CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1.1 Khái quát về dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu 1.1 Khái niệm giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Trong hoạt động thương mại quốc tế, người bán và người mua thường ở cách xa nhau. Sau khi hợp đồng được kí kết, người bán thực hiện việc giao hàng, nghĩa là hàng hóa phải di chuyển từ nước người bán sang nước người mua. Để cho quá trình vận chuyển được bắt đầu, tiếp tục, kết thúc, tức là hàng hóa đến được với người mua, thì cần thực hiện hàng loạt các công việc khác liên quan đến quá trình vận chuyển như đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp/ dỡ, giao hàng cho người nhận ở nơi đến. Tất cả những công việc này được gọi chung là nghiệp vụ giao nhận hàng hóa.
Có thể hiểu giao nhận hàng hóa là một hoạt động kinh tế có liên quan đến dịch vụ vận chuyển nhằm đưa hàng đến đích an toàn. Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service), theo Quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận, là bất kì loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. Luật thương mại Việt Nam 2005 không định nghĩa về giao nhận hàng hóa như Luật thương mại 1997 mà lại định nghĩa về dịch vụ Logistics. Tuy nhiên theo luật thương mại 1997, giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc người giao nhận khác.
Như vậy, giao nhận hàng hóa là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng), trong đó người giao hàng ký hợp đồng vận chuyển với chủ hàng, đồng thời cũng ký hợp đồng đối ứng với người vận tải để thực hiện dịch vụ. Người giao hàng có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác. Từ khái niệm giao nhận, có thể hiểu giao nhận hàng hóa quốc tế là hình thức giao nhận hàng hóa giữa hai hay nhiều nước với nhau, tức là điểm đầu và điểm cuối của quá trình giao nhận nằm trên lãnh thổ của hai nước khác nhau. Nói một cách khác, giao nhận hàng hóa quốc tế là quá trình chuyên chở được tiến hành vượt ra ngoài phạm vi biên giới lãnh thổ của một nước 9 1.
Nội dung của dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Trừ trường hợp người gửi hàng muốn tự mình tham gia làm bất kì thủ tục, chứng từ nào đó, còn thông thường người giao nhận có thể thay mặt người gửi hàng lo liệu quá trình vận chuyển hàng hóa qua các cung đoạn cho đến tay người nhận hàng. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác Những dịch vụ mà người giao nhận thường tiến hành gồm: Các hoạt động tư vấn về đóng gói, tuyến đường, bảo hiểm, thủ tục hải quan, chứng từ vận chuyển,. Các hoạt động tổ chức chuyên chở lô hàng xuất nhập khẩu và quá cảnh, dịch vụ gom hàng, vận tải hạng nặng và hàng đặc biệt, hàng công trình. Đối với hàng xuất khẩu, người giao hàng sẽ tổ chức nhận hàng, đóng gói và kẻ mã ký hiệu, lưu cước với người vận chuyển, cấp chứng từ vận tải, giám sát giao hàng, thông báo giao hàng cho khách hàng, khai báo hải quan.
Một số công việc cụ thể mà người giao nhận sẽ thực hiện: - Chuẩn bị hàng hóa để chuyên chở - Tổ chức chuyên chở hàng hóa trong phạm vi ga, cảng - Làm tư vấn cho chủ hàng trong việc chuyên chở hàng hóa - Ký kết hợp đồng vận chuyển với người chuyên chở, thuê tàu, lưu cước - Làm các thủ tục gửi hàng - Làm thủ tục hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch - Mua bảo hiểm cho hàng hóa - Lập các chứng từ cần thiết trong quá trình gửi hàng - Thanh toán, thu đổi ngoại tệ - Nhận hàng từ chủ hàng, giao cho người chuyên chở và giao cho người nhận - Thu xếp chuyển tải hàng hóa - Gom hàng, lựa chọn tuyến đường vận tải, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp - Đóng gói bao bì, phân loại, tái chế hàng hóa - Lưu kho bảo quản hàng hóa - Nhận và kiểm tra các chứng từ cần thiết liên quan đến sự vận động hàng hóa - Thanh toán cước phí, chi phí xếp dỡ, chi phí lưu kho, lưu bãi 10 - Thông báo tình hình đi và đến của các phương tiện vận tải - Thông báo tổn thất với người chuyên chở - Giúp chủ hàng trong việc khiếu nại, đòi bồi thường 1.3 Tổng quan về người giao nhận hàng hóa xuất khẩu 1. Khái niệm về người giao nhận hàng hóa xuất khẩu Ở các nước khác nhau, tên gọi của người giao nhận có khác nhau (Fowarder, Freight fowarder, Fowarding agent) nhưng đều có chung một tên giao dịch quốc tế là: Người giao nhận hàng hóa quốc tế (International freight fowarder) và cùng làm dịch vụ giao nhận. Người giao nhận là người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hành động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân anh ta không phải là người chuyên chở. Người giao nhận cũng đảm nhận thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như: bảo quản, lưu kho, trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hóa… Bên cạnh đó, theo điều 164 Luật Thương Mại Việt Nam năm 2005: Người giao nhận là thương nhân có giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh về dịch vụ giao nhận hàng hóa.
Trước đây, người giao hàng là một đại lý thay mặt người xuất khẩu thực hiện các công việc thông thường như bốc/ dỡ hàng hóa, lưu kho hàng hóa, sắp xếp việc vận chuyển trong nước… Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế và của các phương thức vận chuyển khác nhau trong nhiều năm qua mà việc giao hàng cũng được mở rộng hơn. Ngày nay, người giao hàng không chỉ lưu khoang tàu (booking space) hay khai hải quan (customs clearance) mà còn cung cấp dịch vụ trọn gói về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa. Trong nhiều nước, người giao nhận hàng hóa được gọi bằng nhiều tên khác nhau như ‘Đại lý hải quan”, “Đại lý khai hải quan”, “Người môi giới hải quan”, “Đại lý gửi hàng và giao nhận hàng hóa”, …nhưng dù gọi bằng tên gì đi nữa, người giao nhận hàng hóa vẫn chỉ là người bán dịch vụ. Vai trò của người giao nhận hàng hóa xuất khẩu Người giao nhận với những thoả thuận cụ thể sẽ giúp khách hàng của mình (người xuất khẩu) những công việc sau: - Lựa chọn tuyến đường vận tải.
- Ðặt/ thuê địa điểm để đóng hàng theo yêu cầu của người vận tải. 11 - Giao hàng hoá và cấp các chứng từ liên quan (như: biên lai nhận hàng - the Forwarder Certificate of Receipt hay chứng từ vận tải - the Forwarder Certificate of Transport). - Nghiên cứu các điều kiện của thư tín dụng (L/C) và các văn bản luật pháp của chính phủ liên quan đến vận chuyển hàng hoá của nước xuất khẩu, nước nhập khẩu, kể cả các quốc gia chuyển tải (transit) hàng hoá, cũng như chuẩn bị các chứng từ cần thiết. - Ðóng gói hàng hoá (trừ khi hàng hoá đã đóng gói trước khi giao cho người giao nhận).
- Tư vấn cho người xuất khẩu về tầm quan trọng của bảo hiểm hàng hoá (nếu được yêu cầu). - Chuẩn bị kho bảo quản hàng hoá, cân đo hàng hoá (nếu cần). - Vận chuyển hàng hoá đến cảng, thực hiện các thủ tục về lệ phí ở khu vực giám sát hải quan, cảng vụ, và giao hàng hoá cho người vận tải. - Nhận B/L từ người vận tải, sau đó giao cho người xuất khẩu.
- Theo dõi quá trình vận chuyển hàng hoá đến cảng đích bằng cách liên hệ với người vận tải hoặc đại lý của người giao nhận ở nước ngoài. - Ghi chú về những mất mát, tổn thất đối với hàng hoá (nếu có). - Giúp người xuất khẩu trong việc khiếu nại đối với những hư hỏng, mất mát hay tổn thất của hàng hoá. Với vai trò này, người giao nhận hàng hóa xuất khẩu mang lại một số lợi ích cho các Công ty xuất nhập khẩu: Thứ nhất, giảm được nhân sự trong Công ty, khi việc giao nhận hàng hóa không thường xuyên và không có giá trị lớn.
Thứ hai, giảm được các rủi ro đối với hàng và tiết kiệm được thời gian trong lúc thực hiện giao nhận hàng với tàu do không có kiến thức chuyên ngành và kinh nghiệm so với người giao nhận chuyên sống bằng nghề này. Thứ ba, thực hiện việc giao nhận đúng ngày tháng do hợp đồng đã quy định, tránh việc gây chậm trễ làm người nhập khẩu có lý do yêu cầu giảm giá hoặc không thanh toán tiền hàng. Thứ tư, nếu hàng phải chuyển tải ở một nước thứ ba, người giao nhận đảm trách việc nhận hàng từ tàu thứ nhất và tìm cách gửi hàng lên tàu thứ hai để đi đến cảng cuối của người nhập khẩu mà người xuất khẩu khói phải có đại diện tại nước thứ ba lo việc trên, nên đỡ tốn phí. 12 Thứ năm, người giao hàng thường xuyên tiếp xúc với hãng tàu nên biết rất rõ hãng tàu nào có uy tín, cước phí hợp lý, tuổi của tàu, lịch trình đi và đến đảm bảo đúng nhằm hạn chế rủi ro đối với hàng so với người xuất khẩu không chuyên môn về lĩnh vực này.
Quyền hạn và nghĩa vụ của người giao nhận hàng hóa xuất khẩu - Ðược hưởng tiền công và các khoản thu nhập hợp lý khác. - Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình theo hợp đồng. - Quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng thì có thể thực hiện khác với chỉ dẫn của khách hàng nhưng phải thông báo ngay cho khách hàng.