Phần mở đầu và Kết luận, luận văn có 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý đầu tƣ công. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý đầu tƣ công trên địa bàn huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng quản lý đầu tƣ công trên địa bàn huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ ĐẦU TƢ CÔNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƢ CÔNG 1.1 Khái niệm đầu tư công Đầu tƣ là lƣu lƣợng hay dòng chi tiêu nhằm bổ sung cho dung lƣợng vốn thực tế. Đầu tƣ là lƣu lƣợng chi tiêu để sản xuất hàng hóa ngoài mục đích tiêu dùng trực tiếp gồm đầu tƣ vào vốn vật chất, đầu tƣ vào vốn con ngƣời, đầu tƣ vào tồn kho. Chỉ lƣu lƣợng chi tiêu làm tăng năng lực sản xuất hàng hóa mới đƣợc tính là đầu tƣ.
Theo giáo trình Kinh tế đầu tƣ của trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân (2013) thì đầu tƣ công là việc sử dụng vốn nhà nƣớc, bao gồm cả vốn NSNN, vốn tín dụng của nhà nƣớc cho đầu tƣ và vốn đầu tƣ của doanh nghiệp nhà nƣớc để đầu tƣ vào các chƣơng trình dự án không vì mục tiêu lợi nhuận và (hoặc) không có khả năng hoàn vốn trực tiếp. Theo OECD (2013), đầu tƣ công định hình các lựa chọn về nơi ngƣời dân sống và làm việc, ảnh hƣởng đến bản chất và vị trí của đầu tƣ tƣ nhân và tác động đến chất lƣợng cuộc sống. Đầu tƣ công có thể thúc đẩy tăng trƣởng và cung cấp cơ sở hạ tầng phù hợp để thúc đẩy đầu tƣ tƣ nhân; và lựa chọn đầu tƣ nghèo nàn sẽ làm lãng phí nguồn lực, làm giảm lòng tin của công chúng và hạn chế các cơ hội phát triển. Theo IMF (2015), đầu tƣ công hỗ trợ việc cung cấp các dịch vụ công thông qua xây dựng trƣờng học, bệnh viện, nhà ở công cộng, và các cơ sở hạ tầng xã hội khác.
Đầu tƣ công cũng kết nối công dân và doanh nghiệp với các cơ hội kinh tế thông qua việc cung cấp các cơ sở hạ tầng kinh tế nhƣ sân bay, cảng biển, mạng lƣới hỗ trợ sản xuất nhƣ thông tin liên lạc, viễn thông, vận tải và điện nƣớc. thông qua việc cung cấp cơ sở hạ tầng xã hội và cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật, Đầu tƣ công có thể đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng cho tăng trƣờng kinh tế. 5 Tóm lại, các định nghĩa về đầu tƣ công của các tổ chức quốc tế và theo Luật Đầu tƣ công (2019) thì có những điểm chung và có thể hiểu đầu tƣ công là đầu tƣ của nhà nƣớc để tạo ra cơ sở hạ tầng (cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội) phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đầu tƣ công phục vụ cho các hoạt động của cơ quan nhà nƣớc, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội phụ thuộc vào đặc thù của mỗi quốc gia.
Các lĩnh vực đầu tư công Hoạt động đầu tƣ công của Nhà nƣớc thƣờng tập trung vào 4 lĩnh vực sau đây: Thứ nhất, đầu tư chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội Hiểu một cách khái quát thì kết cấu hạ tầng là một bộ phận đặc thù của cơ sở vật chất kỹ thuật trong nền kinh tế quốc dân chó chức năng, nhiệm vụ cơ bản là đảm bảo những điều kiện chung cần thiết cho quá trình sản xuất và tái sản xuất mở rộng đƣợc diễn ra bình thƣờng, liên tục. Ngoài ra, kết cấu hạ tầng cũng có thể hiểu là các cơ sở vật chất, kỹ thuật, kiến trúc đóng vai trò nền tảng cho các hoạt động kinh tế - xã hội đƣợc diễn ra bình thƣờng. Kết cấu hạ tầng gồm hai loại cơ bản: Kết cấu hạ tầng kinh tế và kết cấu hạ tầng xã hội. Kết cấu hạ tầng kinh tế bao gồm các công trình hạ tầng kỹ thuật nhƣ: năng lƣợng (điện, than, dầu khí…) phục vụ sản xuất và đời sống, các công trình giao thông vận tải (đƣờng bộ, đƣờng sắt, đƣờng biển, đƣờng sông, đƣờng hàng không, đƣờng ống….), bƣu chính – viễn thông, các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp…Kết cấu hạ tầng kinh tế là bộ phận quan trọng trong hệ thống kinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển nhanh, ổn định, bền vững và là động lực thúc đẩy phát triển nhanh hơn, tạo điều kiện cải thiện cuộc sống dân cƣ.
Kết cấu hạ tầng xã hội bao gồm nhà ở, các cơ sở khoa học, trƣờng học, bệnh viện, các công trình văn hóa, thể thao…và các trang thiết bị đồng bộ với chúng. Đây là các điều kiện thiết yếu để nâng cao mức sống của 6 ngƣời dân, bồi dƣỡng và phát triển nguồn nhân lực phù hợp với nền kinh tế. Nhƣ vậy, kết cấu hạ tầng xã hội là tập hợp một số ngành có tính chất dịch vụ xã hội, sản phẩm do chúng tạo ra đƣợc thể hiện dƣới hình thức dịch vụ và thƣờng mang tính chất công cộng, ảnh hƣởng đến sự phát triển thể chất và tinh thần của con ngƣời. Với tính chất đa dạng và thiết thực, kết cấu hạ tầng là nền tảng vật chất có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi quốc gia cũng nhƣ của chính mỗi vùng lãnh thổ trong quốc gia.
Kết cấu hạ tầng đồng bộ và hiện đại là cơ sở để nền kinh tế tăng trƣởng nhanh, ổn định và bền vững. Chính vì lý do này mà đầu tƣ vào các chƣơng trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội luôn là một lĩnh vực quan trọng của hoạt động đầu tƣ công. Thứ hai, đầu tư phục vụ hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội Để thực hiện đƣợc chức năng của mình các cơ quan nhà nƣớc cần đƣợc trang bị các công cụ, phƣơng tiện và điều kiện khác để hoạt động. Ngoài ra, do tính đặc thù của hệ thống chính trị Việt Nam mà đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội cũng đƣợc Nhà nƣớc đầu tƣ để phục vụ hoạt động.
Các hoạt động đầu tƣ trong lĩnh vực này tập trung vào việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nƣớc hƣớng đến xây dựng chính phủ điện tử, đầu tƣ xây dựng các trung tâm hành chính tập trung, xây dựng trụ sở cơ quan nhà nƣớc, đầu tƣ mua sắm các trang thiết bị phục vụ hoạt động của các cán bộ, công chức trong cơ quan nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và các viên chức trong đơn vị sự nghiệp… Thứ ba, đầu tư và hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích Dịch vụ công ích là dịch vụ thỏa mãn các điều kiện sau: Là sản phẩm, dịch vụ thiết yếu đối với đời sống kinh tế - xã hội của đất nƣớc, cộng đồng dân cƣ của một khu vực lãnh thổ mà Nhà nƣớc cần bảo đảm vì lợi ích chung 7 hoặc bảo đảm quốc phòng an ninh; Việc sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ theo cơ chế thị trƣờng khó có khả năng bù đắp chi phí; Đƣợc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền đặt hàng, giao kế hoạch, tổ chức đấu thầu theo giá hoặc phí do Nhà nƣớc quy định. Nhƣ vậy, đầu tƣ và hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích chính là hoạt động đầu tƣ hoặc hỗ trợ của Nhà nƣớc đối với việc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ thỏa mãn 03 tiêu chí vừa nêu. Thứ tư, đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo hình thức đối tác đầu tư Theo quy định của Luật Đầu tƣ công 2019 thì đầu tƣ theo phƣơng thức đối tác công tƣ (Public Private Partnership - sau đây gọi là đầu tƣ theo phƣơng thức PPP) là phƣơng thức đầu tƣ đƣợc thực hiện trên cơ sở hợp tác có thời hạn giữa Nhà nƣớc và nhà đầu tƣ tƣ nhân thông qua việc ký kết và thực hiện hợp đồng dự án PPP nhằm thu hút nhà đầu tƣ tƣ nhân tham gia dự án PPP. Việc đầu tƣ theo hình thức PPP đƣợc thực hiện đối với các dự án xây dựng, cải tạo, vận hành, kinh doanh, quản lý công trình kết cấu hạ tầng, cung cấp trang thiết bị hoặc dịch vụ công thông qua các loại hợp đồng sau đây: - Hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (Build - Operate - Transfer, sau đây gọi là hợp đồng BOT); - Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (Build - Transfer - Operate, sau đây gọi là hợp đồng BTO); - Hợp đồng Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh (Build - Own - Operate, sau đây gọi là hợp đồng BOO); - Hợp đồng Kinh doanh - Quản lý (Operate - Manage, sau đây gọi là hợp đồng O&M); - Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao - Thuê dịch vụ (Build - Transfer - Lease, sau đây gọi là hợp đồng BTL); - Hợp đồng Xây dựng - Thuê dịch vụ - Chuyển giao (Build - Lease - Transfer, sau đây gọi là hợp đồng BLT); 8 1.
Vai trò của đầu tư công đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Từ lâu, ngƣời ta đã mặc định rằng thúc đẩy đầu tƣ công chính là động lực vô cùng to lớn để phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, giúp cho nền kinh tế có đƣợc sự tăng trƣởng tốt bảo đảm cuộc sống của ngƣời dân và cộng đồng sinh sống. Thứ nhất, duy trì và thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế thông qua sự gia tăng tổng cung và tổng cầu, vừa tác động đến chất lƣợng của sự tăng trƣởng. tăng quy mô vốn đầu tƣ và sử dụng vốn đầu tƣ hợp lý là nhân tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả đầu tƣ, tăng năng suất nhân tố tổng hợp. Đầu tƣ công dựng nên nền tảng cơ sở hạ tầng và xã hội, từ đó hỗ trợ hoạt động của tất cả các thành phần kinh tế quốc dân.
Thứ hai, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng tích cực Đầu tƣ công có tác động quan trọng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Theo đó, đầu tƣ công góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với quy luật và chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia trong từng thời kỳ, tạo ra sự cân đối trên phạm vi nền kinh tế quốc dân, cũng nhƣ giữa các ngành, vùng, phát huy các nhân tố tiềm năng của các vùng kinh tế động lực.