Luận văn: Định hướng dư luận xã hội trên hệ thống truyền thông Thủ đô trong cơ chế thị trường

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh vấn đề định hướng dư luận xã hội trên hệ thống truyền thông thủ đô trong cơ chế thị trường, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nhà báo Hồng Vinh
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Khoa học Báo chí
• Đề tài: Vấn Đề Định Hướng Dư Luận Xã Hội Trên Hệ Thống Truyền Thông Thủ Đô Trong Cơ Chế Thị Trường
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ TRUYỀN THÔNG - VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Dư luận xã hội, các bước hình thành và chức năng cơ bản của dư luận xã hội
• 1.2. Các bước hình thành DLXH
• 1.3. DLXH có các chức năng cơ bản sau
• 1.4. Vấn đề nghiên cứu ý kiến công chúng
• 1.4.1. Công chúng và ý kiến công chúng
• 1.4.2. Nghiên cứu ý kiến công chúng
• 1.5. Truyền thông và mối liên hệ với dư luận xã hội
• 1.5.1. Truyền thông – quá trình truyền thông
• 1.5.2. Khái niệm chung về truyền thông
• 1.5.3. Khái niệm truyền thông dưới góc độ xã hội học
• 1.5.4. Yếu tố cơ bản của quá trình truyền thông
• 1.5.5. Quá trình truyền thông
• 1.5.6. Phân biệt truyền thông đại chúng và thông tin đại chúng
• 1.5.7. Các phương tiện truyền thông đại chúng
• 1.5.8. Báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng có hiệu quả nhất và có tác động mạnh mẽ tới dư luận xã hội
• 1.5.9. Mối quan hệ biện chứng giữa TTĐC và DLXH
• 1.5.10. Báo chí là kênh thông tin quan trọng trong quá trình truyền thông
• 1.5.11. Mối quan hệ biện chứng giữa báo chí và DLXH
• 1.6. Cơ chế thị trường và những tác động của nó tới truyền thông
• 1.6.1. Khái quát về cơ chế thị trường ở nước ta
• 1.6.2. Sự tác động của kinh tế thị trường tới hoạt động truyền thông nói chung và báo chí nói riêng
• 1.7. Tầm quan trọng của việc định hướng dư luận xã hội trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay
• 1.7.1. Làm rõ khái niệm “Định hướng”
• 1.7.2. Tầm quan trọng của việc định hướng DLXH trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TIỄN CỦA ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG THỦ ĐÔ TRONG 5 NĂM QUA (2004-2008) VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 2.1. Khái quát về hệ thống thông tin đại chúng Hà Nội nói chung và báo HNM, Đài PT-TH HN nói riêng
• 2.1.1. Khái quát về hệ thống thông tin đại chúng Hà Nội
• 2.1.2. Về quy mô
• 2.1.3. Về xây dựng lực lượng những người làm báo
• 2.1.4. Về chất lượng văn hoá, khoa học, giáo dục
• 2.1.5. Về cơ sở vật chất và phương tiện hoạt động nghiệp vụ
• 2.1.6. Vài nét khái quát Về Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội và Báo Hà Nội mới
• 2.1.6.1. Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội
• 2.1.6.2. Báo Hà Nội Mới
• 2.2. Đánh giá chất lượng định hướng dư luận xã hội của Đài Phát thanh, truyền hình Hà Nội, Báo Hà Nội Mới hàng ngày và Hà Nội mới Điện tử
• 2.3. Phân tích phiếu điều tra xã hội học của công chúng về chất lượng nội dung thông tin của các chương trình phát thanh, truyền hình Hà Nội, báo HNM hàng ngày và HNM điện tử
• 2.3.1. Nhận định về công chúng Hà Nội
• 2.3.2. Điều tra về đánh giá nội dung thông tin và nhu cầu của công chúng trong điều kiện kinh tế thị trường
• 2.4. Đánh giá về một vài nội dung định hướng cụ thể trên báo HNM hàng ngày, báo HNM điện tử, sóng phát thanh, truyền hình Hà Nội từ năm 2004 đến tháng 8/2008
• 2.4.1. Định hướng chính trị và các sự kiện lớn trên báo HNM và đài PT-TH HN
• 2.4.2. Thông tin và định hướng về lĩnh vực kinh tế
• 2.4.3. Thông tin định hướng lĩnh vực văn hóa, y tế, giáo dục
• 2.4.4. Thông tin về các vấn đề xã hội
• 2.5. Những sai phạm trên báo HNM và đài PT-TH HN đã bị xử lý và nhắc nhở từ năm 2004 đến nay
• 2.6. Đánh giá về đội ngũ cán bộ, phóng viên của báo HNM và đài PT-TH HN
• 2.7. Những vấn đề đặt ra qua việc định hướng DLXH trên hệ thống Báo chí Hà Nội
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP CHỦ YẾU CHO VIỆC ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG THỦ ĐÔ TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG
• 3.1. Quan điểm của Đảng, Nhà nước và của Thành phố Hà Nội đối với báo chí kể từ Đại hội IX của Đảng đến nay
• 3.2. Yêu cầu, thách thức đối với hệ thống truyền thông nói chung và báo chí Hà Nội nói riêng trong cơ chế thị trường
• 3.2.1. Những tác động khách quan từ bên ngoài tới hoạt động truyền thông của nước ta
• 3.2.2. Tác động của sự biến đổi trong nước và những yêu cầu đối với việc định hướng dư luận xã hội thông qua hệ thống truyền thông
• 3.2.3. Thách thức và yêu cầu đối với báo chí và những người làm báo
• 3.3. Phương hướng, giải pháp định hướng DLXH Trên hệ thống truyền thông thủ đô trong cơ chế thị trường hiện nay
• 3.3.1. Phương hướng định hướng DLXH trên hệ thống truyền thông Thủ đô
• 3.3.2. Giải pháp định hướng DLXH trên hệ thống truyền thông Thủ đô trong cơ chế thị trường
• 3.3.2.1. Về nội dung định hướng
• 3.3.2.2. Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng đối với báo chí trong cơ chế thị trường
• 3.3.2.3. Đề xuất kiến nghị thực hiện giải pháp
• 3.3.2.4. Xây dựng, hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin
• 3.3.2.5. Coi trọng việc định hướng thông tin từng thời kỳ
• 3.3.2.6. Đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân của nhà báo, nhất là tổng biên tập
• 3.3.2.7. Tăng cường bồi dưỡng chính trị, gắn với nâng cao nghiệp vụ, chuyên môn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về định hướng dư luận xã hội trên truyền thông thủ đô

Định hướng dư luận xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng của hệ thống truyền thông, đặc biệt là trong bối cảnh cơ chế thị trường hiện nay. Hệ thống truyền thông thủ đô Hà Nội đóng vai trò chủ chốt trong việc hình thành và định hướng dư luận xã hội. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của công chúng mà còn góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Trong bối cảnh hiện tại, việc định hướng dư luận xã hội cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của dư luận xã hội

Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, quan điểm của công chúng về các vấn đề xã hội. Nó có vai trò quan trọng trong việc phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân và ảnh hưởng đến các quyết định chính trị, kinh tế. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp các nhà báo và nhà quản lý truyền thông có thể định hướng thông tin một cách chính xác hơn.

1.2. Tác động của truyền thông đến dư luận xã hội

Truyền thông có tác động mạnh mẽ đến dư luận xã hội thông qua việc cung cấp thông tin, phân tích và bình luận. Các phương tiện truyền thông đại chúng như báo chí, truyền hình, và mạng xã hội đều có khả năng định hình nhận thức và hành vi của công chúng. Do đó, việc quản lý và định hướng thông tin là rất cần thiết.

II. Thách thức trong việc định hướng dư luận xã hội hiện nay

Trong cơ chế thị trường, việc định hướng dư luận xã hội gặp phải nhiều thách thức. Sự cạnh tranh giữa các phương tiện truyền thông dẫn đến việc chạy theo lợi nhuận, đôi khi làm giảm chất lượng thông tin. Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ thông tin cũng tạo ra nhiều luồng thông tin khác nhau, gây khó khăn trong việc kiểm soát và định hướng dư luận.

2.1. Sự cạnh tranh giữa các phương tiện truyền thông

Sự cạnh tranh gay gắt giữa các phương tiện truyền thông khiến cho nhiều cơ quan báo chí phải chạy theo lợi nhuận, dẫn đến việc không chú trọng đến nhiệm vụ định hướng dư luận xã hội. Điều này có thể gây ra những thông tin sai lệch, ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng.

2.2. Tác động của công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ đã tạo ra nhiều kênh thông tin mới, nhưng cũng đồng thời làm gia tăng sự khó khăn trong việc kiểm soát thông tin. Các thông tin không chính thống có thể lan truyền nhanh chóng, gây ra những hiểu lầm và hoang mang trong dư luận xã hội.

III. Phương pháp định hướng dư luận xã hội hiệu quả

Để nâng cao chất lượng định hướng dư luận xã hội, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý thông tin là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan truyền thông và các tổ chức xã hội để đảm bảo thông tin được truyền tải một cách chính xác và kịp thời.

3.1. Tăng cường công tác lãnh đạo và chỉ đạo

Cần có sự chỉ đạo rõ ràng từ các cơ quan chức năng đối với hoạt động của báo chí. Việc này giúp đảm bảo rằng các thông tin được phát hành đều có tính chính xác và phù hợp với định hướng của xã hội.

3.2. Phối hợp giữa các cơ quan truyền thông và xã hội

Sự phối hợp giữa các cơ quan truyền thông và các tổ chức xã hội sẽ giúp tạo ra một mạng lưới thông tin mạnh mẽ, từ đó nâng cao khả năng định hướng dư luận xã hội. Các tổ chức xã hội có thể cung cấp thông tin phản hồi từ công chúng, giúp các nhà báo điều chỉnh nội dung thông tin một cách hợp lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các phương pháp định hướng dư luận xã hội đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu cho thấy rằng khi thông tin được quản lý và định hướng một cách hiệu quả, nhận thức của công chúng về các vấn đề xã hội được cải thiện rõ rệt. Điều này không chỉ giúp ổn định xã hội mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc định hướng dư luận xã hội thông qua các phương tiện truyền thông đã giúp nâng cao nhận thức của công chúng về các vấn đề quan trọng như giáo dục, y tế và môi trường. Điều này cho thấy vai trò của truyền thông trong việc định hình tư tưởng xã hội.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp định hướng dư luận xã hội cần được áp dụng một cách linh hoạt và sáng tạo. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thông tin mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các cơ quan truyền thông và công chúng.

V. Kết luận và tương lai của định hướng dư luận xã hội

Định hướng dư luận xã hội trên hệ thống truyền thông thủ đô là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc nâng cao chất lượng định hướng này không chỉ giúp ổn định xã hội mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để đáp ứng yêu cầu của xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của định hướng dư luận xã hội

Định hướng dư luận xã hội có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội. Nó giúp tạo ra một môi trường thông tin lành mạnh, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

5.2. Hướng đi tương lai cho truyền thông

Trong tương lai, hệ thống truyền thông cần tiếp tục đổi mới và sáng tạo để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng. Việc áp dụng công nghệ mới và phương pháp quản lý hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả định hướng dư luận xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, hệ thống truyền thông đại chúng giữ vai trò đặc biệt xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa. Đặc biệt, sau khi Quốc hội khóa XII thông qua Nghị quyết 15/2008/QH12 về việc mở rộng địa giới hành chính, Thủ đô Hà Nội đã trở thành một trung tâm đô thị đặc biệt với quy mô dân số vượt mốc 6 triệu người, quy tụ hơn 570 đài truyền thanh xã, phường, 12 cơ quan báo chí cùng Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội phục vụ hơn 10 triệu lượt khán, thính giả. Thực tiễn vận hành nền kinh tế mở đã mang lại những bước chuyển mình to lớn cho nền báo chí Thủ đô, song cũng kéo theo những mặt trái phức tạp từ cơ chế thị trường, nổi bật là xu hướng thương mại hóa, áp lực cạnh tranh thông tin và sự suy giảm chất lượng định hướng tư tưởng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung làm rõ thực trạng và cơ chế định hướng dư luận xã hội của hệ thống truyền thông Thủ đô dưới sức ép của các quy luật kinh tế thị trường. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các cơ sở lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa báo chí và dư luận xã hội; đánh giá toàn diện hoạt động định hướng thông tin trên các ấn phẩm đại diện tiêu biểu là Báo Hà Nội Mới hàng ngày, Hà Nội Mới điện tử và các kênh phát thanh, truyền hình của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội trong giai đoạn 5 năm từ 2004 đến quý III/2008; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả định hướng tư tưởng và ổn định trật tự xã hội. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả tiếp nhận thông tin của 484 công chúng điều tra thực tế, cung cấp luận cứ xác thực giúp giảm tỷ lệ thông tin sai lệch, hạn chế tình trạng giật gân thương mại hóa và nâng cao năng lực định hướng thông tin chính thống của cơ quan báo chí Thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng và quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí. Cơ sở lý thuyết của đề tài tích hợp hai khung lý thuyết cốt lõi trong khoa học truyền thông và xã hội học:

Thứ nhất là Lý thuyết quá trình truyền thông hai chiều, phân tích chu trình tuần hoàn khép kín gồm Nguồn phát - Mã hóa - Thông điệp - Kênh truyền - Người nhận - Giải mã - Phản hồi và Nhiễu. Theo mô hình của Frank Dance (1970) và các nhà lý luận truyền thông hiện đại, truyền thông là một quá trình liên tục trao đổi, chia sẻ thông tin nhằm tạo lập sự hiểu biết chung và thúc đẩy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành vi xã hội.

Thứ hai là Lý thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa truyền thông đại chúng và dư luận xã hội, kế thừa quan điểm kinh điển của C.Mác khẳng định sản phẩm tất yếu của truyền thông đại chúng chính là dư luận xã hội. Dư luận xã hội được xác định là một cấu trúc tinh thần - thực tế, phản ánh thái độ, phán xét và đánh giá của các nhóm xã hội lớn trước các sự kiện cấp bách chạm đến lợi ích cộng đồng. Quá trình hình thành dư luận xã hội vận động qua 4 bước: tiếp xúc thông tin ban đầu, thảo luận nhóm theo lợi ích cụ thể, thống nhất quan điểm đa số và chuyển hóa thành phán xét hành động thực tiễn. Đồng thời, dư luận xã hội vận hành qua 5 chức năng cơ bản: phản ánh, kiểm soát xã hội, giáo dục, tư vấn khuyến nghị và giải tỏa tâm lý xã hội.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Dư luận xã hội, Truyền thông đại chúng, Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và Định hướng dư luận xã hội. Báo chí giữ vai trò khơi nguồn, phản ánh, điều hòa, giám sát xã hội và xem dư luận xã hội như một đối tác tương tác hai chiều trong quá trình thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ hai kênh chính: dữ liệu thứ cấp gồm các văn bản chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Thành ủy, UBND Thành phố Hà Nội, báo cáo chuyên môn của Hội Nhà báo Việt Nam và các ấn phẩm phát hành của Báo Hà Nội Mới, Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội từ năm 2004 đến tháng 8/2008; dữ liệu sơ cấp được tạo lập thông qua điều tra xã hội học và phỏng vấn sâu trực tiếp các chuyên gia, Tổng biên tập, Phó Tổng biên tập các cơ quan báo chí.

Quy mô mẫu nghiên cứu sơ cấp gồm 500 phiếu trưng cầu ý kiến phát ra, thu về 484 phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 96,8%. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện nhằm bao phủ cơ cấu công chúng đa dạng sau thời điểm Hà Nội hợp nhất địa giới hành chính theo Nghị quyết 15 của Quốc hội, bao gồm cả địa bàn Hà Nội cũ, tỉnh Hà Tây cũ, huyện Mê Linh và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn. Mẫu phân bổ theo giới tính gồm 65,5% nam và 34,5% nữ; theo độ tuổi gồm 51,7% từ 30 đến 50 tuổi, 46,6% trên 50 tuổi và 1,7% dưới 30 tuổi; cơ cấu nghề nghiệp gồm 33,9% cán bộ công chức, 29% lao động tự do, 2,2% công nhân và 1,1% nông dân.

Phương pháp phân tích nội dung kết hợp thống kê mô tả xã hội học được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc đo lường chính xác các tham số định lượng về nhu cầu thông tin, tần suất theo dõi chuyên mục và mức độ tin cậy của công chúng đối với từng kênh truyền thông. Timeline nghiên cứu tập trung xử lý số liệu kéo dài từ đầu năm 2004 đến hết quý III/2008, bảo đảm tính xác thực và đại diện cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 484 phiếu khảo sát công chúng và dữ liệu thực tế tại các cơ quan truyền thông Thủ đô đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, mức độ quan tâm của công chúng đối với các chương trình chính trị - thời sự chính thống chiếm tỷ lệ áp đảo. Có tới 97,5% công chúng được khảo sát khẳng định rất quan tâm đến Chương trình Thời sự của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội, chỉ có 2,5% thỉnh thoảng xem và 0% không xem. Tiếp sau là các nội dung gắn liền với trật tự đô thị và văn hóa truyền thống như chuyên mục An toàn giao thông đạt 63,9% mức độ rất quan tâm, chuyên mục hướng tới Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội đạt 59,1%, chuyên mục Dạo qua phố phường đạt 43,9% và Tạp chí Văn hóa - Xã hội đạt 40,4%.

Thứ hai, có sự chênh lệch rõ rệt về mức độ quan tâm của công chúng đối với các mảng thông tin tài chính - kinh tế chuyên sâu. Tỷ lệ công chúng rất quan tâm đến chuyên mục Đầu tư chứng khoán chỉ đạt 6,8%, trong khi có tới 72,8% thỉnh thoảng xem và 20,4% không xem. Tương tự, chuyên mục Tạp chí kinh tế chỉ có 15,8% rất quan tâm, so với 74,7% thỉnh thoảng xem. Điều này phản ánh rõ cơ cấu công chúng Thủ đô với 51,7% ở độ tuổi 30-50 và 46,6% trên 50 tuổi có xu hướng ưu tiên theo dõi các vấn đề dân sinh, chính trị xã hội hơn là các chuyên mục tài chính kỹ thuật.

Thứ ba, sự tăng trưởng mạnh mẽ về quy mô hạ tầng kỹ thuật và sản lượng báo chí đối mặt với sự phân hóa thị phần. Báo Hà Nội Mới hàng ngày duy trì mức phát hành 40.000 bản/kỳ, Hà Nội Mới chủ nhật đạt 26.000 bản/kỳ, Hà Nội Mới cuối tuần đạt 14.000 bản/kỳ; Báo Hà Nội Mới điện tử ra đời từ năm 2004 thu hút khoảng 20.000 lượt truy cập mỗi ngày. Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội duy trì thời lượng phát sóng 18 giờ 30 phút mỗi ngày cho cả phát thanh và truyền hình, mở rộng kênh truyền hình cáp HCATV phát 16 giờ/ngày với hơn 50.000 thuê bao đăng ký và truyền hình Internet tiếp cận trên 100.000 lượt truy cập hàng ngày từ nhiều quốc gia.

Thứ tư, tình trạng thương mại hóa và suy thoái đạo đức nghề nghiệp đã xuất hiện tại một số ấn phẩm báo chí. Do áp lực tự chủ tài chính và cạnh tranh phát hành, một số báo có xu hướng khai thác quá mức các đề tài bạo lực, giật gân, xuất bản từ 5 đến 7 vụ án trong một số báo nhằm câu khách, hoặc lạm dụng quảng cáo thương mại 2 đến 3 lần trong một tập phim truyền hình gây phản cảm cho khán giả. Đội ngũ người làm báo tăng từ gần 100 người trong thập niên 80 lên gần 600 cán bộ phóng viên năm 2008, trong đó 90% có trình độ đại học nhưng còn thiếu hụt các cây bút bình luận, xã luận sắc sảo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của thực trạng trên bắt nguồn từ tính chất chuyển đổi của nền kinh tế, tạo ra trạng thái cạnh tranh phức tạp giữa các loại hình thông tin. Khi cơ chế thị trường đòi hỏi các cơ quan báo chí phải tự cân đối thu chi, áp lực doanh thu bán báo và hợp đồng quảng cáo dễ đẩy người làm báo vào cái bẫy chạy theo thị hiếu tầm thường nếu bản lĩnh chính trị không vững vàng. Việc sáp nhập địa giới hành chính theo Nghị quyết 15 khiến quy mô dân số mở rộng trên 6 triệu người, tạo nên sự phân tầng xã hội sâu sắc giữa nội thành và nông thôn ngoại thành, đặt ra yêu cầu mới về nội dung định hướng thông tin.

So sánh với các nghiên cứu tiền tiêu của Trần Hữu Quang về công chúng truyền thông Thành phố Hồ Chí Minh và Lê Thanh Bình về quản lý văn hóa đô thị, kết quả nghiên cứu tại Hà Nội cho thấy công chúng Thủ đô có độ nhạy cảm chính trị cao hơn và đòi hỏi tính chuẩn mực, chính xác khắt khe hơn từ báo chí địa phương. Báo chí không chỉ thuần túy cung cấp tin tức mà phải thực hiện sứ mệnh dẫn dắt nhận thức cộng đồng.

Dữ liệu khảo sát xã hội học 484 phiếu có thể được trình bày trực quan hóa hiệu quả thông qua Biểu đồ cột phân nhóm (Grouped Bar Chart), phản ánh trực quan sự đối lập giữa tỷ lệ quan tâm các chương trình Thời sự (97,5%), An toàn giao thông (63,9%) với các chuyên mục Chứng khoán (6,8%) hay Kinh tế (15,8%). Đồng thời, một bảng ma trận tương quan giữa nhóm nghề nghiệp (33,9% công chức, 29% tự do) và thói quen đọc báo in (40.000 bản/kỳ) sẽ làm nổi bật tính cấp thiết của việc đổi mới phương thức truyền thông đa nền tảng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hiệu quả định hướng dư luận xã hội trên hệ thống truyền thông Thủ đô:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin và định hướng nội dung tuyên truyền định kỳ.

• Hành động: Chuẩn hóa quy chế phát ngôn báo chí, thiết lập trung tâm cung cấp thông tin nhanh nhạy của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội trước các sự kiện nóng, nhạy cảm.
• Chủ thể thực hiện: Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội chủ trì phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội.
• Timeline: Triển khai định kỳ giao ban báo chí hằng tuần và ban hành kế hoạch định hướng giai đoạn 2008 - 2010.
• Target metric: Bảo đảm 100% các sự kiện kinh tế - xã hội quan trọng phát sinh trên địa bàn được cung cấp thông tin chính thống và định hướng dư luận trong vòng 2 giờ đầu.

Thứ hai, tăng cường công tác đào tạo, nâng cao bản lĩnh chính trị và kỹ năng quản lý tòa soạn.

• Hành động: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về lý luận chính trị, nghiệp vụ viết bài xã luận, bình luận và kỹ năng quản trị tòa soạn hiện đại cho đội ngũ lãnh đạo báo chí.
• Chủ thể thực hiện: Hội Nhà báo Thành phố Hà Nội phối hợp với các cơ quan chủ quản báo, đài.
• Timeline: Thực hiện hằng quý trong suốt giai đoạn 2008 - 2010.
• Target metric: 100% Tổng biên tập, Phó Tổng biên tập và Trưởng ban biên tập được chuẩn hóa chứng chỉ quản trị báo chí; nâng tỷ lệ các bài viết bình luận, phân tích chuyên sâu trên báo in và sóng phát thanh - truyền hình lên trên 25% tổng dung lượng tin bài.

Thứ ba, tái cơ cấu cấu trúc chương trình và phát triển hạ tầng truyền thông đa phương tiện.

• Hành động: Mạnh dạn cắt bỏ các chuyên mục nghèo nàn, kém hiệu quả; đẩy mạnh sản xuất các chương trình truyền hình trực tiếp, tọa đàm tương tác như Hành trình cùng bạn, 60 phút bạn và tôi; nâng cấp hạ tầng báo điện tử và truyền hình Internet.
• Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội và Ban Biên tập Báo Hà Nội Mới.
• Timeline: Rà soát, đánh giá cấu trúc khung chương trình định kỳ 6 tháng một lần.
• Target metric: Mở rộng thời lượng phát sóng phát thanh và truyền hình từ 18 giờ 30 phút lên khung giờ 24/24; nâng lượng truy cập Báo Hà Nội Mới điện tử từ 20.000 lên 50.000 lượt/ngày.

Thứ tư, thiết lập cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt tình trạng thương mại hóa và vi phạm đạo đức báo chí.

• Hành động: Tăng cường thanh tra, kiểm tra quy chuẩn quảng cáo trên sóng truyền hình và ấn phẩm in; xử lý nghiêm minh các trường hợp đưa tin sai sự thật, giật gân câu khách, vi phạm tôn chỉ mục đích.
• Chủ thể thực hiện: Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội phối hợp với các cơ quan bảo vệ pháp luật.
• Timeline: Duy trì giám sát thường xuyên từ quý IV/2008.
• Target metric: Giảm thiểu 100% các vi phạm về quảng cáo phản cảm ngắt quãng chương trình; triệt tiêu các bài viết khai thác tiêu cực, bạo lực không đúng bản chất đời sống xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Cơ quan quản lý nhà nước và lãnh đạo tư tưởng (Ban Tuyên giáo Thành ủy, Sở Thông tin và Truyền thông, Hội Nhà báo). Nhóm đối tượng này có thể sử dụng hệ thống số liệu khảo sát 484 công chúng và khung giải pháp của luận văn làm luận cứ hoạch định chính sách quản lý báo chí, quy hoạch mạng lưới truyền thông Thủ đô và thiết lập quy trình định hướng thông tin khi xử lý các khủng hoảng truyền thông đô thị.

Thứ hai, Ban biên tập, Tổng biên tập và các nhà quản lý cơ quan báo, đài địa phương. Luận văn cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn giúp các tòa soạn như Báo Hà Nội Mới và Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội tái cấu trúc khung chương trình, cân đối bài toán kinh tế báo chí tự chủ tài chính mà vẫn giữ vững tôn chỉ mục đích chính trị xã hội.

Thứ ba, Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Báo chí học, Xã hội học truyền thông và Quản lý văn hóa. Tài liệu là nguồn tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng trong truyền thông, hệ thống hóa 4 bước hình thành và 5 chức năng cơ bản của dư luận xã hội, phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài khoa học liên quan.

Thứ tư, Phóng viên, biên tập viên tác nghiệp thực tế. Người làm báo có thể rút ra những bài học sâu sắc về chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, nâng cao trách nhiệm xã hội và công dân, trau dồi kỹ năng phản ánh dư luận đa chiều, tránh xa các biểu hiện thương mại hóa tầm thường.

Câu hỏi thường gặp

Quá trình hình thành dư luận xã hội diễn ra qua những giai đoạn nào? Theo khung lý thuyết của luận văn, dư luận xã hội hình thành qua 4 bước tuần tự: cá nhân tiếp xúc và trao đổi thông tin ban đầu; các nhóm xã hội bàn bạc, đánh giá tốt xấu dựa trên lợi ích cụ thể; tổng hợp các ý kiến phân tán thành nhận định chung của đa số cộng đồng; và chuyển hóa từ nhận thức thành phán xét hành động thực tiễn trong đời sống.

Tại sao cơ chế thị trường lại tạo ra nguy cơ thương mại hóa báo chí? Cơ chế thị trường chi phối hoạt động báo chí qua quy luật cung - cầu và áp lực cạnh tranh doanh thu. Để bù đắp chi phí in ấn và thu hút quảng cáo, một số tờ báo chạy theo thị hiếu thấp kém, đăng tải từ 5 đến 7 vụ án giật gân trong một số báo hoặc chèn quảng cáo 2 đến 3 lần trong một tập phim, làm suy giảm tính định hướng tư tưởng.

Công chúng Thủ đô quan tâm nhiều nhất đến những nội dung truyền hình nào? Kết quả điều tra 484 phiếu cho thấy 97,5% công chúng rất quan tâm đến Chương trình Thời sự của Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội. Các chuyên mục dân sinh và văn hóa như An toàn giao thông (63,9%), 1000 năm Thăng Long - Hà Nội (59,1%) nhận được sự theo dõi lớn, trong khi các chuyên mục kinh tế chuyên sâu như Chứng khoán chỉ đạt 6,8%.

Báo chí Hà Nội đối mặt với thách thức gì sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2008? Thực hiện Nghị quyết 15 của Quốc hội khóa XII, dân số Thủ đô tăng vọt lên hơn 6 triệu người với cơ cấu công chúng phân hóa đa dạng giữa thành thị, nông thôn và dân tộc thiểu số. Hệ thống 12 cơ quan báo chí và hơn 570 đài truyền thanh cơ sở phải đối mặt với thách thức tái cấu trúc nội dung để đáp ứng nhu cầu thông tin nhiều tầng nấc.

Mối quan hệ biện chứng giữa báo chí và dư luận xã hội được thể hiện như thế nào? Mối quan hệ này biểu hiện qua 5 khía cạnh: báo chí khơi nguồn hình thành dư luận xã hội; báo chí là diễn đàn phản ánh tâm tư nguyện vọng nhân dân; báo chí định hướng và điều hòa tâm lý xã hội; báo chí cùng dư luận thực hiện giám sát xã hội; và dư luận xã hội đóng vai trò là đối tác, nguồn dữ liệu của báo chí.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa truyền thông đại chúng và dư luận xã hội, khẳng định vai trò trụ cột của báo chí trong việc dẫn dắt tư tưởng xã hội.
• Phân tích thực chứng trên Báo Hà Nội Mới hàng ngày (40.000 bản/kỳ), Hà Nội Mới điện tử (20.000 lượt truy cập/ngày) và Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội (thời lượng 18 giờ 30 phút/ngày) đã phản ánh bức tranh toàn cảnh về năng lực định hướng thông tin của Thủ đô giai đoạn 2004 - 2008.
• Kết quả khảo sát 484 công chúng đã lượng hóa chính xác nhu cầu tin tức với 97,5% tỷ lệ theo dõi tin tức thời sự chính thống, đồng thời chỉ ra những biểu hiện lệch lạc từ xu hướng thương mại hóa báo chí.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao về cơ chế thông tin, chuẩn hóa 100% năng lực quản lý của đội ngũ lãnh đạo tòa soạn và siết chặt kiểm soát quảng cáo trong giai đoạn 2008 - 2010.
• Trước yêu cầu phát triển của Thủ đô mở rộng trên 6 triệu dân, việc nâng cao chất lượng định hướng dư luận xã hội là nhiệm vụ sống còn; các cơ quan báo chí cần nhanh chóng đổi mới nội dung, giữ vững bản lĩnh chính trị để thực sự xứng đáng là tiếng nói của Đảng bộ và diễn đàn tin cậy của nhân dân Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ TRUYỀN THÔNG - VAI TRÒ ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRÊN HỆ THỐNG TRUYỀN THÔNG TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG 1. Dư luận xã hội, các bước hình thành và chức năng cơ bản của dư luận xã hội 1. Khái niệm DLXH là sự phản ánh tâm trạng của xã hội, phản ánh sự đánh giá của các nhóm xã hội lớn (của nhân dân nói chung) về những vấn đề cụ thể, về các hiện tượng đại diện cho lợi ích xã hội cấp bách trên cơ sở các quan hệ xã hội đang tồn tại. Cơ sở quan tâm là lợi ích xã hội, đây là những lợi ích cấp bách, cần ngay.

Trong phản ánh DLXH có tính chất đánh giá tốt - xấu, nên – không nên. Tính chất của dư luận xã hội phụ thuộc vào tính chất của các sự kiện, vấn đề, những quan điểm, hành động của các nhân vật trong trường hợp thông tin phản ánh đúng đắn, chính xác. Quan niệm trên cho thấy sự phản ánh thực tế trong DLXH trước hết là thái độ phán xét, ý kiến đánh giá của quần chúng nhân dân đối với các sự kiện và vấn đề thời sự mà họ quan tâm. Hay nói cách khác, DLXH có tính chất đánh giá các hiện tượng xã hội để xác định hành vi ứng xử của con người.

Tính đặc thù của DLXH thể hiện ở chỗ: nó không chỉ thuần tuý tinh thần mà nó là cấu trúc tinh thần - thực tế. Tính đặc thù này chỉ ra mức độ xem xét sự thể hiện của DLXH và DLXH được xem là một hiện tượng tâm lý xã hội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ ngành Báo chí 10 DLXH là một trạng thái tinh thần thực tế, có thể được biểu hiện đầy đủ ở thái độ, lời nói và đỉnh cao là hành vi. Tất cả những vấn đề đó được đặt trong quan hệ xã hội đang tồn tại.

Nghĩa là khi quan hệ xã hội thay đổi, DLXH thay đổi theo, về mặt triết học, nó là tinh thần của xã hội. Đây không phải là ý kiến của một ngưòi, một vài người, mà là các nhóm lớn, tập đoàn xã hội. DLXH bao giờ cũng phản ánh lợi ích, nếu không có lợi ích không thành dư luận. DLXH dựa trên các quan hệ xã hội đang tồn tại.

Bởi vậy, DLXH Khách thể của DLXH có thể là những sự kiện hết sức khác nhau trong đời sống xã hội và lợi ích chung được xem là tiêu chuẩn hàng đầu để xác định khách thể của DLXH. Còn chủ thể của DLXH là toàn thể xã hội nói chung, là quần chúng nhân dân, là các tổ chức Đảng, các tổ chức đoàn thể xã hội. Lập trường giai cấp được xem là cơ sở để xác định chủ thể của DLXH. Các bước hình thành DLXH + Bước thứ nhất, các cá nhân, các nhóm xã hội tiếp xúc, làm quen tạo nên cảm giác ban đầu và trao đổi thông tin về hiện tượng, sự việc đó.

+ Bước thứ hai, các nhóm xã hội bắt đầu bàn bạc về thông tin, đánh giá tốt, xấu, nên – không nên, dựa trên lợi ích cụ thể. Tại đây, ý kiến cá nhân bắt đầu trở thành tinh thần xã hội. + Bước thứ ba, các ý kiến khác nhau được thống nhất lại trên những quan điểm cơ bản để hình thành sự đánh giá chung về các hiện tượng, các quá trình xã hội, những đánh giá này thoả mãn được sự nhận định của đa số cộng đồng người. + Bước thứ tư, từ việc đánh giá dẫn đến sự phán xét về hành động và rút ra những kiến nghị trong hoạt động thực tiễn.