Luận văn đổi mới tổ chức và hoạt động của hđnd x• đáp ứng yêu cầu thực hiện dân chủ cơ sở ở nam định hiện nay

Chuyên khảo phân tích Luận văn đổi mới tổ chức và hoạt động của hđnd x• đáp ứng yêu cầu thực hiện dân chủ cơ sở ở nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Trường học: Trường Đại học
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND để thực hiện dân chủ cơ sở tại Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN XÃ TRONG CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TA
• 1.1. Khái quát về tổ chức bộ máy Nhà nước ta
• 1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN XÃ Ở NAM ĐỊNH
• 2.1. Thực trạng tổ chức Hội đồng nhân dân xã ở Nam Định
• 2.2. Thực trạng hoạt động của Hội đồng nhân dân xã ở Nam Định
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN XÃ ĐỂ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU THỰC HIỆN DÂN CHỦ CƠ SỞ Ở NAM ĐỊNH
• 3.1. Giải pháp đổi mới tổ chức Hội đồng nhân dân xã
• 3.2. Giải pháp đổi mới hoạt động của Hội đồng nhân dân xã
• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CAM ĐOAN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới tổ chức HĐND tại Nam Định

Đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện dân chủ cơ sở tại Nam Định. HĐND không chỉ là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân mà còn là cầu nối giữa chính quyền và người dân. Việc cải cách tổ chức HĐND sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân được phát huy tối đa.

1.1. Vai trò của HĐND trong hệ thống chính trị

HĐND đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện dân chủ cơ sở. Là cơ quan đại diện cho nhân dân, HĐND có trách nhiệm giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của HĐND

HĐND đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi thành lập đến nay, đã có những thay đổi đáng kể trong cơ cấu tổ chức và chức năng hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới.

II. Thách thức trong hoạt động của HĐND tại Nam Định

Mặc dù HĐND đã có những bước tiến trong việc thực hiện dân chủ cơ sở, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch trong hoạt động, sự tham gia của người dân còn hạn chế, và vai trò giám sát chưa thực sự hiệu quả là những điểm cần được cải thiện.

2.1. Thiếu minh bạch trong hoạt động của HĐND

Nhiều quyết định của HĐND chưa được công khai rõ ràng, dẫn đến sự nghi ngờ từ phía người dân về tính minh bạch và công bằng trong các quyết định.

2.2. Sự tham gia của người dân còn hạn chế

Người dân chưa thực sự được khuyến khích tham gia vào các hoạt động của HĐND, điều này làm giảm tính đại diện và hiệu quả của cơ quan này.

III. Phương pháp cải cách tổ chức HĐND hiệu quả

Để thực hiện dân chủ cơ sở một cách hiệu quả, cần có những phương pháp cải cách tổ chức HĐND phù hợp. Việc áp dụng các mô hình tổ chức mới, tăng cường sự tham gia của người dân và nâng cao năng lực cho các đại biểu HĐND là những giải pháp cần thiết.

3.1. Áp dụng mô hình tổ chức mới cho HĐND

Mô hình tổ chức mới sẽ giúp HĐND hoạt động linh hoạt hơn, đáp ứng nhanh chóng các yêu cầu của thực tiễn địa phương.

3.2. Tăng cường sự tham gia của người dân

Cần có các chương trình, hoạt động nhằm khuyến khích người dân tham gia vào các quyết định của HĐND, từ đó nâng cao tính đại diện và hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về HĐND

Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của HĐND tại Nam Định đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực từ các cải cách đã thực hiện. Những ứng dụng thực tiễn này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND mà còn góp phần vào việc thực hiện dân chủ cơ sở.

4.1. Kết quả từ các mô hình thí điểm

Các mô hình thí điểm đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong hoạt động của HĐND, từ đó có thể nhân rộng ra toàn tỉnh.

4.2. Phản hồi từ người dân về hoạt động của HĐND

Người dân đã có những phản hồi tích cực về sự thay đổi trong hoạt động của HĐND, cho thấy sự cải cách đang đi đúng hướng.

V. Kết luận và tương lai của HĐND tại Nam Định

Tương lai của HĐND tại Nam Định phụ thuộc vào khả năng thực hiện các cải cách tổ chức và hoạt động một cách hiệu quả. Việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân sẽ là mục tiêu hàng đầu trong quá trình đổi mới này.

5.1. Định hướng phát triển HĐND trong thời gian tới

HĐND cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động để đáp ứng yêu cầu của nhân dân và thực hiện tốt vai trò của mình.

5.2. Vai trò của HĐND trong việc thực hiện dân chủ cơ sở

HĐND sẽ tiếp tục là cầu nối quan trọng giữa chính quyền và nhân dân, đảm bảo quyền lợi và nguyện vọng của người dân được lắng nghe và thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam hiện chiếm khoảng 80% diện tích tự nhiên và tập trung xấp xỉ 80% dân số cả nước, đóng vai trò là nền tảng chiến lược trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững ổn định chính trị. Trong cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, chính quyền cấp cơ sở gồm hơn 10.000 đơn vị xã, phường, thị trấn là nơi trực tiếp hiện thực hóa các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước vào đời sống thường nhật của nhân dân. Tại tỉnh Nam Định – địa bàn đồng bằng sông Hồng với 229 đơn vị hành chính cấp xã – Hội đồng nhân dân (HĐND) xã giữ vị trí cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện trực tiếp cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của cộng đồng cư dân.

Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức và hoạt động của HĐND cấp xã trong thời gian qua còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Hoạt động của cơ quan này tại nhiều địa phương còn mang tính hình thức; hiệu lực quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội địa phương chưa tương xứng với thẩm quyền luật định; năng lực giám sát chấp hành pháp luật của Ủy ban nhân dân (UBND) cùng cấp còn nhiều hạn chế. Điều này tạo ra rào cản lớn đối với việc mở rộng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở cơ sở theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa IX và định hướng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng tổ chức và phương thức hoạt động của HĐND xã trên địa bàn tỉnh Nam Định. Mục tiêu trọng tâm là luận giải cơ sở lý luận - thực tiễn, đánh giá chuẩn xác những kết quả đạt được cùng các bất cập tồn tại, từ đó xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của HĐND xã. Nghiên cứu hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực đại diện, gia tăng tỷ lệ giải quyết khiếu nại, kiến nghị của cử tri lên trên mức 85%, đồng thời giảm thiểu ít nhất 40% các phiên họp mang tính hình thức, đóng góp thiết thực vào công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước, pháp luật và quyền làm chủ của quần chúng nhân dân. Luận văn vận dụng lý thuyết hệ thống chính trị cơ sở để phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa ba thiết chế nòng cốt tại nông thôn: Đảng ủy lãnh đạo, Chính quyền quản lý điều hành và Mặt trận Tổ quốc cùng các đoàn thể nhân dân làm nòng cốt phát huy quyền làm chủ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết quản trị công địa phương nhằm đánh giá mức độ phân cấp, phân quyền và tính giải trình của chính quyền tự quản cấp cơ sở. Bốn khái niệm trung tâm được chuẩn hóa và xuyên suốt toàn bộ công trình gồm:

• Dân chủ xã hội chủ nghĩa: Vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển xã hội, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.
• Dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp: Hai phương thức thực thi quyền lực nhân dân, trong đó HĐND là thiết chế trung tâm của nền dân chủ đại diện ở địa phương.
• Hội đồng nhân dân cấp xã: Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do cử tri xã bầu ra theo nhiệm kỳ 5 năm, có cơ cấu ấn định từ 25 đến 35 đại biểu căn cứ theo quy mô dân số và đặc thù địa bàn theo quy định của Luật Bầu cử đại biểu HĐND năm 2003.
• Thực hiện dân chủ cơ sở: Cơ chế bảo đảm phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra trong mọi hoạt động quản lý nhà nước tại địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác hệ thống dữ liệu đa tầng, kết hợp chặt chẽ giữa tư liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra thực chứng sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003, các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc khóa IX, X và các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của tỉnh Nam Định.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học với cỡ mẫu 350 phiếu khảo sát, phân bổ gồm 150 đại biểu HĐND xã và 200 cử tri đại diện cho các tầng lớp nhân dân tại 10 xã thuộc các huyện tiêu biểu của tỉnh Nam Định. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện cao giữa các xã thuần nông, xã ven biển và xã phát triển nghề truyền thống. Phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính, thống kê mô tả và so sánh lịch sử được lựa chọn vì cho phép bóc tách bản chất của các mối quan hệ quyền lực chính trị ở cấp cơ sở, tránh suy diễn chủ quan. Toàn bộ quá trình thu thập tài liệu, khảo sát thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành trong mốc thời gian 18 tháng nghiên cứu chuyên sâu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng tại tỉnh Nam Định đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản về thực trạng tổ chức và hoạt động của HĐND cấp xã:

Thứ nhất, cơ cấu đại biểu HĐND xã tồn tại tỷ lệ kiêm nhiệm quá cao, làm suy giảm tính độc lập trong kiểm soát quyền lực. Dữ liệu khảo sát chỉ ra rằng có tới 72,4% đại biểu HĐND xã giữ các chức danh kiêm nhiệm trong hệ thống Đảng ủy, UBND, công an, xã đội và các đoàn thể chính trị - xã hội tại địa phương. Tỷ lệ đại biểu thuần túy đại diện cho quần chúng ngoài Đảng hoặc khối sản xuất nông nghiệp trực tiếp chỉ chiếm khoảng 27,6%, dẫn đến tình trạng vừa đá bóng vừa thổi còi trong các quyết định giám sát và phân bổ ngân sách.

Thứ hai, các kỳ họp HĐND xã bị chi phối nặng nề bởi tính hình thức và thiếu thời lượng thảo luận chuyên sâu. Theo quy định, HĐND xã tổ chức mỗi năm 2 kỳ họp thường lệ, tuy nhiên thời gian cho mỗi kỳ họp thường chỉ gói gọn trong 1 đến 1,5 ngày. Trong đó, khoảng 82% tổng quỹ thời gian được sử dụng để đọc các báo cáo hành chính in sẵn, chỉ có khoảng 18% thời lượng dành cho hoạt động thảo luận và chất vấn các chức danh do HĐND bầu.

Thứ ba, hiệu lực thực thi chức năng giám sát của HĐND đối với UBND xã và các cơ quan chuyên môn còn rất hạn chế. Thống kê khảo sát cho thấy chỉ có 26,5% nghị quyết kinh tế - xã hội ban hành được HĐND tổ chức giám sát theo dõi định kỳ sau khi thông qua. Tỷ lệ các kiến nghị sau giám sát được UBND xã xử lý dứt điểm chỉ đạt 43,8%, số còn lại rơi vào tình trạng trì hoãn hoặc tiếp thu mang tính hình thức mà không có chế tài ràng buộc trách nhiệm người đứng đầu.

Thứ tư, công tác tiếp xúc cử tri và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo chưa thực sự gắn bó mật thiết với nhân dân. Khoảng 64,2% cử tri được hỏi cho biết các buổi tiếp xúc cử tri diễn ra theo kịch bản sắp đặt trước, thành phần tham dự chủ yếu là cán bộ thôn xóm; có tới 58,6% ý kiến, kiến nghị dân sinh không nhận được văn bản phản hồi hoặc giải trình rõ ràng trong thời hạn luật định.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ sự bất cập trong cấu trúc tổ chức và áp lực tâm lý - văn hóa làng xã. Về mặt thể chế, HĐND cấp xã không có các ban chuyên trách như HĐND cấp huyện và cấp tỉnh, bộ máy thường trực chỉ gồm Chủ tịch và Phó Chủ tịch hoạt động kiêm nhiệm, thiếu hoàn toàn đội ngũ chuyên viên giúp việc chuyên trách. Về mặt văn hóa xã hội, mối quan hệ dòng họ, tình làng nghĩa xóm tại các vùng nông thôn Bắc Bộ tạo ra tâm lý e dè, nể nang, né tránh va chạm trong hoạt động chất vấn và bỏ phiếu tín nhiệm.

Khi so sánh với các nghiên cứu của nhiều nhà khoa học chính trị trong cùng giai đoạn, kết quả này hoàn toàn tương đồng với luận điểm của Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Chí Bảo và Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Hoàng Công khi nhận định rằng chính quyền cấp xã đang là mắt xích yếu nhất trong chuỗi vận hành quyền lực nhà nước.

Dữ liệu nghiên cứu thực tế có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng đối sánh cơ cấu thành phần đại biểu kiêm nhiệm và biểu đồ cơ cấu phân bổ thời lượng kỳ họp HĐND. Các biểu đồ này phản ánh rõ nét sự chênh lệch sâu sắc giữa thời gian dành cho thủ tục hành chính và thời gian dành cho tranh luận dân chủ, chứng minh tính cấp thiết phải tái cấu trúc toàn diện quy trình vận hành của HĐND cấp cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND xã, đáp ứng yêu cầu phát huy dân chủ cơ sở trong giai đoạn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ đại biểu HĐND xã. Ban Tổ chức Tỉnh ủy phối hợp với Sở Nội vụ và Trường Chính trị tỉnh Nam Định xây dựng kế hoạch bồi dưỡng bắt buộc 100% đại biểu HĐND xã về kỹ năng thẩm tra văn bản, chất vấn hành chính và tiếp công dân ngay trong 12 tháng đầu tiên của nhiệm kỳ. Mục tiêu là nâng tỷ lệ đại biểu có trình độ trung cấp lý luận chính trị và trung cấp chuyên môn trở lên đạt tối thiểu 75% trong toàn tỉnh.

Thứ hai, tái cấu trúc quy trình kỳ họp và đổi mới hoạt động chất vấn. Thường trực HĐND cấp xã cần điều chỉnh phân bổ chương trình nghị sự, cắt giảm 50% thời lượng đọc văn bản để dành tối thiểu 40% tổng thời gian kỳ họp cho thảo luận nhóm và chất vấn trực tiếp Chủ tịch UBND, Trưởng Công an xã và cán bộ địa chính - xây dựng. Thiết lập quy chế bắt buộc người bị chất vấn phải trả lời bằng văn bản trong thời hạn tối đa 15 ngày làm việc đối với các nội dung chưa làm rõ tại hội trường.

Thứ ba, kiện toàn mô hình tổ chức và tăng cường tính chuyên trách. Thường trực HĐND và UBND tỉnh Nam Định kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi khung pháp lý, cho phép bố trí tối thiểu 1 Phó Chủ tịch HĐND xã hoạt động chuyên trách; đồng thời thành lập các tổ đại biểu HĐND theo cụm thôn xóm để duy trì giám sát thường xuyên. Lộ trình thực hiện thí điểm trong vòng 24 tháng, hướng tới mục tiêu 90% nghị quyết ban hành được thẩm tra kỹ lưỡng về tính khả thi và căn cứ pháp lý.

Thứ tư, mở rộng cơ chế tiếp xúc cử tri và công khai, minh bạch thông tin. Thường trực HĐND xã phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã tổ chức tiếp xúc cử tri theo chuyên đề và địa bàn dân cư, loại bỏ hoàn toàn tình trạng đại biểu cử tri chuyên trách. Toàn bộ dự thảo nghị quyết liên quan đến đất đai, đền bù, đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng phải được niêm yết công khai tại nhà văn hóa thôn trước kỳ họp ít nhất 10 ngày để nhân dân tham gia ý kiến, nhằm gia tăng chỉ số hài lòng của người dân lên trên mức 80%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Thứ nhất, đội ngũ cán bộ, công chức lãnh đạo chính quyền cơ sở bao gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND và UBND cấp xã. Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn về kỹ thuật điều hành kỳ họp, phương pháp xây dựng kế hoạch giám sát và quy trình tiếp nhận, xử lý kiến nghị cử tri hiệu quả.

Thứ hai, các cơ quan tham mưu, quản lý nhà nước cấp tỉnh và huyện như Sở Nội vụ, Phòng Nội vụ, Ban Tổ chức cấp ủy. Công trình là cơ sở khoa học để hoạch định chính sách phân cấp quản lý, xây dựng đề án quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở tại các địa bàn nông thôn.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu viên tại các trường chính trị, học viện hành chính và các cơ sở giáo dục đại học đào tạo chuyên ngành Chính trị học, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, Luật học. Luận văn cung cấp nguồn tài liệu tham khảo với hệ thống số liệu thực chứng phong phú phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu.

Thứ tư, học viên cao học và sinh viên các ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn. Công trình mang lại kinh nghiệm thực tế về phương pháp luận nghiên cứu chính trị học, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và quy trình phân tích dữ liệu thực địa tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động của HĐND cấp xã tại các vùng nông thôn vì sao thường bị đánh giá là mang tính hình thức? Nguyên nhân chủ yếu do tỷ lệ đại biểu kiêm nhiệm trong bộ máy chính quyền quá cao, lên tới hơn 70% tổng số đại biểu, dẫn đến thiếu tính độc lập khi giám sát. Đồng thời, các kỳ họp thường chỉ diễn ra ngắn ngày mỗi năm 2 kỳ và dành trên 80% thời gian cho việc đọc báo cáo thay vì tranh luận thực chất.

Quy định pháp lý hiện hành ấn định số lượng đại biểu HĐND xã như thế nào? Theo Luật Bầu cử đại biểu HĐND năm 2003, xã đồng bằng có từ 4.000 dân trở xuống được bầu 25 đại biểu; trên 4.000 dân cứ thêm 2.000 dân được bầu thêm 1 đại biểu nhưng tối đa không quá 35 đại biểu. Xã miền núi, hải đảo có từ 3.000 dân trở xuống được bầu 25 đại biểu, quy mô tối thiểu từ 15 đến 19 đại biểu cho các xã đặc thù dưới 2.000 dân.

Việc không có các Ban chuyên trách gây ra những rào cản gì cho HĐND cấp xã? Khác với HĐND cấp huyện và tỉnh có Ban Kinh tế - Xã hội và Ban Pháp chế, HĐND xã chỉ có Chủ tịch và Phó Chủ tịch kiêm nhiệm. Điều này khiến cơ quan quyền lực cấp xã thiếu bộ máy chuyên môn để thẩm tra dự thảo nghị quyết và duy trì các đoàn giám sát độc lập, dẫn đến việc thông qua các quyết sách phụ thuộc hoàn toàn vào tờ trình của UBND xã.

Nghiên cứu thực tế tại tỉnh Nam Định mang lại giá trị đại diện như thế nào cho khu vực nông thôn cả nước? Nam Định là tỉnh tiêu biểu của vùng đồng bằng sông Hồng với 229 đơn vị cấp xã, có bề dày lịch sử về văn hóa làng xã và kinh tế nông nghiệp truyền thống. Những kết quả nghiên cứu về cấu trúc quyền lực, tâm lý dòng họ và sự vận hành của HĐND xã tại Nam Định phản ánh chân thực bức tranh chung của hơn 80% vùng nông thôn Việt Nam.

Làm thế nào để nâng cao chất lượng tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND xã? Cần chuyển đổi hình thức tiếp xúc cử tri tập trung sang tiếp xúc theo chuyên đề tại từng cụm dân cư, mở rộng thành phần người dân trực tiếp tham gia thay vì chỉ có cán bộ thôn. Đồng thời, HĐND xã phải ban hành quy chế bắt buộc trả lời công khai bằng văn bản các kiến nghị chính đáng của cử tri trong thời hạn luật định 15 đến 30 ngày.

Kết luận

• Đổi mới tổ chức và hoạt động của HĐND cấp xã là nhiệm vụ trọng tâm nhằm hoàn thiện bộ máy nhà nước pháp quyền và phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại cơ sở.
• Thực trạng tại tỉnh Nam Định chỉ ra sự cần thiết phải khắc phục triệt để tính hình thức trong kỳ họp, giảm tỷ lệ kiêm nhiệm và nâng cao năng lực giám sát độc lập của đại biểu.
• Cần khẩn trương thể chế hóa chức danh Phó Chủ tịch HĐND xã chuyên trách và phân bổ tối thiểu 40% thời lượng kỳ họp cho hoạt động tranh luận, chất vấn công khai.
• Công trình đã đóng góp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp đồng bộ, phục vụ trực tiếp cho công tác cải cách hành chính và xây dựng chính quyền địa phương vững mạnh.
• Các cấp ủy Đảng và cơ quan quản lý nhà nước cần áp dụng ngay lộ trình cải cách theo từng giai đoạn cụ thể, đưa các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn quản trị địa phương để bảo đảm quyền làm chủ thực chất của nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lý do chän ®Ò tµi Trong c«ng cuéc ®æi míi toµn diÖn ®Êt níc theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa, vÊn ®Ò ®æi míi hÖ thèng chÝnh trÞ ph¸t huy quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n ®· ®îc §¶ng vµ Nhµ níc ta x¸c ®Þnh lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vµ cÊp thiÕt. Ngay tõ khi khëi xíng ®êng lèi ®æi míi, §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®· coi viÖc x©y dùng nÒn d©n chñ x· héi chñ nghÜa kh«ng chØ lµ néi dung thÓ hiÖn b¶n chÊt cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa mµ nã cßn lµ môc tiªu, ®éng lùc ®Ó x©y dùng mét x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh. §Ó thùc hiÖn ®îc môc tiªu ®ã vÊn ®Ò ®æi míi vµ hoµn thiÖn bé m¸y nhµ níc nãi chung vµ tæ chøc hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së nãi riªng ®îc coi lµ mét trong nh÷ng nh©n tè thóc ®Èy nhanh h¬n qu¸ tr×nh d©n chñ ho¸ vµ ®i lªn chñ nghÜa x· héi. ChÝnh quyÒn x· lµ n¬i gÇn d©n nhÊt, trùc tiÕp gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc cô thÓ cña d©n, lµ n¬i g¾n bã gi÷a chÝnh quyÒn víi ngêi d©n.

H§ND x· lµ c¬ quan ®¹i diÖn cho ý chÝ, nguyÖn väng vµ quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n ë x·, do nh©n d©n x· bÇu ra, chÞu tr¸ch nhiÖm tríc nh©n d©n x· vµ c¬ quan nhµ níc cÊp trªn. Thùc tiÔn cho thÊy ë ®©u chÝnh quyÒn x· m¹nh th× ë ®ã mäi chñ tr¬ng cña §¶ng, ph¸p luËt cña Nhµ níc ®îc chÊp hµnh nghiªm chØnh, ë ®©u chÝnh quyÒn x· kÐm th× ë ®ã ®êi sèng kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n ho¸ cña nh©n d©n gÆp nhiÒu khã kh¨n, trËt tù an ninh kh«ng ®îc ®¶m b¶o, quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n kh«ng ®îc ph¸t huy. 2 Víi t c¸ch lµ c¬ quan quyÒn lùc cao nhÊt ë c¬ së, trong suèt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn H§ND x· lu«n lu«n ®îc x©y dùng, ®æi míi vµ ®· tõng bíc trëng thµnh, hoµn thiÖn ®ãng gãp mét vai trß hÕt søc quan träng trong tæ chøc bé m¸y nhµ níc, gãp phÇn ®¶m b¶o quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n. Tuy nhiªn trong thùc tiÔn tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· hiÖn nay do nhiÒu nguyªn nh©n vÉn cßn nh÷ng tån t¹i nhÊt ®Þnh, thùc chÊt cha t¬ng xøng víi vÞ trÝ, vai trß cña nã trong hÖ thèng quyÒn lùc nhµ níc còng nh víi nhiÖm vô mµ nh©n d©n giao phã.

NhiÒu n¬i ho¹t ®éng cña H§ND chØ mang tÝnh h×nh thøc, tÝnh ®¹i diÖn vµ kh¶ n¨ng thay mÆt nh©n d©n quyÕt ®Þnh c¸c vÊn ®Ò quan träng ë ®Þa ph¬ng thÊp, dÉn ®Õn viÖc vi ph¹m quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n, c¶n trë qu¸ tr×nh d©n chñ ho¸ ®êi sèng x· héi. V× vËy viÖc ®æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND hiÖn nay ®ang ®îc ®Æt ra hÕt søc g¨y g¾t. T¹i §¹i héi §¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX, §¶ng ta ®· kh¼ng ®Þnh ph¶i: Ph©n c«ng, ph©n cÊp, n©ng cao tÝnh chñ ®éng cña chÝnh quyÒn ®Þa ph¬ng, kÕt hîp chÆt chÏ qu¶n lý ngµnh vµ qu¶n lý l·nh thæ; thùc hiÖn ®óng nguyªn t¾c tËp trung d©n chñ; tæ chøc hîp lý H§ND; kiÖn toµn c¸c c¬ quan chuyªn m«n cña UBND vµ bé m¸y chÝnh quyÒn x·, phêng, thÞ trÊn [17, tr. T¹i Héi nghÞ Trung ¬ng 5 kho¸ IX, §¶ng ta ®· ra nghÞ quyÕt vÒ “§æi míi vµ n©ng cao chÊt lîng hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së x·, phêng, 3 thÞ trÊn”, NghÞ quyÕt kh¼ng ®Þnh vai trß quan träng cña hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së trong viÖc tæ chøc vµ vËn ®éng nh©n d©n thùc hiÖn ®êng lèi chÝnh s¸ch cña §¶ng, ph¸p luËt cña Nhµ níc, huy ®éng mäi kh¶ n¨ng ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, ph¸t huy quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n.

NghÞ quyÕt còng x¸c ®Þnh nh÷ng ®iÓm c¨n b¶n, cÇn thiÕt nhÊt vÒ quan ®iÓm, ph¬ng híng vµ gi¶i ph¸p ®Ó ®æi míi n©ng cao chÊt lîng hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së nãi chung vµ H§ND x· nãi riªng. Trong B¸o c¸o chÝnh trÞ cña BCH TW §¶ng kho¸ IX tr×nh §¹i héi X cña §¶ng còng nhÊn m¹nh: “n©ng cao chÊt lîng ho¹t ®éng cña H§ND vµ UBND trong viÖc quyÕt ®Þnh vµ ban hµnh nh÷ng chÝnh s¸ch trong ph¹m vi ®îc ph©n cÊp” nh»m x©y dùng vµ kiÖn toµn nhµ níc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa, ®¶m b¶o nguyªn t¾c tÊt c¶ quyÒn lùc nhµ níc ®Òu thuéc vÒ nh©n d©n. Tõ nh÷ng lý do trªn chóng t«i quyÕt ®Þnh lùa chän ®Ò tµi “§æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· ®¸p øng yªu cÇu thùc hiÖn d©n chñ c¬ së ë Nam §Þnh hiÖn nay” lµm luËn v¨n tèt nghiÖp Cao häc chuyªn ngµnh ChÝnh trÞ häc. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi: VÊn ®Ò tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND nãi chung vµ H§ND x· nãi riªng lµ ®èi tîng nghiªn cøu cña nhiÒu nghµnh khoa häc x· héi nh: LuËt häc, Lý luËn vµ lÞch sö cña nhµ níc vµ ph¸p luËt, Hµnh chÝnh häc, ChÝnh trÞ häc.

cho nªn cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò nµy ®· ®îc c«ng bè nh: 4 GS,TS Hoµng ChÝ B¶o (Chñ biªn), HÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së n«ng th«n níc ta hiÖn nay, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi, 2004. ë ®©y c¸c t¸c gi¶ ®· ®Ò cËp ®Õn viÖc thay ®æi c¬ cÊu H§ND x·, t¨ng cêng sè lîng ®¹i biÓu lµ d©n, lµ quÇn chóng ngoµi §¶ng, ¸p dông nh÷ng biÖn ph¸p t¨ng thÈm quyÒn, quyÒn h¹n cña H§ND trong viÖc kiÓm tra, gi¸m s¸t UBND. PGS,TS Vò Hoµng C«ng, HÖ thèng chÝnh trÞ c¬ së - §Æc ®iÓm, xu híng vµ gi¶i ph¸p, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi, 2002. Trong cuèn s¸ch t¸c gi¶ bµn vÒ hÖ thèng chÝnh trÞ ë c¬ së, trong ®ã cã ®Æt ra yªu cÇu ph¶i hoµn thiÖn H§ND x· cho phï hîp víi qu¸ tr×nh x©y dùng nhµ níc ph¸p quyÒn vµ viÖc thi hµnh quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n.

Ths NguyÔn Hoµng Anh, “Tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND cÊp x· trong giai ®o¹n hiÖn nay”, D©n chñ vµ Ph¸p luËt, sè 5/2003. T¸c gi¶ ®· kh¸i qu¸t thùc tr¹ng ho¹t ®éng cña H§ND cÊp x· thêi gian qua, nguyªn nh©n vµ ®a ra mét sè ®Ò xuÊt nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña H§ND cÊp x·. Bïi Xu©n §øc, “Bµn vÒ tæ chøc cña H§ND trong ®iÒu kiÖn c¶i c¸ch bé m¸y nhµ níc hiÖn nay”, Nhµ níc vµ Ph¸p luËt, sè 12/2003. §inh Ngäc Giang, “VÒ ®æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND c¸c cÊp nhiÖm k× 2004 - 2009”, Qu¶n lý nhµ níc, 2/2005.

TS Phan TuÊn Kh¶i, “Tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay”, Nghiªn cøu lËp ph¸p, sè 6/2002. TS NguyÔn ThÞ Håi, “H§ND vµ UBND ë níc ta hiÖn nay”, T¹p chÝ LuËt häc, sè 1/2004. 5 Tr¬ng §¾c Linh, “Tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña c¸c ban cña H§ND”, T¹p chÝ Nghiªn cøu lËp ph¸p, sè 2/2003. Ths NguyÔn Quèc TuÊn, “Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña H§ND vµ UBND c¸c cÊp”, Tæ chøc nhµ níc, sè 4/2004.

VÊn ®Ò vÒ tæ chøc bé m¸y nhµ níc nãi chung vµ vÊn ®Ò ®æi míi tæ chøc ho¹t ®éng cña H§ND nãi riªng ®îc rÊt nhiÒu nhµ khoa häc quan t©m nghiªn cøu nhng c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu chñ yÕu tiÕp cËn H§ND tõ gãc ®é Nhµ níc vµ Ph¸p luËt mét c¸ch kh¸i qu¸t, cßn ë gãc ®é ChÝnh trÞ häc, khi ®Æt vÊn ®Ò tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· trong m«i trêng d©n chñ vµ thùc hiÖn d©n chñ c¬ së ë níc ta hiÖn nay th× thùc sù cha cã mét t¸c gi¶ nµo nghiªn cøu mét c¸ch ®Çy ®ñ vµ toµn diÖn. V× vËy vÊn ®Ò §æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· ®¸p øng yªu cÇu d©n chñ c¬ së ë ViÖt Nam hiÖn nay ®îc chóng t«i coi lµ vÊn ®Ò quan träng, cÇn thiÕt trong qu¸ tr×nh ®æi míi hÖ thèng chÝnh trÞ ë níc ta hiÖn nay. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n Môc ®Ých cña luËn v¨n lµ ®i s©u t×m hiÓu thùc chÊt cña H§ND x·, ®¸nh gi¸ ®óng thùc tr¹ng ®Ó tõ ®ã ®a ra nh÷ng quan ®iÓm vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nh»m ®æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· ®¸p øng ®îc yªu cÇu thùc hiÖn d©n chñ c¬ së ë níc ta hiÖn nay. §Ó thùc hiÖn ®îc môc ®Ých trªn, luËn v¨n cã nhiÖm vô: Thø nhÊt: Lµm râ vÞ trÝ, vai trß cña H§ND x· trong tæ chøc bé m¸y nhµ níc vµ trong hÖ thèng chÝnh quyÒn c¬ së, kh¼ng ®Þnh 6 vai trß cña H§ND x· trong viÖc ®¶m b¶o d©n chñ c¬ së ë ViÖt Nam hiÖn nay.

Thø hai: Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· hiÖn nay, tõ thùc tÕ kh¶o s¸t ë tØnh Nam §Þnh. Thø ba: Tõ thùc tr¹ng kh¼ng ®Þnh tÝnh cÇn thiÕt ph¶i ®æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x·, ®Ò xuÊt vµ ph©n tÝch nh÷ng gi¶i ph¸p ®æi míi tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· ®¸p øng víi yªu cÇu ®¶m b¶o d©n chñ c¬ së ë Nam §Þnh vµ ë níc ta hiÖn nay. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu LuËn v¨n nghiªn cøu vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x·, ®Æt nã trong m«i trêng d©n chñ ho¸ vµ ®¸p øng yªu cÇu thùc hiÖn d©n chñ c¬ së ë ViÖt Nam hiÖn nay. Trong phÇn thùc tr¹ng ®Ó cã sè liÖu mét c¸ch cô thÓ ngoµi nh÷ng ®¸nh gi¸ chung t¸c gi¶ lùa chän mét ®Þa ph¬ng cô thÓ lµ tØnh Nam §Þnh ®Ó kh¶o s¸t, ®iÒu tra vµ ®¸nh gi¸ kÕt luËn.

C¬ së lý luËn vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu C¬ së lý luËn cña viÖc nghiªn cøu LuËn v¨n nµy lµ Chñ nghÜa M¸c – Lªnin, T tëng Hå ChÝ Minh vÒ c¸c vÊn ®Ò vÒ Nhµ níc vµ Ph¸p luËt, vÒ d©n chñ vµ quyÒn lµm chñ cña nh©n d©n. C¸c t tëng, quan ®iÓm mang tÝnh nguyªn t¾c cña §¶ng vµ ph¸p luËt cña Nhµ níc vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña bé m¸y nhµ níc. LuËn v¨n cßn ®îc nghiªn cøu trªn c¬ së c¸c sè liÖu ®îc ®iÒu tra, kh¶o s¸t vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x·. 7 LuËn v¨n sö dông c¸c ph¬ng ph¸p nghiªn cøu nh: Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp; ph¬ng ph¸p logic kÕt hîp víi lÞch sö; c¸c ph¬ng ph¸p duy vËt biÖn chøng, duy vËt lÞch sö cña triÕt häc M¸c - Lªnin; c¸c ph¬ng ph¸p ®iÒu tra x· héi häc vµ kh¶o s¸t thùc tiÔn.

Dù kiÕn nh÷ng ®ãng gãp vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn cña luËn v¨n. - Th«ng qua viÖc ph©n tÝch ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña H§ND x· (tõ thùc tÕ tØnh Nam §Þnh) t¸c gi¶ ®a ra ®îc nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m ®æi míi H§ND x· ®¸p øng ®îc víi yªu cÇu thùc hiÖn d©n chñ ë c¬ së hiÖn nay.