phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị và Tài liệu tham khảo; luận văn được triển khai thành 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Đề xuất thiết kế dự án dạy học Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Mô hình dạy học dự án 1. Khái niệm và đặc điểm dạy học dự án Dự án (project), được hiểu là một đề án một dự thảo hay kế hoạch cần thực hiện để đạt được mục đích đã đề ra. Khái niệm dự án được sử dụng rất nhiều trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như trong sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học, quản lý xã hội và nay được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo như một phương pháp dạy học, trong đó người học sẽ được thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết và thực hành, thực tiễn.
Theo tổ chức giáo dục Intel (Mỹ) : “DHDA là một hình thức dạy học, trong đó HS thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn liền với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành và đánh giá kết quả. Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được”[6, 1- 13] Bộ Giáo dục Singapore cho rẳng: “ Dạy học theo dự án là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn cuộc sống”[4, 125 – 126] Theo tác giả Đỗ Hương Trà “DHDA là mô hình dạy học lấy HS làm trung tâm. Kiểu dạy phát triển kiến thức, kĩ năng của HS thông qua quá trình HS giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn bằng những kiến thức theo nội dung môn học – được gọi là dự án. Dự án đặt HS vào vai trò tích cực như người giải quyết vấn đề, người ra quyết định, người điều tra viên, hay người viết báo cáo.
Thường thì HS sẽ làm việc theo nhóm và hợp tác với chuyên gia bên ngoài cộng đồng để trả lời các câu hỏi và hiểu sâu hơn nội dung ý nghĩa của bài học. Học theo dự án đòi hỏi HS phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua sản phẩm lẫn quá trình thực hiện”[17, 246 - 247] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những quan điểm trên, tuy còn chưa đồng nhất ở một vài khía cạnh song đều tập trung làm rõ bản chất của DHDA là HS giữ vai trò trung tâm, thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Nhiệm vụ này sẽ giúp cho người học thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập ngay từ bước xác định mục đích, lập kế hoạch cho đến việc thực hiện dự án, kiểm tra đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Trong quá trình thực hiện việc DHDA thì dưới sự hướng dẫn của GV, HS sẽ giải quyết không chỉ ở mặt lý thuyết của vấn đề mà còn phải thực hiện một nhiệm vụ học tập mang tính chất thực hành, tổng hợp những kĩ năng nhất định để tạo ra một sản phẩm cụ thể.
Đặc điểm của dạy học dự án: Những đặc điểm mang tính cốt lõi nhất của DHDA thì đã được các nhà sư phạm Mỹ xác lập ngay từ đầu thế kỉ XX khi mà lý thuyết về phương pháp dạy học này mới được xác lập. Có ba đặc điểm cốt lõi, cơ bản và quan trọng nhất được đưa ra đó là: định hướng học sinh, định hướng thực tiễn và định hướng sản phẩm. Chúng tôi sẽ trình bày cụ thể các đặc điểm của dạy học dự án như sau: - Định hướng vào thực tiễn: chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống thực tiễn của xã hội, thực tiến nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống. Nhiệm vụ của dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học.
- Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: DHDA giúp gắn việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống xã hội, giúp gắn việc học tập lý thuyết đi đôi với thực hành. Trong những điều kiện xã hội lý tưởng thì việc thực hiện một dự án dạy học sẽ mang lại những tác động tích cực cho xã hội. - Định hướng hứng thú người học: người học được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân. Hơn thế nữa trong quá trình thực hiện dự án người học sẽ nhận thấy được sự hứng thú trong suốt quá trình đó.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tính phức hợp: trong dự án có sự hiểu biết và nghiên cứu giữa tri thức của nhiều lĩnh vực và các môn học khác nhau để giải quyết vấn đề đặt ra trong dự án. Chính vì đặc điểm nổi bật đó của phương pháp dạy học sự án nên nó được dùng hiệu quả trong việc tổ chứ học các chủ đề học tập mang tính phức hợp cao. - Định hướng hành động: dự án được thực hiện sẽ có sự kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào thực hành. Thông qua đó kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết để xây dựng kiến thức mới cũng như rèn luyện lỹ năng hành động của người học.
- Tính tự lực cao của người học: trong DHDA người học cần tham gia tích cực vào các hoạt động của dự án mới có thể thực hiện được yêu cầu được giao. Điều đó sẽ đòi hỏi tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học. Người dạy chỉ đóng vai trò là người tư vấn, giúp đỡ những tuy nhiên mức độ tự lực cần phù hợp với năng lực, kinh nghiệm khả năng của người học. - Cộng tác làm việc: các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự phân công cụ thể giữa các thành viên trong nhóm; do đó mà dạy học dự án đòi hỏi kĩ năng cộng tác làm việc giữa các thành viên tham gia, giữa người học với người dạy và những lực lượng xã hội khác do đó đặc điểm này của dạy học dự án còn được gọi là học tập mang tính xã hội cao.
- Định hướng vào sản phẩm: sản phẩm cuối cùng của dự án thì một sản phẩm sẽ được tạo ra. Sản phẩm của dự án không chỉ gói gọn trong những thu hoạch lý thuyết mà đa số những dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất gắn với hoạt động thực tiễn thực hành đó. Sản phẩm của dự án là những sản phẩm có thể công bố và giới thiệu được. Phải chú ý rằng sản phẩm là dựa vào những thông tin đã thu thập được chứ không đơn thuần là việc sắp xếp và trình bày những thông tin đó.
- Sử dụng bộ câu hỏi định hướng: trong DHDA sẽ tập trung vào những câu hỏi hay vấn đề định hướng cho người học để tiếp xúc với những khái niệm và nguyên lý trọng tâm của môn học, điều này sẽ được thực hiện qua bộ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com câu hỏi định hướng. Trong suốt quá trình thực hiện dự án, người học phải bám vào bộ câu hỏi định hướng đó để có sự tự định hướng và đảm bảo các hoạt động và sản phẩm dự án phải đáp ứng đúng với yêu cầu ban đầu mà dự án đưa ra. - Định hướng hoạt động nghiên cứu: nghiên cứu là một quá trình có định hướng mục tiêu, liên quan đến yêu cầu thông tin, xây dựng kiến thức, giải quyết vấn đề. Tuy nhiên hoạt động nghiên cứu phải phát hiện, sáng tạo, thực hiện ra một kiến thức mới của người học.
Và việc nghiên cứu dự án cần có sự thách thức, tư duy, sáng tạo. - Đánh giá đa dạng và thường xuyên: ngay từ khi triển khai dự án thì các kết quả dự kiến của dự án cần được làm rõ và luôn phải được rà soát nhiều lần để kiểm chứng mức độ lĩnh hội của học sinh bằng các phương pháp đánh giá khác nhau. Người học sẽ được xem mẫu, hiểu biết các tiêu chí đánh giá để tự định hướng bản thân, tự đánh giá nhóm của mình để có những điều chỉnh, đánh giá sự tiến bộ của bản thân. Ngoài ra, người dạy cũng cần tạo điều kiện để người học có cơ hội phản hồi và chia sẻ thông tin để có những điều chỉnh kịp thời.
- Định hướng kĩ năng mềm: làm việc dự án sẽ hỗ trợ phát triển cả kĩ năng siêu nhận thức (tư duy về quá trình tư duy) lần tư duy nhận thức như hợp tác, tự giám sát, phân tích dữ liệu và xử lí thông tin. Ngoài ra khi thực hiện dự án còn hình thành và rèn luyện các kĩ năng mềm cho người học. Quy trình thực hiện DHDA Mỗi dự án đều có những đặc thù riêng nên quy trình thực hiện có thể khác nhau, tuy nhiên bất kì một dự án dạy học nào cũng cần trải qua 4 giai đoạn và 11 bước 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sản phẩm Xác định chủ Xây dựng nội Thực hiện dự Báo cáo kết quả và đề và mục tiêu dung và kế án đánh giá dự án dự án hoạch thực hiện ND xác NH xây NH tổ NH trình định chủ dựng kế chức bày kết quả đề hoạch thực thực hiện dự án hiện dự án NH xây ND giám NH tự đánh Chia nhóm dựng điều sát và trợ giá và giao kiện thực giúp nhiệm vụ hiện NH hình ND xem xét ND đánh thành ý tính khả thi giá tưởng và xác định Sơ đồ 1.: Tiến trình thực hiện DHDA mục tiêu 12 cho dự án LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Những yêu cầu của DHDA: + Dự án học tập cần tập trung vào những nhiệm vụ học tập quan trọng gắn với chuẩn kiến thức kĩ năng cho học sinh hoặc những bài học có tính thực tiễn cao. Kết quả của dự án được thể hiện kết tinh trong sản phẩm cuối cùng của học sinh và quá trình thực hiện nhiệm vụ.
+ Xác định được bộ câu hỏi định hướng có ba dạng là: câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung là một yêu cầu rất quan trọng trong dạy học dự án. Bởi bộ câu hỏi định hướng sẽ giúp dự án học tập của học sinh tập trung vào những hoạt động học tập cụ thể trọng tâm không bị sa vào những việc không quan trọng.