Luận văn thạc sĩ biện pháp đổi mới phương pháp dạy học tại các trường trung học phổ thông quận 1 thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích biện pháp đổi mới phương pháp dạy học tại các trường trung học phổ thông quận 1 thành phố hồ chí, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Đình Thái
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Tế
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Biện pháp đổi mới phương pháp dạy học tại các trường trung học phổ thông Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Một số khái niệm
• 1.5. Nội dung đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
• 1.6. Đổi mới cách dạy của giáo viên
• 1.7. Đổi mới cách học của học sinh
• 1.8. Yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
• 1.9. Một số phương pháp dạy học hiện đại
• 1.9.1. Dạy học giải quyết vấn đề
• 1.9.2. Dạy học theo nhóm
• 1.9.3. Dạy học theo dự án
• 1.9.4. Dạy học tình huống
• 1.9.5. Dạy học định hướng hành động
• 1.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đổi mới phương pháp dạy học
• 1.10.1. Mục tiêu dạy học
• 1.10.2. Nội dung dạy học
• 1.10.3. Hình thức tổ chức dạy học
• 1.10.4. Kiểm tra đánh giá
• 1.10.5. Người học
• 1.10.6. Chất lượng đội ngũ giáo viên
• 1.10.7. Cơ sở vật chất
• 1.11. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN 1 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Khái quát đặc điểm kinh tế - xã hội ở TP.HCM và Quận 1
• 2.2. Vài nét về đặc điểm tự nhiên
• 2.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội ở TP.
• 2.4. Đặc điểm văn hóa giáo dục
• 2.5. Khái quát về các trường THPT ở Quận 1 TP.
• 2.6. Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học tại các trường THPT ở Quận 1, TP.
• 2.7. Đối tượng khảo sát
• 2.8. Nội dung khảo sát
• 2.9. Phương pháp khảo sát
• 2.10. Kết quả khảo sát thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THPT tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.10.1. Thực trạng nhận thức về đổi mới PPDH
• 2.10.2. Thực trạng về công tác triển khai đổi mới phương pháp dạy học
• 2.10.3. Thực trạng thực hiện đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên
• 2.10.4. Đánh giá của học sinh về đổi mới phương pháp dạy học
• 2.10.5. Một số vấn đề đặt ra từ thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THPT tại Quận 1 TP.
• 2.10.5.1. Đối với cán bộ quản lý
• 2.10.5.2. Đối với giáo viên
• 2.10.5.3. Đối với học sinh
• 2.11. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp
• 3.1.1. Đảm bảo tính hệ thống
• 3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn
• 3.1.3. Đảm bảo tính hiệu quả
• 3.1.4. Đảm bảo tính phát triển
• 3.1.5. Đảm bảo tính phù hợp
• 3.2. Biện pháp đổi mới phương pháp dạy học tại các trường THPT
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức cho CBQL và GV về việc đổi mới PPDH
• 3.2.2. Kế hoạch hóa việc đổi mới phương pháp
• 3.2.3. Chỉ đạo vận dụng các PPDH mới vào quá trình dạy học
• 3.2.4. Phát huy vai trò nòng cốt của tổ chuyên môn trong việc đổi mới PPDH
• 3.2.5. Ứng dụng CNTT nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH
• 3.2.6. Tăng cường, kiểm tra đánh giá đối với việc đổi mới PPDH của GV
• 3.2.7. Bổ sung và tăng cường CSVC và các điều kiện cần thiết cho việc đổi mới PPDH
• 3.2.8. Đổi mới thiết kế bài giảng nhằm phát huy năng lực học sinh
• 3.2.8.1. Giáo viên thiết kế bài giảng theo cấu trúc các phần như sau
• 3.2.8.2. Tăng cường sử dụng các kỹ thuật và phương pháp dạy học tích cực
• 3.2.8.3. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
• 3.3. Khảo sát về tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất
• 3.3.1. Ý kiến của CBQL và GV về tính khả thi của các biện pháp đổi mới PPDH được thể hiện trong bảng 3
• 3.3.2. Về tính hiệu quả biện pháp đổi mới PPDH
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học tại trường THPT quận 1 TP

Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh giáo dục hiện nay. Tại quận 1, TP. Hồ Chí Minh, việc áp dụng các phương pháp dạy học mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đang được chú trọng. Các trường THPT đang nỗ lực cải cách để đáp ứng nhu cầu phát triển năng lực học sinh, từ đó tạo ra những công dân có khả năng tự học và sáng tạo.

1.1. Tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức hiệu quả hơn mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai. Việc áp dụng các phương pháp dạy học sáng tạo như dạy học theo dự án, dạy học giải quyết vấn đề sẽ khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

1.2. Các mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học

Mục tiêu chính của việc đổi mới phương pháp dạy học là nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực tự học và khả năng sáng tạo của học sinh. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để hội nhập vào xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong đổi mới phương pháp dạy học tại quận 1

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp mới do thiếu kinh nghiệm và tài liệu hỗ trợ.

2.1. Thực trạng phương pháp dạy học hiện tại

Phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm ưu thế tại nhiều trường THPT, dẫn đến việc học sinh trở nên thụ động và thiếu hứng thú trong học tập. Việc giảng dạy chủ yếu dựa vào thuyết trình và ghi nhớ máy móc.

2.2. Những khó khăn trong việc triển khai đổi mới

Giáo viên thường thiếu thời gian và nguồn lực để nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới. Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ trong việc đào tạo giáo viên cũng là một rào cản lớn.

III. Phương pháp dạy học sáng tạo tại trường THPT quận 1 TP

Để nâng cao chất lượng giáo dục, các trường THPT tại quận 1 đã bắt đầu áp dụng nhiều phương pháp dạy học sáng tạo. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển các kỹ năng mềm.

3.1. Dạy học theo dự án

Phương pháp dạy học theo dự án khuyến khích học sinh làm việc nhóm, phát triển kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ được giao các dự án thực tế để thực hiện, từ đó áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn.

3.2. Dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp này tập trung vào việc đưa ra các tình huống thực tế để học sinh phân tích và tìm ra giải pháp. Điều này giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng sáng tạo.

IV. Ứng dụng công nghệ trong đổi mới phương pháp dạy học

Công nghệ thông tin đang trở thành một phần không thể thiếu trong giáo dục hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ vào dạy học không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập thú vị cho học sinh.

4.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Giáo viên có thể sử dụng các phần mềm học tập, video giảng dạy và các công cụ trực tuyến để làm phong phú thêm bài giảng. Điều này giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và tăng cường sự hứng thú trong học tập.

4.2. Tạo môi trường học tập tương tác

Việc sử dụng các nền tảng học trực tuyến cho phép học sinh tham gia vào các hoạt động học tập một cách chủ động. Học sinh có thể thảo luận, trao đổi ý kiến và làm việc nhóm ngay cả khi không có mặt tại lớp học.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy việc đổi mới phương pháp dạy học tại các trường THPT quận 1 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ cải thiện được kết quả học tập mà còn phát triển được nhiều kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kết quả khảo sát cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và áp dụng vào thực tiễn. Nhiều học sinh đã thể hiện khả năng tự học và sáng tạo cao hơn.

5.2. Phản hồi từ giáo viên và học sinh

Giáo viên và học sinh đều nhận thấy sự thay đổi tích cực trong phương pháp dạy học. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với việc học, trong khi giáo viên cũng cảm thấy thoải mái hơn khi giảng dạy.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học tại các trường THPT quận 1, TP. Hồ Chí Minh là một quá trình cần thiết và liên tục. Những kết quả đạt được hiện tại là nền tảng để tiếp tục phát triển trong tương lai.

6.1. Tương lai của giáo dục tại quận 1

Với những nỗ lực không ngừng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, quận 1 có thể trở thành một trong những địa phương đi đầu trong giáo dục tại TP. Hồ Chí Minh.

6.2. Đề xuất các giải pháp tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới, đồng thời tăng cường đào tạo giáo viên để nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THPT.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học là yêu cầu cấp thiết của nền giáo dục hiện đại. Tại Việt Nam, tinh thần này được cụ thể hóa qua Nghị quyết số 29-NQ/TW và Chỉ thị số 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020. Dù ngành giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh liên tục triển khai các chuyên đề bồi dưỡng chuyên môn, thực tiễn tại nhiều trường trung học phổ thông vẫn tồn tại tình trạng dạy học theo lối truyền thụ áp đặt một chiều, thuyết trình chiếm ưu thế và học sinh ghi nhớ máy móc. Tình trạng này khiến người học trở nên thụ động, thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề và hạn chế năng lực vận dụng tri thức vào đời sống.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Giáo dục học của tác giả Hoàng Đình Thái, dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Nguyễn Xuân Tế tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung nghiên cứu đề tài: "Biện pháp đổi mới phương pháp dạy học tại các trường trung học phổ thông Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh". Mục tiêu trọng tâm của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát đánh giá toàn diện thực trạng công tác giảng dạy, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp quản lý và chuyên môn đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trung học phổ thông.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 5 trường trung học phổ thông tiêu biểu trên địa bàn Quận 1 gồm: Trung học phổ thông Bùi Thị Xuân, Trung học phổ thông Chuyên Trần Đại Nghĩa, Trung học phổ thông Lương Thế Vinh, Trung học phổ thông Ten Lơ Man và Trung học phổ thông Trưng Vương trong 2 năm học liên tiếp từ 2015 - 2016 đến 2016 - 2017. Nghiên cứu khảo sát trực tiếp 300 học sinh thuộc cả 3 khối lớp cùng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên, hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực tự học và phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh đạt trên 80% trong các giờ học thực tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên sự giao thoa của 2 trường phái giáo dục học và tâm lý học nhận thức hiện đại:

• Lý thuyết giáo dục lấy người học làm trung tâm: Kế thừa tư tưởng giáo dục tiến bộ của Jean-Jacques Rousseau, John Dewey và các chuyên gia giáo dục Việt Nam như Trần Bá Hoành, Thái Duy Tuyên. Quan điểm này khẳng định người học là chủ thể trung tâm của quá trình dạy học, học sinh tiếp thu tri thức thông qua hoạt động tự lực và trải nghiệm thay vì tiếp nhận thụ động từ bài giảng của thầy cô.
• Thuyết hoạt động và nhận thức: Dựa trên các luận điểm của Jean Piaget, Sergei Rubinstein và Vasily Davydov, xem quá trình học tập là sự tương tác chủ động giữa chủ thể và môi trường. Tri thức nhân loại chỉ biến thành học vấn cá nhân khi người học trực tiếp tham gia giải quyết mâu thuẫn nhận thức.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

1. Phương pháp dạy học: Hệ thống những cách thức phối hợp thống nhất giữa giáo viên và học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên nhằm hoàn thành mục tiêu giáo dục.
2. Đổi mới phương pháp dạy học: Quá trình chuyển dịch từ lối truyền thụ một chiều sang tổ chức chuỗi hoạt động học tập tích cực, đa dạng hóa hình thức tổ chức lớp học.
3. Dạy học giải quyết vấn đề: Hệ thống dạy học đặt học sinh vào tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức gồm 3 thành tố: trạng thái xuất phát, trạng thái đích và rào cản cần vượt qua.
4. Dạy học theo dự án và dạy học tình huống: Phương pháp dạy học định hướng hành động, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, tạo ra sản phẩm học tập cụ thể theo 4 trụ cột giáo dục của UNESCO: Học để biết, học để làm việc, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định mình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp đa phương pháp định tính và định lượng chặt chẽ:

• Nguồn dữ liệu và khách thể nghiên cứu: Khảo sát được thực hiện trên cỡ mẫu 300 học sinh phân bổ đồng đều ở 3 khối (100 học sinh lớp 10, 100 học sinh lớp 11, 100 học sinh lớp 12) tại 5 trường trung học phổ thông Quận 1, kết hợp cùng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên trực tiếp giảng dạy.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo khối lớp và theo từng trường nhằm đảm bảo tính đại diện khách quan cho toàn bộ hệ thống giáo dục trung học phổ thông trên địa bàn Quận 1.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng phiếu khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc chuẩn, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và giáo viên, kết hợp quan sát thực địa hồ sơ chuyên môn, giáo án và dự giờ thực tế các tiết dạy học.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê chuyên dụng Excel 2010 để tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác mức độ nhận thức, tần suất áp dụng phương pháp dạy học mới và kiểm chứng độ tin cậy của các giả thuyết nghiên cứu trong mốc thời gian 2 năm thực địa (2015 - 2017).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả xử lý số liệu thực trạng tại 5 trường trung học phổ thông Quận 1 ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

1. Nhận thức về tính cấp thiết của đổi mới phương pháp dạy học ở mức rất cao: Khoảng 92,5% cán bộ quản lý và giáo viên tham gia khảo sát hoàn toàn đồng ý rằng việc đổi mới phương pháp dạy học đóng vai trò quyết định chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh.
2. Khoảng cách lớn giữa nhận thức và thực thi trên lớp học: Mặc dù nhận thức cao, trên 64,8% giáo viên vẫn thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết trình truyền thống và giảng giải một chiều trong phần lớn thời lượng tiết học, các phương pháp tích cực như dạy học theo dự án hay dạy học tình huống mới chỉ dừng lại ở mức thỉnh thoảng áp dụng.
3. Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và phương tiện hiện đại chưa đồng bộ: Khoảng 71,4% giáo viên sử dụng trình chiếu bài giảng điện tử chủ yếu ở mức độ trình diễn văn bản và hình ảnh cơ bản, việc khai thác các phần mềm mô phỏng thí nghiệm, mô hình E-learning hoặc phương pháp Webquest chỉ đạt tỷ lệ dưới 28,6%.
4. Nhu cầu đổi mới mạnh mẽ từ phía người học: Khoảng 86,4% học sinh được khảo sát bày tỏ mong muốn được tăng cường thảo luận nhóm, giải quyết các nhiệm vụ gắn liền với thực tiễn đời sống và giảm tải thời gian ghi chép bài học thuần túy trên lớp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh nguyên nhân bắt nguồn từ áp lực kiểm tra đánh giá theo điểm số và khối lượng kiến thức trong sách giáo khoa còn nặng tính hàn lâm. Giáo viên chịu áp lực về mặt thời lượng 45 phút mỗi tiết học, dẫn đến tâm lý e ngại đổi mới khi tổ chức các hoạt động nhóm phức tạp. Thêm vào đó, việc thiếu đồng bộ trang thiết bị phòng chức năng và sĩ số lớp học đông (trung bình 40 đến 45 học sinh mỗi lớp) là rào cản trực tiếp hạn chế việc triển khai các phương pháp dạy học tích cực.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trước đây của giới giáo dục học trong nước, cho thấy đổi mới phương pháp giảng dạy nếu tách rời đổi mới kiểm tra đánh giá sẽ không tạo ra chuyển biến thực chất.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua các sơ đồ và bảng biểu trong luận văn, cụ thể:

• Biểu đồ cột (Biểu đồ 2.5 và 2.9): Phản ánh tương quan giữa nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và mức độ thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trên thực tế, làm nổi bật sự chênh lệch giữa tỷ lệ đồng ý về lý thuyết và hành vi sư phạm trong lớp học.
• Bảng số liệu tổng hợp (Bảng 2.4 và 3.1): Trình bày chi tiết cơ cấu đội ngũ giáo viên, thâm niên công tác cùng kết quả đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất với các mức điểm trung bình vượt trội trên thang đo Likert.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và 5 nguyên tắc sư phạm cơ bản (tính hệ thống, tính thực tiễn, tính hiệu quả, tính phát triển và tính phù hợp), luận văn đề xuất 7 nhóm biện pháp đồng bộ:

1. Nâng cao nhận thức và bồi dưỡng nghiệp vụ cho 100% cán bộ quản lý và giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu hằng năm về phương pháp dạy học tích cực, chuyển giao kỹ thuật dạy học hiện đại như kỹ thuật động não, kỹ thuật mảnh ghép và kỹ thuật bể cá.
2. Chuẩn hóa quy trình thiết kế bài giảng theo định hướng phát triển năng lực: Chỉ đạo giáo viên cấu trúc lại bài học thành chuỗi hoạt động học tập liên tiếp (khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập, vận dụng và tìm tòi mở rộng), đặt mục tiêu tối thiểu 70% giáo án tích hợp phương pháp dạy học nêu vấn đề hoặc tình huống thực tế.
3. Phát huy vai trò nòng cốt của tổ chuyên môn: Duy trì nền nếp sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học với tần suất tối thiểu 2 lần mỗi tháng, tạo không gian để giáo viên cùng thiết kế, dự giờ và phân tích hoạt động học tập của học sinh.
4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giảng dạy: Phấn đấu nâng tỷ lệ tiết dạy ứng dụng đa phương tiện tương tác và phần mềm mô phỏng đạt trên 80% trong giai đoạn 2017 - 2020.
5. Đổi mới toàn diện công tác kiểm tra đánh giá: Đa dạng hóa hình thức đánh giá học sinh thông qua sản phẩm dự án, bài thuyết trình, hồ sơ học tập kết hợp đánh giá thường xuyên và tự đánh giá của học sinh.
6. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và thiết bị dạy học: Nâng cấp đồng bộ hệ thống phòng học thông minh, phòng thí nghiệm thực hành và mạng internet tốc độ cao tại 5 trường trung học phổ thông.
7. Tăng cường kiểm tra, đánh giá định kỳ hoạt động đổi mới phương pháp dạy học: Ban Giám hiệu xây dựng tiêu chí thi đua khen thưởng rõ ràng nhằm tạo động lực thúc đẩy tinh thần tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên bộ môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý và Ban Giám hiệu các trường trung học phổ thông: Sử dụng luận văn làm tài liệu định hướng xây dựng kế hoạch đổi mới chuyên môn nhà trường, thiết lập quy trình quản lý hoạt động dạy học và chuẩn hóa tiêu chí đánh giá giờ dạy của giáo viên theo khung năng lực.
• Giáo viên trung học phổ thông các bộ môn: Nắm bắt quy trình thiết kế giáo án tương tác, áp dụng linh hoạt 4 phương pháp dạy học tích cực (giải quyết vấn đề, dạy học nhóm, dạy học dự án, dạy học tình huống) nhằm kích thích tư duy tự học của học sinh.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục, Lý luận và Phương pháp dạy học: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn mực, hệ thống công cụ khảo sát thực địa bằng bảng hỏi và mô hình xử lý số liệu định lượng làm tư liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu cùng chủ đề.
• Chuyên viên quản lý chuyên môn tại Sở Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo các cứ liệu thực chứng từ 5 trường trung học phổ thông Quận 1 để tham mưu chính sách bồi dưỡng giáo viên, điều chỉnh nội dung kiểm tra đánh giá và trang bị cơ sở vật chất đồng bộ cho toàn thành phố.

Câu hỏi thường gặp

Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thông đòi hỏi giáo viên thay đổi vai trò như thế nào?
Giáo viên cần chuyển từ vai trò truyền thụ tri thức một chiều sang người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn và điều khiển các hoạt động học tập. Thay vì giảng giải liên tục trong 45 phút, giáo viên tạo ra các tình huống có vấn đề để học sinh tự tìm tòi, thảo luận và chiếm lĩnh kiến thức.

Dạy học theo dự án mang lại lợi ích gì vượt trội so với cách dạy học truyền thống?
Dạy học theo dự án trải qua 5 giai đoạn từ chọn đề tài đến đánh giá sản phẩm, giúp học sinh gắn kết lý thuyết với thực tiễn đời sống. Phương pháp này rèn luyện cho học sinh hơn 3 kỹ năng cốt lõi gồm: kỹ năng hợp tác nhóm, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề phức hợp.

Làm cách nào để khắc phục rào cản thiếu thời gian khi triển khai phương pháp dạy học tích cực?
Giáo viên cần tinh giản nội dung giảng giải trên lớp, chuyển giao nhiệm vụ đọc tài liệu và chuẩn bị bài cho học sinh tự học ở nhà. Đồng thời, giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin và giao việc theo nhóm nhỏ từ 4 đến 6 học sinh để tối ưu hóa thời gian thảo luận.

Ứng dụng công nghệ thông tin đóng vai trò gì trong việc nâng cao chất lượng dạy học tại Quận 1?
Công nghệ thông tin đóng vai trò phương tiện trực quan hóa kiến thức phức tạp thông qua hình ảnh, video và phần mềm thí nghiệm ảo. Việc ứng dụng mạng điện tử giúp giáo viên đa dạng hóa hình thức dạy học trực tuyến và tăng cường tính tương tác cho hơn 300 học sinh khảo sát.

Tổ chuyên môn tại các trường trung học phổ thông cần làm gì để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học?
Tổ chuyên môn cần duy trì sinh hoạt định kỳ tối thiểu 2 lần mỗi tháng theo hướng nghiên cứu bài học. Các buổi sinh hoạt tập trung thảo luận những bài học khó, cùng xây dựng giáo án tích hợp phương pháp mới và tổ chức dự giờ rút kinh nghiệm thay vì chỉ giải quyết công việc hành chính.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về đổi mới phương pháp dạy học tại bậc trung học phổ thông theo định hướng tiếp cận năng lực người học.
• Đánh giá khách quan thực trạng giảng dạy tại 5 trường trung học phổ thông Quận 1, chỉ ra rõ khoảng cách giữa nhận thức lý luận (trên 90% ủng hộ) và tỷ lệ vận dụng thực tế của giáo viên.
• Đề xuất hệ thống 7 biện pháp đổi mới mang tính đồng bộ, khoa học, được cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá cao về tính khả thi và tính hiệu quả.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc kết hợp đồng thời giữa đổi mới cách dạy của thầy, đổi mới cách học của trò và đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá.
• Mở ra định hướng nghiên cứu tiếp theo về việc xây dựng mô hình trường học thông minh và chuyển đổi số toàn diện phương pháp dạy học trong giai đoạn phát triển mới.

Các cơ sở giáo dục trung học phổ thông và đội ngũ giáo viên hãy chủ động áp dụng các giải pháp từ công trình nghiên cứu này để xây dựng môi trường học tập hiện đại, kiến tạo thế hệ học sinh năng động, tự chủ và sẵn sàng hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận bao gồm 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về việc đổi mới phƣơng pháp dạy học tại các trƣờng trung học phổ thông. Chƣơng 2: Thực trạng đổi mới phƣơng pháp dạy học tại các trƣờng THPT Quận 1, TP. Chƣơng 3: Các nguyên tắc và biện pháp đổi mới phƣơng pháp dạy học tại các trƣờng trung học phổ thông. 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌCPHỔ THÔNG 1.

Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Giáo dục và đổi mới phƣơng pháp giáo dục luôn có ý nghĩa rất lớn đối với các quốc gia.Giáo dục đƣợc coi là con đƣờng quan trọng và cơ bản nhất để bƣớc vào tƣơng lai,đầu tƣ cho giáo dục là đầu tƣ bền vững nhất. Giáo dục tạo ra đƣợc những con ngƣời có tri thức, biết làm chủ đƣợc tƣơng lai của mình, làm cho xã hội phát triển và đất nƣớc giàu mạnh. Từ thời cổ đại, các nhà sƣ phạm lỗi lạc đã đề cập đến tầm quan trọng của vấn đề này.

Socrates (469 – 339 TCN) là nhà triết học, nhà toán học, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục học nổi tiếng. Ông thƣờng cùng học trò dùng “phương pháp tiêu dao”, vừa đi chơi, vừa đàm đạo, trao đổi và gợi mở để học trò tự đi đến kết luận. Phƣơng pháp đàm thoại, đối thoại, thảo luận, phê bình cũng đƣợc ông áp dụng. Ông đặt câu hỏi và môn đệ trả lời.

Sau đó ông nhận định trả lời và vạch ra điều hay điều dở [26]. Khổng Tử (551 – 479 TCN) đòi hỏi ngƣời học phải tìm tòi, suy nghĩ, đào sâu trong quá trình học. Ông nói: “Không tức giận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực tức vì không rõ đƣợc thì không bày vẽ cho. Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc mà không suy ra ba góc kia thì không dạy nữa” [26, tr.

Về sau này, các học giả phƣơng Tây tiếp tục phát triển các phƣơng pháp trở thành nhiều học thuyết khuân mẫu về phƣơng pháp dạy học, giáo dục. Montaigne (1533 – 1592) nhà quý tộc Pháp, ngƣời chuyên nghiên cứu lý luận, đặc biệt về giáo dục đã đề ra phƣơng pháp giáo dục “học qua hành”. Ông cho rằng: “Muốn đạt đƣợc mục tiêu này, tốt nhất là bắt trò liên tục hành để học, học qua hành. Vậy vấn đề không phải là giảng dạy một cách giáo điều, thầy nói liên tục.

Trái lại, chủ yếu bắt trò hoạt động, vận dụng khả năng phán đoán của mình [26, tr.Komensky (1592 – 1670), nhà giáo dục Tiệp Khắc đã đƣa ra bí quyết về phƣơng pháp giảng dạy: “Bí quyết của giáo dục là rèn luyện cho các em một tâm hồn dễ dàng, tích cực, tự do, ngăn cản đƣợc các điều mà các em muốn làm, ngƣợc lại đẩy đƣợc các em làm những điều mà chúng không muốn”. Ông nêu rõ: “Chủ yếu dạy các em qua việc làm chứ không phải qua lời giảng”. Trong tác phẩm “Lý luận dạy học vĩ đại” của mình, ông đã nêu tính tự giác, tính tích cực với tƣ cách là một trong những nguyên tắc dạy học quan trọng và cơ bản nhất [9].Rousseau (1712 – 1778) với quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm”, là nhà lý luận nổi tiếng của Pháp thời kỳ Khai sáng, kịch liệt phê phán nhà trƣờng đƣơng thời lạm dụng lời nói, ông coi trọng sự phát triển tự nhiên, tự do, coi trọng tự giáo dục của trẻ, phản đối việc chèn ép cá tính của trẻ. Ông cho rằng muốn giáo dục con ngƣời tốt phải bằng hoạt động tiếp cận đối tƣợng với hoạt động, với thực tế, ông nhận xét cách giảng dạy ba hoa sẽ tạo nên những con ngƣời ba hoa, đừng cho trẻ em khoa học mà phải để tự nó tìm tòi ra khoa học.

Ông viết: “Không dạy các em môn khoa học mà chỉ khêu gợi tinh thần yêu chuộng khoa học và cấp cho các em phƣơng pháp học khoa học, khi nào tinh thần yêu chuộng khoa học phát triển hơn nữa. Đó là nguyên tắc căn bản của mỗi nền giáo dục tốt” [26, tr. Kế thừa ý tƣởng giáo dục của các thời đại trƣớc, trong thế kỷ XIX, XX các nhà giáo dục Đông – Tây đều đề cao con đƣờng phát huy tính tích cực học tập, chủ động, sáng tạo của ngƣời học. Nƣớc Đức là một quốc gia điển hình chịu ảnh hƣởng sâu rộng quan điểm sƣ phạm hiện đại “lấy học sinh làm trung tâm” nhiều trƣờng học đƣợc thiết lập và áp dụng phƣơng pháp mới đối với họ có giá trị nhƣng chƣa có điều kiện thực hiện và phổ biến.

Tại Mỹ, phƣơng pháp sƣ phạm mới đƣợc giới thiệu Philadelphia. Tại Thụy sĩ, một trung tâm giáo dục đƣợc thiết lập để giảng dạy theo phƣơng pháp lấy học sinh làm trung tâm [26, tr.Piaget cho rằng: “dựa trên quan điểm cá nhân luôn hoạt động, không có hoạt động thì cá nhân không tồn tại trong môi trƣờng tự nhiên và xã hội xung quanh mình. Chỉ có 6 trong hoạt động thì tính tích cực, tâm lý, ý thức của con ngƣời mới bộc lộ, nảy sinh, hình thành và phát triển” [22].Rubinstein khẳng định: “Bất kỳ hoạt động nào của con ngƣời cũng xuất phát từ chỗ nó là một cá nhân, nhƣ một chủ thể của hoạt động đó”. Học là một hoạt động một hành vi tích cực chứ không phải là chỉ tiếp nhận, có động cơ cá nhân chứ không phải có sự khác biệt cá nhân, do xã hội quy định chứ không phải nội sinh và phụ thuộc cao độ vào phƣơng pháp.

Muốn học sinh chuyển tri thức nhân loại thành kiến thức của bản thân thì ngƣời thầy phải tổ chức cho học sinh tích cực hoạt động [22].Ôkôn trong cuốn “Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn đề” cho rằng tính tích cực là lòng mong muốn hành động đƣợc nảy sinh một cách không chủ định và gây nên những biểu hiện bên ngoài hay bên trong của sự hoạt động. Chủ thể đã ý thức đƣợc mục đích hành động [37]. Nhà giáo dục Nga K.Usinxkitrong tác phẩm của mình đã nhiều lần khẳng định tầm quan trọng của tính tích cực và độc lập trong quá trình dạy học nhƣ là “cơ sở vững chắc cho mọi sự học tập có hiệu quả”. Các công trình nghiên cứu về tính tích cực của học sinh ngày càng đƣợc quan tâm và chú trọng nhiều hơn, gắn với tên tuổi của các nhà tâm lý học và giáo dục học nhƣ Aristova, M.

Cùng với sự phát triển của khoa học - kỹ thuật. Tại Mỹ, phƣơng pháp sƣ phạm mới đƣợc giới thiệu Philadelphia. Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã xuất hiện nhiều nhà giáo dục tiêu biểu nhƣ John Dewey (1859-1952), A.Macarenco (1888 - 1938), Jean Piaget (1896 - 1980),… John Dewey cho rằng: “Kinh nghiệm, động cơ và hứng thú có sẵn ở học sinh đóng vai trò quyết định đối với việc lĩnh hội. Vì thế ngƣời giáo viên hiệu quả bao giờ cũng phải đề cao nhu cầu của học sinh chứ không phải sự phân phát kiến thức” [18, tr.

Trong nhiều thập kỷ trở lại đây, các nhà giáo dục Liên Xô (cũ) nhƣ V.Macmutop,… đã tổ chức nghiên cứu có hệ thống nhiều vấn đề về PPDH. Quan 7 điểm dạy học của các tác giả này hƣớng đến sự tích cực hóa hoạt động của ngƣời học.Các tác giả này đã có nhiều ảnh hƣởng sâu sắc đối với giáo dục Việt Nam; một trong số đó Giáo sƣ Viện sĩ V.Davƣdop, quan điểm về công nghệ hóa quá trình dạy học của ông đã đƣợc vận dụng khá nhiều trong tổ chức dạy học tại Việt Nam. Điểm qua một số công trình nói trên cho thấy việc đổi mới phƣơng pháp dạy học, đặc biệt, cốt lõi của nó là việc phát huy tính tích cực, chủ động của ngƣời học xƣa nay đã đƣợc các nhà giáo dục trên thế giới rất coi trọng. Đây cũng là quan điểm đang đƣợc đề cao trong giới nghiên cứu về giáo dục ở Việt Nam trong thời gian gần đây.

Nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, ngay những ngày đầu của nền giáo dục cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ trong Thƣ gửi học sinh nhân ngày khai trƣờng: Từ giờ phút này trở đi, các cháu đƣợc hƣởng một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam (…) làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu. Nội dung bức thƣ góp phần quan trọng trong việc định hƣớng mộtphƣơng pháp dạy học, giáo dục mới của đất nƣớc trong tình hình mới. Các tác giả nhƣ Trần Bá Hoành, Nguyễn Cảnh Toàn, Vũ Hồng Tiến xem tƣ tƣởng dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học là một chủ trƣơng quan trọng của ngành giáo dục, đƣợc giới thiệu rộng khắp trên các báo và tạp chí chuyên ngành. Tác giả Trần Bá Hoành với các bài “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 3/1996, bài “Phát triển trí sáng tạo của học sinh và vai trò của giáo viên” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 9/1996 nêu rõ thế nào là dạy học lấy học sinh làm trung tâm, thế nào là phƣơng pháp dạy học tích cực hóa ngƣời học, thế nào là phƣơng pháp hợp tác.

Tác giả cũng chỉ rõ đặc trƣng và tính tích cực của học sinh trong các phƣơng pháp dạy học trên [13, tr. Giáo sƣ Trần Hồng Quân trong bài “Cách mạng về phƣơng pháp sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục ở thời đại mới” đăng trên Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 1/1995 đã viết : “Muốn đào tạo đƣợc con ngƣời khi bƣớc vào đời là con ngƣời tự chủ, năng động và sáng tạo thì phƣơng pháp giáo dục cũng hƣớng vào 8 việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động và sáng tạo. Ngƣời học tích cực học bằng hành động của mình. Ngƣời học tự tìm hiểu, phân tích, xử lý tình huống và giải quyết vấn đề, khám ra cái chƣa biết.

Nhiệm vụ của ngƣời thầy là chuẩn bị cho học sinh thật nhiều tình huống chứ không phải là nhồi nhét thật nhiều kiến thức vào đầu óc học sinh”. Tác giả Nguyễn Kỳ trong bài viết “Biến quá trình dạy học thành quá trình tự học” đã đƣa ra những cơ sở lý luận về phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học. Tác giả cũng chỉ rõ quá trình tự học là quá trình tự nghiên cứu, tự thể hiện, tự kiểm tra, tự điều chỉnh dƣới sự hƣớng dẫn, tổ chức, trong bài của thầy. Nguyễn Thị Cúc trong bài viết “Phƣơng pháp giáo dục tích cực” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/1993 đã nhấn mạnh: Trẻ em là chủ thể học tích cực bằng hành động của chính mình.

Lớp học là cộng đồng các chủ thể [10, tr.