Luận văn về đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

Luận văn phân tích đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

• Trường học: Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Đổi Mới Tổ Chức Và Hoạt Động Chính Quyền Cấp Xã Tại Phủ Lý, Hà Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Phủ Lý

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
• 1.3.1. Mục đích của luận văn
• 1.3.2. Nhiệm vụ của luận văn
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp mới của luận văn
• 1.7. Kết cấu luận văn

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền cấp xã tại Phủ Lý Hà Nam

Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại Phủ Lý, Hà Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh cải cách hành chính hiện nay. Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 đã tạo ra khung pháp lý mới, giúp xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cấp chính quyền địa phương. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện cho sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định. Việc thực hiện các quy định này tại Phủ Lý đang gặp nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra cơ hội lớn cho sự phát triển bền vững.

1.1. Tính cấp thiết của việc đổi mới chính quyền cấp xã

Việc đổi mới chính quyền cấp xã là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Chính quyền cấp xã đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi quyền lực nhà nước và phục vụ người dân. Sự thay đổi này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả quản lý mà còn nâng cao sự minh bạch và trách nhiệm của chính quyền.

1.2. Khung pháp lý cho đổi mới tổ chức chính quyền cấp xã

Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 đã quy định rõ về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã. Điều này bao gồm việc xác định chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND và UBND cấp xã, từ đó tạo điều kiện cho việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước một cách hiệu quả hơn.

II. Những thách thức trong tổ chức và hoạt động chính quyền cấp xã tại Phủ Lý

Mặc dù đã có những cải cách tích cực, nhưng tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại Phủ Lý vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch trong quy trình ra quyết định, sự tham gia hạn chế của người dân, và việc phân định thẩm quyền chưa rõ ràng đang cản trở sự phát triển của chính quyền địa phương.

2.1. Thiếu minh bạch trong hoạt động của chính quyền

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong các quyết định của chính quyền cấp xã. Điều này dẫn đến sự nghi ngờ từ phía người dân và làm giảm lòng tin vào chính quyền.

2.2. Sự tham gia của người dân còn hạn chế

Mặc dù có nhiều cơ hội để người dân tham gia vào quá trình ra quyết định, nhưng thực tế cho thấy sự tham gia này còn rất hạn chế. Điều này cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi và nguyện vọng của người dân được lắng nghe.

III. Phương pháp đổi mới tổ chức và hoạt động chính quyền cấp xã hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã, cần áp dụng các phương pháp đổi mới phù hợp. Việc cải cách hành chính, nâng cao năng lực cho cán bộ, và tăng cường sự tham gia của người dân là những yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.1. Cải cách hành chính tại cấp xã

Cải cách hành chính là một trong những phương pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ công.

3.2. Nâng cao năng lực cho cán bộ chính quyền

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ chính quyền cấp xã là cần thiết để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Việc này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả công việc mà còn tạo ra một môi trường làm việc chuyên nghiệp hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Phủ Lý

Nghiên cứu thực tiễn về tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại Phủ Lý cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các mô hình mới trong quản lý và tổ chức đã được áp dụng, mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc phục vụ người dân.

4.1. Mô hình quản lý hiệu quả tại cấp xã

Một số mô hình quản lý mới đã được áp dụng tại Phủ Lý, giúp cải thiện hiệu quả công việc và tăng cường sự tham gia của người dân. Những mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi hơn.

4.2. Kết quả đạt được từ các cải cách

Các cải cách trong tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã đã mang lại nhiều kết quả tích cực, như tăng cường sự hài lòng của người dân và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính quyền cấp xã tại Phủ Lý

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại Phủ Lý là cần thiết và cấp bách. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách hành chính, nâng cao năng lực cho cán bộ, và tăng cường sự tham gia của người dân.

5.1. Định hướng cải cách trong tương lai

Định hướng cải cách trong tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực cho chính quyền cấp xã. Điều này sẽ giúp chính quyền hoạt động hiệu quả hơn và phục vụ tốt hơn cho người dân.

5.2. Tăng cường sự tham gia của người dân

Tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã. Các cơ chế tham gia cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính quyền cấp xã giữ vị trí nền tảng trong hệ thống quản lý hành chính nhà nước tại Việt Nam, là cấp trực tiếp tiếp xúc và giải quyết các nhu cầu thiết yếu của Nhân dân. Ngày 19/6/2015, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương, tạo bước ngoặt thể chế hóa Hiến pháp năm 2013. Đến ngày 22/11/2019, Quốc hội tiếp tục thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương với 89,23% số phiếu tán thành, khẳng định quyết tâm cải cách bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả.

Thành phố Phủ Lý, trung tâm kinh tế - văn hóa của tỉnh Hà Nam, được công nhận là đô thị loại 2 vào năm 2019 với diện tích tự nhiên 8.763,95 ha và quy mô dân số 136.654 người phân bố trên 21 đơn vị hành chính gồm 11 phường và 10 xã. Mặc dù thu ngân sách 6 tháng đầu năm 2019 đạt 783,218 tỷ đồng và vượt 15,1% so với kế hoạch giao, song tổ chức và hoạt động của chính quyền cơ sở nơi đây đang đối mặt với nhiều bất cập lớn. Theo các tiêu chuẩn tại Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 và định hướng sắp xếp tại Nghị quyết số 37/NQ-TW, có tới 8/10 xã chưa đạt chuẩn về dân số và 100% số xã chưa đạt chuẩn diện tích tự nhiên 30 km2.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng thể chế và vận hành của Hội đồng nhân dân (HĐND) cùng Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã tại thành phố Phủ Lý giai đoạn từ năm 2013 đến nay, từ đó xác lập các luận cứ khoa học nhằm đề xuất giải pháp kiện toàn bộ máy chính quyền cơ sở đến năm 2025. Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với việc chuẩn hóa tổ chức hành chính cho 21 xã, phường và giải quyết triệt để các rào cản phân cấp, phân quyền trong bối cảnh đẩy mạnh đô thị hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hai hệ thống lý thuyết cốt lõi trong khoa học hành chính hiện đại:

• Lý thuyết quản trị công hiện đại và tự quản địa phương: Kế thừa các công trình nghiên cứu của Viện Chính sách công và pháp luật cùng Viện Khoa học pháp lý thuộc Bộ Tư pháp giai đoạn 2014-2015, lý thuyết này giải thích bản chất phân quyền, phân cấp và mức độ tự chủ của chính quyền cấp cơ sở trong cung ứng dịch vụ công.
• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nguyên tắc tập trung dân chủ: Thể chế hóa quan điểm quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân theo Hiến pháp 2013 và tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW về đổi mới, sắp xếp hệ thống chính trị tinh gọn.

Khung phân tích của đề tài vận hành xoay quanh 4 khái niệm trọng tâm: chính quyền địa phương cấp cơ sở (HĐND và UBND cấp xã), phân định thẩm quyền (phân quyền, phân cấp, ủy quyền), hiệu lực quản lý hành chính nhà nước và 6 nội dung cải cách hành chính công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập từ cuộc khảo sát điều tra xã hội học với cỡ mẫu 250 đối tượng, bao gồm đại biểu HĐND, công chức chuyên môn thuộc UBND và đại diện cử tri trên địa bàn 10 đơn vị hành chính cấp xã đại diện (gồm 5 phường nội thị và 5 xã ngoại thị). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm phản ánh chính xác sự khác biệt giữa khu vực nông thôn và đô thị đang phát triển.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp quy (Hiến pháp 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Nghị quyết 56/2017/QH14) cùng các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của thành phố Phủ Lý giai đoạn 2015-2020.

Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả được lựa chọn nhằm nhận diện rõ các khoảng trống thể chế và sự bất hợp lý về biên chế. Quá trình phân tích diễn ra liên tục theo trục thời gian từ khi ban hành Hiến pháp 2013 đến thời điểm sửa đổi luật năm 2019, đảm bảo tính lịch sử - cụ thể và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã tại thành phố Phủ Lý chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa quy mô đơn vị hành chính thực tế so với tiêu chuẩn pháp định. Theo Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13, có 80% số xã (8/10 xã) không đạt chuẩn dân số tối thiểu 8.000 người, trong đó xã Tiên Hải và Liêm Tuyền chỉ đạt dưới 50% mức chuẩn. Về diện tích, 100% số xã không đạt diện tích 30 km2 và 81,8% số phường (9/11 phường) không đạt diện tích 5,5 km2. Riêng xã Tiên Hải không đạt cả hai tiêu chí và cần phải sáp nhập khẩn cấp.

Thứ hai, hoạt động giám sát và ban hành nghị quyết của HĐND cấp xã còn nặng tính hình thức. Có hơn 70% kỳ họp ghi nhận tình trạng gửi tài liệu chậm trễ, không đảm bảo thời hạn tối thiểu 5 ngày trước ngày khai mạc. Các ban của HĐND (Ban Pháp chế và Ban Kinh tế - xã hội) hoạt động hoàn toàn kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu khiến các nghị quyết chuyên đề về bồi thường giải phóng mặt bằng và bảo vệ môi trường thiếu tính khả thi.

Thứ ba, cơ chế quản lý điều hành của UBND cấp xã xuất hiện tình trạng quá tải và hành chính hóa cơ sở. Tại nhiều địa phương, UBND có xu hướng chuyển giao nhiệm vụ hành chính vốn có sang cho các trưởng thôn và tổ trưởng dân phố (như thu thuế, tuyên truyền pháp luật), trong khi thôn, tổ dân phố thuần túy là tổ chức tự quản cộng đồng dân cư. Tình trạng này khiến khoảng 40% công việc xử lý không đúng thẩm quyền.

Thứ tư, sự mất cân đối giữa tăng trưởng kinh tế và chất lượng hiện đại hóa hành chính. Dù tốc độ tăng trưởng ngành dịch vụ đạt 20% và công nghiệp đạt 15-16%, song tỷ lệ giải quyết thủ tục theo cơ chế một cửa liên thông tại cấp xã mới chỉ đạt mức ước tính dưới 45%, dẫn đến nhiều ách tắc về đất đai và tài chính công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ sự bất cập trong quy định phân định thẩm quyền của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, khi chưa phân biệt rành mạch giữa mô hình chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn. Mối quan hệ giữa trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch UBND và tập thể UBND còn chồng chéo, dễ dẫn đến tâm lý ỷ lại hoặc lợi dụng quan hệ dòng họ làng xóm để giải quyết công việc theo thói quen tình cảm, làm suy giảm kỷ cương pháp luật.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu tương tự tại huyện An Dương (thành phố Hải Phòng) và huyện Từ Liêm (thành phố Hà Nội), khẳng định tính phổ quát của tình trạng "phình" biên chế kiêm nhiệm nhưng suy giảm chất lượng thực thi. Để minh họa trực quan, dữ liệu về mức độ đạt chuẩn đơn vị hành chính có thể được thể hiện qua biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ đáp ứng diện tích - dân số, cùng bảng tổng hợp phân tích thực trạng thực thi 6 nhiệm vụ cải cách hành chính tại 21 xã, phường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu lực quản lý của chính quyền cấp xã tại thành phố Phủ Lý:

1. Thực hiện sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính chưa đạt chuẩn: UBND thành phố Phủ Lý phối hợp cùng Sở Nội vụ tỉnh Hà Nam triển khai phương án sáp nhập 100% các xã, phường chưa đạt 50% tiêu chuẩn về diện tích và dân số (trọng tâm là xã Tiên Hải và các phường nội thị có quy mô quá nhỏ). Mục tiêu hoàn thành trước năm 2023, giúp tinh gọn ít nhất 15% biên chế và giảm chi ngân sách thường xuyên.
2. Hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và ủy quyền hành chính: HĐND và UBND tỉnh Hà Nam cần ban hành danh mục phân cấp thẩm quyền cụ thể, gắn liền phân cấp nhiệm vụ với bảo đảm nguồn lực tài chính. Phấn đấu cắt giảm 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính liên quan đến đất đai và hộ tịch trong giai đoạn 2022-2024.
3. Đổi mới tổ chức và nâng cao năng lực giám sát của HĐND cấp xã: Thường trực HĐND các xã, phường thiết lập quy trình bắt buộc gửi tài liệu kỳ họp bằng văn bản điện tử trước tối thiểu 5 ngày làm việc. Đồng thời, tổ chức bồi dưỡng chuyên sâu kiến thức quản lý ngân sách và giám sát xây dựng cho hơn 400 đại biểu HĐND cấp xã định kỳ hàng năm.
4. Chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa bộ máy điều hành UBND cấp xã: Chủ tịch UBND các xã, phường rà soát lại quy chế làm việc, phân định rõ thẩm quyền cá nhân và tập thể; xóa bỏ việc giao khoán nhiệm vụ hành chính cho thôn, tổ dân phố. Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin để nâng tỷ lệ hồ sơ xử lý qua hệ thống một cửa điện tử liên thông đạt trên 90% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng chính:

• Lãnh đạo và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Sở Nội vụ tỉnh Hà Nam, Thường trực HĐND và UBND thành phố Phủ Lý có thể sử dụng luận văn làm căn cứ khoa học trực tiếp để xây dựng Đề án tổng thể về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã theo Nghị quyết 18-NQ/TW.
• Chuyên gia nghiên cứu và giảng viên học thuật: Các nhà khoa học trong ngành Luật học, Quản lý công và Hành chính học có thể khai thác khung lý thuyết, nguồn tài liệu tham khảo và hệ thống dữ liệu thực chứng phục vụ giảng dạy môn học Tổ chức bộ máy nhà nước.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Học viên theo học các chương trình thạc sĩ quản lý hành chính công có thể tham khảo phương pháp luận kết hợp giữa nghiên cứu quy phạm và khảo sát thực địa để triển khai các đề tài liên quan.
• Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã: Chủ tịch UBND, đại biểu HĐND và công chức chuyên môn cấp cơ sở có thể dùng tài liệu như sổ tay hướng dẫn nhằm khắc phục các sai sót trong quy trình ban hành văn bản pháp lý và tiếp xúc cử tri.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã tại thành phố Phủ Lý lại trở nên cấp thiết? Thành phố có tới 8/10 xã không đạt chuẩn dân số và 100% số xã không đạt chuẩn diện tích theo Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13. Việc duy trì các đơn vị hành chính manh mún làm phân tán nguồn lực ngân sách, tăng chi phí vận hành bộ máy và gây khó khăn lớn cho quy hoạch phát triển đô thị loại 2.

Những hạn chế lớn nhất trong hoạt động giám sát của HĐND cấp xã hiện nay là gì? Hạn chế lớn nhất là tính hình thức và thiếu chuyên môn. Hơn 70% kỳ họp có tài liệu gửi muộn dưới 5 ngày, các đại biểu kiêm nhiệm nhiều chức vụ nên không đủ thời gian và kiến thức chuyên sâu để phản biện, giám sát các lĩnh vực phức tạp như thu chi ngân sách hay quản lý đất đai.

Luật sửa đổi năm 2019 giải quyết bất cập nào về số lượng lãnh đạo cấp xã? Luật sửa đổi đã khắc phục tình trạng cào bằng khi điều chỉnh cơ cấu số lượng Phó Chủ tịch UBND phù hợp với phân loại đơn vị hành chính xã loại 1, loại 2 và loại 3, tạo hành lang pháp lý tháo gỡ áp lực công việc cho các địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh.

Việc UBND cấp xã giao nhiệm vụ quản lý nhà nước cho Trưởng thôn có vi phạm quy định không? Có, hành vi này không đúng bản chất pháp lý. Thôn và tổ dân phố chỉ là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải một cấp hành chính. Việc giao nhiệm vụ thu thuế hay xử phạt hành chính cho thôn đã làm biến dạng chức năng và làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Luận văn có đóng góp mới nào về mặt học thuật và thực tiễn? Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tự quản cơ sở tại Việt Nam, đồng thời cung cấp bộ dữ liệu khảo sát thực chứng chi tiết về 21 đơn vị hành chính tại một đô thị đang chuyển dịch nhanh chóng từ nông thôn sang đô thị loại 2.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ toàn diện cơ sở lý luận và thể chế pháp lý về tổ chức, vận hành chính quyền cấp xã theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
• Chỉ ra thực trạng tồn tại 80% số xã chưa đạt chuẩn dân số và 100% số xã chưa đạt chuẩn diện tích tại thành phố Phủ Lý, khẳng định tính tất yếu của việc tái cấu trúc bộ máy.
• Nhận diện sâu sắc các bất cập trong hoạt động giám sát kiêm nhiệm của HĐND và tình trạng quá tải điều hành của UBND cấp cơ sở.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với lộ trình sắp xếp đơn vị hành chính và hiện đại hóa dịch vụ công một cửa liên thông giai đoạn 2021-2025.
• Cung cấp nguồn tài liệu khoa học và thực tiễn có giá trị tham khảo cao cho công tác xây dựng chính sách và đào tạo cán bộ quản trị địa phương.

Để hiện thực hóa các mục tiêu cải cách hành chính và xây dựng chính quyền phục vụ Nhân dân, các cấp ủy Đảng, chính quyền thành phố Phủ Lý cùng các cơ quan nghiên cứu cần khẩn trương tham khảo, vận dụng các đề xuất của luận văn vào thực tiễn quản lý ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ ĐỔI MỚI TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP XÃ 1. Khái niệm về đổi mới Đổi mới là cái vốn có của mọi vận động và phát triển trong tự nhiên, xã hội cũng nhƣ trong tƣ duy. Bất kỳ sinh vật nào cũng luôn luôn tự Đổi mới để thích nghi với những sự thay đổi của môi trƣờng sống. Đối với xã hội, Đổi mới là một phản ứng mang tính tự nhiên của xã hội để bảo đảm sự thích nghi của nó trƣớc những biến đổi môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng quốc tế, để thích ứng với tình thế.

Đổi mới là quá trình vận động tự nhiên của mọi hiện tƣợng xã hội. Ngay từ năm 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng khái niệm “Đổi mới” trong sự vận dụng cụ thể vào Đổi mới đất nƣớc. Ngƣời viết: “Công cuộc Đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân”. Khi nhấn mạnh sự cần thiết phải không ngừng Đổi mới nhận thức để phản ánh đúng tình hình thế giới, tình hình trong nƣớc vốn không ngừng biến đổi, Hồ Chí Minh viết: thế giới ngày ngày Đổi mới, nhân dân ta ngày càng tiến bộ cho nên chúng ta phải tiếp tục học và hành để tiến bộ kịp nhân dân”.

Đổi mới, theo Hồ Chí Minh, còn là để thắng sức ỳ của thói quen, của tập quán cũ. Dù đó là việc khó khăn, nhƣng chẳng có việc gì là không thể Đổi mới”. Đổi mới còn là cách để thay đổi một phƣơng thức sống, tạo lập một phƣơng thức sống mới, đáp ứng nhu cầu của sự phát triển. Về vấn đề này, Hồ Chí Minh viết: “Khi trƣớc nhà nào lo làm nhà nấy, làm thế nào cũng đƣợc.

Nhƣng bây giờ không phải nhƣ thế. Bây giờ mình phải Đổi mới nông thôn”[11] Trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, Đổi mới và phát triển là những khái niệm rất gần gũi, đôi khi đƣợc hiểu nhƣ nhau. Trong Báo cáo tại Hội nghị Chính trị đặc biệt năm 1964, Ngƣời viết: “Trong 10 năm qua, miền Bắc nƣớc ta đã tiến những bƣớc dài chƣa từng thấy trong lịch sử dân tộc. Đất nƣớc, xã hội, con ngƣời đều Đổi mới”.

Vận dụng vào vấn đề mà chúng ta nghiên cứu “Đổi mới‟ là thay cách nghĩ, cách làm cũ lạc hậu, lỗi thời, không đáp ứng đƣợc nhu cầu phát triển, bằng cách nghĩ, cách làm khác, tiến bộ hơn, hợp với quy luật của sự phát triển. 11 Phân tích tình hình đất nƣớc trong những năm cuối thập niên 70, đầu thập niên 80 thế kỷ XX, Đại hội VI của Đảng ta đã nhấn mạnh: Đổi mới là vấn đề có ý nghĩa sống còn. Sau khi nêu nội dung Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, Đổi mới chính sách xã hội,… Đại hội tập trung làm nổi bật nội dung Đổi mới Đảng: Đổi mới tƣ duy, trƣớc hết là tƣ duy kinh tế; Đổi mới tổ chức; Đổi mới đội ngũ cán bộ; Đổi mới phong cách lãnh đạo và công tác của Đảng. Từ đây, “Đổi mới” đƣợc sử dụng rộng rãi trong các văn kiện của Đảng, trong sách báo cũng nhƣ trong ngôn ngữ hằng ngày của nhân dân ta.

Trong 20 năm qua, nhận thức về “Đổi mới ở Việt Nam” cũng không ngừng phát triển. Thời kỳ đầu, “Đổi mới” đƣợc hiểu nhƣ là những suy nghĩ, những hành động riêng lẻ, cụ thể nhằm thay đổi một nhận thức, một cách làm nhất định nào đó; càng về sau, càng nhận thức đầy đủ hơn về “Đổi mới” – đó là vấn đề chiến lƣợc lâu dài trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội; nó bao quát toàn diện, không trừ lĩnh vực nào của quá trình đó.