ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA FOG BÁO CÁO TỔNG KẾT KẾT QUẢ ĐỀ TÀI KHCN CẤP TRƯỜNG Tên đề tài: Nghiên cứu đánh giá các tác động môi trường do việc nạo vét luồng tàu biển Định An – Cần Thơ, khu vực tỉnh Trà Vinh và các biện pháp phòng chống Mã số đề tài: T-ĐCDK-2012-33 Thời gian thực hiện: 2/2012 – 2/2013 Chủ nhiệm đề tài: TS. BÙI TRỌNG VINH Cán bộ tham gia đề tài: ThS. Đổng Uyên Thanh Thành phố Hồ Chí Minh – Tháng 2/2013 Danh sách các cán bộ tham gia thực hiện đề tài (Ghi rõ học hàm, học vị, đơn vị công tác gồm bộ môn, Khoa/Trung tâm) 1.
BÙI TRỌNG VINH 2. Đổng Uyên Thanh Bộ môn Địa môi trường, Khoa Kỹ thuật Địa chất và Dầu khí Đại học Bách Khoa Tp. Hồ Chí Minh MỤC LỤC TÓM TẮT i ABSTRACT i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii DANH MỤC CÁC BẢNG ii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ii LỜI CẢM ƠN iii 1.1 Mục tiêu và tính mới của đề tài 3 1.2 Nội dung của đề tài 4 1.3 Khả năng ứng dụng vào thực tiễn 4 2. Phương pháp nghiên cứu 4 2.1 Phương pháp phân tích và thực địa 4 2.2 Mô hình số 5 3.1 Môi trường trầm tích và môi trường nước biển ven bờ 8 3.2 Môi trường không khí 9 3.3 Tài nguyên sinh vật 9 3.4 Kết quả đánh giá bằng mô hình 10 4.
Đề xuất các giải pháp phòng chống 12 5.1 Kiểm soát ô nhiễm do phương tiện vận chuyển 12 5.2 Biện pháp giảm thiểu tác động môi trường đối với bùn đổ 13 5.3 Biện pháp an toàn giao thông thủy 13 5.4 Biện pháp phòng chống cháy nổ, sự cố tràn dầu 16 5.5 Phòng tránh thiên tai 6. Tài liệu tham khảo 17 PHỤ LỤC Các quy chuẩn Việt Nam TÓM TẮT Trong những năm gần đây, việc nạo vét duy tu luồng tàu và khai thác tài nguyên vùng cửa sông ven biển diễn ra rất mạnh liệt. Tuy nhiên, công tác điều tra và đánh giá tác động môi trường của các hoạt động này cho đến nay vẫn chưa được thực hiện nghiêm túc. Tuyến luồng tàu Định An - Cần Thơ (khu vực cửa sông ven biển tỉnh Trà Vinh) hàng năm bị bồi lắng do trầm tích từ sông Hậu đổ ra đã gây khó khăn rất lớn cho các tàu vận tải lưu thông qua khu vực này.
Dự án nạo vét duy tu tuyến luồng tàu Định An - Cần Thơ được thực hiện hàng năm với mục đích khai thông luồng, tạo điều kiện thuận lợi cho các tàu có tải trọng lớn có thể lưu thông ra vào dễ dàng hơn. Trong đề tài này, nhóm tác giả đã sử dụng các phương pháp đánh giá tác động môi trường từ các hoạt động nạo vét và đề ra các chương trình quản lý hợp lý môi trường khu vực. Bên cạnh đó, phương pháp mô hình số được sử dụng để đánh giá tác động của sóng và dòng chảy tới môi trường khu vực sau khi nạo vét. Kết quả cho thấy, sau khi nạo vét luồng tàu, chất lượng môi trường cũng như hệ sinh thái sẽ bị thay đổi nhưng không đáng kể.
Từ khóa: nạo vét, luồng tàu, tài nguyên, mô hình, chất lượng môi trường ABSTRACT In recent years, the dredging of navigational channel and resource exploitation in coastal areas have been carried out increasingly. However, the investigation and the environmental impact assessment of these activities have not been done yet. Early Dinh An - Can Tho navigational channel (the section of Dinh An river, Ben Tre province) has been deposited severely by sediments from Hau River, caused an obstacle of navigation operating. The project to dredging Dinh An - Can Tho navigational channel has been carried out helping heavy ship to travel through easily.
Disposal can bury all ecosystems at disposal site and a new ecosystem will be replaced. In this paper, the authors use the environmental impact assessment methods in implementing the project and proposing the environmental monitoring program. Numerical modeling method has been also used to evaluate the current change due to dredging. The results showed that after dredging navigational channel, the environment and ecosystem have been changed not much.
Keywords: dredging, navigational channel, resource, numerical model, environmental quality i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASTM: American Society for Testing and Materials CBCNV: Cán bộ công nhân viên MTV: Một Thành Viên NĐ-CP: Nghị định Chính Phủ PCCC: Phòng cháy chữa cháy QCVN: Quy chuẩn Việt Nam QĐ-VT: Quyết Định – Vận Tải BTNMT: Bộ Tài nguyên và Môi trường STT: Số thứ tự TCVN: Tiêu chuẩn Việt Nam DANH MỤC CÁC BẢNG 1. Kết quả phân tích bùn đáy 8 3. Kết quả phân tích chất lượng nước biển 8 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ 4. Vị trí khảo sát và lấy mẫu 5 5.
Trường dòng chảy lúc triều lên 5 6. Chiều cao sóng lúc triều lên 5 7. Trường dòng chảy lúc triều xuống 5 8. Chiều cao sóng lúc triều xuống 5 9.
ii LỜI CẢM ƠN Các tác giả chân thành cám ơn Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV Bảo đảm An toàn Hàng Hải Miền Nam, Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Trà Vinh, Trường Đại học Bách Khoa Tp. Hồ Chí Minh đã cấp kinh phí và hỗ trợ cho nghiên cứu này. Tổng quan Trong những năm gần đây, việc nạo vét duy tu luồng tàu và khai thác tài nguyên vùng cửa sông ven biển diễn ra rất mạnh liệt. Tuy nhiên, công tác điều tra và đánh giá tác động môi trường của các hoạt động này cho đến nay vẫn chưa được thực hiện nghiêm túc.
Tuyến luồng tàu Định An - Cần Thơ (khu vực cửa sông ven biển tỉnh Trà Vinh) hàng năm bị bồi lắng do trầm tích từ sông Hậu đổ ra đã gây khó khăn rất lớn cho các tàu vận tải lưu thông qua khu vực này. Dự án nạo vét duy tu tuyến luồng tàu Định An - Cần Thơ được thực hiện hàng năm với mục đích khai thông luồng, tạo điều kiện thuận lợi cho các tàu có tải trọng lớn có thể lưu thông ra vào dễ dàng hơn. Luồng tàu biển Định An - Cần Thơ là một tuyến luồng quan trọng đối với giao thông thủy và phát triển kinh tế của đồng bằng sông Cửu Long. Quá trình bồi lắng của phù sa sông Hậu mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng gây cản trở lưu thông thông qua tuyến luồng này.
Để đảm bảo cho việc lưu thông của tàu thuyền, việc nạo vét tuyến luồng đã được thực hiện. Tuy nhiên, tác động từ việc nạo vét luồng tàu đối với môi trường là tương đối lớn. Do vậy, cần có những nghiên cứu đánh giá tác động môi trường để có thể có những biện pháp giảm thiểu hiệu quả. Tình hình nghiên cứu ngoài nước: Nạo vét, khai thông luồng tàu biển là một trong những vấn đề hết sức quan trọng đối với nhiều quốc gia trên toàn thế giới để đảm bảo cho tuyến giao thông biển được thông suốt.
Do đó, rất nhiều nghiên cứu tác động môi trường do việc nạo vét gây ra. Ví dụ như: - Đề tài “Environmental impacts of dredging on seagrasses” do nhóm tác giả Paul L.A Erftemeijer thực hiện đã đánh giá được tác động do công tác nạo vét tới hệ sinh thái tự nhiên tại khu vực thực hiện dự án. - Trong báo cáo “National Assessment Guidellines for Dredging 2009” do Bộ Môi Trường Australia quy định việc nạo vét khai thông cảng Darwin Harbour đã đánh giá và đưa ra một số biện pháp giảm thiểu tác động môi trường trong quá trình nạo vét. 1 - Bên cạnh đó, nghiên cứu “Evaluating Environmental Effects of Dregdged Material Management Alternatives” do Cục bảo bệ môi trường liên bang thực hiện năm 1992 cũng đã ước lượng, đánh giá tác động môi trường do hoạt động nạo vét.
- Một số nghiên cứu tập trung vào xây dựng các các mô hình dự báo biến đổi địa hình vùng cửa sông bằng phương pháp số (Sawaragi T. Các mô hình mô phỏng số này chủ yếu tập trung vào việc dự báo sự hình thành và phá hủy các doi cát ngầm vùng cửa sông. Các mô hình số khác cũng được thiết lập để dự báo xu thế biến đổi của các loại đường bờ biển khác nhau. Tuy nhiên các mô hình số này được áp dụng vào các đường bờ biển hạt rời rạc (bãi biển cát, sỏi, cuội …) - Một số nghiên cứu ứng dụng mã nguồn mở để mô phỏng thủy động lực học vùng cửa sông (Nguyen Quang Chien, 2008) Tuy nhiên, khu vực Định An – Cần Thơ chưa có nghiên cứu nào đánh giá tác động môi trường do các hoạt động nạo vét luồng tàu biển gây ra.
Vì vậy, cần có một đánh giá tổng thể tác động môi trường do công tác nạo vét luồng tàu biển ở khu vực này. Tình hình nghiên cứu trong nước: Cho đến nay, vấn đề hiện trạng môi trường nước cũng như các vấn đề liên quan do các hoạt động con người đã được rất nhiều nhà nghiên cứu thực hiện, ví dụ như: - Đề tài “Bước đầu nghiên cứu các giải pháp khoa học công nghệ để phòng chống sạt lở ổn định lòng dẫn hạ du sông Đồng Nai – Sài Gòn” do tác giả Hoàng Văn Huân cùng cộng tác viên nghiên cứu. Trong nghiên cứu này, tác giả cùng cộng tác viên đưa ra bức tranh toàn cảnh hiện trạng sạt lở bờ sông lưu vực sông Đồng Nai – Sài Gòn và cũng đưa ra một số giải pháp phòng chống. Tuy nhiên, việc nạo vét luồng sông để cho các tàu có tải trọng lớn vào sâu trong cảng nội địa chưa được nghiên cứu chi tiết.
2 - Đề tài “Nghiên cứu tương tác giữa dòng chảy và lòng dẫn của sông vùng triều” do tác giả Lê Mạnh Hùng cùng cộng tác viên đánh giá thực trạng xói bồi lòng dẫn sông vùng triều và ảnh hưởng của xói bồi đến hệ sinh thái khu vực, đồng thời đưa ra các phương pháp xác định các hố xói và công thức kinh nghiệm để tính tốc độ xói. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, các tác giả chỉ dựa vào yếu tố dòng chảy và lòng dẫn là chủ yếu. Các yếu tố về môi trường chưa được đề cập đến trong nghiên cứu này. - Đề tài “Đánh giá hiện trạng nước mặt huyện Bến Lức và tính toán sơ bộ khả năng tiếp nhận nước thải của sông Bến Lức, huyện Bến Lức, tỉnh Long An” do tác giả Lê Ngọc Tuấn và các đồng nghiệp thực hiên năm 2010 đã xác định hiện trạng và cũng tính toán sơ bộ được khả năng tiếp nhận nước thải của sông Bến Lức.
Tuy nhiên, các nhân tố khác do con người có khả năng tác động tiêu cực tới môi trường nước chưa được tác giả đề cập đến.