Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Khái niệm về xuất khẩu 1. Khái niệm chung về xuất khẩu Có rất nhiều cách hiểu khác nhau Trong cuốn Kinh tế học, Paul A Samuelson nhận định: “Xuất khẩu là hàng hóa và dịch vụ được sản xuất trong nước và bán sang nước khác”. Mặc dù quan điểm này đã nêu rõ đối tượng xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, nhưng lại chỉ là những hàng hóa và dịch vụ được sản xuất trong nước.
Các nhà quản trị kinh doanh quốc tế lại cho rằng: “Xuất khẩu là hoạt động đưa hàng hóa và dịch vụ từ quốc gia này sang quốc gia khác”. Quan điểm này đã khắc phục quan điểm trên là nó không giới hạn về mặt không gian, do đó hàng hóa và dịch vụ có thể được sản xuất tại quốc gia khác (hay còn gọi là tái xuất). Theo Khoản 1 điều 28 Luật Thương mại của Việt Nam năm 2005 đã nêu rõ: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Như vậy, bản chất của xuất khẩu là việc cung ứng hàng hóa và dịch vụ ra nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán.
Tiền tệ có thể là tiền của một trong hai nước hoặc là tiền của một nước thứ ba (đồng tiền dùng thanh toán quốc tế). Đó là việc mua bán và trao đổi hàng hóa và dịch vụ trong nước với nước ngoài. Một khi nền sản xuất phát triển, tiềm lực sản xuất hàng hóa và dịch vụ dư thừa thì việc tìm một thị trường mới cho sản phẩm là một nhu cầu hết sức cần thiết, điều đó chỉ có thể thông qua hoạt động mở rộng thị trường vượt ra khỏi biên giới quốc gia. Vai trò của xuất khẩu Đối với nền kinh tế quốc dân Xuất khẩu hàng hoá nằm trong khâu phân phối và lưu thông hàng hoá trong quá trình tái sản xuất mở rộng, nhằm mục đích liên kết giữa sản xuất và tiêu dùng giữa nước này với nước khác.
Vai trò của xuất khẩu được thể hiện qua các điểm sau: Xuất khẩu là phương tiện chính tạo nguồn vốn cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước. Để tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá thì cần phải có đủ 4 nhân tố nhân lực, tài nguyên, nguồn vốn và kỹ thuật. Nhưng hiện nay, 4 không phải bất cứ quốc gia nào cũng có đủ các yếu tố đó đặc biệt là các nước đang phát triển. Xuất khẩu đã đóng góp một phần to lớn, để đáp ứng đòi hỏi phải có số vốn lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến.
Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hoá phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu đối với các nước đang phát triển. Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi; tạo khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển; tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước dựa trên tiềm năng và thực lực của đất nước. Thông qua xuất khẩu, hàng hoá của quốc gia sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới.
Các cuộc cạnh tranh này đòi hỏi các doanh nghiệp phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất thích nghi được với thị trường. Như vậy, theo cách hiểu này, xuất khẩu được coi là giải pháp làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách mạnh mẽ theo chiều hướng có lợi hơn, hiệu quả kinh tế cao hơn. Xuất khẩu tác động tích cực đến giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống nhân dân. Tác động của xuất khẩu đến đời sống của người dân bao gồm rất nhiều mặt.
Trước hết sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu lao động vào làm việc với thu nhập khá. Xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống và đáp ứng ngày càng phong phú thêm nhu cầu người dân. Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các hoạt động kinh tế đối ngoại của đất nước. Quan hệ kinh tế đối ngoại là tổng thể các mối quan hệ về thương mại, kinh tế và khoa học kỹ thuật giữa một quốc gia này với một quốc gia khác.
Các hình thức của quan hệ kinh tế quốc tế là xuất nhập khẩu hàng hoá hữu hình, đầu tư quốc tế, du lịch dịch vụ, xuất khẩu lao động, hợp tác khoa học kỹ thuật, hợp tác sản xuất, hợp tác tài chính. Xuất khẩu là một hoạt động rất cơ bản của kinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Đẩy mạnh xuất khẩu được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để thực hiện công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước. Đối với doanh nghiệp.
Hoạt động xuất khẩu với các công ty có ý nghĩa rất quan trọng. Thực chất nó là hoạt động bán hàng của các công ty xuất nhập khẩu và thu lợi nhuận từ hoạt động này góp phần quyết định sự tồn tại và phát triển của công ty. Lợi nhuận là nguồn bổ sung vào nguồn vốn kinh doanh, các quỹ của công ty. Lợi nhuận cao cho phép công 5 ty đẩy mạnh tái đầu tư vào tài sản cố định, tăng nguồn vốn lưu động để thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu, giúp công ty ngày càng mở rộng và phát triển.
Xuất khẩu hàng hoá còn có vai trò nâng cao uy tín của công ty trên trường quốc tế. Nó cho phép công ty thiết lập được các mối quan hệ với nhiều bạn hàng ở các nước khác nhau và sẽ rất có lợi cho công ty nếu duy trì tốt mối quan hệ này. Để có được điều này công ty phải đáp ứng tốt các yêu cầu của khách hàng về giá cả, chất lượng hàng hoá, phương thức giao dịch, thanh toán,… Xuất khẩu ngày nay luôn gắn liền với cạnh tranh do vậy đòi hỏi các công ty phải luôn đổi mới và hoàn thiện công tác quản lý sản xuất, kinh doanh… sao cho phù hợp với tình hình thực tế để hoạt động đạt hiệu quả cao. Kết quả của hoạt động xuất khẩu sẽ cho phép công ty tự đánh giá được về đường lối chính sách, cách thức thực hiện của mình để có những điều chỉnh phù hợp giúp công ty phát triển đi lên.
Các hình thức xuất khẩu hàng hóa Với chủ trương đa dạng hoá các loại hình xuất khẩu, hiện nay các doanh nghiệp xuất khẩu đang áp dụng nhiều hình thức xuất khẩu khác nhau: Xuất khẩu trực tiếp Là hình thức xuất khẩu trực tiếp hàng hóa từ nước xuất khẩu (nước người bán) sang nước nhập khẩu (nước người mua) mà không thông qua trung gian (nước thứ ba). - Ưu điểm: Với phương thức này, đơn vị kinh doanh chủ động trong kinh doanh, tự mình có thể thâm nhập thị trường và do vậy có thể đáp ứng nhu cầu thị trường, gợi mở, kích thích nhu cầu. Nếu đơn vị tổ chức hoạt động kinh doanh tốt sẽ đem lại hiệu quả kinh doanh cao, tự khẳng định mình về sản phẩm, nhãn hiệu … dần dần đưa được uy tín về sản phẩm trên thế giới - Nhược điểm: Trong điều kiện đơn vị mới kinh doanh được mấy năm thì áp dụng hình thức này rất khó do điều kiện vốn sản xuất hạn chế, am hiểu thương trường quốc tế còn mờ nhạt, uy tín nhãn hiệu sản phẩm còn xa lạ với khách hàng. Xuất khẩu ủy thác Là phương thức xuất khẩu trong đó đơn vị có hàng xuất khẩu là bên ủy thác giao cho đơn vị xuất khẩu là bên nhận ủy thác tiến hành xuất khẩu một hoặc một số lô hàng nhất định với danh nghĩa của mình nhưng với chi phí của bên ủy thác.
6 - Ưu điểm : Xuất khẩu ủy thác giúp tiết kiệm thời gian và chi phí trong việc nghiên cứu thị trường, giao dịch đàm phán, kí kết hợp đồng nhờ vào việc tận dụng ưu thế có sẵn của đơn vị nhận ủy thác. - Nhược điểm : Hiệu quả kinh doanh không cao, không đảm bảo được tính chủ động trong kinh doanh. Mua bán đối lưu Mua bán đối lưu là phương thức mua bán trong đó xuất khẩu kết hợp nhập khẩu một cách chặt chẽ, người bán đồng thời là người mua, hai bên trực tiếp trao đổi các hàng hóa hay dịch vụ có giá trị tương đương với nhau. Gia công quốc tế Gia công quốc tế là một hoạt động kinh doanh thương mại trong đó một bên gọi là bên nhận gia công nhập khẩu nguyên liệu hoặc bán thành phần của một bên khác gọi là bên đặt gia công để chế biến ra thành phẩm, giao lại cho bên đặt gia công và nhận thù lao gọi là phí gia công.
Đây là phương thức khá phổ biến hiện nay. Đối với bên đặt gia công thì phương thức này giúp họ lợi dụng được giá rẻ về nguyên liệu phụ và nhân công của nước nhận gia công. Đối với bên nhận gia công thì phương thức này giúp họ giải quyết được vấn đề công ăn việc làm cho người lao động và nhận được công nghệ hoặc thiết bị cho quốc gia mình. Giao dịch tái xuất Đây là một hình thức xuất khẩu trở ra nước ngoài những hàng hoá trước đây đã nhập khẩu, chưa qua chế biến ở nước tái xuất.
Qua hợp đồng tái xuất bao gồm nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu về số ngoại tệ lớn hơn số ngoại tệ đã bỏ ra ban đầu. - Ưu điểm: của hình thức xuất khẩu này là doanh nghiệp có thể thu được lợi nhuận cao mà không phải tổ chức sản xuất, đầu tư vào nhà xưởng máy móc, thiết bị, khả năng thu hồi vốn cũng nhanh hơn. - Nhược điểm : Yêu cầu phải có đội ngũ công nhân có chuyên môn ca, nhạy bén tình hình thị trường và giá cả, sự chính xác và chặt chẽ trong các hoạt động mua bán. Buôn bán thông qua hội chợ triển lãm 7 Hội chợ là một phương thức giao dịch kinh doanh trong đó hội chợ được tổ chức định kỳ tại những điểm nhất định theo những quy định của nhà tổ chức nhằm mục đích bán sản phẩm.