CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XÚC TIẾN ĐẦU TƯ CỦA CƠ QUAN XÚC TIẾN ĐẦU TƯ CẤP TỈNH 1. Khái niệm và vai trò của hoạt động xúc tiến đầu tư 1. Khái niệm về hoạt động xúc tiến đầu tư XTĐT là một hoạt động rất phức tạp, đa dạng và ngày càng trở nên quan trọng đối với mỗi quốc gia trong hoạt động thu hút ĐT. Thực hiện hiệu quả công tác XTĐT sẽ giúp cho một quốc gia, một tỉnh, TP mở rộng quy mô thị trường cho các nhà đầu tư (NĐT) trong và ngoài nước, nâng cao chất lượng nguồn vốn.
Về bản chất, hoạt động XTĐT là tổng thể các hoạt động nhằm giới thiệu, quảng bá cơ hội ĐT và hỗ trợ tổ chức, DN ĐT. Các hoạt động này thường được các cơ quan chức năng triển khai đa dạng dưới nhiều hình thức như tổ chức các hội nghị, diễn đàn ĐT; các buổi tập huấn, phổ biến kiến thức về ĐT; các buổi đối thoại giữa người đứng đầu đơn vị có thẩm quyền và NĐT,… Trên thế giới, định nghĩa về hoạt động XTĐT chưa được sử dụng một cách thống nhất. Các tổ chức, đơn vị trên thế giới đã đưa ra khái niệm khác nhau về hoạt động XTĐT. Theo Dự án Sáng kiến TP thiên niên kỷ Millennium Cities Initiatives (Đại học Columbia, 2006): “Hoạt động XTĐT được định nghĩa là hoạt động tích cực tìm cách mang lại cơ hội ĐT cho các NĐT tiềm năng; cung cấp vốn, việc làm, kỹ năng, công nghệ và xuất khẩu, đồng thời tăng năng suất, đổi mới và tiền lương ở một TP hoặc quốc gia.
XTĐT được nhắm mục tiêu cho cả các công ty trong nước cũng như nước ngoài. Wint, (1990) “Hoạt động XTĐT là các hoạt động phổ biến thông tin hoặc cố gắng tạo hình ảnh về địa điểm ĐT và cung cấp dịch vụ ĐT cho các NĐT tiềm năng. Nó phần lớn bị ảnh hưởng bởi khái niệm tiếp thị. Điều này có nghĩa là các chính phủ nên sử dụng các hoạt động tiếp thị, chẳng hạn như tiếp thị trực tiếp, quảng cáo, hội thảo ĐT và phái đoàn, để tăng dòng vốn ĐT, giống như cách các công ty đang tiếp thị sản phẩm để kích thích bán hàng.
XTĐT rất hữu ích vì nó khắc phục được tình trạng bất cân xứng thông tin và dẫn đến sự khác biệt về địa điểm” 5 Ở Việt Nam, mặc dù được nhắc đến rất nhiều, tuy nhiên, chưa có bất cứ một văn bản pháp luật hiện hành nào tại Việt Nam đưa ra định nghĩa cụ thể về XTĐT. Điều này dẫn đến những khó khăn trong việc hiểu, nhận diện chính xác và áp dụng thống nhất về hoạt động này. Thậm chí tại Quyết định số 03/2014/QĐ-TTg ngày 14/01/2014 của Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết về QLNN đối với hoạt động XTĐT cũng không đưa ra định nghĩa cụ thể thế nào là <XTĐT=. Vì vậy đang tồn tại sự không đồng bộ trong cách hiểu và áp dụng giữa các đơn vị, địa phương dẫn đến chất lượng và hiệu quả hoạt động XTĐT cũng rất khác nhau.
Tổng kết lại, có thể định nghĩa XTĐT như sau: XTĐT là những hoạt động của cơ quan có thẩm quyền nhằm thu hút các các cá nhân, DN, đơn vị trong và ngoài nước, các tập đoàn kinh tế đến địa phương, khu vực, tỉnh, TP, quốc gia của mình để ĐT. Kết quả của hoạt động XTĐT là các nguồn lực ĐT thu hút được vào địa phương, khu vực, tỉnh, TP, quốc gia đó. Vai trò của hoạt động xúc tiến đầu tư Trên thực tế, XTĐT có vai trò cực kỳ quan trọng, XTĐT góp phần thúc đẩy thu hút vốn ĐT; hình thành các khu công nghiệp và khu chế xuất phục vụ hoạt động sản xuất hàng hóa lớn; tạo điều kiện ĐT và phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển KTXH địa phương và cả nước; nâng cao hiệu quả công tác thông tin truyền thông về cơ hội ĐT. XTĐT có những vai trò sau: - Đẩy mạnh thu hút vốn ĐT ĐT là là hoạt động có dòng vốn lớn và dòng vốn này chịu tác động của các yếu tố không ổn định như: thiên nhiên, kinh tế, chính trị và xã hội.
Đặc biệt, giá trị của hoạt động ĐT rất lớn và thành quả là các công trình, cơ sở kinh doanh hoạt động ngay tại nơi nó được tạo dựng nên. Do vậy, các NĐT phải có sự cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định ĐT. XTĐT có vai trò vô cùng quan trọng, nhất là trong giai đoạn chủ ĐT còn đang tìm hiểu, thăm dò, khảo sát và lựa chọn địa điểm ĐT. Hoạt động XTĐT mang đến cho chủ ĐT những thông tin hữu ích liên quan đến ý định ĐT của họ, giúp các 6 NĐT có cái nhìn tổng quát, chính xác và kịp thời về địa điểm họ định ĐT để họ có cơ sở suy nghĩ và cân nhắc trước khi đi đến quyết định cuối cùng.
Như vậy hoạt động XTĐT có vai trò rút ngắn thời gian cho NĐT trong việc ra quyết định ĐT. - Đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở hạ tầng Cơ sở hạ tầng là một trong những yếu tố quan trọng giúp thu hút ĐT bởi một cơ sở hạ tầng hiện đại sẽ giúp các NĐT giảm bớt chi phí. Các địa phương, khu vực thu hút ĐT cần phải chuẩn bị tốt các cơ sở hạ tầng như đường xá, hệ thống điện, nước, nhà kho, bến xe,…trước khi nhận ĐT. Mối quan hệ giữa thu hút ĐT và việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng là mối quan hệ biện chứng.
Khi NĐT quan tâm đến ĐT ở địa phương, địa phương sẽ có động lực để hoàn thiện và phát triển cơ sở hạ tầng; và ngược lại, nếu cơ sở hạ tầng ở địa phương hiện đại, đáp ứng các yêu cầu của NĐT; đã hoàn thiện trước khi kêu gọi ĐT, NĐT sẽ chủ động tìm đến địa phương và xúc tiến công tác ĐT. Do vậy, hoạt động XTĐT sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện cơ sở hạ tầng thông qua việc cung cấp thông tin cho NĐT, cung cấp các phản hồi, góp ý của NĐT cho chính quyền địa phương. - Mở ra cơ hội hội nhập kinh tế quốc tế XTĐT là hoạt động quảng bá tới NĐT, bạn bè trong khu vực và trên thế giới các hình ảnh địa phương. Việc vốn ĐT được giải ngân sẽ làm mở rộng quy mô sản xuất của các ngành, từ đó tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đẩy mạnh xuất khẩu, tăng cường giao thương với các quốc gia và tạo điều kiện cho các tổ chức, DN nước ngoài tham gia vào thị trường của một quốc gia, địa phương.
Do vậy, nếu một địa phương, quốc gia thực hiện tốt công tác XTĐT, đẩy mạnh thu hút ĐT thì sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều NĐT, DN, tạo điều kiện cho hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế trong khu vực cũng như trên thế giới. Nội dung của hoạt động xúc tiến đầu tư Nội dung của hoạt động XTĐT bao gồm các nhiệm vụ mà các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền phải thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả thu hút ĐT tại địa phương. 7 Tại mỗi quốc gia, các cơ quan XTĐT của quốc gia đó sẽ hoạt động với mục đích chính nhằm quảng bá hình ảnh, môi tường ĐT. Ở Đan Mạch, cơ quan XTĐT Invest in Denmark trực thuộc Bộ Ngoại giao Đan Mạch có các nhiệm vụ: nghiên cứu và phân tích thị trường; tư vấn điều kiện thành lập DN trong các lĩnh vực; tạo hoặc tìm các tours thu hút ĐT; thực hiện chương trình chăm sóc DN sau ĐT; cung cấp thông tin các đối tác tiềm năng; cơ quan chính quyền cho NĐT (Cổng thông tin điện tử Invest in Denmark).
Tại Malaysia, cơ quan ĐT Phát triển Malaysia (Malaysian Investment Development Authority) trực thuộc Bộ ĐT, Thương mại và Công nghiệp Malaysia được thành lập vào năm 1965 theo Đạo luật Cơ quan Phát triển Công nghiệp Malaysia (Hợp nhất) năm 1965 là cơ quan QLNN được giao nhiệm vụ XTĐT. Các nội dung hoạt động XTĐT của MIDA bao gồm 08 nhiệm vụ: thực hiện các hoạt động chung để thúc đẩy các ngành công nghiệp và dịch vụ; nghiên cứu và lập kế hoạch về các vấn đề liên quan đến phát triển công nghiệp và các dịch vụ; tư vấn cho Chính phủ về việc cấp giấy phép sản xuất, ưu đãi; cung cấp các dịch vụ tư vấn bao gồm đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật; thực hiện hoạt động thúc đẩy hợp tác với các quốc gia khác; hỗ trợ các công ty Malaysia tìm kiếm công nghệ và cơ hội ĐT ra nước ngoài. Hiệp hội các Tổ chức XTĐT thế giới (World Association of Investment Promotion Agencies) đã thể chế hóa các hoạt động XTĐT theo 04 nhóm chính: xác định các NĐT tiềm năng và phát triển các chiến lược XTĐT; xây dựng hình ảnh cho địa điểm; chăm sóc NĐT sau ĐT; vận động chính sách – định hình môi trường ĐT và XTĐT chính sách đảm bảo thu được nhiều lợi ích hơn từ dòng vốn. Tại Việt Nam, Chính phủ đã quy định các nội dung XTĐT trên 08 nhiệm vụ chính (Điều 88 Nghị định 31/2021/NĐ-CP): <Điều 88.
Nội dung hoạt động XTĐT 1. Nghiên cứu tiềm năng, thị trường, xu hướng và đối tác ĐT. Xây dựng hình ảnh, tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu về môi trường, chính sách, tiềm năng, cơ hội và kết nối ĐT. Hỗ trợ, hướng dẫn, tạo thuận lợi cho hoạt động ĐT.
Xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ cho hoạt động XTĐT. Xây dựng danh mục dự án thu hút ĐT. Xây dựng các ấn phẩm, tài liệu phục vụ cho hoạt động XTĐT. Đào tạo, tập huấn, tăng cường năng lực về XTĐT.
Hợp tác trong nước và quốc tế về XTĐT. Cơ quan xúc tiến đầu tư cấp tỉnh trong bộ máy xúc tiến đầu tư quốc gia Cơ quan XTĐT là các cơ quan có trách nhiệm QLNN về công tác XTĐT, trực tiếp triển khai các hoạt động XTĐT và các cơ quan hữu quan có trách nhiệm phối hợp trong triển khai các nội dung của hoạt động XTĐT. Trên thế giới hiện nay, tồn tại rất nhiều mô hình tổ chức bộ máy thực hiện công tác XTĐT tùy thuộc vào điều kiện thực tế của quốc gia. Ở Singapore, cơ quan quản lý và triển khai các hoạt động XTĐT cho Chính phủ Singapore là Ban phát triển kinh tế Singapore (Singapore Economic Development Board), trực thuộc Bộ Công thương Singapore.
Ban được thành lập từ năm 1961, tiền thân là Ban Xúc tiến Công nghiệp Singapore (SIPB), được thành lập vào năm 1957. Cho đến nay, Ban phát triển kinh tế Singapore được giao 08 nhiệm vụ thuộc chức năng về phát triển kinh tế, trong đó có nhiệm vụ “xây dựng chính sách, kế hoạch XTĐT, chiến lược, chính sách khuyến khích ĐT” (Đạo luật Ban Phát triển Kinh tế Singapore, 1961).