phần mở đầu, kết luận và kiến nghị thì luận văn đƣợc cấu trúc thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn cấp huyện. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa 6 bàn thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý ĐTXDCB từ nguồn vốn NSNN trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. 7 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1.
Tổng quan về đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm đầu tư Theo Adam Smith, “Đầu tư là một hoạt động nhằm gia tăng tích tụ tư bản của các cá nhân, công ty và xã hội với mục đích cải thiện và nâng cao mức sống…”[20]. Tại Điều 3, Luật Đầu tƣ năm 2020 số 61/2020/QH14 ngày 17/06/2020 quy định: “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư”[24].
Nhƣ vậy, đầu tƣ là sự bỏ vốn (chi tiêu vốn) cùng với các nguồn lực khác trong hiện tại để tiến hành một hoạt động nào đó (tạo ra, khai thác, sử dụng một tài sản) nhằm thu về các kết quả có lợi hơn trong tƣơng lai. Khái niệm đầu tư xây dựng cơ bản Xây dựng cơ bản là những hoạt động với chức năng tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế thông qua các hình thức xây dựng mới, mở rộng, hiện đại hoá hoặc khôi phục các tài sản cố định ĐTXDCB trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tƣ phát triển. Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy ĐTXDCB là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng.
ĐTXDCB là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đƣa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhằm thu đƣợc lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. ĐTXDCB trong nền kinh tế quốc dân đƣợc thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hóa hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế. 8 Bên cạnh đó, ĐTXDCB còn là việc bỏ vốn để tiến hành hoạt động xây dựng bao gồm lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tƣ xây dựng công trình, khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng, thi công xây dựng công trình, giám sát thi công xây dựng công trình, quản lý dự án ĐTXD công trình, lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng và các hoạt động khác có liên quan đến xây dựng công trình. Khái niệm nguồn vốn ngân sách Nhà nước Theo Luật NSNN năm 2015 định nghĩa: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước [23].
Để quản lý NSNN hiệu quả hơn, thực tế hơn, Nhà nƣớc đã phân cấp quản lý ngân sách; xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách trong việc quản lý NSNN phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội. Trên cơ sở các cấp, các ngành tự cân đối thu chi đúng quy định và phải báo cáo thƣờng xuyên về việc sử dụng ngân sách lên cấp trên. Các cấp chính quyền địa phƣơng đƣợc phân bổ sử dụng ngân sách lần lƣợt theo đơn vị hành chính nhƣ cấp tỉnh, cấp thị xã và cấp xã. NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nƣớc; là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế của Nhà nƣớc.
Thông qua hoạt động chi NSNN, Nhà nƣớc sẽ hỗ trợ và ĐTXD kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt trên cơ sở đó tạo môi trƣờng và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Khái niệm đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Từ khái niệm đầu tƣ, XDCB và nguồn vốn NSNN, có thể hiểu: ĐTXDCB từ NSNN là quá trình đưa NSNN (toàn bộ hoặc một phần giá trị đầu tư) vào quá trình đầu tư XDCB nhằm tạo ra tài sản cố định, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật để phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh. Đặc điểm và vai trò của đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước 1. Đặc điểm đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Thứ nhất, nguồn vốn đầu tư từ NSNN ĐTXDCB từ vốn NSNN là quá trình nhà nƣớc dùng vốn từ ngân sách, để tiến hành các hoạt động xây dựng dự án đầu tƣ, xây dựng các công trình nhằm tạo ra tài sản cố định, cơ sở vật chất kỹ thuật là nền tảng cho nền kinh tế.
Vốn chi cho ĐTXDCB từ NSNN chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng chi đầu tƣ phát triển từ NSNN, đƣợc cấp phát trực tiếp và không hoàn lại. Đây là nguồn vốn lớn và phức tạp trong quản lý dễ bị lãng phí và thất thoát, cần phải đƣợc kiểm soát chặt chẽ. Vốn chi cho ĐTXDCB từ ngân sách đƣợc phân bổ theo dự toán hàng năm, đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc thi công xây dựng công trình kéo dài vì phải mất thời gian chờ bố trí vốn. Chính phủ hay chính quyền địa phƣơng tham gia trực tiếp vào quản lý toàn bộ quá trình ĐTXD các công trình thuộc nguồn vốn NSNN nhằm đảm bảo sự phù hợp với chiến lƣợc, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Vốn từ NSNN trong đầu tƣ XDCB đƣợc kiểm tra, kiểm soát chặt nhằm ngăn chặn tình trạng sử dụng không đúng mục đích, tránh tình trạng lãng phí, tham nhũng gây thất thoát NSNN. Thứ hai, mục đích ĐTXDCB từ vốn ngân sách chủ yếu để phục vụ lợi ích công cộng ĐTXDCB từ vốn ngân sách chủ yếu tập trung vào xây dựng kết cấu hạ tầng công cộng, các công trình phúc lợi xã hội; những dự án, công trình này có tỷ suất lợi nhuận thấp nhƣng có tác dụng tạo ra nền tảng cơ sở hạ tầng của nền kinh tế, tạo thúc đẩy đầu tƣ và thu hút các nguồn vốn khác, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đây là những lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác không có khả năng hoặc không muốn đầu tƣ, vì vốn đầu tƣ lớn, lợi nhuận thấp và khó khăn trong việc thu hồi vốn. Vai trò của đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Hoạt động ĐTXDCB có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của 10 các nƣớc trên thế giới và đặc biệt quan trọng trong thực hiện hiện chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam, nhằm khai thác và sử dụng có hiệu quả nhất các tài nguyên thiên nhiên, nguồn vốn, lao động và các nguồn lực khác trong xã hội.
ĐTXDCB là hoạt động đầu tƣ do đó có những vai trò chung của hoạt động đầu tƣ: tác động đến tổng cung và tổng cầu của nền kinh tế, tác động chiến lƣợc phát triển kinh tế, tạo ra nền tảng vật chất cho sự phát triển khoa học kỹ thuật, ổn định an sinh xã hội. Thứ nhất, ĐTXDCB tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế Khi tăng đầu tƣ XDCB thì cơ sở vật chất kỹ thuật của các ngành tăng, sẽ phát triển sức sản xuất vật chất và dịch vụ của các ngành. Nhƣ vậy, ĐTXDCB đã làm thay đổi cơ cấu và quy mô phát triển của ngành kinh tế, từ đó nâng cao năng lực sản xuất của toàn bộ nền kinh tế. Đây là điều kiện tăng nhanh giá trị sản xuất và tổng giá trị sản phẩm trong nƣớc, tăng tích luỹ, đồng thời nâng cao đời sống vật chất tinh thần của ngƣời lao động, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cơ bản về chính trị, kinh tế, xã hội.
ĐTXDCB tác động đến sự phát triển của ngành, lãnh thổ, thành phần kinh tế. Chính sách đầu tƣ định hƣớng mục tiêu phát triển chuyển dịch cơ cấu kinh tế của toàn bộ nền kinh tế. Việc đầu tƣ cần phải có tầm nhìn dài hạn, đảm bảo sự phát triển cân đối giữa các lãnh thổ, các ngành; đồng thời, phải xây dựng kế hoạch trung hạn và ngắn hạn, để đảm bảo quá trình thực hiện có hiệu quả, tiết kiệm các nguồn lực. Thứ hai, ĐTXDCB tác động đến sự ổn định kinh tế, tạo công ăn việc làm Sự tác động không đồng thời về mặt thời gian của đầu tƣ, do ảnh hƣởng của tổng cung và tổng cầu của nền kinh tế làm cho mỗi sự thay đổi của đầu tƣ dù là tăng hay giảm cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định của nền kinh tế, chẳng hạn nhƣ khi tăng đầu tƣ sẽ làm cho các yếu tố liên quan tăng, tăng sản xuất của các ngành sẽ thu hút thêm lao động nâng cao đời sống.
ĐTXDCB là ngành có nhu cầu lao động lớn, nó tác động rất lớn đến 11 việc tạo công ăn việc làm, cải thiện và nâng cao mức sống, nâng cao trình độ đội ngũ lao động: nhu cầu lao động cho công tác xây dựng công trình; nhu cầu lao động để vận hành khi đƣa công trình vào sử dụng. Thứ ba, ĐTXDCB tác động đến sự tăng trưởng và phát triển kinh tế ĐTXDCB đã làm cho tổng tài sản của nền kinh tế quốc dân đƣợc gia tăng, tạo cơ sở vật chất kỹ thuật cho từng ngành, toàn bộ nền kinh tế quốc dân, thúc đẩy tốc độ sản xuất của xã hội. Các hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình công cộng tạo điều kiện phát triển cho các ngành, các tổ chức kinh tế không ngừng đƣợc nâng cao, sự tác động này có tính dây chuyền của những hoạt động kinh tế nhờ ĐTXDCB.