cấu trúc thân, lá, bông của các dòng, giống lúa thí nghiệm. Số lá/thân chính. Số nhánh tối đa.

Số nhánh hữu hiệu. Số gié cấp I. Chiều dài lá đòng. Chiều dài bông.

Chiều dài cổ bông. 67 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chiêu cao cuối cùng. Một số đặc điểm hình thái của các dòng, giống lúa thí nghiệm.

Màu sắc thân lá. Màu sắc mỏ hạt. Kiểu đẻ nhánh. Đánh giá mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm.

Sâu đục thân. Sâu cuốn lá nhỏ. Bệnh đạo ôn. Bệnh khô vằn.

Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm. Số hạt/bông. Số hạt chắc/bông. Khối lượng 1000 hạt.

Năng suất lý thuyết. Năng suất thực thu. Một số chỉ tiêu cơ lý gạo của các dòng, giống lúa thí nghiệm. Chất lượng xay xát.

Chất lượng thương phẩm của gạo và phẩm chất cơm. Đánh giá phẩm chất cơm của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm. Một số chỉ tiêu hóa sinh gạo của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm. Hàm lượng amylose.

Hàm lượng protein. Giới thiệu một số dòng, giống lúa ưu tú. 87 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết luận và kiến nghị.

88 Tài liệu tham khảo. 89 Phần phụ lục. 92 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BRHX : Bén rễ hồi xanh BT7 : Bắc Thơm 7 D/R : Dài trên rộng D : Dài ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long HB3 : Hương Biển 3 HB5 : Hương Biển 5 NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn NSLT : Năng suất lý thuyết NSTT : Năng suất thực thu OECD : Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế R : Rộng Số bông hữu hiệu/khóm : Số bông hữu hiệu trên khóm Số bông/m2 : Số bông trên m2 Số hạt/bông : Số hạt trên bông TBKT : Tiến bộ kỹ thuật TGĐN : Thời gian đẻ nhánh TGST : Thời gian sinh trưởng TW : Trung ương Tỷ lệ dài/rộng : Tỷ lệ dài trên rộng USDA : Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ VFA : Hiệp hội lương thực Việt Nam vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ gạo của một số nước trên thế giới, 2014 (tấn).

Triển vọng tiêu thụ gạo trên thế giới trung và dài hạn, 2020-2050 (triệu tấn) .3: Diện tích và sản lượng lúa gạo của Việt Nam từ năm 2005-2015. Tình hình sản xuất lúa gạo tại tỉnh Nam Định .1: Danh sách các dòng, giống lúa thuần dùng trong thí nghiệm. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản – Nam Định. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thủy, Nam Định.

Một số đặc điểm nông sinh học của các dòng, giống trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định. Một số đặc điểm nông sinh học của các dòng, giống trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thủy, Nam Định. Đặc điểm hình thái của các dòng, giống lúa thuần thí nghiệm. Mức độ nhiễm sâu bệnh trên đồng ruộng của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định.

Mức độ nhiễm sâu bệnh trên đồng ruộng của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thủy, Nam Định. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thuỷ, Nam Định. Một số chỉ tiêu cơ lý gạo của các dòng, giống lúa thuần.

Kết quả đánh giá chất lượng cơm của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định. Một số chỉ tiêu hóa sinh gạo của các dòng, giống có triển vọng. Một số dòng, giống lúa thuần có triển vọng tại tỉnh Nam Định. Động thái đẻ nhánh của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định.

55 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Động thái đẻ nhánh của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thủy, Nam Định. Động thái ra lá của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định. Động thái ra lá của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thủy - Nam Định.

Động thái tăng trưởng chiều cao của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Vụ Bản, Nam Định. Động thái tăng trưởng chiều cao của các dòng, giống lúa thuần trong vụ Xuân và Mùa 2016 tại Giao Thủy, Nam Định. 62 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN THẠC SĨ Tên tác giả: Đỗ Thị Thủy Tên luận văn: “Tuyển chọn một số dòng, giống lúa thuần có năng suất, chất lượng cao phù hợp với điều kiện canh tác tại tỉnh Nam Định” Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Thông qua việc khảo nghiệm 13 dòng, giống lúa thuần tại 02 huyện đại diện cho 02 tiểu vùng sinh thái của tỉnh với đối chứng là giống Bắc Thơm 7 (hiện đang chiếm 60% diện tích sản xuất của tỉnh Nam Định) nhằm đạt mục đích sau: - Đánh giá được đặc điểm sinh trưởng, đặc điểm nông sinh học, mức độ nhiễm sâu bệnh, năng suất và chất lượng của các dòng, giống lúa thuần trong thí nghiệm so sánh giống.