Luận án: Pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam (2019)

Pháp luật về quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tìm hiểu chi tiết.

• Tác giả: Trần Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: Nông Quốc Bình
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Điều Chỉnh Quan Hệ Lao Động Của Người Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam Trong Thời Kỳ Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• 3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
• 5. Những đóng góp mới của luận án
• 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu về pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu tại nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu về pháp luật điều chỉnh người lao động nước ngoài
• 1.1.3. Các nghiên cứu về xác định pháp luật điều chỉnh hợp đồng lao động của người lao động nước ngoài
• 1.1.4. Các nghiên cứu về xu hướng hợp tác và tác động của hội nhập kinh tế khu vực ASEAN đến các quốc gia thành viên
• 1.1.5. Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.1.6. Các nghiên cứu về quản lý người lao động nước ngoài
• 1.1.7. Các nghiên cứu về hợp đồng lao động của người lao động nước ngoài
• 1.2. Các nghiên cứu về hợp tác quốc tế về lao động của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.3. Một số nhận xét, đánh giá các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu của luận án
• 1.5. Những kết quả nghiên cứu được luận án kế thừa và những vấn đề cần được giải quyết trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Khái niệm người lao động nước ngoài và quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.1.1. Khái niệm người lao động nước ngoài. Định nghĩa người lao động nước ngoài
• 2.1.2. Phân loại người lao động nước ngoài
• 2.1.3. Khái niệm quan hệ lao động với người lao động nước ngoài
• 2.1.4. Định nghĩa quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.1.5. Đặc trưng của quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.2.1. Vai trò của pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2.2. Các nguồn luật chủ yếu điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.2.2.1. Pháp luật quốc tế
• 2.2.2.2. Pháp luật quốc gia
• 2.2.3. Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động với người lao động nước ngoài
• 2.2.3.1. Nguyên tắc không phân biệt đối xử
• 2.2.3.2. Nguyên tắc đối xử quốc gia
• 2.2.3.3. Nguyên tắc đảm bảo và tôn trọng sự thỏa thuận hợp pháp của các bên trong quan hệ lao động
• 2.2.3.4. Nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động
• 2.2.4. Nội dung pháp lý cơ bản của pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động với người lao động nước ngoài tại các quốc gia trên thế giới
• 2.2.4.1. Thiết lập quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.2.4.2. Thực hiện quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.2.4.3. Chấm dứt quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.2.4.4. Quản lý nhà nước đối với quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.3. Xung đột pháp luật và phương pháp giải quyết xung đột pháp luật trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.3.1. Hiện tượng xung đột pháp luật trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 2.3.2. Phương pháp giải quyết xung đột pháp luật trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Quy định trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên
• 3.1.1. Quy định về quyền lao động cơ bản và bảo vệ người lao động nước ngoài
• 3.1.2. Quy định về xác định pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động trong các hiệp định tương trợ tư pháp
• 3.1.3. Quy định về hình thức làm việc của người lao động nước ngoài
• 3.1.4. Quy định về quyền được nhận văn bằng và trình độ chuyên môn của người lao động nước ngoài mang quốc tịch của các quốc gia ASEAN
• 3.1.5. Quy định điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động và người lao động nước ngoài trong các hiệp định hợp tác lao động
• 3.2. Quy định của pháp luật Việt Nam
• 3.2.1. Quy định điều chỉnh thiết lập quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.1.1. Điều kiện đối với người lao động nước ngoài
• 3.2.1.2. Điều kiện đối với người sử dụng người lao động nước ngoài
• 3.2.1.3. Hình thức làm việc của người lao động nước ngoài
• 3.2.1.4. Thủ tục tuyển dụng người lao động nước ngoài
• 3.2.2. Quy định điều chỉnh thực hiện quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.2.1. Hiệu lực của hợp đồng lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.2.2. Hợp đồng lao động của người lao động nước ngoài vô hiệu
• 3.2.2.3. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.2.4. Hình thức và ngôn ngữ hợp đồng lao động với người lao động nước ngoài
• 3.2.3. Quy định điều chỉnh thay đổi, tạm hoãn, chấm dứt quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.3.1. Thay đổi quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.3.2. Tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động với người lao động nước ngoài
• 3.2.3.3. Chấm dứt quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.4. Quy định xác định pháp luật áp dụng cho quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.4.1. Xác định pháp luật áp dụng cho quan hệ lao động của người lao động nước ngoài theo sự thỏa thuận của các bên trong hợp đồng lao động
• 3.2.4.2. Xác định pháp luật áp dụng cho quan hệ lao động của người lao động nước ngoài khi không có sự thỏa thuận của các bên trong hợp đồng lao động
• 3.2.4.3. Hạn chế sự thỏa thuận của các bên lựa chọn pháp luật áp dụng cho quan hệ lao động của người lao động nước ngoài để bảo vệ người lao động
• 3.2.5. Giải quyết tranh chấp lao động cá nhân trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.5.1. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động cá nhân trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.5.2. Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động cá nhân trong quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.6. Quy định về quản lý quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 3.2.6.1. Giấy phép lao động
• 3.2.6.2. Trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc quản lý người lao động nước ngoài
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ LAO ĐỘNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Tình hình thực hiện pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam
• 4.1.1. Nhận xét một số bất cập trong các quy định điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài
• 4.1.2. Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam
• 4.1.2.1. Về việc cấp giấy phép lao động
• 4.1.2.2. Về số lượng, chất lượng của người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam
• 4.1.2.3. Về việc ký kết và thực hiện hợp đồng lao động với NLĐ nước ngoài
• 4.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam và nâng cao hiệu quả thực hiện
• 4.2.1. Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam
• 4.2.1.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật
• 4.2.1.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật
• 4.2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Chỉnh Quan Hệ Lao Động Của Người Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, điều này đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho người lao động nước ngoài. Việc điều chỉnh quan hệ lao động của họ là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Các quy định pháp luật hiện hành cần được xem xét và cải thiện để phù hợp với thực tiễn. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động nước ngoài mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái Niệm Về Người Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam

Người lao động nước ngoài là những cá nhân không mang quốc tịch Việt Nam, làm việc tại các doanh nghiệp trong nước. Họ đóng góp vào sự phát triển kinh tế và giúp lấp đầy khoảng trống trong thị trường lao động. Việc hiểu rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của họ là rất cần thiết.

1.2. Tình Hình Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam

Sự gia tăng người lao động nước ngoài tại Việt Nam đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Tuy nhiên, cũng xuất hiện nhiều vấn đề như xung đột pháp luật và quyền lợi chưa được bảo vệ đầy đủ. Cần có các biện pháp để quản lý và điều chỉnh hiệu quả hơn.

II. Những Thách Thức Trong Điều Chỉnh Quan Hệ Lao Động Của Người Lao Động Nước Ngoài

Việc điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành còn thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng kịp thời với nhu cầu thực tế. Điều này dẫn đến nhiều vấn đề trong việc thực hiện quyền lợi của họ.

2.1. Thiếu Đồng Bộ Trong Các Quy Định Pháp Luật

Nhiều quy định pháp luật hiện hành còn chồng chéo và thiếu rõ ràng, gây khó khăn cho người lao động nước ngoài trong việc thực hiện quyền lợi của mình. Cần có sự thống nhất và đồng bộ trong các văn bản pháp luật.

2.2. Vấn Đề Bảo Vệ Quyền Lợi Của Người Lao Động Nước Ngoài

Mặc dù có nhiều quy định bảo vệ quyền lợi của người lao động nước ngoài, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Việc thực thi các quy định này chưa hiệu quả, dẫn đến tình trạng người lao động bị xâm phạm quyền lợi.

III. Phương Pháp Cải Thiện Điều Chỉnh Quan Hệ Lao Động Của Người Lao Động Nước Ngoài

Để cải thiện quan hệ lao động của người lao động nước ngoài, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường quản lý nhà nước là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của họ.

3.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Lao Động Nước Ngoài

Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. Việc này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động nước ngoài và tạo điều kiện thuận lợi cho họ làm việc tại Việt Nam.

3.2. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Đối Với Lao Động Nước Ngoài

Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với người lao động nước ngoài. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của họ mà còn đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Quan Hệ Lao Động Của Người Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam

Việc áp dụng các quy định pháp luật về quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho họ.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quan Hệ Lao Động Nước Ngoài

Nghiên cứu cho thấy người lao động nước ngoài đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế. Họ không chỉ lấp đầy khoảng trống trong thị trường lao động mà còn mang lại nhiều giá trị gia tăng cho doanh nghiệp.

4.2. Những Bất Cập Trong Thực Tiễn Ứng Dụng

Mặc dù có nhiều quy định, nhưng việc thực thi vẫn còn nhiều bất cập. Cần có các biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, đảm bảo quyền lợi cho người lao động nước ngoài.

V. Kết Luận Về Điều Chỉnh Quan Hệ Lao Động Của Người Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam

Việc điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Cần có các giải pháp đồng bộ để bảo vệ quyền lợi của họ và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

5.1. Tương Lai Của Quan Hệ Lao Động Nước Ngoài Tại Việt Nam

Trong tương lai, việc điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài sẽ tiếp tục được cải thiện. Cần có sự quan tâm hơn từ phía nhà nước và các cơ quan chức năng.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình hiện tại. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động nước ngoài mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế" được tác giả Trần Thúy Hằng thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội (Bộ Giáo dục và Đào tạo – Bộ Tư pháp) năm 2019, thuộc chuyên ngành Luật quốc tế (mã số: 9 38 01 08), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nông Quốc Bình và TS. Đỗ Ngân Bình.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và các chính sách khuyến khích di cư đã thúc đẩy sự dịch chuyển lao động xuyên biên giới. Đối với quốc gia tiếp nhận, việc tuyển dụng người lao động (NLĐ) nước ngoài mang tính hai mặt: vừa bù đắp sự thiếu hụt nhân lực, nâng cao năng suất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiếp nhận công nghệ mới; vừa tiềm ẩn nguy cơ làm giảm cơ hội việc làm lương cao của lao động bản địa, tạo khác biệt văn hóa và rủi ro xã hội.

Tại Việt Nam, từ chủ trương tiếp nhận lao động kỹ thuật cao theo Điều 16 Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, hệ thống pháp luật dần hình thành qua Nghị định 233/HĐBT (1990), Thông tư 19LĐTBXH/TT (1990), Bộ luật Lao động (BLLĐ) năm 1994 và BLLĐ năm 2012 (Mục 3 Chương XI, từ Điều 169 đến 175) cùng Nghị định số 11/2016/NĐ-CP và Thông tư số 40/2016/TT-BLĐTBXH. Năm 2016, Việt Nam xếp thứ 19 thế giới và thứ 2 khu vực Đông Nam Á về môi trường làm việc cho NLĐ nước ngoài; 35% NLĐ nước ngoài đánh giá thu nhập tại Việt Nam cao hơn quê nhà, cùng các lý do đến làm việc gồm tìm kiếm thách thức mới (46%), điều chuyển nội bộ (26%) và chất lượng cuộc sống (24%).

Tuy nhiên, trong khi các nước như Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc, Malaysia coi sử dụng lao động nước ngoài là chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam chủ yếu xem đây là giải pháp thay thế tạm thời khi lao động trong nước chưa đáp ứng được. Các quy định pháp luật còn ít, đơn giản, chồng chéo, hiệu lực thi hành chưa cao; xuất hiện tình trạng buông lỏng quản lý dẫn đến lao động bất hợp pháp tại một số địa phương (Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Tĩnh). Do đó, việc nghiên cứu toàn diện khung pháp lý điều chỉnh quan hệ lao động (QHLĐ) của NLĐ nước ngoài dưới góc độ kết hợp Luật lao động và Tư pháp quốc tế là khoảng trống khoa học cần giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật điều chỉnh QHLĐ của NLĐ nước ngoài tại Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Để đạt được mục tiêu trên, luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích khái niệm NLĐ nước ngoài trong các điều ước quốc tế và pháp luật Việt Nam nhằm xác lập định nghĩa phù hợp.
2. Xây dựng khái niệm QHLĐ và chỉ rõ các đặc trưng cơ bản của QHLĐ của NLĐ nước ngoài.
3. Làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng: nguyên tắc điều chỉnh, hiện tượng và phương pháp giải quyết xung đột pháp luật, vai trò của pháp luật và nội dung pháp lý cơ bản của việc điều chỉnh QHLĐ có yếu tố nước ngoài.
4. Đánh giá thực trạng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các quy định pháp luật Việt Nam điều chỉnh việc thiết lập, thực hiện, thay đổi, tạm hoãn, chấm dứt QHLĐ, giải quyết tranh chấp lao động cá nhân và quản lý nhà nước; phân tích bất cập trong thực tiễn áp dụng.
5. Đề xuất các quan điểm, định hướng, kiến nghị lập pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, các bản án của Tòa án Việt Nam giải quyết tranh chấp lao động cá nhân của NLĐ nước ngoài; đồng thời so sánh với các công ước, khuyến nghị quốc tế (LHQ, ILO mà Việt Nam chưa là thành viên), án lệ và pháp luật của một số quốc gia (Hoa Kỳ, EU, Đức, Pháp, Anh, Estonia, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nam Phi, các nước Mỹ La-tinh).
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án giới hạn nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam điều chỉnh QHLĐ cá nhân của NLĐ nước ngoài làm việc tại Việt Nam.
• Các nội dung không thuộc phạm vi nghiên cứu: NLĐ nước ngoài là người không quốc tịch làm việc tại Việt Nam; thuê lại lao động là NLĐ nước ngoài; HĐLĐ đối với NLĐ nước ngoài trong từng lĩnh vực công việc đặc thù; đưa hoặc cử NLĐ nước ngoài ra nước ngoài làm việc theo HĐLĐ; hạn chế quyền tự do hành nghề của NLĐ nước ngoài sau khi chấm dứt QHLĐ; QHLĐ tập thể của NLĐ nước ngoài; QHLĐ của NLĐ nước ngoài được thực hiện ngoài lãnh thổ Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trước đây thành các nhóm chủ đề trong và ngoài nước:

Nhóm chủ đề	Công trình / Tác giả tiêu biểu	Nội dung và trọng tâm phân tích
Pháp luật điều chỉnh NLĐ nước ngoài tại nước ngoài	Council on Foreign Relations (2009), sách America's Advantage, IOM (27 nước EU), ILO - ADBI - OECD (2016), Maria Vasil'yeva (Mỹ, Đức, Estonia), bài viết về Nhật Bản	Bất cập kiểm soát nhập cư; điều kiện cấp phép làm việc ngoại khối EU; so sánh mô hình quản lý tiền kiểm (Nhật Bản, Hàn Quốc) và hậu kiểm (Singapore); nguyên tắc chọn lọc và hội nhập
Xác định pháp luật điều chỉnh HĐLĐ (Tư pháp quốc tế)	Morgenstern Felice (1984), Grušić Uglješa (2015), Maria-Agnès Sabirau-Pérez (2000), Emmely de Haan (1992), K Calitz	Quy phạm xung đột trong QHLĐ quốc tế; tự do chọn luật và giới hạn bảo vệ NLĐ; Quy chế Rome I và điều khoản ngoại lệ tại tòa án Đức, Hà Lan; áp dụng hiến pháp bảo vệ NLĐ tại Nam Phi qua các án lệ Moslemany, Parry, Kleynhans
Tác động hội nhập kinh tế ASEAN	Các ấn phẩm của ADB/ILO (2015), Plummer M. (2014), Yue C. (2011), Jurje & Lavenex (2015), Huelser & Heal	Tác động của AEC, AFTA và mô hình CGE lên thị trường lao động; dịch chuyển tự do lao động có kỹ năng qua các thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA)
Quản lý NLĐ nước ngoài tại Việt Nam	Nguyễn Thị Lan Hương (2014), Phan Huy Đường (2012), Trần Thu Hiền (2011), Bùi Thanh Tùng (2012), Cao Văn Sâm & Ngô Vân Hoài (2013), Nguyễn Thị Thu Hương & Nguyễn Thị Bích Thúy (2013), Cao Nhất Linh, Lưu Bình Nhưỡng	Đánh giá quy mô lao động ngoại nhập; kinh nghiệm quản lý lao động trình độ cao của Singapore; thực trạng thanh tra, kiểm tra; điều kiện cấp phép lao động theo các văn bản trước năm 2013
Hợp đồng lao động và hội nhập quốc tế tại Việt Nam	Nguyễn Thu Ba (2017), Nguyễn Hữu Chí (2003, 2013), Đỗ Quỳnh Chi (2005), Hoàng Xuân Hòa (2006), Lê Quang Trung (2005, 2007), Nguyễn Mạnh Cường (2005)	Lý luận và thực tiễn HĐLĐ; di chuyển thể nhân trong cam kết WTO; làn sóng dịch chuyển lao động toàn cầu và hoàn thiện tiêu chuẩn lao động

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình trước đây tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận vấn đề dưới góc độ quản lý hành chính nhà nước hoặc chỉ phân tích HĐLĐ thuần túy dưới góc độ luật lao động trong nước. Luận án của Nguyễn Thu Ba (2017) chưa đi sâu vào cơ chế xác định pháp luật áp dụng cho HĐLĐ theo BLLĐ năm 2012, Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 và các điều ước quốc tế. Luận án của Trần Thúy Hằng giải quyết khoảng trống này bằng cách phân tích toàn diện QHLĐ của NLĐ nước ngoài vừa với tư cách là quan hệ pháp luật lao động, vừa là quan hệ thuộc đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế (chứa đựng yếu tố xung đột pháp luật và quy phạm thực chất).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Học thuyết nền tảng: Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật.
• Quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước:
  • Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 2011–2020 và Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng XI về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
  • Nghị quyết số 48-NQ/TW (24/5/2005) của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020.
  • Nghị quyết số 49-NQ/TW (02/6/2005) của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
  • Nghị quyết số 06-NQ/TW (05/11/2016) của Hội nghị Trung ương 4 Khóa XII về thực hiện hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế khi tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
  • Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước các giai đoạn 2001–2010 và 2010–2020 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐTBXH).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án thuộc dạng nghiên cứu định tính khoa học pháp lý, kết hợp đa phương pháp:

• Phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý: Phân tích, giải thích các thuật ngữ, khái niệm pháp lý trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật thực định.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quan điểm học thuật; so sánh quy định pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ; so sánh luật thực định Việt Nam với pháp luật các quốc gia và các công ước của ILO, Liên hợp quốc.
• Phương pháp phân tích và chứng minh: Phân tích các cấu thành pháp lý, sử dụng dẫn chứng từ quy định, báo cáo điều tra nhu cầu lao động, các số liệu và bản án thực tế để minh chứng luận điểm.
• Phương pháp tổng hợp và dự báo khoa học: Đánh giá số liệu thực tiễn để rút ra kết luận khoa học và đề xuất các định hướng hoàn thiện khung pháp luật.

Nguồn dữ liệu và tư liệu

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam (Luật Đầu tư nước ngoài 1987, BLLĐ 1994, BLLĐ 2012, BLDS 2015, Nghị định 11/2016/NĐ-CP, Thông tư 40/2016/TT-BLĐTBXH...).
• Điều ước quốc tế: Công ước ILO, ICRMW 1990, Quy chế Rome I của EU, các Hiệp định thương mại tự do (FTA), Hiệp định công nhận lẫn nhau (MRA) trong khuôn khổ Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC).
• Hệ thống án lệ quốc tế (các án lệ của Tòa án Anh: Lane v Shire Roofing Company, Stevenson v MacDonald & Evans, Market Investigations Ltd v Minister of Social Security, Nethermere Ltd v Gardiner, Allen v Hounga, Kurumuth v NHS Trust; án lệ của Pháp và phán quyết số 5 AZR 149/82 của Tòa Lao động Liên bang Đức; án lệ của Nam Phi) và các bản án thực tế tại TAND các cấp ở Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương này phân tích lịch sử nghiên cứu về pháp luật quản lý NLĐ nước ngoài, hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài và xu hướng hội nhập quốc tế. Tác giả chỉ ra các điểm đồng thuận trong học thuật quốc tế về việc cần thiết lập cơ chế cân bằng giữa nhu cầu thu hút nhân lực và bảo hộ thị trường việc làm nội địa. Đồng thời, chương 1 xác lập tính độc lập của luận án khi đặt QHLĐ của NLĐ nước ngoài vào mối giao thoa giữa pháp luật lao động và tư pháp quốc tế, phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi, bổ sung quy định pháp lý tại Việt Nam.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về quan hệ lao động của người lao động nước ngoài và pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm và khung lý thuyết nền tảng:

• Khái niệm và phân loại NLĐ nước ngoài: Phân tích quy định của các nước, tiêu biểu như pháp luật Hoa Kỳ theo Luật Nhập cư và Quốc tịch (INA) với các tiêu chí hạn ngạch (mỗi quốc gia không quá 7% tổng số nhập cư thường trú hằng năm; phân bổ 50.000 thị thực đa dạng theo Điều 203(c)), phân chia thường trú nhân (cấp thẻ xanh Form I-55, visa EB-1 đến EB-5) và tạm trú nhân (các visa F-1, B-1, L, P; quy định trục xuất cấm nhập cảnh 3 năm nếu cư trú bất hợp pháp từ 180 ngày, cấm 10 năm nếu từ 365 ngày).
• Khái niệm QHLĐ của NLĐ nước ngoài: Tác giả đề xuất định nghĩa: "Quan hệ lao động của người lao động nước ngoài là quan hệ lao động phát sinh giữa người lao động nước ngoài và người sử dụng lao động, trong đó người lao động nước ngoài được thuê mướn, thực hiện công việc dưới sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động để được trả lương."
• Ba dấu hiệu xác định: Chủ thể (NLĐ nước ngoài và NSDLĐ), Khách thể (sức lao động), Mối quan hệ pháp lý (sự phụ thuộc pháp lý - legal subordination và phụ thuộc kinh tế - economic dependency). Luận án nhấn mạnh nguyên tắc ưu tiên tình tiết (primacy of fact). Qua phân tích án lệ Anh (Allen v Hounga, Kurumuth v NHS Trust), luận án khẳng định việc thiếu giấy phép lao động không làm mất đi bản chất của quan hệ lao động thực tế, dù quyền lợi của NLĐ bất hợp pháp bị hạn chế hơn.
• Đặc trưng pháp lý:
  1. Chủ thể mang yếu tố nước ngoài, khiến quan hệ này là đối tượng điều chỉnh của cả Luật Lao động và Tư pháp quốc tế (áp dụng quy phạm xung đột và quy phạm thực chất).
  2. Khách thể chịu sự chi phối của thị trường lao động quốc tế về tiền lương và phân công lao động (bổ sung lao động cho các công việc 3D – dirty, dangerous, difficult hoặc cung ứng nhân lực kỹ thuật cao tức thì).
  3. Căn cứ phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ dựa trên HĐLĐ gắn với các giới hạn đặc thù của tư pháp quốc tế (thời hạn, số lần ký kết, giấy phép).
• Nguyên tắc điều chỉnh và xung đột pháp luật: Bốn nguyên tắc trụ cột gồm không phân biệt đối xử, đối xử quốc gia, tôn trọng sự thỏa thuận hợp pháp, và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của NSDLĐ. Đồng thời phân tích phương pháp giải quyết xung đột luật áp dụng cho HĐLĐ (thỏa thuận chọn luật và các ngoại lệ bảo vệ NLĐ như Điều 8 Quy chế Rome I).

Chương 3: Thực trạng pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam

Chương này đánh giá hệ thống quy định thực định:

• Điều ước quốc tế: Phân tích cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ ILO, các hiệp định thương mại tự do, hiệp định tương trợ tư pháp, các thỏa thuận MRA trong AEC về việc công nhận trình độ chuyên môn của 8 nhóm ngành nghề.
• Pháp luật Việt Nam:
  • Thiết lập QHLĐ: Điều kiện đối với NLĐ nước ngoài (đủ 18 tuổi, năng lực hành vi dân sự, chuyên môn kỹ thuật, sức khỏe, không có tiền án tiền sự, có GPLĐ); điều kiện đối với NSDLĐ (phải giải trình nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh phê duyệt); các hình thức làm việc và thủ tục cấp GPLĐ.
  • Thực hiện QHLĐ: Hiệu lực và tính vô hiệu của HĐLĐ; ngôn ngữ hợp đồng; quyền và nghĩa vụ của các bên.
  • Thay đổi, tạm hoãn, chấm dứt QHLĐ: Các căn cứ chấm dứt HĐLĐ gắn liền với việc hết hiệu lực của GPLĐ hoặc bị trục xuất.
  • Xác định pháp luật áp dụng: Phân tích sự chưa thống nhất giữa nguyên tắc tự do thỏa thuận chọn luật tại BLDS 2015 với tính chất bắt buộc tuân thủ pháp luật lao động sở tại theo BLLĐ 2012.
  • Giải quyết tranh chấp và quản lý nhà nước: Thẩm quyền của TAND trong giải quyết tranh chấp lao động cá nhân có yếu tố nước ngoài; vai trò quản lý của Bộ LĐTBXH, Sở LĐTBXH và các cơ quan hữu quan.

Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của người lao động nước ngoài tại Việt Nam

Chương này tập trung vào các nội dung:

• Đánh giá thực tiễn thi hành: Chỉ ra các hạn chế trong thủ tục cấp, gia hạn GPLĐ; tình trạng hồ sơ chứng minh kinh nghiệm làm việc chuyên gia chưa sát thực tế; hiện tượng NLĐ nước ngoài làm việc không đúng nội dung giấy phép; công tác thanh tra, kiểm tra còn hạn chế về tần suất và chế tài.
• Định hướng và giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật:
  • Hoàn thiện các tiêu chí xác định chuyên gia, lao động kỹ thuật nước ngoài phù hợp với chuẩn mực quốc tế và cam kết MRA trong AEC.
  • Xây dựng quy tắc xung đột pháp luật minh thị, rõ ràng đối với HĐLĐ có yếu tố nước ngoài, giới hạn phạm vi chọn luật nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn lao động tối thiểu của Việt Nam.
  • Đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng tăng cường cơ chế hậu kiểm.
• Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện: Tăng cường phối hợp liên ngành giữa ngành LĐTBXH, công an quản lý xuất nhập cảnh và chính quyền địa phương; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về lao động nước ngoài; nâng cao năng lực đội ngũ thanh tra lao động và thẩm phán giải quyết tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án chỉ ra ba đóng góp khoa học mới cơ bản:

1. Về mặt lý luận: Xây dựng định nghĩa khoa học về NLĐ nước ngoài và QHLĐ của NLĐ nước ngoài tại Việt Nam; hệ thống hóa ba dấu hiệu nhận diện và các đặc trưng cơ bản của QHLĐ có yếu tố nước ngoài; làm sáng tỏ mối quan hệ giữa quy phạm xung đột và quy phạm thực chất trong điều chỉnh hợp đồng lao động quốc tế.
2. Về mặt thực tiễn pháp lý: Phân tích toàn diện hệ thống quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành trong mối tương quan với các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia; chỉ rõ các bất cập trong việc áp dụng BLLĐ năm 2012, BLDS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn qua việc bình luận các bản án tranh chấp lao động thực tế tại Tòa án.
3. Về mặt chính sách và lập pháp: Rút ra các bài học kinh nghiệm quản lý từ các quốc gia trên thế giới (mô hình hậu kiểm của Singapore, phân loại quản lý theo thị thực của Hoa Kỳ, giải quyết xung đột luật theo Quy chế Rome I); đề xuất định hướng chính sách chuyển từ coi lao động nước ngoài là "biện pháp thay thế tạm thời" sang "chính sách thu hút nhân tài và bổ sung nguồn nhân lực có kỹ năng", đi kèm các giải pháp lập pháp và nâng cao hiệu lực thanh tra, quản lý nhà nước.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ vào phạm vi nghiên cứu do tác giả xác định, các nội dung sau chưa được phân tích sâu trong luận án và là hướng mở cho các nghiên cứu tiếp theo:

• Địa vị pháp lý và việc điều chỉnh lao động đối với người không quốc tịch làm việc tại Việt Nam.
• Cơ chế pháp lý về việc cho thuê lại lao động là NLĐ nước ngoài.
• Quy chế pháp lý đối với HĐLĐ của NLĐ nước ngoài trong các ngành nghề, lĩnh vực đặc thù (nghệ thuật, thể thao chuyên nghiệp, hàng không).
• Hoạt động phái cử hoặc đưa NLĐ nước ngoài từ Việt Nam ra nước ngoài làm việc theo HĐLĐ.
• Thỏa thuận hạn chế quyền tự do hành nghề và bảo mật thông tin của NLĐ nước ngoài sau khi chấm dứt quan hệ lao động.
• Quan hệ lao động tập thể (công đoàn, thương lượng tập thể) của NLĐ nước ngoài tại Việt Nam.
• Quan hệ lao động của NLĐ nước ngoài được thực hiện ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng chịu sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tư pháp, Bộ LĐTBXH, Tòa án nhân dân): Tham khảo trong quá trình sửa đổi Bộ luật Lao động, hoàn thiện quy định về tư pháp quốc tế, hoàn thiện quy trình cấp GPLĐ và nâng cao nghiệp vụ xét xử tranh chấp lao động cá nhân có yếu tố nước ngoài.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh: Sử dụng trong giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu các môn Luật Lao động, Tư pháp quốc tế, Luật Quốc tế tại các trường đại học đào tạo luật và khoa học xã hội.
• Doanh nghiệp và người lao động: Giúp người sử dụng lao động nắm vững trình tự, thủ tục tuyển dụng, ký kết HĐLĐ hợp pháp; giúp NLĐ nước ngoài hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý khi tham gia thị trường lao động tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa quan hệ lao động của người lao động nước ngoài như thế nào?

Theo tác giả, quan hệ lao động của NLĐ nước ngoài tại Việt Nam là quan hệ lao động phát sinh giữa người lao động nước ngoài và người sử dụng lao động, trong đó NLĐ nước ngoài được thuê mướn, thực hiện công việc dưới sự quản lý, điều hành của NSDLĐ để được trả lương. Định nghĩa này dựa trên ba yếu tố cấu thành: chủ thể, khách thể và mối quan hệ phụ thuộc pháp lý – phụ thuộc kinh tế giữa NLĐ và NSDLĐ.

2. Sự khác biệt căn bản giữa quan hệ lao động của NLĐ nước ngoài và quan hệ lao động thông thường là gì?

Điểm khác biệt căn bản là chủ thể có yếu tố nước ngoài (NLĐ không mang quốc tịch nước sở tại), làm cho quan hệ này vừa chịu sự điều chỉnh của Luật Lao động vừa là đối tượng của Tư pháp quốc tế (áp dụng cả quy phạm xung đột và quy phạm thực chất). Ngoài ra, khách thể (giá cả sức lao động) chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cung – cầu trên thị trường lao động quốc tế và phân công lao động toàn cầu.

3. Việc không có giấy phép lao động (lao động bất hợp pháp) có làm triệt tiêu sự tồn tại của quan hệ lao động không?

Theo luận án, dựa trên nguyên tắc ưu tiên tình tiết (primacy of fact) và kinh nghiệm án lệ quốc tế (như các vụ Allen v Hounga, Kurumuth v NHS Trust tại Anh), việc vi phạm quy định cấp phép làm cho hợp đồng bất hợp pháp, nhưng quan hệ thực tế giữa các bên vẫn mang bản chất thuê mướn sức lao động trả lương. NLĐ bất hợp pháp vẫn có thể được pháp luật bảo vệ ở một số quyền cơ bản (như chống phân biệt đối xử), dù phạm vi quyền lợi bị hạn chế so với lao động hợp pháp.

4. Bất cập lớn nhất trong chính sách tiếp nhận NLĐ nước ngoài tại Việt Nam được luận án chỉ ra là gì?

Việt Nam mới chỉ coi việc sử dụng lao động nước ngoài là biện pháp thay thế tạm thời khi lao động trong nước chưa đáp ứng được, chưa xây dựng thành một chiến lược chủ động thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao như Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản; đồng thời hệ thống quy định còn phân tán, chồng chéo và hiệu lực quản lý thực tế chưa cao.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thúy Hằng là công trình nghiên cứu hệ thống về pháp luật điều chỉnh quan hệ lao động của NLĐ nước ngoài tại Việt Nam dưới lăng kính kết hợp giữa Luật Lao động và Tư pháp quốc tế. Tác giả đã làm rõ các cơ sở lý luận, chỉ ra bản chất và các đặc trưng pháp lý của QHLĐ có yếu tố nước ngoài, đồng thời phân tích thực trạng văn bản và thực tiễn thi hành tại Việt Nam qua các bản án và số liệu cụ thể. Các đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong luận án cung cấp cơ sở khoa học giá trị phục vụ quá trình hoàn thiện thể chế pháp lý lao động trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 là những phân tích về các quy định trong các điều ước quốc tế do Liên hợp quốc và Tổ chức lao động quốc tế (ILO) khởi xướng liên quan đến bảo vệ NLĐ di cư, qua đó, tác giả đã chỉ ra những hạn chế trong các quy định của luật quốc tế hiện nay liên quan đến vấn đề này. Một là, những khoảng trống pháp lý trong việc bảo vệ NLĐ di cư tạm thời, NLĐ di cư là phụ nữ, NLĐ di cư bất hợp pháp và những khó khăn trong việc thông qua các công ước của Liên hợp quốc và ILO về NLĐ di cư. Hai là, những quy định chồng chéo giữa các quy định của Liên hợp quốc và ILO, bao gồm những quy định về thuật ngữ, thành viên gia đình, các đối tượng NLĐ di cư đặc biệt như NLĐ thời vụ, NLĐ lưu động, NLĐ dự án, NLĐ làm các công việc cụ thể. Trong chương 2, tác giả đã phân tích Chương trình lao động nước ngoài tạm thời (TFWPs) của Mỹ và Đức, từ đó, rút ra một số kinh nghiệm từ những chương trình này, đồng thời đề xuất một số kiến nghị tăng cường những biện pháp bảo vệ NLĐ di cư.

Chương 3 là những phân tích về các quy định trong pháp luật Estonia về bảo vệ NLĐ di cư được ghi nhận trong Luật Công dân Liên minh Châu Âu, Luật về Người nước ngoài, Luật Hợp đồng lao động của người nước ngoài của Cộng hòa Estonia cùng những quy định trong các điều ước quốc tế song phương mà Estonia đã ký kết, đồng thời, tác giả đã phân tích những nội dung chưa tương thích giữa các điều ước quốc tế này với pháp luật của Estonia. Một bài viết khác cũng đề cập đến pháp luật các nước điều chỉnh NLĐ nước ngoài là “Labor law and policy issues relating to foreign workers in Japan”, tạm dịch là “Những vấn đề về pháp luật và chính sách lao động liên quan đến người lao động nước ngoài tại Nhật Bản”. Phần đầu bài viết là những phân tích về hai nguyên tắc làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách, pháp luật đối với lao động nước ngoài tại Nhật là nguyên tắc chọn lọc và 12 nguyên tắc hội nhập. Theo đó, nguyên tắc chọn lọc được hiểu là người di cư đến một quốc gia khác không được tự do, thay vì đó, quốc gia có quyền thực hiện sự chọn lọc khi cho phép hoặc không cho phép người nước ngoài nhập cảnh vào lãnh thổ nước mình; nguyên tắc hội nhập được hiểu là người nước ngoài được nhập cảnh và cư trú trên lãnh thổ quốc gia được điều chỉnh bằng những quy định thích hợp của pháp luật quốc gia mà không có sự phân biệt đối xử với công dân nước sở tại.

Trong phần thứ hai của bài viết, tác giả đã phân tích những nội dung cơ bản của Luật Kiểm soát nhập cư và mối quan hệ giữa những quy định của luật này với NLĐ nước ngoài. Phần cuối bài viết là một số đề xuất nhằm hoàn thiện chính sách, pháp luật Nhật Bản từ kinh nghiệm của Mỹ, gồm hệ thống thị thực, các vấn đề về chương trình lao động. Các nghiên cứu về xác định pháp luật điều chỉnh hợp đồng lao động của người lao động nước ngoài Nghiên cứu về đề tài xác định pháp luật điều chỉnh HĐLĐ của NLĐ nước ngoài dưới góc độ là đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế gồm các cuốn sách: “International conflicts of labour law: A survey of the law applicable to the international employment relation” (1984) – tạm dịch “Xung đột pháp luật trong luật lao động: Một khảo sát về luật áp dụng trong quan hệ lao động quốc tế”của tác giả Morgenstern Felice và cuốn sách “The European Private International Law of Employment” (2015) – tạm dịch “Tư pháp quốc tế Châu Âu về lao động” của tác giả Grušić Uglješa. Cuốn sách “International conflicts of labour law: A survey of the law applicable to the international employment relation” của tác giả Morgenstern Felice đã tập trung bao quát các vấn đề có liên quan đến QHLĐ có yếu tố nước ngoài là đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế, gồm có bốn nội dung chủ yếu: xác định nguồn luật điều chỉnh QHLĐ có yếu tố nước ngoài, xác định nguyên tắc xác định luật áp dụng điều chỉnh QHLĐ có yếu tố nước ngoài, xác định luật áp dụng cho từng nhóm QHLĐ có yếu tố nước ngoài cụ thể, quản lý QHLĐ có yếu tố nước ngoài.

Trong đó, nội dung về HĐLĐ là một phần quan trọng của của tác phẩm với các vấn đề về quyền tự do lựa chọn luật áp dụng và hạn chế tự do ý chí trong HĐLĐ để bảo vệ NLĐ. Cuốn sách “The European Private International Law of Employment” của tác giả Grušić Uglješa chỉ đề cập đến hai vấn đề lý luận về đề tài điều chỉnh QHLĐ của NLĐ nước ngoài là xác định luật áp dụng điều chỉnh QHLĐ có yếu tố nước ngoài và xác định thẩm quyền của tòa án giải quyết tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài. Ngoài ra, tác giả Grušić Uglješa cung cấp hai nội dung mới là các vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc bảo vệ quyền của NLĐ nước ngoài trong Tư pháp quốc tế và hoạt động phái cử NLĐ dưới sự điều chỉnh của hệ thống pháp luật của Cộng đồng Châu Âu. Các nội dung cơ bản của Tư pháp quốc tế như xác định luật áp dụng điều chỉnh QHLĐ 13 có yếu tố nước ngoài, xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài về cơ bản không có sự khác biệt nhiều so với cuốn sách “International conflicts of labour law: A survey of the law applicable to the international employment relation” của tác giả Morgenstern Felice.

Tác giả Grušić Uglješa đã cập nhật, bổ sung các thay đổi trong hệ thống pháp luật của Châu Âu điều chỉnh về HĐLĐ cá nhân và QHLĐ có yếu tố nước ngoài. Nội dung mới trong cuốn sách “The European Private International Law of Employment” tập trung vào khía cạnh bảo vệ NLĐ trong QHLĐ có yếu tố nước ngoài, phân tích thực trạng, kiến nghị một số giải pháp nhằm tăng cường hơn nữa việc bảo vệ quyền của NLĐ nước ngoài trên lãnh thổ các quốc gia EU. Bài báo “Changes of the law applicable to an international contract of employment” (2000)”- tạm dịch “Sự thay đổi luật áp dụng trong hợp đồng lao động quốc tế” của tác giả Maria-Agnès Sabirau-Pérez, đăng trên tạp chí International Labour Review, đã đưa ra các án lệ và phân tích các kinh nghiệm của tòa án Pháp và một số tòa án các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu như Bỉ, Đức, trong một trường hợp đặc biệt: khi có sự thay đổi pháp luật áp dụng cho HĐLĐ có yếu tố nước ngoài. Sự thay đổi pháp luật áp dụng cho HĐLĐ có yếu tố nước ngoài có nghĩa là trong khi HĐLĐ giữa hai bên vẫn đang có hiệu lực áp dụng thì một hệ thống pháp luật của một quốc gia khác với hệ thống pháp luật ban đầu được áp dụng cho hợp đồng.

Bài viết “The Application of Exception Clauses of the Rome Convention and the Rome I Regulation by the Dutch Courts - An Escape from Reality?” – tạm dịch “Việc áp dụng ngoại lệ của Công ước Rome và Quy chế Rome I tại Tòa án Hà Lan – cuộc chạy trốn khỏi thực tại” của tác giả Emmely de Haan đăng trên tạp chí San Diego Law Review, số 29 (1992), phân tích nội dung về điều khoản “ngoại lệ” tại Điều 6 của Công ước Rome và Điều 8 Quy chế Rome I về vấn đề xác định luật áp dụng cho HĐLĐ trong trường hợp các bên không có điều khoản chọn luật thông qua việc phân tích một số án lệ của tòa án quốc gia Đức, Hà Lan và ý kiến của Tòa liên minh Châu Âu. Qua việc phân tích những án lệ này, tác giả đã đưa ra một kết luận rằng, về cơ bản, các nước Châu Âu không có sự thống nhất trong cách hiểu về điều khoản “ngoại lệ” trong HĐLĐ. Bài viết “Globalisation, the development of constitutionalism and the individual employee” – tạm dịch “Toàn cầu hóa, sự phát triển của chủ nghĩa hợp hiến và người lao động cá nhân” của tác giả K Calitz gồm 3 phần. Phần đầu bài viết là những phân tích của tác giả để trả lời cho câu hỏi, hệ thống pháp luật nào sẽ được áp dụng trong các hợp đồng lao động quốc tế.

Trong phần thứ hai, tác giả đã phân tích những quy định của Hiến pháp Nam Phi có liên quan đến NLĐ như quyền lập hội, quyền được đối xử công bằng để giải quyết vấn đề là, liệu rằng những quyền này có dành cho NLĐ nước ngoài hay không hay 14 chỉ dành riêng cho NLĐ mang quốc tịch nước này. Trong phần cuối bài viết, tác giả đã phân tích một số vụ việc điển hình được giải quyết tại Tòa lao động, gồm vụ Moslemany v Lever Brothers, Parry v Astral Operations, Kleynhans v Parmalat để làm rõ vai trò của Tòa trong việc bảo vệ quyền của NLĐ nước ngoài. Các nghiên cứu về xu hướng hợp tác và tác động của hội nhập kinh tế khu vực ASEAN đến các quốc gia thành viên Cuốn sách “The ASEAN economic community: Progress, challenges, and prospects” (2015) – tạm dịch “Cộng đồng kinh tế ASEAN: tiến trình, thách thức và viễn cảnh” và cuốn sách “ASEAN community 2015: Managing integration for better job and shared prosperity” (2015) – tạm dịch “Cộng đồng kinh tế ASEAN 2015: quản lý hội nhập cho công việc tốt hơn và chia sẻ thịnh vượng” đã cung cấp các đánh giá tổng quan về xu hướng thay đổi của nền kinh tế và thị trường lao động của các quốc gia ASEAN thông qua các mô hình mô phỏng và phân tích thực nghiệm, với mục đích cung cấp cho các quốc gia thành viên ASEAN các khuyến nghị về chính sách điều tiết thị trường lao động, nhằm tận dụng lợi thế của việc hình thành AEC như tăng trưởng kinh tế, tăng thu nhập và tăng năng suất lao động. Các tác phẩm nhấn mạnh những ưu tiên quan trọng để giải quyết những thách thức và cơ hội của AEC về tăng cường cơ chế hợp tác khu vực, tạo điều kiện thay đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng công việc, tăng cường phát triển các kỹ năng, nâng cao năng suất, tiền lương và quản lý lao động di cư.

Trong góc độ tiếp cận hẹp hơn, cuốn sách “Assessing the impact of ASEAN economic integration on labour markets” (2014) – tạm dịch “Đánh giá tác động của hội nhập kinh tế khu vực ASEAN lên thị trường lao động” của các tác giả Plummer M., nằm trong các nghiên cứu của ILO đánh giá các tác động của quá trình hội nhập trong khu vực ASEAN đến thị trường lao động của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.