Chương 1: Lý luận về định tội danh các tội phạm về ma túy. Chương 2: Thực trạng định tội danh các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Hải Dương từ năm 2013 đến năm 2017. Chương 3: Giải pháp đảm bảo định đúng tội danh các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Hải Dương trong thời gian tới. 6 Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 1.
Khái niệm và đặc điểm của định tội danh các tội phạm về ma túy 1. Khái niệm định tội danh các tội phạm về ma túy Tội phạm ma túy là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trái pháp luật hình sự, được thực hiện bởi người có năng lực trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có l i, xâm phạm chế độ quản lý của Nhà nước về ma túy. Định tội danh tối với các tội phạm về ma túy có ý nghĩa hết sức quan trọng, làm tiền đề cho việc giải quyết các nhiệm vụ khác của hoạt động áp dụng pháp luật hình sự. Nghiên cứu về định tội danh các tội phạm về ma túy trước hết cần làm rõ một số nội dung về mặt lý luận mà trước hết là khái niệm định tội danh.
Định tội danh là một khái niệm của khoa học luật hình sự Việt Nam, nó không được quy định cụ thể trong luật thực định,Vì vậy, có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm này: Theo quan điểm của GS.TS Võ Khánh Vinh thì định tội danh là hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nhằm đi tới chân lý khách quan trên cơ sở xác định đúng đắn, đầy đủ các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội được thực hiện, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định cấu thành tội phạm tương ứng và mối liên hệ tương đồng giữa các dấu hiệu của cấu thành tội phạm với các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội bằng các phương pháp và thông qua các giai đoạn nhất định [47, tr. Theo quan điểm của GS.TSKH Lê Cảm thì định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, là dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi tương ứng do luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân tích trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật [6, tr. 7 Theo quan điểm của TS Dương Tuyết Miên: “Định tội danh là hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội hay không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện”[16, tr. M i một tác giả đều thể hiện rõ quan điểm riêng của mình về khái niệm định tội danh, tuy nhiên, đềuthống nhất một số khía cạnh sau:1, Định tội danh là hoạt động nhận thức có tính loogic của con người về sự việc có sự phù hợp hay không phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội, có l i, xẩy ra ngoài thực tiễn khách quan với quy định của pháp luật về một tội phạm cụ thể;2, Định tội danh là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự, nếu được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người có thẩm quyền trong các cơ quan đó.
Cũng có tác giả cho rằng bao gồm cả hoạt động áp dụng pháp luật tố tụng hình sự nếu hiểu theo nghĩa rộng; 3, Định tội danh là cơ sở cho việc quyết định hình phạt và giải quyết các vấn đề khác có liên quan TNHS của người phạm tội ( trong trường hợp định tội danh chính thức) Do đó dưới góc độ khoa học luật hình sự, theo học viên định tội danh có thể được hiểu là hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án), người tiến hành tố tụng và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi thực tế đã thực hiện với các cấu thành tội phạm cụ thể được quy định trong BLHS, từ đó xác định một người có phạm tội hay không, và phạm tội theo điều luật nào của BLHS. Từ những phân tích trên, có thể hiểu về định tội danh các tội phạm về ma túy như sau: Định tội danh các tội phạm về ma túy là hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng, trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án, nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi phạm tội trên thực tế với các dấu hiệu trong cấu thành tội phạm về ma túy, được quy định trong Chương XVIII từ Điều 8 192 đến Điều 201 của BLHS năm 1999 (Chương XX từ Điều 247 đến 259 của BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017), từ đó xác định một người có phạm tội về ma túy hay không và phạm tội theo điều luật nào của Chương này. Đặc điểm của định tội danh các tội phạm về ma túy - Định tội danh các tội phạm về ma túy là định tội danh đối với một loại tội phạm cụ thể, như vậy, ngoài đặc điểm chung của định tội danh với tư cách là hoạt động nhận thức có tính logic của con người, thì định tội danh đối với tội phạm về ma túy có đặc điểm riêng liên quan đến đặc điểm của hành vi khách quan của nhóm tội phạm này xảy ra trong thực tế khách quan và quy định của BLHS. - Định tội danh đối với tội phạm về ma túy là hoạt động áp dụng pháp luật; nếu chủ thể định tội danh là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và người có thẩm quyền,do đó quá trình định tội danh phải tuân theo những thủ tục chặt chẽ về mặt tố tụng theo quy định của BLTTHS.
Mọi sự vi phạm pháp luật tố tụng đều có nguy cơ dẫn đến oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm. Còn để tội định tội danh chính xác, phù hợp với các tình tiết thực tế khách quan của vụ án, phải căn cứ vào các quy định của BLHS - Định tội danh đối với tội phạm về ma túy liên quan đến vấn đề chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra, đánh giá. Đối với hình thức định tội danh không chính thức, các tình tiết của vụ án đã được mặc nhiên coi là đúng và đã được chứng minh bằng các chứng cứ đãthu thập được. Nhưng đối với hình thức định tội danh chính thức, xuất phát từ nguyên tắc trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng nên chưa thể khẳng định ngay từ đầu bị can, bị cáo có phải là người phạm tội hay không.
Định tội danh đối với tội phạm về ma túy là hoạt động được tiến hành song song với hoạt động thu thập, kiểm tra, đánh giá và sử dụng chứng cứ của các cơ quan tiến hành tố tụng. Do đó, định tội danh đối với tội phạm về ma túy gắn liền với hoạt động chứng minh tội phạm và người phạm tội của các cơ quan nói trên. Phân loại và ý nghĩa của việc định tội danh các tội phạm về ma túy 1. Phân loại định tội danh các tội phạm về ma túy “Trong lý luận về Luật Hình sự căn cứ vào chủ thể tiến hành định tội danh và hậu quả của việc định tội danh, người ta phân biệt thành hai loại định tội danh: 9 định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức” [47, tr.
Như vậy, theo cách tiếp cận này, có thể phân chia định tội danh các tội phạm về ma túy ma túy làm hai dạng: định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức.Định tội danh chính thức đối với các các tội phạm về ma túy Định tội danh chính thức là hoạt động xác định tội danh trong một vụ án cụ thể do cán bộ được nhà nước ủy quyền: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân tiến hành” [47, tr.Do đó, định tội danh chính thức đối với các tội phạm về ma túy là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự của Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong hoạt động đấu tranh với tội phạm về ma túy.Định tội danh chính thức đối với các tội phạm về ma túy có đặc điểm cơ bản như sau: - Về chủ thể: Định tội danh chính thức đối với tội phạm về ma túy là hoạt động mang tính tổ chức - quyền lực Nhà nước, chủ thể tiến hành hình thức định tội danh này được quy định trong BLTTHS, đó là các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng. Theo quy định của BLTTHS năm 2015, các cơ quan tiến hành tố tụng gồm có: Cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án. Người tiến hành tố tụng gồm có: Thủ trưởng, Phó thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Cán bộ điều tra; Viện trưởng, Phó viện trưởng Viện kiểm sát, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên; Chánh án, Phó chánh án, Thẩm phán, Hội thẩm, Thư ký Tòa án, Thẩm tra viên. - Về hình thức:Định tội danh chính thức đối với tội phạm về ma túy được tiến hành trong tất cả các giai đoạn tố tụng, từ khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử, các quyết định hoặc văn bản tố tụng trong các giai đoạn như quyết định khởi tố bị can, kết luận điều tra, cáo trạng và bản án đều phải thể hiện chính thức quan điểm của người tiến hành tố tụng về tội phạm về ma túy.
- Về hậu quả pháp lý:Hậu quả của hình thức định tội danh chính thức đối với tội phạm về ma túy là việc xác định trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội.