Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Hợp Tác Chương Tổ Hợp - Xác Suất Lớp 11

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued dạy học hợp tác chương tổ hợp xác suất lớp 11 trung học phổ thông, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Hà Thị Thùy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Lê Minh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Dạy Học Hợp Tác Chương “Tổ Hợp - Xác Suất” Lớp 11 Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phương pháp dạy học hợp tác
• 1.1.1. Khái niệm về phương pháp dạy học hợp tác
• 1.1.2. Cơ sở khoa học của dạy học hợp tác
• 1.1.2.1. Cơ sở triết học
• 1.1.2.2. Cơ sở giáo dục học
• 1.1.2.3. Cơ sở tâm lý
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC HỢP TÁC CHƯƠNG “TỔ HỢP - XÁC SUẤT” LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Thiết kế một số tình huống dạy học hợp tác nội dung tổ hợp, xác suất lớp 11 trung học phổ thông
• 2.1.1. Tình huống dạy học các khái niệm tổ hợp, xác suất theo phương pháp dạy học hợp tác
• 2.1.2. Tình huống dạy học các định lí về tổ hợp, xác suất theo phương pháp dạy học hợp tác
• 2.1.3. Tình huống dạy học quy tắc và phương pháp giải toán tổ hợp, xác suất theo phương pháp dạy học hợp tác
• 2.1.4. Tình huống dạy học giải bài tập tổ hợp, xác suất theo phương pháp dạy học hợp tác
• 2.1.5. Một số giáo án soạn theo phương pháp dạy học hợp tác
• 2.1.5.1. Giáo án 1: Luyện tập về quy tắc đếm
• 2.1.5.2. Giáo án 2: Bài tập nhị thức Niu-tơn
• 2.2. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nội dung thực nghiệm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.1.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm
• 3.2.1. Kế hoạch, nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.1. Kết quả học tập
• 3.3.2. Kết quả về kĩ năng
• 3.4. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Dạy Học Hợp Tác Chương Tổ Hợp Xác Suất Lớp 11

Dạy học hợp tác là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện. Chương Tổ hợp - Xác suất lớp 11 là một phần quan trọng trong chương trình toán học trung học phổ thông, thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi. Việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong chương này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết.

1.1. Khái niệm Dạy Học Hợp Tác và Tầm Quan Trọng

Dạy học hợp tác là phương pháp mà trong đó học sinh làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu học tập chung. Theo nghiên cứu của Hoàng Lê Minh, phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài sâu hơn mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và bồi dưỡng năng lực xã hội.

1.2. Mục tiêu của Chương Tổ Hợp Xác Suất Lớp 11

Mục tiêu của chương Tổ hợp - Xác suất là giúp học sinh hiểu rõ các khái niệm cơ bản và ứng dụng của chúng trong thực tiễn. Việc dạy học hợp tác sẽ tạo điều kiện cho học sinh thảo luận, trao đổi ý kiến và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

II. Thách Thức trong Dạy Học Hợp Tác Chương Tổ Hợp Xác Suất

Mặc dù dạy học hợp tác mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại một số thách thức trong việc áp dụng phương pháp này. Giáo viên cần phải đối mặt với những khó khăn trong việc tổ chức lớp học và quản lý nhóm học sinh.

2.1. Khó Khăn trong Việc Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc tổ chức các hoạt động nhóm sao cho hiệu quả. Giáo viên cần phải thiết kế các tình huống học tập phù hợp để khuyến khích sự tham gia của tất cả học sinh.

2.2. Sự Khác Biệt trong Năng Lực Học Tập của Học Sinh

Mỗi học sinh có một mức độ tiếp thu kiến thức khác nhau. Điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong kết quả học tập của các nhóm, gây khó khăn cho giáo viên trong việc đánh giá và điều chỉnh phương pháp dạy học.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Hiệu Quả trong Chương Tổ Hợp Xác Suất

Để dạy học hợp tác hiệu quả, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

3.1. Thiết Kế Tình Huống Dạy Học Hợp Tác

Thiết kế tình huống dạy học hợp tác là bước quan trọng để tạo ra môi trường học tập tích cực. Giáo viên có thể sử dụng các bài tập nhóm, thảo luận và dự án để khuyến khích học sinh tham gia.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ trong Dạy Học Hợp Tác

Công nghệ có thể hỗ trợ dạy học hợp tác thông qua các nền tảng trực tuyến, giúp học sinh dễ dàng chia sẻ tài liệu và ý tưởng. Việc sử dụng công nghệ cũng tạo ra sự hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Dạy Học Hợp Tác trong Chương Tổ Hợp Xác Suất

Việc áp dụng dạy học hợp tác trong chương Tổ hợp - Xác suất đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Nghiệm

Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động hợp tác có kết quả học tập cao hơn so với các phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng dạy học hợp tác là một phương pháp hiệu quả.

4.2. Phản Hồi từ Học Sinh và Giáo Viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với việc học khi được làm việc nhóm. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ trong kỹ năng giao tiếp và hợp tác của học sinh.

V. Kết Luận và Tương Lai của Dạy Học Hợp Tác Chương Tổ Hợp Xác Suất

Dạy học hợp tác trong chương Tổ hợp - Xác suất không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn bồi dưỡng năng lực xã hội cho học sinh. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho giáo dục.

5.1. Tầm Quan Trọng của Dạy Học Hợp Tác trong Giáo Dục Hiện Đại

Dạy học hợp tác sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong giáo dục hiện đại, khi mà kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện trở thành yêu cầu thiết yếu.

5.2. Định Hướng Phát Triển Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Cần có sự đầu tư và nghiên cứu thêm về phương pháp dạy học hợp tác để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Việc đào tạo giáo viên về phương pháp này cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm chuyển từ truyền thụ tri thức một chiều sang tương tác đa chiều là trọng tâm cốt lõi của giáo dục phổ thông hiện đại. Trong chương trình Đại số và Giải tích lớp 11, chương Tổ hợp - Xác suất được phân phối với thời lượng 16 tiết, giữ vai trò đặc biệt quan trọng và xuất hiện thường xuyên trong các kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng cũng như kỳ thi tốt nghiệp quốc gia. Tuy nhiên, đây là nội dung toán học có tính trừu tượng cao, khiến đa số học sinh gặp khó khăn trong việc phân biệt các khái niệm then chốt như hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp hay xác định không gian mẫu của biến cố. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán của tác giả Hà Thị Thùy tại Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tập trung nghiên cứu đề tài dạy học hợp tác chương Tổ hợp - Xác suất lớp 11 trung học phổ thông.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là xây dựng quy trình thiết kế các tình huống dạy học hợp tác, biên soạn hệ thống phiếu học tập phân bậc và thiết kế giáo án thực nghiệm nhằm nâng cao chất lượng học tập, đồng thời rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và phát triển năng lực xã hội cho học sinh. Nghiên cứu được triển khai khảo sát trên diện rộng với quy mô 100 giáo viên và 90 học sinh tại các trường Trung học phổ thông Nguyễn Du và Trung học phổ thông Thanh Oai A thuộc thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2014 - 2015. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trực tiếp trên 4 lớp học gồm 11A3, 11A4, 11A5 và 11A6 tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Du. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi môn Toán thêm khoảng 15% đến 20%, đồng thời cắt giảm 30% thời gian chết trong mỗi tiết học thông qua các hoạt động tương tác nhóm tích cực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của các lý thuyết giáo dục hiện đại kết hợp chặt chẽ với nguyên lý triết học duy vật biện chứng về mối liên hệ phổ biến giữa cá nhân và tập thể. Khung lý thuyết của luận văn tích hợp 4 nền tảng học thuyết cơ bản:

• Thuyết phát triển văn hóa - xã hội của Lev Vygotsky với trọng tâm là khái niệm vùng phát triển gần nhất, khẳng định mọi chức năng tâm lý cấp cao của học sinh đều xuất hiện lần thứ nhất qua hoạt động tập thể trước khi chuyển hóa thành năng lực cá nhân.
• Thuyết phát triển nhận thức và giải quyết mâu thuẫn của Jean Piaget, chỉ ra rằng việc đưa học sinh vào các tình huống có vấn đề và tranh luận nhóm là động lực cốt lõi thúc đẩy cấu trúc lại tư duy toán học.
• Thuyết làm việc đồng đội của David Johnson, nhấn mạnh sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau giữa các thành viên giúp tối ưu hóa thành tích học tập chung của nhóm.
• Thuyết dạy lẫn nhau, tạo điều kiện cho học sinh luân phiên đóng vai trò người hướng dẫn để khắc sâu bản chất kiến thức.

Mô hình nghiên cứu định nghĩa phương pháp dạy học hợp tác là cách thức tổ chức hoạt động và giao lưu tương tác của giáo viên nhằm kích thích hoạt động và giao lưu của học sinh, hướng tới 2 mục tiêu song hành: lĩnh hội tri thức toán học và phát triển kỹ năng xã hội. Tác giả làm sáng tỏ 5 khái niệm chuyên môn nền tảng gồm: dạy học hợp tác, tình huống dạy học hợp tác, hoán vị của n phần tử, chỉnh hợp chập k của n phần tử, và không gian mẫu của phép thử xác suất. Luận văn phân loại 3 dạng tình huống dạy học hợp tác môn Toán: tình huống hành động hợp tác, tình huống thảo luận bằng diễn đạt, và tình huống xác nhận kiến thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp phong phú kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Cỡ mẫu khảo sát thực trạng: 100 giáo viên bộ môn Toán tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Du và Trung học phổ thông Thanh Oai A; 90 học sinh khối 11 tại trường Trung học phổ thông Nguyễn Du.
• Cỡ mẫu thực nghiệm sư phạm: Toàn bộ học sinh thuộc 4 lớp 11A3, 11A4, 11A5, 11A6 trường Trung học phổ thông Nguyễn Du, được chia thành 2 cặp lớp đối chứng và thực nghiệm có trình độ học lực ban đầu tương đương nhau.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu ghép cặp tương đương trong thực nghiệm sư phạm, đảm bảo tính đồng đều về điều kiện dạy học, thời lượng phân phối chương trình và giáo viên giảng dạy.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp điều tra xã hội học bằng phiếu hỏi cấu trúc sẵn, quan sát sư phạm qua dự giờ 6 tiết liên tiếp, phỏng vấn sâu và sử dụng các công cụ thống kê toán học để xử lý định lượng điểm số của 2 bài kiểm tra khảo sát chất lượng.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê toán học đối chứng nhằm đo lường chính xác mức độ biến thiên điểm số, kiểm định sự sai khác có ý nghĩa thống kê giữa phương pháp dạy học hợp tác và phương pháp truyền thống. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt năm học 2014 - 2015, từ khâu khảo sát thực trạng, thiết kế bài giảng đến tổ chức thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm trong luận văn đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Tồn tại khoảng trống lớn trong công tác tập huấn chuyên môn: Có tới 79% giáo viên được khảo sát thừa nhận chưa từng được tham gia bất kỳ khóa đào tạo hay tập huấn chính thức nào về phương pháp dạy học hợp tác. Chỉ có 21% giáo viên đã tiếp cận phương pháp này qua các buổi bồi dưỡng của nhà trường, dẫn đến việc chỉ 23% giáo viên nhận thức đầy đủ 5 yếu tố cấu thành của dạy học hợp tác.
• Tình trạng nhầm lẫn bản chất phương pháp: Có đến 81% giáo viên đồng nhất dạy học hợp tác với hình thức chia nhóm học tập ngẫu nhiên đơn thuần, và 82% giáo viên cho rằng không có sự khác biệt giữa hai khái niệm này. Điều này khiến 76% giáo viên gặp trở ngại lớn khi thiết kế giáo án và tổ chức điều phối hoạt động trên lớp.
• Mức độ áp dụng trong thực tế còn mang tính hình thức: Từ 95% đến 100% giáo viên chỉ áp dụng phương pháp dạy học hợp tác không quá 1 lần trong chuỗi 6 tiết dạy liên tiếp. Nguyên nhân xuất phát từ áp lực phân phối thời gian và sĩ số lớp học quá đông (trên 40 học sinh/lớp).
• Nhu cầu học tập của học sinh ở mức cao nhưng thiếu hụt kỹ năng tương tác: Khoảng 63,2% học sinh bày tỏ thái độ thường xuyên muốn tham gia học tập hợp tác, nhưng có 52,4% học sinh thừa nhận còn gặp khó khăn trong việc tranh luận, bảo vệ chính kiến và tổng hợp kết quả của nhóm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên lý giải vì sao học sinh thường xuyên nhầm lẫn giữa tổ hợp và chỉnh hợp khi giải toán theo phương pháp truyền thống. Việc giáo viên chỉ truyền thụ thụ động khiến học sinh không thể tự kiến tạo hiểu biết về tính thứ tự của tập hợp phần tử.

Khi áp dụng quy trình dạy học hợp tác với các phiếu học tập phân bậc kịch tính, kết quả học tập của học sinh được cải thiện vượt bậc. Trong các biểu đồ phân phối điểm số và bảng so sánh định lượng của bài kiểm tra số 1 và bài kiểm tra số 2, đồ thị phổ điểm của các lớp thực nghiệm (11A3, 11A5) có xu hướng lệch hẳn sang phía điểm 8, điểm 9 và điểm 10. Ngược lại, đồ thị phổ điểm của các lớp đối chứng (11A4, 11A6) phân bố tập trung ở mức 5 đến 6 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi ở nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 18% đến 22%, trong khi tỷ lệ điểm yếu kém giảm xuống dưới mức 3%. Kết quả này chứng minh rằng việc cho học sinh tự tranh luận, sửa sai trong nhóm nhỏ giúp khắc sâu bản chất công thức toán học và phát triển vượt bậc năng lực tư duy phê phán.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp thực thi mang tính khả thi cao:

• Triển khai chương trình tập huấn chuẩn hóa về phương pháp dạy học hợp tác: Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cùng Ban Giám hiệu các trường trung học phổ thông cần tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn định kỳ trong lộ trình 6 đến 12 tháng, đặt mục tiêu tối thiểu 90% giáo viên bộ môn Toán nắm vững 5 yếu tố cốt lõi và kỹ thuật điều phối nhóm học tập.
• Xây dựng ngân hàng phiếu học tập phân bậc chuyên đề Tổ hợp - Xác suất: Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần chủ trì biên soạn hệ thống phiếu học tập có tính kịch tính và gợi mở cho toàn bộ 16 tiết học, hoàn thành trước thềm năm học mới nhằm giúp giáo viên giảm 40% thời gian chuẩn bị bài giảng.
• Chuẩn hóa quy mô và kỹ thuật tổ chức nhóm học tập: Giáo viên bộ môn cần duy trì cấu trúc nhóm cố định từ 4 đến 5 học sinh với đầy đủ các vai trò được luân phiên (nhóm trưởng, thư ký, báo cáo viên), đảm bảo 100% học sinh đều có trách nhiệm cá nhân đối với sản phẩm chung của nhóm trong mỗi tiết học 45 phút.
• Cải tiến quy trình kiểm tra và đánh giá học lực: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các nhà trường cần điều chỉnh biểu điểm đánh giá, kết hợp linh hoạt giữa điểm kiểm tra cá nhân (chiếm trọng số 70%) và điểm đánh giá hoạt động hợp tác nhóm (chiếm trọng số 30%), áp dụng ngay trong năm học hiện hành để khuyến khích tinh thần đồng đội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Giáo viên Toán bậc Trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các tình huống dạy học mẫu và giáo án thực nghiệm chi tiết cho các bài học phức tạp như quy tắc đếm, nhị thức Niu-tơn và xác suất biến cố để nâng cao chất lượng bài giảng trên lớp.
• Tổ trưởng chuyên môn và Cán bộ quản lý trường học: Sử dụng số liệu khảo sát thực trạng từ 100 giáo viên để xây dựng các chuyên đề sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, đổi mới phương pháp giảng dạy cấp cơ sở.
• Học viên cao học và Sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tham khảo khung lý thuyết phương pháp dạy học, quy trình thiết kế thực nghiệm sư phạm và phương pháp phân tích định lượng bằng thống kê toán học để phục vụ công tác nghiên cứu đề tài khóa luận, luận văn.
• Chuyên viên nghiên cứu và Tác giả viết sách giáo khoa: Ứng dụng các phân tích về khó khăn nhận thức của học sinh lớp 11 để biên soạn nội dung bài tập, ví dụ thực tế và thiết kế sách giáo viên theo định hướng phát triển năng lực.

Câu hỏi thường gặp

• Dạy học hợp tác khác gì so với dạy học theo nhóm truyền thống? Dạy học hợp tác yêu cầu sự phụ thuộc tích cực, trách nhiệm cá nhân rõ ràng và sự luân phiên vai trò giữa 4 đến 5 thành viên trong nhóm. Ngược lại, học nhóm truyền thống thường chỉ là sự chia chỗ ngồi cơ học khiến 80% công việc dồn lên học sinh khá giỏi.

• Làm thế nào để học sinh yếu kém không bị thụ động trong nhóm hợp tác? Giáo viên sử dụng phiếu học tập phân bậc với các câu hỏi gợi mở từ dễ đến khó. Nhóm trưởng phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng cá nhân, và giáo viên có thể chỉ định bất kỳ thành viên nào đại diện nhóm lên bảng trình bày để tính điểm chung.

• Việc tổ chức học hợp tác có gây cháy giáo án trong phân phối 16 tiết không? Nếu giáo viên chuẩn bị sẵn phiếu học tập in sẵn và rèn luyện nền nếp thảo luận nhóm từ đầu năm, phương pháp này sẽ giúp tiết kiệm 25% thời gian giảng giải lý thuyết suông, giúp lớp học hoàn thành đúng tiến độ phân phối chương trình.

• Chương Tổ hợp - Xác suất có những dạng bài nào phù hợp nhất với học hợp tác? Các dạng bài phù hợp nhất bao gồm: phân biệt bài toán chọn có thứ tự (chỉnh hợp) và không thứ tự (tổ hợp), các bài toán đếm sử dụng quy tắc cộng - nhân, và bài tập tính xác suất biến cố cần chia nhiều trường hợp phức tạp.

• Phương pháp dạy học hợp tác có giúp nâng cao điểm thi trắc nghiệm không? Có. Nhờ việc tham gia tranh luận và chỉ ra các lỗi sai trong nhóm, học sinh hiểu sâu sắc bản chất công thức toán học, từ đó giảm thiểu hơn 30% các lỗi sai bẫy thường gặp trong các bài thi trắc nghiệm khách quan.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và 4 học thuyết nền tảng của phương pháp dạy học hợp tác trong môn Toán trường trung học phổ thông.
• Phân tích chính xác thực trạng dạy học với số liệu 79% giáo viên chưa qua tập huấn và 76% gặp khó khăn khi triển khai giáo án nhóm.
• Thiết kế hoàn chỉnh quy trình 4 bước xây dựng tình huống dạy học hợp tác cùng bộ giáo án thực nghiệm cho 16 tiết chương Tổ hợp - Xác suất lớp 11.
• Chứng minh tính khả thi qua thực nghiệm sư phạm tại 4 lớp học, khẳng định sự vượt trội về phổ điểm khá giỏi và kỹ năng xã hội của học sinh.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi để mở rộng quy mô áp dụng phương pháp trong các trường trung học phổ thông giai đoạn 2015 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuyển hóa các nguyên lý giáo dục học trừu tượng thành các bộ công cụ sư phạm trực quan, bao gồm các phiếu học tập kịch tính giúp giải quyết dứt điểm các lỗi nhầm lẫn kinh điển của học sinh trong chương Tổ hợp - Xác suất. Các cơ sở giáo dục và giáo viên trung học phổ thông hãy chủ động áp dụng quy trình thiết kế tình huống hợp tác của công trình này để tạo bước đột phá trong chất lượng giảng dạy môn Toán ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, các câu hỏi, cách trả lời, bình luận, cách dùng ngôn ngữ để diễn đạt chính xác, phù hợp với nội dung cần trình bày. Sau đó nêu khái quát và rút ra kết luận. Học sinh làm theo mẫu hướng dẫn của giáo viên để áp dụng vào trong nhóm học tập của mình, có thể thay đổi vai trò của từng người trong nhóm, nghĩa là mỗi thành viên trong nhóm được trình bày quan điểm của mình về nội dung kiến thức mà nhóm thảo luận. Thuyết làm việc đồng đội: Thuyết này cho rằng khi các cá nhân làm việc cùng nhau hướng tới một mục tiêu chung thì sự phụ thuộc lẫn nhau sẽ thúc đẩy họ hoạt động tích cực hơn.

Khi đó sẽ giúp mỗi cá nhân và nhóm đạt đến thành công. Dạy học hợp tác dựa trên thuyết làm việc đồng đội đem lại hiệu quả trong giảng dạy hơn so với dạy học truyền thống. Thuyết giải quyết mâu thuẫn: Piaget cho rằng để thúc đẩy sự phát triển trí tuệ, gợi động cơ hứng thú cho học sinh thì giáo viên nên đưa học sinh vào những tình huống có vấn đề, có những quan điểm mâu thuẫn với nhau. Những mâu thuẫn đó phải phù hợp với học sinh, phù hợp với nội dung học tập.

Sau đó giáo viên tổ chức cho học sinh học tập bằng hoạt động nhóm để các em thảo luận, lập luận, phân tích, đánh giá, kết luận và cuối cùng đưa ra ý kiến thống nhất chung của nhóm. Học tập bằng hoạt động nhóm giúp học sinh tự tin hơn, hiểu bài sâu hơn từ việc chứng kiến những lập luận của các bạn trong nhóm, học sinh tìm ra được nguyên nhân của sự mâu thuẫn. Tình huống dạy học hợp tác Tình huống dạy học là tổ hợp những mối quan hệ xã hội cụ thể được hình thành trong quá trình dạy học, khi mà học sinh đã trở thành chủ thể hoạt động với đối tượng nhận thức trong môi trường dạy học nhằm một mục đích dạy học cụ thể. Tình huống dạy học chính là trạng thái bên trong được sinh ra do sự tương tác giữa chủ thể với đối tượng nhận thức.

Theo quan điểm của lý 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] luận dạy học, tình huống dạy học là đơn vị cấu trúc, tế bào của bài lên lớp, bao gồm tổ hợp các điều kiện cần thiết. Đó là mục đích dạy học, nội dung dạy học và phương pháp dạy học để thu được những kết quả hạn chế riêng biệt. Tình huống dạy học hợp tác là tình huống dạy học trong đó xác định rõ mục tiêu học tập cho mỗi học sinh trong một nhóm, phù hợp với nhận thức của học sinh và tạo nhu cầu hợp tác trong học tập. Thực chất đó là một dạng tình huống gợi vấn đề mà giáo viên đưa ra với dụng ý tạo ra hoạt động học tập hợp tác cho học sinh.

Để có được tình huống gợi vấn đề, trước hết cần phân tích cấu trúc nội dung bài học, xác định rõ từng đơn vị kiến thức, sắp xếp chúng theo những trình tự nhất định. Đặc điểm khác biệt nhất của tình huống dạy học hợp tác so với các tình huống dạy học khác là phải tạo được cơ hội cho học sinh thảo luận và từng bước đạt kết quả học tập. Nhiệm vụ học tập được sắp xếp, thiết kế có dụng ý phân bậc để học sinh có thể tự mình bàn bạc đạt được mục tiêu học tập. Dấu hiệu của nội dung kiến thức có thể thiết kế tình huống dạy học hợp tác là: nội dung phức tạp, có nhiều cách suy nghĩ khác nhau, khối lượng kiến thức nhiều mà cần giải quyết trong thời gian ngắn.

Một tình huống dạy học hợp tác cần thỏa mãn đồng thời ba tiêu chuẩn: tình huống phải có tác dụng gợi vấn đề; học sinh thấy có nhu cầu hợp tác trao đổi với nhau và hy vọng sự hợp tác đó sẽ có tác dụng tốt; tạo ra môi trường hợp tác để thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa vai trò của cá nhân với vai trò của tập thể. Theo Hoàng Lê Minh thì trong dạy học hợp tác môn Toán có ba kiểu tình huống như sau: Tình huống hành động hợp tác: Thể hiện vai trò điều khiển hành động để thực hiện những quyết định của cá nhân và tập thể. Trong tình huống này có tác động qua lại của học sinh với môi trường bằng hành động mà ngôn ngữ không giữ vai trò quan trọng hàng đầu. Tình huống thảo luận bằng diễn đạt: Thể hiện vai trò tạo phương tiện giao lưu trao đổi thông tin trong thảo luận nhóm học tập.

Học sinh có nhu cầu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] diễn đạt trong quá trình tác động qua lại với môi trường. Cách thức của tình huống này là có giao tiếp giữa những người học tập hợp tác, có vị trí phi đối xứng của học sinh trên phương diện hành động, môi trường và phương diện thông tin, có phản hồi từ môi trường và người đang giao lưu. Tình huống xác nhận kiến thức: Thể hiện vai trò tạo phương tiện kiểm chứng để xác nhận hay bác bỏ kiến thức. Kiến thức được kiểm chứng, xác nhận trong quá trình học sinh thảo luận với nhau và tác động qua lại với môi trường.

Trong quá trình thảo luận, học sinh có vai trò bình đẳn. Học sinh vừa là người đề xuất, vừa là người phản bác để đi đến kết luận cuối cùng. Các bước dạy học hợp tác Tình huống dạy học hợp tác là một tình huống gợi vấn đề, kích thích sự tò mò, muốn khám phá kiến thức mới của học sinh. Vì vậy khi thiết kế tình huống dạy học hợp tác giáo viên cần thể hiện rõ hoạt động dạy học là hoạt động gì? Diễn ra như thế nào? Trong quá trình dạy học giáo viên cần đảm bảo điều kiện xuất phát cần thiết, đề xuất vấn đề và phương hướng giải quyết vấn đề, củng cố kết quả học tập và định hướng nhiệm vụ học tiếp theo.

Theo Hoàng Lê Minh: Một tình huống dạy học hợp tác có thể được thực hiện theo bốn bước sau: Bước thứ nhất: Xác định mục tiêu dạy học. Trong dạy học hợp tác, mục tiêu đề ra là dạy cho học sinh phương pháp hợp tác và rèn luyện tư duy hội thoại có phê phán. Trong dạy học môn Toán có một số tình huống như: Tiếp cận, định nghĩa, củng cố khái niệm; tiếp cận, chứng minh và vận dụng định lý, tiếp cận quy tắc giải toán, tình huống tìm hiểu và tìm hướng giải bài toán. Bước thứ hai: Chọn nội dung dạy học, những nội dung có tác dụng hình thành nhu cầu học tập hợp tác, những nội dung kích thích sự tranh luận trong tập thể như: những nhiệm vụ có khối lượng công việc nhiều mà cần hoàn thành trong một thời gian ngắn, những nội dung phức tạp cần lập luận ở trình độ tổng hợp, nội dung có nhiều khía cạnh cần giải quyết, cần sử dụng nhiều cách suy nghĩ khác nhau.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Có thể chọn một số nội dung trong dạy học Toán như: Tìm qui trình giải cho một dạng toán cụ thể, tìm và sửa chữa sai lầm khi giải toán, tổng hợp phương pháp giải một dạng bài toán, những tình huống để tiếp cận khái niệm, định lý, qui tắc mới, tình huống tìm thuật giải (tựa thuật giải) cho một dạng toán cụ thể… Bước thứ ba: Thiết kế các tình huống cụ thể, bao gồm các nhiệm vụ Đưa ra nhiệm vụ cho học sinh: phát phiếu học tập cho học sinh, sử dụng máy chiếu để trình chiếu các tình huống, có thể xây dựng các tình huống như một đoạn phim để trình chiếu cho học sinh… Dự kiến các phương án suy nghĩ khác nhau của học sinh và hướng giải quyết. Dự kiến các tình huống mâu thuẫn có thể xảy ra trong thảo luận nhóm và cách hướng dẫn học sinh thảo luận. Giáo viên chuẩn bị các câu hỏi phụ để gợi ý cho học sinh (nếu cần) Dự kiến cách xác nhận kiến thức và đánh giá học sinh. Bước thứ tư: Tổ chức học tập hợp tác, giáo viên tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm, thi giải toán giữa các nhóm.

Học sinh sử dụng kiến thức đã có cùng với kĩ năng tư duy, phân tích, tổng hợp, đánh giá để tìm ra kiến thức mới. Tổng hợp, kết luận và phát triển vấn đề. Trong dạy học môn Toán để tạo tình huống dạy học hợp tác, chúng ta có thể dựa vào một số hoạt động trí tuệ như: khái quát hóa, lật ngược vấn đề, xem xét tương tự, dự đoán nhờ nhận xét trực quan, thực hành hoặc hoạt động thực tiễn; khai thác kiến thức cũ, đặt vấn đề dẫn đến kiến thức mới; tìm sai lầm trong lời giải; nêu một bài toán mà việc giải quyết cho phép dẫn đến kiến thức mới… Giáo viên thiết kế tình huống dạy học hợp tác chính là thiết kế phiếu học tập cho học sinh sao cho phiếu đó giúp học sinh tự học trong nhóm học sinh. Do đó, phiếu học tập hợp tác có những đặc điểm như kịch tính, có vấn đề, có chỉ dẫn, phong phú về nội dung.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dạy học hợp tác có thể áp dụng được ở mọi nội dung của chương trình toán học phổ thông. Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu bài học, nội dung từng đơn vị kiến thức trong bài, khả năng nhận thức của học sinh để thiết kế các tình huống dạy học hợp tác phù hợp với nội dung và trình độ của học sinh, có như vây mới đem lại hiệu quả trong dạy học. Ví dụ về thiết kế tình huống dạy học hợp tác: Thiết kế tình huống dạy học định nghĩa cấp số cộng 1. Kiến thức chuẩn bị: Định nghĩa dãy số và các tính chất của dãy số.

Mục tiêu: Giúp học sinh tiếp cận định nghĩa cấp số cộng và phát biểu được định nghĩa. Hoạt động tiếp cận: PHIẾU HỌC TẬP Xét các dãy số sau: a) -1, 3, 7, 11, 15, 19… b) 2, 4, 6, 8, 10, 12… c) 2, 5, 8, 11… Câu hỏi 1: Bạn Hà nói: Mỗi dãy số trên đều có một quy luật. Theo em ý kiến của bạn Hà đúng hay sai? Vì sao? Viết tiếp 5 số hạng tiếp theo của mỗi dãy số trên. Câu hỏi 2: Mỗi dãy số trên được gọi là một cấp số cộng.

Em hiểu thế nào là cấp số cộng. Tổ chức học hợp tác: GV phát phiếu học tập cho học sinh. Mỗi học sinh độc lập suy nghĩ sau đó thảo luận với các thành viên trong nhóm về cách giải quyết vấn đề của mình. Sau khi thảo luận đưa ra kết quả chung của nhóm, thư ký của tổng hợp các ý kiến của thành viên và kết quả thống nhất của nhóm.