Đổi mới phương pháp sử dụng tư liệu hiện vật trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đổi mới phương pháp sử dụng tư liệu hiện vật trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954 tại trường trung học phổ thông.

• Tác giả: Nguyễn Thị Chinh Nương
• Người hướng dẫn: TS. Lương Quang Hiển
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (bộ môn lịch sử)
• Đề tài: Đổi mới phương pháp sử dụng tư liệu hiện vật vào dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1946 – 1954
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI SỬ DỤNG TLHV VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM THỜI KỲ 1946 – 1954 Ở TRƯỜNG THPT. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy lịch sử Việt Nam 1946 1954

Đổi mới phương pháp dạy lịch sử Việt Nam trong giai đoạn 1946-1954 là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Giai đoạn này đánh dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng, từ kháng chiến chống thực dân Pháp đến việc xây dựng nền tảng cho độc lập dân tộc. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử và phát triển tư duy phản biện.

1.1. Vai trò của phương pháp dạy học trong giáo dục lịch sử

Phương pháp dạy học có vai trò quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức lịch sử. Nó không chỉ giúp học sinh tiếp thu thông tin mà còn phát triển kỹ năng phân tích và đánh giá. Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ tạo ra môi trường học tập hứng thú và sáng tạo.

1.2. Tình hình dạy học lịch sử hiện nay

Thực trạng dạy học lịch sử hiện nay cho thấy nhiều học sinh cảm thấy chán nản với môn học này. Nguyên nhân chủ yếu là do phương pháp giảng dạy chưa phù hợp, thiếu sự tương tác và sáng tạo. Cần có những biện pháp đổi mới để khắc phục tình trạng này.

II. Thách thức trong việc đổi mới phương pháp dạy lịch sử Việt Nam

Việc đổi mới phương pháp dạy lịch sử Việt Nam trong giai đoạn 1946-1954 gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ phía giáo viên mà còn từ chính học sinh và hệ thống giáo dục. Cần phải nhận diện rõ các thách thức này để có những giải pháp hiệu quả.

2.1. Khó khăn từ phía giáo viên

Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, thiếu sự sáng tạo và đổi mới. Điều này dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn lịch sử. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng cho giáo viên để nâng cao kỹ năng giảng dạy.

2.2. Thái độ của học sinh đối với môn lịch sử

Học sinh thường coi môn lịch sử là môn học phụ, không quan trọng. Điều này ảnh hưởng đến sự chú ý và nỗ lực học tập của các em. Cần có những biện pháp khuyến khích học sinh tìm hiểu và yêu thích môn học này hơn.

III. Phương pháp đổi mới dạy học lịch sử Việt Nam 1946 1954

Để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, cần áp dụng các phương pháp đổi mới. Việc sử dụng tư liệu hiện vật, công nghệ thông tin và các hoạt động nhóm sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động và hiệu quả hơn.

3.1. Sử dụng tư liệu hiện vật trong dạy học

Tư liệu hiện vật là nguồn tài liệu quý giá giúp học sinh hình dung rõ hơn về các sự kiện lịch sử. Việc sử dụng tư liệu này trong giảng dạy sẽ tạo ra sự hứng thú và khơi dậy sự tò mò của học sinh.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các bài giảng sinh động, hấp dẫn hơn. Việc sử dụng video, hình ảnh và các phần mềm hỗ trợ sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức lịch sử.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử Việt Nam đã cho thấy những kết quả tích cực. Việc áp dụng các phương pháp mới không chỉ giúp học sinh hứng thú hơn mà còn nâng cao chất lượng học tập. Các trường học cần tiếp tục triển khai và đánh giá hiệu quả của các phương pháp này.

4.1. Đánh giá hiệu quả của phương pháp mới

Các nghiên cứu cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức lịch sử khi áp dụng các phương pháp dạy học mới. Việc đánh giá thường xuyên sẽ giúp điều chỉnh và cải thiện phương pháp giảng dạy.

4.2. Ứng dụng thực tiễn tại các trường học

Nhiều trường học đã áp dụng thành công các phương pháp đổi mới trong dạy học lịch sử. Các mô hình dạy học này cần được nhân rộng và chia sẻ kinh nghiệm để nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử trong toàn quốc.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1946-1954 là một quá trình cần thiết và liên tục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và các cơ sở giáo dục để đạt được hiệu quả cao nhất. Tương lai của môn lịch sử phụ thuộc vào sự đổi mới và sáng tạo trong phương pháp giảng dạy.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới giáo dục lịch sử

Đổi mới giáo dục lịch sử không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về quá khứ mà còn phát triển tư duy phản biện và kỹ năng sống. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Định hướng phát triển giáo dục lịch sử trong tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử. Các chương trình đào tạo giáo viên cũng cần được cải tiến để đáp ứng yêu cầu của thời đại mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông Việt Nam ngày càng phát triển, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo thế hệ trẻ. Môn Lịch sử giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc dân tộc, phát triển tư duy độc lập và sáng tạo cho học sinh (HS). Tuy nhiên, thực trạng dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (THPT) hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt là việc sử dụng tư liệu hiện vật (TLHV) trong giảng dạy chưa được khai thác hiệu quả. Theo khảo sát tại các trường THPT Ba Vì, Minh Quang (Hà Nội) và Giao Thủy B (Nam Định), chỉ khoảng 36% giáo viên (GV) sử dụng TLHV để tạo biểu tượng lịch sử, 27% dùng như hình ảnh minh họa, và 36% dùng để định hướng bài học, trong khi 63% GV chưa từng sử dụng TLHV trong giảng dạy. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1946 – 1954, đề xuất các biện pháp đổi mới phương pháp sử dụng TLHV nhằm nâng cao hứng thú học tập, phát triển năng lực tư duy và kỹ năng cho HS. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình lịch sử lớp 12, giai đoạn 1946 – 1954, khảo sát tại hai bảo tàng lớn ở Hà Nội và thực nghiệm tại các trường THPT nêu trên. Việc đổi mới phương pháp sử dụng TLHV không chỉ giúp HS tiếp cận sự kiện lịch sử một cách chân thực mà còn góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử trong nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về phương pháp dạy học lịch sử và vai trò của tư liệu lịch sử trong giáo dục. Trước hết, khái niệm tư liệu lịch sử được hiểu là các di tích, hiện vật, tài liệu thành văn, hình ảnh, băng ghi âm, ghi hình phản ánh trực tiếp quá khứ và các sự kiện lịch sử. TLHV là một loại tư liệu vật chất quan trọng, được xem như "nhân chứng không lời nói dối" của lịch sử, giúp HS hình thành biểu tượng lịch sử cụ thể, sinh động. Lý thuyết về dạy học dựa trên sự tương tác giữa GV, HS và tư liệu, nhấn mạnh việc khai thác TLHV để phát triển năng lực tư duy, kỹ năng phân tích, tổng hợp và đánh giá sự kiện lịch sử. Mô hình đổi mới phương pháp sử dụng TLHV tập trung vào việc chuyển từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp học tập chủ động, sáng tạo, trong đó HS được hướng dẫn khám phá, nghiên cứu TLHV, từ đó phát triển kỹ năng và thái độ tích cực với môn học. Các khái niệm chính bao gồm: tư liệu lịch sử, tư liệu hiện vật, biểu tượng lịch sử, phương pháp dạy học đổi mới, và năng lực học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm: tài liệu sách giáo khoa lịch sử lớp 12, các tư liệu hiện vật trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Cách mạng Việt Nam và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam; khảo sát thực trạng sử dụng TLHV tại các trường THPT Ba Vì, Minh Quang và Giao Thủy B. Phương pháp thu thập dữ liệu gồm: điều tra bằng phiếu hỏi với 11 GV và 214 HS, quan sát trực tiếp các tiết học có sử dụng TLHV, phỏng vấn sâu một số GV. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm các câu trả lời, kết hợp phân tích định tính nhằm làm rõ thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện, đảm bảo tính đại diện cho nhóm GV và HS trong khu vực khảo sát. Timeline nghiên cứu kéo dài từ đầu năm 2017 đến cuối năm 2017, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Giao Thủy B.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức về vai trò TLHV: 100% GV khảo sát cho rằng việc sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1946 – 1954 là rất cần thiết. 82,7% GV đánh giá TLHV rất hiệu quả trong việc tạo biểu tượng lịch sử cho HS, 70,7% cho rằng TLHV gây hứng thú học tập, tuy nhiên chỉ 44,5% cho rằng TLHV giúp khắc sâu và mở rộng kiến thức.

2. Thực trạng sử dụng TLHV: Có tới 63,64% GV chưa từng sử dụng TLHV trong giảng dạy, 27,28% GV dùng TLHV như hình ảnh minh họa, 36,36% dùng để tạo biểu tượng và định hướng bài học, nhưng không có GV nào sử dụng TLHV để kiểm tra, đánh giá HS. Về phía HS, 51,19% cho biết GV chưa bao giờ sử dụng TLHV trong giờ học, 42,58% cho biết GV thường xuyên sử dụng.

3. Tác động đến HS: 42,6% HS cảm thấy rất hứng thú khi GV sử dụng TLHV, 58,7% cho rằng TLHV giúp tạo biểu tượng lịch sử, 57,9% khẳng định TLHV giúp khắc sâu và mở rộng kiến thức. Tuy nhiên, 23,91% HS không thích học các tiết học có sử dụng TLHV do chưa quen phương pháp hoặc cơ sở vật chất chưa đáp ứng.

4. Thuận lợi và khó khăn: 72,72% GV cho rằng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học là thuận lợi lớn nhất; 36,36% GV cho rằng việc sử dụng TLHV tốn nhiều thời gian để chuẩn bị và tìm hiểu; 45,45% GV gặp khó khăn do nguồn tư liệu TLHV hạn chế và khó khai thác. HS gặp khó khăn trong việc xác định trọng tâm bài học khi sử dụng TLHV (56%) và thiếu tài liệu học tập (39,23%).

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy mặc dù GV và HS đều nhận thức đúng đắn về vai trò quan trọng của TLHV trong dạy học lịch sử, việc áp dụng TLHV vào giảng dạy còn hạn chế và chưa phát huy hết hiệu quả. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu nguồn tư liệu phong phú, khó khăn trong khai thác và chuẩn bị bài giảng, cũng như hạn chế về cơ sở vật chất. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, việc sử dụng TLHV tại bảo tàng và trong lớp học được xem là phương pháp hiệu quả để nâng cao hứng thú và phát triển kỹ năng cho HS, tuy nhiên cần có sự hướng dẫn và đổi mới phương pháp phù hợp. Việc đổi mới phương pháp sử dụng TLHV không chỉ giúp HS tiếp cận sự kiện lịch sử một cách sinh động, chân thực mà còn phát triển tư duy phản biện, kỹ năng phân tích và tổng hợp thông tin. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ sử dụng TLHV của GV, mức độ hứng thú của HS và các khó khăn gặp phải, giúp minh họa rõ nét thực trạng và nhu cầu đổi mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng kho tư liệu hiện vật số hóa: Tổ chức số hóa các TLHV tại các bảo tàng lịch sử để tạo thành kho tư liệu trực tuyến phục vụ GV và HS truy cập dễ dàng, nâng cao khả năng khai thác và sử dụng TLHV trong dạy học. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các bảo tàng; Timeline: 12 tháng.

2. Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên: Đào tạo GV về kỹ năng khai thác, sử dụng TLHV hiệu quả trong giảng dạy, bao gồm phương pháp hướng dẫn HS nghiên cứu, phân tích TLHV. Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Sư phạm, Sở GD&ĐT; Timeline: 6 tháng.

3. Đổi mới phương pháp dạy học tích cực: Khuyến khích GV áp dụng các phương pháp như học tập dựa trên dự án, thảo luận nhóm, khám phá TLHV, kết hợp công nghệ thông tin để tăng tính tương tác và phát triển năng lực HS. Chủ thể thực hiện: GV các trường THPT; Timeline: liên tục.

4. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị: Đầu tư trang bị phòng học chức năng, máy chiếu, thiết bị trình chiếu hình ảnh, phim tư liệu để hỗ trợ việc sử dụng TLHV trong lớp học. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu các trường THPT, Sở GD&ĐT; Timeline: 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên dạy lịch sử THPT: Nắm bắt các phương pháp đổi mới sử dụng TLHV, nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát triển kỹ năng và hứng thú học tập cho HS.

2. Nhà quản lý giáo dục: Hiểu rõ thực trạng và nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, từ đó xây dựng chính sách, đầu tư cơ sở vật chất phù hợp.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Lịch sử: Tham khảo cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng TLHV, làm nền tảng cho nghiên cứu và thực hành sư phạm.

4. Các bảo tàng lịch sử và tổ chức giáo dục ngoài nhà trường: Tăng cường phối hợp với nhà trường trong việc cung cấp và phát huy giá trị TLHV phục vụ giáo dục lịch sử.

Câu hỏi thường gặp

1. Tư liệu hiện vật là gì và tại sao quan trọng trong dạy học lịch sử?
   Tư liệu hiện vật là các vật thể vật chất phản ánh sự kiện lịch sử, giúp HS tiếp cận lịch sử một cách trực quan, sinh động, tạo biểu tượng lịch sử cụ thể, góp phần phát triển tư duy và kỹ năng phân tích.

2. Thực trạng sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử hiện nay ra sao?
   Theo khảo sát, hơn 60% GV chưa từng sử dụng TLHV trong giảng dạy, trong khi HS mong muốn được tiếp cận TLHV qua hình ảnh, phim và website chuyên biệt để tăng hứng thú học tập.

3. Khó khăn lớn nhất khi sử dụng TLHV là gì?
   Khó khăn chính là thiếu nguồn tư liệu phong phú, tốn thời gian chuẩn bị, khó khai thác và hạn chế về cơ sở vật chất, thiết bị hỗ trợ trong lớp học.

4. Làm thế nào để đổi mới phương pháp sử dụng TLHV hiệu quả?
   GV cần được đào tạo kỹ năng khai thác TLHV, áp dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp công nghệ thông tin, đồng thời nhà trường cần đầu tư trang thiết bị và xây dựng kho tư liệu số hóa.

5. Việc sử dụng TLHV có tác động như thế nào đến học sinh?
   Sử dụng TLHV giúp HS tăng hứng thú học tập, phát triển kỹ năng tư duy, phân tích, tổng hợp, hình thành biểu tượng lịch sử và nâng cao khả năng tự học, từ đó cải thiện chất lượng học tập môn lịch sử.

Kết luận

• Việc đổi mới phương pháp sử dụng tư liệu hiện vật trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1946 – 1954 là cần thiết và cấp bách nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử ở trường THPT.
• TLHV đóng vai trò quan trọng trong việc tạo biểu tượng lịch sử, giúp HS tiếp cận sự kiện lịch sử một cách sinh động, phát triển năng lực tư duy và kỹ năng thực hành.
• Thực trạng sử dụng TLHV còn hạn chế do nhiều khó khăn về nguồn tư liệu, kỹ năng khai thác và cơ sở vật chất.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như xây dựng kho tư liệu số hóa, tập huấn GV, đổi mới phương pháp dạy học tích cực và cải thiện trang thiết bị dạy học.
• Tiếp tục thực nghiệm và nhân rộng các biện pháp đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử, góp phần phát triển toàn diện năng lực HS.

Các nhà quản lý giáo dục, GV và các bên liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đổi mới phương pháp sử dụng TLHV để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, đồng thời khuyến khích HS chủ động khám phá, sáng tạo trong học tập lịch sử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới phương pháp sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1946 - 1954 ở trường THPT. Chương 2: Một số biện pháp đổi mới phương pháp sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử Việt Nam thời kỳ 1946 – 1954 ở trường THPT. Thực nghiệm sư phạm. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP SỬ DỤNG TLHV VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬVIỆT NAM THỜI KỲ 1946 - 1954 Ở TRƢỜNG THPT.

Một số khái niệm 1. Tư liệu lịch sử Một trong những vấn đề quan trọng của nghiên cứu lịch sử và DHLS đó chính là tư liệu lịch sử.Tuy nhiên, liên quan tới khái niệm tư liệu lịch sử vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Theo Từ điển tiếng Việt: “Tài liệu là văn bản giúp cho tìm hiểu một vấn đề gì: tài liệu học tập, tài liệu tham khảo; tư liệu là tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu” [27; 1132]. Trong tài liệu lịch sử bao gồm tư liệu lịch sử.

Do đó, ta thấy tư liệu lịch sử thường được trích ra từ trong các tài liệu lịch sử. Nó là phần quan trọng của tài liệu lịch sử, phục vụ cho quá trình nghiên cứu hay học tập lịch sử.Tư liệu lịch sử chứa những sự kiện lịch sử, đó chính là cấu tạo cơ bản của lịch sử.Điều này đã khẳng định vai trò của tư liệu lịch sử hết sức đặc biệt đối với khoa học lịch sử. Từ việc phân tích các đặc trưng của bộ môn và những khái niệm có liên quan trong sách “Phương pháp luận sử học” do Phan Ngọc Liên NXB ĐHSP Hà Nội, 2008, các tác giả đã đưa ra cách hiểu “tư liệu lịch sử là khâu trung gian nối liền giữa nhà sử học với các công trình nghiên cứu lịch sử”. “Tư liệu lịch sử là những di tích của quá khứ, xuất hiện như sản phẩm của quan hệ xã hội nhất định, mang trong mình những dấu vết của quan hệ ấy, phản ánh trực tiếp và trừu tượng hóa một mặt hoạt động nào đấy của con người”.

[21;206] 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo quan niệm của triết học thì tư liệu lịch sử là khái niệm phản ánh đặc tính của hiện vật có thể để thu nhận tri thức của hiện vật khác. Theo nhà sử học Nga Chi-khơ-mi-rốp cho rằng tư liệu lịch sử là tất cả những gì còn sót lại của cuộc sống đã trải qua hay Re-ban cho rằng tư liệu lịch sử là tổng hợp thành quả từ hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng phương diện xã hội. Nhà sử học Ba Lan J.iopolski đã viết: Tư liệu luôn là tài sản quý giá nhất của nhà sử học, không có nó ta không thể là nhà sử học. Và nếu xem một công trình nghiên cứu lịch sử là một món ăn thì các nguồn tư liệu chính là những sản phẩm, những gia vị để chế biến nên món ăn đó.

Không có nguồn tư liệu thì lịch sử không thể được viết ra vì nguồn tư liệu lịch sử không có gì có thể thay thế nó được. Theo quan niệm xã hội tư liệu lịch sử là một phương tiện để bảo tồn, giữ gìn, truyền bá tri thức lịch sử. Xét về mặt lý luận thì có nhiều quan niệm khác nhau về tư liệu lịch sử nhưng ta có thể hiểu một cách đơn giản như trong từ điển bách khoa toàn thư có ghi tư liệu lịch sử là nơi lưu giữ các tri thức liên quan đến quá khứ và quan hệ xã hội của loài người và nó phản ảnh trực tiếp quá khứ. Tư liệu lịch sử vừa là cơ sở vừa là xuất phát điểm của nhận thức lịch sử.

Theo chúng tôi tư liệu lịch sử là các sự kiện, tài liệu mà mỗi giáo viên cần phải sưu tầm để tìm hiểu quá trình lịch sử đang học.Tư liệu càng sinh động, phong phú bao nhiêu thì sự kiện càng cụ thể và càng hay bấy nhiêu. Trong giảng dạy lịch sử, điều kiện cơ bản nhất để tái tạo hình ảnh quá khứ là tư liệu lịch sử. Nếu không có nguồn tư liệu phong phú, không cung cấp được nguồn tư liệu cụ thể chân thực thì dù có vận dụng phương pháp giảng dạy nào đi chăng nữa cũng không thể đạt hiệu quả mong muốn. Hiện nay, các nhà sử học thường chia tư liệu lịch sử thành các nhóm: tư liệu thành văn, tư liệu vật chất, tư liệu truyền miệng dân gian, tư liệu ngôn 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngữ, tư liệu dân tộc học, tư liệu phim ảnh, băng ghi hình và tư liệu băng ghi âm (chiếm vị trí chủ yếu là các tư liệu thành văn).

Một là, tư liệu vật chất (hay còn gọi là tư liệu vật thật).Đây là nguồn tư liệu duy nhất để nghiên cứu về các thời cổ đại khi chữ viết chưa xuất hiện.Nguồn tư liệu này mang ý nghĩa rất quan trọng. Đó là những dụng cụ lao động, đồ dùng sinh hoạt, vũ khí của người xưa, các thành quách nhà cửa. được các nhà khảo cổ học tìm thấy tại các di chỉ khảo cổ. Đây là nguồn tư liệu chủ yếu trong thời kì chưa có chữ viết và phản ánh một cách khá trung thực và khách quan một mặt nào đấy của cuộc sống.

Hai là, tư liệu thành văn (tư liệu chữ viết): Đây là nguồn tư liệu quý, ngày nay chúng ta có thể dễ dàng thu thập chúng dưới nhiều hình thức khác nhau. Quan trọng là phải có phương pháp nghiên cứu và xử lí tư liệu.Vì lịch sử mang tính giai cấp, nên tư liệu lịch sử mang tính chủ quan của tác giả (ảnh hưởng của tính giai cấp).Khi tìm hiểu về tư liệu lịch sử chữ viết, cần có sự đối chiếu và xem xét chúng với các tư liệu truyền miệng dân gian để có cái nhìn toàn diện và chân thực nhất về lịch sử. Ngoài ra, tư liệu chữ viết còn bao gồm cả những bảng số liệu được thống kê lại từ những ngành liên quan như quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa giáo dục. Thông qua những bảng thống kê đó lịch sử được cụ thể hóa.

Nguồn tư liệu thành văn rất phong phú và đa dạng, nên để nghiên cứu nguồn sử liệu này một cách dễ dàng hơn, người ta thường phân chia thành các loại khác nhau như: phân chia theo lĩnh vực, phân chia theo ngành, theo đặc điểm, nguồn gốc… Ba là, tư liệu hình ảnh: Là loại tư liệu có tính chất đặc biệt, ta có thể tri giác được hình ảnh lịch sử. Nó giúp ta miêu tả lịch sử một cách sinh động, cụ thể hơn. Hình ảnh lịch sử có thể có hai trường hợp: một là tranh, ảnh được chụp, vẽ tại thời điểm xảy ra sự kiện lịch sử. Đây là tư liệu lịch sử gốc; hai là có thể được dựng lại để chụp… Vì vậy, khi sử dụng chúng ta cần có sự đánh giá, phân biệt rõ.

12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bốn là, tư liệu băng ghi âm, ghi hình: Đây là loại tư liệu mới xuất hiện cùng với xã hội hiện đại. Loại tư liệu này cho phép chúng ta nghe, nhìn hiện thực lịch sử.Nó ghi lại một cách chân thực và tái hiện gần như đầy đủ các sự kiện, hiện tượng xảy ra. Tuy nhiên, hiện nay, nguồn tư liệu này rất dễ được xử lí bằng kĩ thuật công nghệ do đó, khi sử dụng cần lưu ý về tính trung thực, nguyên bản của nó. Ngoài ra, còn có loại tư liệu truyền miệng dân gian: bao gồm những thông tin lịch sử chưa được tập hợp, còn lưu truyền tự nhiên trong dân gian và có nhiều dị bản khác nhau.

Sự tồn tại của các huyền thoại, truyền thuyết, trải qua nhiều thời kì, đã được bao phủ lên bởi một màu sắc kì bí. Quan điểm về khái niệm Tư liệu hiện vật Tư liệu lịch sử bao gồm rất nhiều loại tư liệu khác nhau trong đó có TLHV nằm trong phân loại của tư liệu vật thật (tư liệu vật chất). Có rất nhiều quan niệm về TLHV được các nhà nghiên cứu lịch sử đưa ra nhưng chúng ta có thể hiểu TLHV là những vật thực mang trong nó nội dung phản ánh sự kiện lịch sử, theo từ điển bách khoa toàn thư thì những hiện vật này có thể được dùng để làm bằng cớ và chứng minh cho sự kiện lịch sử. Sách giáo khoa lịch sử lớp 6 có đưa ra khái niệm TLHV là những di tích, những đồ vật của người xưa còn giữ được trong lòng đất hay trên mặt đất.

Chúng tôi xin đưa ra quan điểm của mình về khái niệm TLHV như sau: TLHV là những vật thực mang theo sự phản ánh về sự kiện lịch sử. TLHV nói chung và TLHV ở bảo tàng nói riêng là phương tiện trực quan rất quan trọng góp phần tạo biểu tượng lịch sử chân thực cụ thể, chính xác cho HS, những TLHV không mang tính lý luận mà rất cụ thể, rõ ràng các sự kiện, hiện tượng chứng minh sự kiện quan trọng của một đất nước, ở một thời kỳ nhất định. TLHV ở bảo tàng được sắp xếp có hệ thống theo trình tự thời gian là phương tiện trực quan giúp HS hình thành tri thức lịch sử. TLHV ở bảo tàng còn có ý nghĩa giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức sâu rộng cho 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] HS đặc biệt là trong tình hình hiện nay, bảo tàng có ý nghĩa to lớn đối với việc giáo dục lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

Nguồn TLHV là một nguồn tư liệu khó khai thác đòi hỏi sự hiểu biết sâu rộng và có cái nhìn tổng quan của người sử dụng nó.Bản thân TLHV là một nguồn thông tin lịch sử chính xác nhất, không ai có thể thay đổi thông tin mà hiện vật đấy phản ánh.Nhưng TLHV là nguồn tư liệu khó tiếp cận kể cả là góc độ của nhà nghiên cứu hay góc độ của giáo viên khi sử dụng nguồn tư liệu này vào quá trình dạy học vì tư liệu này tự bản thân nó lại không nói lên những gì nó đang phản ánh thế nên đòi hỏi cách thức tiếp cận cũng khác so với các nguồn tư liệu lịch sử khác. Trong luận văn này chúng tôi tìm hiểu TLHV dưới hai góc độ khác nhau. Thứ nhất là nguồn TLHV mang trong nó tri thức và phản ánh sự kiện lịch sử, thứ hai là chúng tôi khai thác nội dung mà tư TLHV đó phản ánh dưới dạng hình ảnh của TLHV chủ yếu đang được trưng bày tại hai bảo tàng là bảo tàng Cách mạng Việt Nam và bảo tàng Lịch sự Quân sự Việt Nam. Vai trò, ý nghĩa của việc đổi mới phƣơng pháp sử dụng TLHV trong dạy học lịch sử ở THPT 1.