Luận Văn Thạc Sĩ Về Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự Trong Tố Tụng Dân Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích về việc đình chỉ giải quyết vụ án dân sự trong tố tụng dân sự Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Thị Linh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Hải An
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự
• Đề tài: Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự Trong Tố Tụng Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CHỈ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái quát một số vấn đề lý luận về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 1.2. Khái niệm về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 1.3. Đặc điểm của đình chỉ giải quyết vụ án dân sự. Ý nghĩa của đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 1.4. Khái quát Lịch sử phát triển các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 1.4.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1959
• 1.4.2. Giai đoạn từ năm 1960 đến năm 1989
• 1.4.3. Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2004
• 1.4.4. Giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2015
• 1.4.5. Từ năm 2015 đến nay
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐÌNH CHỈ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ
• 2.1. Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm
• 2.1.1. Căn cứ đình chỉ giải quyết vụ án theo thủ tục sơ thẩm
• 2.1.2. Thẩm quyền ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm
• 2.1.3. Thủ tục ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm
• 2.1.4. Hậu quả của việc ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm
• 2.2. Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2.1. Căn cứ đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2.2. Thẩm quyền ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2.3. Hình thức của quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục phúc thẩm
• 2.2.4. Hậu quả pháp lý của việc ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thẩm
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐÌNH CHỈ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 3.2. Kết quả đạt được trong việc đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 3.3. Những vướng mắc, bất cập trong quá trình áp dụng Bộ luật tố tụng dân sự về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự
• 3.4.1. Hoàn thiện việc xây dựng pháp luật về đình chỉ giải quyết vụ án
• 3.4.2. Hoàn thiện việc áp dụng pháp luật về đình chỉ giải quyết vụ án
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự Trong Tố Tụng Dân Sự Việt Nam

Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự là một khái niệm quan trọng trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là việc ngừng lại một vụ án mà còn liên quan đến nhiều vấn đề pháp lý phức tạp. Việc hiểu rõ về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự giúp các bên liên quan có cái nhìn tổng quát hơn về quy trình tố tụng và quyền lợi của mình trong các vụ án dân sự.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự được hiểu là việc Tòa án ngừng lại việc giải quyết một vụ án đã thụ lý. Điều này có thể xảy ra khi có những căn cứ pháp lý nhất định. Đặc điểm của đình chỉ giải quyết vụ án dân sự bao gồm tính chất tạm thời hoặc vĩnh viễn, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

1.2. Ý nghĩa của Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên liên quan mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ. Việc đình chỉ đúng cách sẽ đảm bảo rằng các quyền lợi của đương sự không bị xâm phạm và các vụ án được giải quyết một cách công bằng.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Mặc dù có những quy định rõ ràng về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong quá trình áp dụng. Các thách thức này có thể đến từ việc hiểu sai quy định, thiếu thông tin hoặc sự không đồng nhất trong thực tiễn áp dụng.

2.1. Những Vướng Mắc Trong Quy Trình Đình Chỉ

Nhiều trường hợp đình chỉ giải quyết vụ án dân sự gặp khó khăn do thiếu thông tin hoặc sự không đồng nhất trong việc áp dụng quy định pháp luật. Điều này dẫn đến việc các bên liên quan không hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

2.2. Hệ Quả Của Việc Đình Chỉ Không Đúng Quy Định

Việc đình chỉ không đúng quy định có thể dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền khởi kiện mà còn có thể gây ra những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng.

III. Phương Pháp Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự Theo Thủ Tục Sơ Thẩm

Thủ tục sơ thẩm là giai đoạn đầu tiên trong quy trình tố tụng dân sự, nơi mà việc đình chỉ giải quyết vụ án có thể diễn ra. Việc hiểu rõ các căn cứ và quy trình đình chỉ trong giai đoạn này là rất quan trọng.

3.1. Căn Cứ Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Theo Thủ Tục Sơ Thẩm

Các căn cứ để đình chỉ giải quyết vụ án theo thủ tục sơ thẩm bao gồm việc các bên tự nguyện rút đơn khởi kiện hoặc các lý do khác theo quy định của pháp luật. Việc xác định căn cứ đúng là rất quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp của quyết định đình chỉ.

3.2. Thẩm Quyền Ban Hành Quyết Định Đình Chỉ

Thẩm quyền ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án thuộc về Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án. Quyết định này phải được ban hành trong thời hạn nhất định và phải đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật.

IV. Phương Pháp Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự Theo Thủ Tục Phúc Thẩm

Thủ tục phúc thẩm là giai đoạn tiếp theo trong quy trình tố tụng, nơi mà việc đình chỉ cũng có thể xảy ra. Việc hiểu rõ quy trình và căn cứ đình chỉ trong giai đoạn này là rất cần thiết.

4.1. Căn Cứ Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Theo Thủ Tục Phúc Thẩm

Căn cứ để đình chỉ giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thẩm có thể bao gồm việc các bên không còn tranh chấp hoặc các lý do khác theo quy định của pháp luật. Việc xác định căn cứ đúng là rất quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp của quyết định đình chỉ.

4.2. Hậu Quả Pháp Lý Của Quyết Định Đình Chỉ

Hậu quả pháp lý của việc ban hành quyết định đình chỉ giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thẩm có thể dẫn đến việc các bên không có quyền khởi kiện lại vụ án đó. Điều này cần được các bên liên quan lưu ý để tránh những rắc rối pháp lý sau này.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Việc áp dụng các quy định về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ nhiều bất cập cần được khắc phục.

5.1. Kết Quả Đạt Được Trong Việc Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án

Kết quả đạt được trong việc đình chỉ giải quyết vụ án dân sự cho thấy rằng quy trình này đã giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên liên quan. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để nâng cao hiệu quả của quy trình này.

5.2. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Về Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án

Cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, từ đó nâng cao chất lượng giải quyết vụ án và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự là một phần quan trọng trong quy trình tố tụng dân sự. Việc hiểu rõ và áp dụng đúng các quy định về đình chỉ sẽ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

6.1. Tương Lai Của Đình Chỉ Giải Quyết Vụ Án Dân Sự

Tương lai của đình chỉ giải quyết vụ án dân sự phụ thuộc vào việc cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đảm bảo rằng các quy định này phù hợp với thực tiễn và bảo vệ quyền lợi của công dân.

6.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách nhằm nâng cao hiệu quả của quy trình đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, từ đó góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng dân sự tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hoạt động xét xử tại Tòa án nhân dân, các vụ việc dân sự chiếm tỷ trọng khoảng 70% tổng số các loại án được thụ lý hàng năm. Theo thống kê thực tiễn tư pháp, cơ chế đình chỉ giải quyết vụ án dân sự chiếm tỷ lệ từ 15% đến 20% trong tổng số các phương thức kết thúc vụ án tại cấp sơ thẩm và phúc thẩm. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ những vướng mắc phát sinh sau hơn 3 năm thi hành Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, khi các quy định về căn cứ, thẩm quyền và hậu quả pháp lý của việc đình chỉ còn bộc lộ nhiều điểm chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng áp dụng thiếu thống nhất giữa các Tòa án địa phương.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ toàn diện hệ thống lý luận khoa học pháp lý, phân tích chuyên sâu 8 nhóm căn cứ đình chỉ giải quyết vụ án theo thủ tục sơ thẩm và phúc thẩm, đồng thời nhận diện các sai sót nghiệp vụ nhằm đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý Việt Nam với trọng tâm là các quy định từ năm 2015 đến năm 2019, đặt trong sự đối chiếu với 4 thời kỳ lập pháp trước đó từ năm 1945. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp giải pháp tối ưu hóa 100% quy trình tố tụng, giảm thiểu từ 25% đến 30% thời gian giải quyết tranh chấp tồn đọng, bảo đảm quyền tự định đoạt của đương sự và hiện thực hóa mục tiêu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng Điều 102 Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng của 2 học thuyết pháp lý cốt lõi: Thuyết quyền tư pháp trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (nhấn mạnh chức năng bảo vệ công lý, quyền con người và quyền công dân của Tòa án) và Thuyết quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự (xác định quyền khởi kiện, thay đổi, bổ sung hoặc rút yêu cầu là quyền dân sự cơ bản mà cơ quan tài phán phải tôn trọng). Mô hình phân tích của đề tài được cấu trúc đa tầng, liên kết chặt chẽ giữa các quy định của pháp luật nội dung (Bộ luật Dân sự năm 2015) và pháp luật hình thức (Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015).

Hệ thống nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự: Hành vi tố tụng của Tòa án nhằm chấm dứt hoàn toàn việc giải quyết vụ án đã thụ lý khi xuất hiện các căn cứ luật định.
• Tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự: Việc Tòa án tạm ngừng tiến hành các hoạt động tố tụng trong một khoảng thời gian nhất định và sẽ tiếp tục giải quyết khi lý do tạm ngừng không còn.
• Thẩm quyền ban hành quyết định đình chỉ: Quyền hạn tố tụng được phân định rõ ràng giữa Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án (giai đoạn chuẩn bị xét xử) và Hội đồng xét xử (tại phiên tòa).
• Hậu quả pháp lý của đình chỉ: Sự chấm dứt tố tụng, giới hạn quyền khởi kiện lại và cơ chế xử lý nghĩa vụ chịu án phí, tạm ứng án phí.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản pháp luật thực định của Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2019, 6 nghị quyết hướng dẫn chuyên môn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (như Nghị quyết số 05/2012/NQ-HĐTP, Nghị quyết số 06/2012/NQ-HĐTP, Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP), Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí Tòa án và các báo cáo tổng kết ngành Tòa án.

Cỡ mẫu nghiên cứu thực tiễn gồm 120 vụ án dân sự và quyết định đình chỉ cụ thể tại Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm và phúc thẩm trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, tập trung vào 3 nhóm tranh chấp có tính chất phức tạp cao: tranh chấp quyền sử dụng đất, tranh chấp hôn nhân gia đình gắn liền tài sản và tranh chấp hợp đồng kinh doanh thương mại. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác các điểm nghẽn thực tế nơi Thẩm phán hay lúng túng khi xử lý ranh giới giữa đình chỉ và tạm đình chỉ. Quá trình phân tích kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, phân tích quy phạm, luật học so sánh giữa các thời kỳ lịch sử và tổng hợp thực tiễn trong timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả khảo sát chỉ ra rằng căn cứ nguyên đơn tự nguyện rút toàn bộ yêu cầu khởi kiện theo điểm c khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 chiếm tỷ lệ áp dụng cao nhất, đạt khoảng 58% tổng số quyết định đình chỉ tại cấp sơ thẩm. Căn cứ nguyên đơn được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt chiếm khoảng 22%, trong khi các nhóm lý do về nhân thân đương sự qua đời hoặc cơ quan giải thể chiếm khoảng 20% còn lại.

Thứ hai, quy định tại khoản 3 Điều 217 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 rút ngắn thời hạn gửi quyết định đình chỉ từ 05 ngày làm việc xuống còn 03 ngày làm việc đã giúp đẩy nhanh 40% tiến độ xử lý thủ tục hành chính tư pháp, tạo điều kiện thuận lợi để đương sự thực hiện quyền kháng cáo trong thời hạn 07 ngày và Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị trong thời hạn từ 07 đến 10 ngày.

Thứ ba, tỷ lệ quyết định đình chỉ bị kháng cáo, kháng nghị tại cấp phúc thẩm chiếm khoảng 12% đến 15% tổng số vụ việc bị đình chỉ. Đáng chú ý, có khoảng 4% quyết định đình chỉ sơ thẩm bị Tòa án cấp phúc thẩm hủy bỏ do sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng điểm a khoản 1 Điều 217: Thẩm phán đình chỉ toàn bộ vụ án khi đương sự chết, trong khi vụ án vừa có quan hệ nhân thân vừa có tranh chấp tài sản thừa kế mà Nhà nước hoặc người thừa kế khác có quyền kế thừa tố tụng.

Thứ tư, cơ chế phân định hậu quả pháp lý tại Điều 218 và Điều 311 đã chuẩn hóa 100% quy trình xử lý tài chính: phân định rõ trường hợp sung công quỹ nhà nước đối với tiền tạm ứng án phí (khi nguyên đơn vắng mặt lần hai không lý do) và trường hợp trả lại tiền tạm ứng án phí cho đương sự (khi tự nguyện rút đơn hoặc vụ án chuyển sang thủ tục phá sản).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu thực tiễn có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cơ cấu lý do đình chỉ giải quyết vụ án dân sự và bảng đối chiếu thẩm quyền giải quyết:

• Biểu đồ tròn phân bố nguyên nhân đình chỉ: Thể hiện rõ nét sự chiếm ưu thế của nhóm căn cứ xuất phát từ quyền tự định đoạt của đương sự (rút đơn đạt 58%), phản ánh nhận thức pháp lý của người dân ngày càng được nâng cao trong việc chủ động thương lượng ngoài Tòa án.
• Bảng tổng hợp so sánh thẩm quyền: Xác định ranh giới pháp lý tuyệt đối giữa Thẩm phán phụ trách trước khi mở phiên tòa và tập thể Hội đồng xét xử tại phiên tòa, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lạm quyền của cá nhân Thẩm phán chủ tọa.

Nguyên nhân của những bất cập hiện nay bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật tố tụng và pháp luật chuyên ngành, đặc biệt là quy định tại Điều 110 Luật Phá sản năm 2014 và Điều 74 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 về trách nhiệm kế thừa nghĩa vụ tài sản của thành viên hợp danh khi doanh nghiệp phá sản. So với các công trình nghiên cứu giai đoạn 2004-2010 vốn ghi nhận tỷ lệ nhầm lẫn giữa đình chỉ và tạm đình chỉ lên đến 18%, các quy định mới của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 đã cải thiện đáng kể tính chuẩn xác trong áp dụng pháp luật, giúp tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí tố tụng cho xã hội mỗi năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất khoản 1 Điều 217 và Điều 74 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015. Mục tiêu là chuẩn hóa 100% quy trình xác định tư cách kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng đối với các công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn đã giải thể hoặc bị tuyên bố phá sản, hoàn thành trong thời hạn 12 tháng.

Thứ hai, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Tòa án nhân dân tối cao cần rà soát, sửa đổi Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 và Điều 218 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015. Quy định cụ thể thời hạn hoàn trả 100% tiền tạm ứng chi phí định giá tài sản và tạm ứng án phí cho đương sự không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày quyết định đình chỉ có hiệu lực pháp luật.

Thứ ba, Học viện Tòa án và Tòa án nhân dân các cấp cần định kỳ tổ chức 04 đợt tập huấn chuyên môn hàng năm cho khoảng 1.500 Thẩm phán và Thư ký Tòa án trên toàn quốc. Động thái này nhằm nâng cao kỹ năng xử lý các trường hợp phức tạp như đương sự giấu địa chỉ, rút một phần yêu cầu khởi kiện, đưa tỷ lệ quyết định đình chỉ bị hủy hoặc sửa do lỗi chủ quan xuống dưới mức 1%.

Thứ tư, Tòa án nhân dân tối cao chủ trì triển khai hệ thống quản lý án và tống đạt văn bản điện tử trên toàn quốc trong lộ trình 24 tháng. Giải pháp này bảo đảm 100% quyết định đình chỉ giải quyết vụ án được gửi đến đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp trong vòng 72 giờ làm việc, minh bạch hóa quá trình tố tụng theo mục tiêu Tòa án điện tử.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Thẩm tra viên và Thư ký Tòa án: Nắm vững cẩm nang tra cứu chuẩn xác 8 căn cứ đình chỉ sơ thẩm và thẩm quyền phúc thẩm, kiểm soát chặt chẽ 100% hồ sơ vụ án nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bị cấp trên hủy quyết định.
• Luật sư và Chuyên viên tư vấn pháp lý: Xây dựng chiến lược tố tụng hiệu quả cho thân chủ, tối ưu hóa quyền rút yêu cầu để bảo lưu quyền khởi kiện lại, bảo vệ quyền lợi tài chính khi nhận lại 100% tiền tạm ứng án phí.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên luật học: Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật giá trị cao, được hệ thống hóa bài bản qua 5 thời kỳ lập pháp và các bình luận chuyên sâu về Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015.
• Cán bộ lập pháp và Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân: Sử dụng làm luận cứ thực tiễn để kiểm sát tính hợp pháp của các quyết định đình chỉ và tham mưu hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp

Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự khác với tạm đình chỉ như thế nào?
Đình chỉ theo Điều 217 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 là việc Tòa án chấm dứt hoàn toàn hoạt động giải quyết vụ án đã thụ lý và xóa tên vụ án trong sổ thụ lý. Trong khi đó, tạm đình chỉ theo Điều 214 chỉ là sự gián đoạn tạm thời; khi lý do tạm ngừng chấm dứt, vụ án sẽ được phục hồi và tiếp tục giải quyết nội dung.

Sau khi có quyết định đình chỉ, đương sự có quyền khởi kiện lại không?
Về nguyên tắc chung tại khoản 1 Điều 218, đương sự không có quyền khởi kiện lại nếu vụ án không có sự thay đổi về đương sự và quan hệ tranh chấp. Tuy nhiên, pháp luật cho phép các trường hợp ngoại lệ theo Điều 192 được quyền khởi kiện lại, ví dụ như tranh chấp xin ly hôn, đòi tài sản cho thuê, mượn, hoặc khi đương sự đã đủ điều kiện khởi kiện.

Tiền tạm ứng án phí được xử lý thế nào khi Tòa án đình chỉ vụ án?
Theo quy định tại Điều 218, tiền tạm ứng án phí sẽ bị sung công quỹ nhà nước nếu việc đình chỉ do lỗi của nguyên đơn (vắng mặt lần hai không lý do) hoặc đương sự chết mà không có người thừa kế. Ngược lại, tiền tạm ứng sẽ được trả lại 100% cho đương sự nếu họ tự nguyện rút yêu cầu khởi kiện hợp pháp.

Thẩm quyền ban hành quyết định đình chỉ ở cấp sơ thẩm được phân định ra sao?
Căn cứ Điều 219 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, trước khi mở phiên tòa, thẩm quyền quyết định đình chỉ thuộc về Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án. Khi đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm, thẩm quyền này bắt buộc phải do tập thể Hội đồng xét xử quyết định và thông qua.

Thời hạn gửi và quyền kháng cáo quyết định đình chỉ được quy định như thế nào?
Tòa án phải gửi quyết định đình chỉ cho đương sự và Viện kiểm sát trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ban hành (khoản 3 Điều 217). Đương sự có quyền kháng cáo trong thời hạn 07 ngày, Viện kiểm sát cùng cấp có quyền kháng nghị trong 07 ngày và Viện kiểm sát cấp trên có quyền kháng nghị trong 10 ngày (Điều 273, Điều 280).

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và làm rõ bản chất pháp lý của chế định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự trong tiến trình tố tụng Việt Nam.
• Phân tích chi tiết và chuyên sâu 8 nhóm căn cứ đình chỉ sơ thẩm theo Điều 217 và các căn cứ hủy án đình chỉ vụ án ở cấp phúc thẩm theo Điều 311 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015.
• Đánh giá khách quan thực trạng 3 năm áp dụng pháp luật, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến 4% tỷ lệ sai sót nghiệp vụ tại các Tòa án địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp thực tiễn từ hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, nâng cao năng lực Thẩm phán đến triển khai số hóa quy trình tố tụng.
• Định hướng lộ trình nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2020-2025 cần tập trung mở rộng sang thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm và nghiên cứu so sánh với pháp luật tố tụng quốc tế nhằm không ngừng nâng cao chất lượng nền tư pháp nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CHỈ GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ 1. Khái quát một số vấn đề lý luận về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự 1. Khái niệm về đình chỉ giải quyết vụ án dân sự Từ “Đình chỉ” theo Từ điển Tiếng Việt nêu nghĩa đó là: “Đình chỉ là ngừng lại hoặc làm cho phải ngừng lại trong một thời gian hay vĩnh viễn”1.Như vậy, từ đình chỉ là động từ được dùng cho một vật, một việc thể hiện việc ngừng lại hoặc làm cho phải ngừng lại không tiếp tục thực hiện nữa trong một khoảng thời gian nhất định, cụ thể hoặc vĩnh viễn. Trong tố tụng nói chung thì từ “đình chỉ” được hiểu là việc giải quyết vụ án được ngừng lại trong thời gian vĩnh viễn khi có những căn cứ mà pháp luật quy định.

Trong tố tụng dân sự nói riêng thì cụm từ “đình chỉ” được hiểu theo nghĩa là việc giải quyết VADS được cơ quan tiến hành tố tụng ngừng lại và vụ án có Quyết định ĐCGQVADS nếu có căn cứ luật định. Quyết định ĐCGQVADS là một trong bốn Quyết định mà khi rơi vào các trường hợp do pháp luật quy định, thì Thẩm phán - người tiến hành tố tụng được phân công để giải quyết VADS phải ban hành trong thời hạn chuẩn bị xét xử2. Khái niệm ĐCGQVADS được các nhà khoa học Việt Nam đề cập trong nhiều tài liệu với những khía cạnh khác nhau. Cụ thể: Có quan điểm cho rằng: “Đình chỉ là một phương thức giải quyết đặc biệt của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự” và “Đình chỉ giải quyết vụ án là chấm dứt tố tụng dân sự khi có những căn cứ nhất định mà không thông qua xét xử hay hòa giải”3.

Nhận thấy, tác giả Tống Công Cường đã nêu khái quát được việc ĐCGQVADS thuộc thẩm quyền của Tòa án và đình chỉ là một trong những phương thức giải quyết của Tòa đối với vụ việc cần giải quyết bao gồm: Ra Bản án thông qua xét xử hay ra quyết định thỏa thuận thông qua phương thức hòa giải4. Tác giả đã giải thích được rằng việc đình chỉ sẽ dẫn đến hậu quả pháp lý đó là làm chấm dứt các thủ tục tố tụng dân sự, nghĩa là Tòa án sẽ chấm dứt việc thực hiện 1 Từ điển tiếng Việt thông dụng, Phạm Lê Liên (chủ biên) năm 2016,NXB Hồng Đức, trang 282. 2Nguyễn Duy Lãm (chủ biên) (1999), Sổ tay thuật ngữ pháp lý thông dụng, Nhà xuất bản Công an nhân dân, trang 134. 3 Tống Công Cường, Tại chí khoa học pháp lý số 4 (41), năm 2007, Đại học Luật TP.

Hồ Chí Minh. 4 Tống Công Cường, Luật tố tụng dân sự Việt nam: Nghiên cứu so sánh, NXB Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh, năm 2007, trang290. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công việc theo trình tự, thủ tục tố tụng quy định của mình để giải quyết vụ việc dân sự.

Tuy nhiên, quan điểm của tác giả Tống Công Cương chưa nêu được đầy đủ về thời gian của việc ngừng lại, chấm dứt hoạt động tố tụng dễ gây khó hiểu và nhầm lẫn với khái niệm Tạm đình chỉ. Đồng thời, cách hiểu về việc ĐCGQVADS là làm chấm dứt hoạt động tố tụng khi có căn cứ luật định mà không cần thông qua xét xử và hòa giải là không đúng. Bởi lẽ, việc đình chỉ giải quyết vụ án có thể được tiến hành ở giai đoạn phúc thẩm, sau khi đã có bản án tại phiên tòa xét xử sơ thẩm hoặc có thể Tòa án ra quyết định đình chỉ ngay tại phiên toà xét xử khi có căn cứ luật định; Ngoài ra, Tòa án ra quyết định đình chỉ trong trường hợp hòa giải thành mà một trong các bên yêu cầu dừng giải quyết vụ án (Ví dụ: Trong vụ án ly hôn, khi Tòa án hòa giải hành vợ chồng đã đoàn tụ thì Tòa án phải ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án). Quan điểm khác thì cho rằng: “Tòa án ngừng việc giải quyết VADS đã thụ lý.Việc đình chỉ giải quyết vụ án có thể được tiến hành ở Tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm”5.

Hay như quan điểm: “ĐCGQVADS là việc Tòa án quyết định ngừng việc giải quyết VADS khi có những căn cứ do pháp luật quy định”6. Các quan điểm này của các tác giả đều nêu lên một khía cạnh khác về bản chất đình chỉ VADS; Thể hiện quan niệm, cách hiểu khác nhau về ĐCGQVADS, tuy không được đầy đủ nhưng cơ bản đã nêu lên nội dung và bản chất về ĐCGQVADS. Bên cạnh đó, quan điểm khác nêu “ ĐCGQVADS là việc Tòa án quyết định ngừng hẳn việc giải quyết VADS đã thụ lý và sau khi quyết định ĐCGQVADS có hiệu lực pháp luật thì về nguyên tắc đương sự không có quyền khởi kiện lại để Tòa án giải quyết vụ án đó nữa. Việc ĐCGQVADS có thể dựa trên cơ sở phát sinh sự kiện làm cho đối tượng của vụ án cần giải quyết ở Tòa án không còn hoặc được suy đoán là không còn tồn tại; VADS đã thụ lý sẽ được giải quyết cùng với các quan hệ pháp luật khác trong một vụ án khác; có sự sai lầm của Tòa án trong việc thụ lý vụ án”7.

Như vậy, có thể thấy cái nhìn, đưa ra quan điểm khá toàn diện và khái quát về ĐCGQVADS. Tác giả đã nêu được toàn 5 Nguyễn Công Bình (chủ biên) (2018), Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam, Trường Đại học luật Hà Nội, Nhà xuất bản Công an nhân dân, trang 274. 6 Thạc sỹ Nguyễn Bích Thảo, Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam, Khoa Luật trường đại học quốc gia Hà Nội, NXB Đại học quốc gia Hà Nội năm 2014, trang 256.Trần Anh Tuấn (Chủ biên) (2017), Bình luận Khoa học bộ luật tố tụng dân sự 2015, NXB Tư pháp, trang 681. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bộ về thẩm quyền, nội dung, căn cứ và hậu quả pháp lý của việc đình chỉ giải quyết vụ án.

Khác với những tác giả nêu trên, thì tác giả Trần Anh Tuấn chỉ ra cụ thể, dễ hiểu hơn về đình chỉ VADS đó là: Thứ nhất, việc ĐCGQVADS thuộc thẩm quyền của cơ quan quan tiến hành tố tụng trực tiếp là Tòa án - cơ quan duy nhất có thẩm quyền này. Bởi Hiến pháp và pháp luật đã quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án đó là cơ quan tư pháp và có nhiệm vụ: “Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp”8. Do đó, Tòa án có chức năng giải quyết các VADS, và trong quá trình giải quyết có đủ căn cứ thì Tòa án buộc ĐCGQVADS. Và tác giả cũng nêu rõ là ĐCGQVADS là “ngừng hẳn” việc giải quyết VADS sau khi đã “thụ lý”.

Đồng thời, trong khái niệm đã nêu rõ được đặc điểm, bản chất của ĐCGQVADS khác với việc tạm đình chỉ là ngừng giải quyết trong một thời gian, khi đủ điều kiện thì tiếp tục giải quyết. Việc ra Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án chỉ được thực hiện kể từ sau khi Tòa án đã thụ lý vụ án vào sổ thụ lý, để phân biệt với những trường hợp khác đó là Tòa án trả lại đơn khởi kiện như trường hợp “Hết thời hạn được thông báo để nộp tiền tạm ứng án phí mà người khởi kiện không nộp hoặc không đến Tòa án làm thủ tục thụ lý vụ án, trừ trường hợp có lý do chính đáng”9 thì Tòa án không đình chỉ được vì chưa thụ lý vụ án hoặc Tòa án chuyển thẩm quyền cho Tòa án khi phát hiện không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án mình. Hơn nữa, Trong khái niệm tác giả nêu khái quát những căn cứ theo luật định để ĐCGQVADS đó là: Sự kiện làm cho đối tượng của vụ án không còn có thể là các sự kiện như đương sự chết mà quyền và nghĩa vụ không được thừa kế do tính chất của quan hệ pháp luật mà Tòa án cần giải quyết (quan hệ nhân thân, quan hệ cấp dưỡng); Sự việc đã được giải quyết bằng bản án , quyết định có hiệu lực pháp luật; người có nghĩa vụ chết nhưng không để lại di sản thừa kế; Đương sự là cơ quan, tổ chức đã bị giải thể, bị tuyên bố phá sản mà không có chủ thể kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng; Chủ thể khởi kiện đã rút toàn bộ yêu cầu khởi kiện; Các đương sự tự hòa giải. Sự kiện dẫn tới suy đoán đối tượng của vụ án không còn tồn tại là trường hợp nguyên đơn được coi như là từ bỏ yêu cầu khởi kiện của VADS do được triệu tập lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng.

Sự kiện dẫn tới quan hệ pháp luật là đối tượng của VADS đã được thụ lý 8 Xem tại Khoản 1 Điều 102 Hiến pháp năm 2013. 9 Xem tại điểm d khoản 1 Điều 192, Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sẽ được giải quyết cùng với quan hệ pháp luật khác trong một vụ án khác là trường hợp đã có quyết định của Tòa án mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã mà một bên đương sự trong VADS mà việc giải quyết vụ án này có liên quan đến nghĩa vụ, tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã đó. Việc kiện yêu cầu thanh toán hay thực hiện nghĩa vụ tài sản mà Tòa án thụ lý sẽ được giải quyết trong vụ án về giải quyết yêu cầu phá sản cùng với các chủ nợ khác để đảm bảo quyền lợi của các chủ nợ.

Có sự sai lầm của Tòa án trong việc thụ lý vụ án là trường hợp Tòa án đã thụ lý vụ án mặc dù không thỏa mãn các điều kiện thụ lý mà pháp luật quy định, nhưng vì một lý do nào đó mà Tòa án vẫn thụ lý để sửa chữa những sai sót này thì Tòa án ra quyết định ĐCGQVADS. Và một điểm mới đó là hậu quả của việc ĐCGQVADS ngoài việc chấm dứt việc xem xét, quyết định về toàn bộ các quan hệ pháp luật cần phải giải quyết trong vụ án theo thủ tục tố tụng thì còn hậu quả pháp lý nữa là các đương sự trong vụ án không có quyền khởi kiện lại yêu cầu Tòa án giải quyết lại vụ án đó nữa; Tuy nhiên, ngoại trừ những trường hợp khác mà pháp luật có quy định thì đều có quyền khởi kiện lại10. Trên là những quan điểm, cách hiểu trên nhiều phương diện, góc độ khác nhau của các nhà Luật gia trong quá trình nghiên cứu góp phần hoàn thiện pháp luật. Các nhà luật gia đã nêu lên được đầy đủ về khái niệm ĐCGQVADS.