phần mở đầu; phần nội dung có 4 chương và 11 tiết; phần kết luận; phần danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả và phần danh mục tài liệu tham khảo. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Luận án nghiên cứu vấn đề đổi mới chính trị theo hai nội dung cơ bản là đổi mới tư duy chính trị và đổi mới hệ thống chính trị. Vì vậy, tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến tài cũng là sự tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến hai nội dung đó. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đổi mới tƣ duy chính trị trong điều kiện hội nhập quốc tế Đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam là đề tài thu hút khá đông các học giả, nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu.
Đầu tiên là một số công trình nghiên cứu nước ngoài tiêu biểu liên quan đến đổi mới tư duy chính trị ở Việt Nam. Cuốn sách Doi Moi: Vietnam's Renovation Policy and Performance (1991) [153] của tác giả Forbes, Dean. K đã có những phân tích sâu sắc về tình hình kinh tế - chính trị - xã hội ở Việt Nam đương đại. Tác giả đánh giá sự năng động của Việt Nam khi nhanh chóng rũ bỏ những khó khăn của một quá khứ buồn bã và dữ dội, dấn thân vào con đường phát triển nhanh chóng và thịnh vượng bằng công cuộc đổi mới toàn diện đất nước.
Trong đó, tác giả phân tích khá chi tiết những quan điểm, tư tưởng đổi mới cũng như các chính sách được thực thi trong quá trình đổi mới, đồng thời đánh giá hiệu suất thành công của công cuộc đổi mới ở Việt Nam. Là một nhà nghiên cứu độc lập nước ngoài song tác giả có nhận định lạc quan về triển vọng phát triển của Việt Nam kể từ khi tiến hành đổi mới đất nước. Turley, Mark Selden của cuốn sách Reinventing Vietnamese Socialism: Doi Moi in Comparative Perspective (1993) [159] trình bày nhiều quan điểm có tính nguyên tắc và lý luận về vấn đề đổi mới ở Việt Nam, đồng thời khám phá công cuộc đổi mới của Việt Nam đặt trong 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mối tương quan với những cải cách đang diễn ra ở các nước xã hội chủ nghĩa khác trên thế giới, so sánh vấn đề đổi mới ở Việt Nam với tái cấu trúc ở các quốc gia xã hội chủ nghĩa khác. Công trình nghiên cứu chỉ ra nhiều điểm khác biệt trong tư duy, đường lối đổi mới của Việt Nam, tạo nên dấu ấn đổi mới riêng của Việt Nam mà không làm thay đổi mục tiêu chủ nghĩa xã hội.
Các cuốn sách The Politics and Economics of Transition to an Open Market Economy in Viet Nam (1999) [155] của các tác giả James Riedel, William S. Turley; Renovating Politics in Contemporary Vietnam (2001) [160] của tác giả Zachary Abuza và Vietnam's Development Strategies (Routledge Contemporary Southeast Asia Series) (2006) [158] của tác giả Pietro Masina có điểm chung trong nhận định và đánh giá công cuộc đổi mới và đổi mới chính trị ở Việt Nam là một quá trình kéo dài, chứng kiến sự chuyển biến mạnh mẽ từ đổi mới tư duy kinh tế đến đổi mới tư duy chính trị đi theo định hướng XHCN đã lựa chọn. Trong đó các thiết chế chính trị và thiết chế kinh tế đều có sự thay đổi nhất định về mô hình và thể chế cho phù hợp nền kinh tế thị trường mở ở Việt Nam. Ở trong nước, đổi mới tư duy chính trị là một nội dung quan trọng nằm trong đường lối đổi mới chính trị của Đảng, gắn liền với công cuộc đổi mới đất nước năm 1986 do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng.
Đổi mới tư duy chính trị của Đảng được thể hiện rõ ràng và nhất quán trong các văn kiện đại hội, nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương các khoá VI đến XII, và trong các báo cáo tổng kết của Đảng. Kế thừa những quan điểm, tư tưởng của Đảng, các đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước ta cũng có nhiều nghiên cứu, tìm tòi, phát kiến, cụ thể hoá, phân tích sắc bén, làm sáng tỏ hơn các quan điểm của Đảng về đổi mới tư duy chính trị ở nước ta. Đồng chí Trường Chinh với tác phẩm Đổi mới là đòi hỏi bức thiết của đất nước và của thời đại (1987) [30] chỉ ra rằng, thế giới ngày nay đang 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhanh chóng đổi mới, chủ nghĩa xã hội phải phấn đấu để chứng minh tính ưu việt của mình về mọi mặt so với chủ nghĩa tư bản trên thực tế. Con đường để các nước xã hội chủ nghĩa vươn lên đáp ứng những đòi hỏi phát triển của thực tiễn khách quan, đáp ứng những nhu cầu tất yếu và ngày càng cao của nhân dân là xuất phát từ nhân tố đổi mới.
Đối với Việt Nam, đổi mới là yêu cầu bức thiết, là vấn đề có ý nghĩa sống còn đòi hỏi phải xuất phát từ bên trong và phù hợp với xu thế đổi mới của thời đại bên ngoài. Quan điểm đổi mới, theo tác giả, chính là phát huy những thành quả to lớn mà cách mạng đã giành được, là sửa chữa những khuyết điểm, sai lầm đã mắc phải trước đây, là sớm biết phát hiện và xử lý tốt những vấn đề mới phát sinh, phát huy sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, giữ vững độc lập chủ quyền, từng bước vững chắc đi lên chủ nghĩa xã hội. Lôgíc phát triển trong tư duy đổi mới là để đổi mới cần phải có chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nhằm giải phóng sức sản xuất trong nước kết hợp với đường lối mở cửa hướng ra bên ngoài, khai thác có hiệu quả những thuận lợi ở bên ngoài để nhân lên sức mạnh ở bên trong. Đồng chí Nguyễn Văn Linh với 4 tập sách Đổi mới để tiến lên (1991) [76] đưa ra quan điểm cho rằng, đổi mới là cuộc đấu tranh trường kỳ diễn ra trên mọi lĩnh vực và trong bản thân mỗi người để chống lại những cái cũ bảo thủ trì trệ, chống giáo điều rập khuôn, chống chủ quan nóng vội, chống tha hóa biến chất, chống những thói quen lỗi thời dai dẳng.
Tác giả nhấn mạnh quan điểm đổi mới có nguyên tắc - đổi mới nhưng luôn luôn giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa với những bước đi và cách làm phù hợp với hoàn cảnh của Việt Nam, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, vững vàng, chủ động, sáng tạo lãnh đạo sự nghiệp cách mạng, vượt qua thử thách, tập trung đổi mới kinh tế, phát huy dân chủ, đồng thời giữ vững kỷ luật kỷ cương, không chấp nhận đa nguyên, đa đảng, kiên quyết chống tệ tham nhũng, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong 6 tập sách Đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới vì chủ nghĩa xã hội (1996) [86] của đồng chí Đỗ Mười cho thấy tư duy đổi mới nhất quán, không gì lay chuyển được, kiên định đi theo con đường xã hội chủ nghĩa. Ông khẳng định đó là con đường duy nhất đúng đắn, con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân ta đã lựa chọn. Đổi mới là mệnh lệnh của cuộc sống, là quá trình không thể đảo ngược, cần phải thực hiện toàn diện, đồng bộ trên tất cả các mặt, phải có nguyên tắc cụ thể và bước đi vững chắc.
Đối với nước ta, quan trọng nhất đó là phải cải biến một cách cơ bản tình trạng kinh tế - xã hội kém phát triển, chiến thắng các thế lực thù địch chống phá và cản trở việc thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc, dân giàu nước mạnh theo con đường xã hội chủ nghĩa. Một loạt các công trình nghiên cứu tiêu biểu của đồng chí Nguyễn Phú Trọng như: Đảng Cộng sản Việt Nam trong tiến trình đổi mới đất nước (2002) [135], Đổi mới tư duy lý luận vì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội (2005) [136], Đổi mới và phát triển ở Việt Nam: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn (2006) [138], Đảng vững mạnh đất nước phát triển dân tộc trường tồn (2015) [140], 2 tập sách Vững bước trên con đường đổi mới (2017) [141], Phải có tầm nhìn vượt trước; dự báo chuẩn xác xu thế phát triển; xây dựng hệ thống luận cứ vững chắc cho chiến lược phát triển quốc gia (2018) [142] là thành quả nghiên cứu lý luận đồ sộ về vấn đề đổi mới và phát triển, làm rõ cơ sở lý luận cho việc hoạch định và triển khai đường lối đổi mới đất nước. Tất cả các công trình này đều có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, thể hiện tầm nhìn, quan điểm và cả những tâm tư trăn trở, đầy tinh thần trách nhiệm và tâm huyết của người lãnh đạo cao nhất trong Đảng đối với những vấn đề quan trọng, sống còn của công cuộc đổi mới đất nước nói chung và đổi mới tư duy chính trị nói riêng. Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước cũng thu hút và lôi cuốn sự quan tâm của các nhà khoa học, các chuyên gia đầu ngành tham gia nghiên cứu lý 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phần lớn là các công trình nghiên cứu về đổi mới tư duy, đổi mới tư duy lý luận, chỉ có số ít công trình nghiên cứu trực tiếp về đổi mới tư duy chính trị. Mặc dù các công trình nghiên cứu của các tác giả có thể không trực tiếp đề cập tới vấn đề đổi mới tư duy chính trị, nhưng ít nhiều cũng có chứa đựng những nội dung cơ bản liên quan đến đổi mới tư duy chính trị. Trước hết, tác giả Nguyễn Ngọc Long đã đưa ra những quan điểm, nguyên tắc nhằm đổi mới, nâng cao năng lực tư duy lý luận, chống lại chủ nghĩa chủ quan duy ý chí, khắc phục bệnh kinh nghiệm và giáo điều trong quá trình đổi mới tư duy của Đảng trong hai công trình nghiên cứu tiêu biểu là Năng lực tư duy lý luận trong quá trình đổi mới tư duy (1987) [78] và Chống chủ nghĩa chủ quan duy ý chí, khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều trong quá trình đổi mới tư duy lý luận (1988) [79]. Ngay sau khi Hội nghị Trung ương 6 khoá VI (tháng 3/1989) đề ra 6 nguyên tắc cơ bản mà Đảng phải giữ vững trong quá trình đổi mới, tác giả Nguyễn Đức Bình (1989) có bài viết Đổi mới có nguyên tắc [23], phân tích vai trò của Đảng trong sự nghiệp đổi mới tiến lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Trong đó, tác giả đưa ra quan điểm rất cơ bản và có ý nghĩa về đổi mới có nguyên tắc.