Chương 1. Cơ s lý luận chung về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong các tổ chức, đơn vị. Thực trạng công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cán bộ xã, phư ng tại huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam trong th i gian vừa qua. Một số giải pháp hoàn thiện công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cán bộ xã, phư ng huyện Điện Bàn - Tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2010 - 2015.
Luan van 4 Ch ng 1 C S LÝ LU N CHUNG V ĐÀO T O VÀ PHÁT TRI N NGU N NHÂN L C TRONG CÁC T CH C, Đ N V 1. M t s khái ni m liên quan đ n đào t o và phát tri n ngu n nhân l c trong các t ch c, đ n v 1.Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực là nguồn lực về con ngư i và được nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh, do đó có nhiều khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực. Nguồn nhân lực được hiểu như là nguồn lực con ngư i c a một quốc gia, một vùng lãnh thổ (vùng, tỉnh,.), là một bộ phận c a các nguồn lực có khả năng huy động, quản lý để tham gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội như nguồn lực vật chất, nguồn lực tài chính. Với tư cách là một yếu tố c a sự phát triển kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực được hiểu theo nghĩa hẹp hơn, đó là khả năng lao động c a xã hội.
Với cách hiểu này nguồn nhân lực tương đương với nguồn lao động hay nguồn lực xã hội. Có hai loại nguồn nhân lực: * Nguồn nhân lực xã hội (còn gọi là nguồn lao động xã hội): Có nhiều khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực xã hội. Tuy nhiên, có thể xác định: - Nguồn nhân lực xã hội là một bộ phận dân số trong độ tuổi lao động có khả năng lao động. Trong qúa trình lao động, chất lượng nguồn nhân lực xã hội ph thuộc vào số lượng, chất lượng công c , máy móc trang bị cho ngư i lao động.
Chính trình độ công nghệ đặt ra yêu cầu và đồng th i làm thay đổi trình độ c a ngư i lao động. Khoa học công nghệ ngày càng phát triển, tính chất xã hội hóa c a lực lượng sản xuất càng cao thì mặt chất lượng, đặc biệt là trình độ trí tuệ c a nguồn nhân lực ngày càng giữ vai trò quan trọng. Nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế gồm: các nhà hoạch định chiến lược chính sách; các nhà nghiên cứu; các nhà quản lý; nhà công nghệ; kỹ Luan van 5 sư; kỹ thuật viên và công nhân kỹ thuật lành nghề. Trong đó, tiến bộ khoa học- công nghệ đã làm thay đổi chính đội ngũ công nhân, hình thành tầng lớp công nhân áo trắng hay công nhân trí thức mà đội ngũ này đang lớn dần lên chuyển thành tầng lớp trung lưu.
* Nguồn nhân lực trong một tổ chức. Nguồn nhân lực trong một tổ chức là lực lượng lao động c a từng đơn vị, tổ chức, cơ quan. Hay nói khác, nguồn nhân lực trong một tổ chức là tổng số ngư i (cán bộ, công chức, ngư i lao động… ) có trong danh sách c a một tổ chức, hoạt động theo các nhiệm v c a tổ chức và được tổ chức trả lương. Nguồn nhân lực c a tổ chức là những ngư i tạo thành đội ngũ lao động trong một tổ chức và thực hiện các hoạt động c a tổ chức, họ được ký kết hợp đồng với sự tham gia c a các nguồn lực tài chính và vật chất c a tổ chức đó.
Chức năng c a tổ chức là phải sử d ng tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng cho nguồn nhân lực nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển. Để quản lý có hiệu q a nguồn nhân lực thì bên cạnh quy mô nguồn nhân lực, vấn đề quan trọng hơn là xác định đúng cơ cấu nguồn nhân lực. Theo Các Mác con ngư i là một thực thể xã hội, đồng th i là một thực thể tự nhiên, một cấu trúc sinh học. Vì vậy, con ngư i chịu sự chi phối c a các quy luật tự nhiên và xã hội.
Nguồn nhân lực là tổng thể những tiềm năng của con người (trước hết và cơ bản nhất là tiềm năng lao động), gồm: thể lực, trí lực và nhân cách của con người nhằm đáp ứng một cơ cấu kinh tế - xã hội đòi hỏi. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Đào tạo nguồn nhân lực: Luan van 6 Các khái niệm giáo d c, đào tạo và phát triển đều đề cập đến quá trình cho phép ngư i lao động tiếp thu các kiến thức, học các kỹ năng mới và thay đổi các quan điểm hay hành vi và nâng cao khả năng thực hiện công việc c a các cá nhân. Giáo d c mang tính chất chung, cung cấp cho học viên các kiến thức chung có thể sử d ng vào trong các lĩnh vực khác nhau, đào tạo là quá trình cung cấp các kỹ năng c thể cho các m c tiêu c thể, còn phát triển liên quan đến việc nâng cao khả năng trí tuệ, cảm xúc và cung cấp những năng lực cần thiết cho tương lai để thực hiện các công việc tốt hơn.
Như vậy, đào tạo nguồn nhân lực là một loại hoạt động có tổ chức, được thực hiện trong một th i gian nhất định và nhằm đem đến sự thay đổi nhân cách. Đào tạo nguồn nhân lực bao gồm: Trang bị kiến thức phổ thông, kiến thức chuyên nghiệp và kiến thức quản lý. Đào tạo nguồn nhân lực rất cần thiết cho sự thành công c a tổ chức và sự phát triển chức năng c a con ngư i. Đào tạo nguồn nhân lực là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng, khả năng thuộc một nghề, một chuyên môn nhất định để ngư i lao động thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm v c a mình.
Có hai dạng đào tạo: - Đào tạo định hướng cho hiện tại, ch yếu tập trung vào công việc hiện tại c a mỗi cá nhân, tăng cư ng các kỹ năng và khả năng đặc biệt để cá nhân thực hiện và hoàn thành công việc tốt hơn. - Đào tạo cho phát triển nhân sự là đào tạo định hướng cho tương lai, tập trung vào sự phát triển cho cá nhân và đáp ứng m c tiêu chiến lược con ngư i. Phát triển nguồn nhân lực Phát triển nguồn nhân lực được hiểu là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách, biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng c a nguồn nhân lực (trí tuệ, thể chất và phẩm chất tâm lý xã hội), nhằm đáp ứng Luan van 7 đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn phát triển. Phát triển nguồn nhân lực là tạo ra tiềm năng c a con ng ư i thông qua đào tạo, bồi dưỡng, tự bồi dưỡng và đào tạo lại, chăm sóc sức khỏe về thể lực và tinh thần, khai thác tối đa tiềm năng trong đó các hoạt động lao động thông qua việc tuyển, sử d ng, tạo điều kiện về môi trư ng làm việc (phương tiện lao động có hiệu quả v à các chính sách h ợp lý, v.v…), môi trư ng văn hóa, xã hội kích thích động cơ, thái độ làm việc c a con ngư i, để họ mang hết sức mình hoàn thành các nhi ệm v được giao.
Như vậy, phát triển nguồn nhân lực bao gồm các thành tố: Đào tạo, bồi dưỡng và đào tạo lại nhân lực theo phương châm học suốt đ i để phát triển quy mô, điều chỉnh cơ cấu nhân lực cho phù hợp với nhu cầu c a xã hội, hình thành và phát triển những kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp, kỹ năng sống c a ngư i lao động, Tuyển và sử dụng nhân lực vào làm việc tại vị trí lao động phù hợp với trình độ và ngành, nghề được đào tạo c a ngư i lao động, theo nhu cầu tổ chức công việc tại các đơn vị; Chăm sóc sức khỏe và tạo môi trường tốt để ngư i lao động phát triển năng lực, thể lực và phẩm chất đạo đức nghề nghiệp trong quá trình hành ngh ề. Đồng th i, tạo điều kiện cho ng ư i lao động có đ năng lực và điều kiện để di chuyển nghề nghiệp, chuyển đổi nghề và vị trí làm việc, tìm việc làm mới và tự tạo việc làm trong điều kiện môi trư ng kinh tế - xã hội luôn biến động do ảnh hư ng c a cuộc cách mạng khoa học, kỹ thuật và công nghệ. Tóm lại, đào tạo và phát triển được thiết kế để giúp đỡ, hỗ trợ nhân viên tiếp t c có những đóng góp cho đơn vị. Chất lượng c a giáo d c, đào tạo và phát triển có ảnh hư ng to lớn đến chất lượng nguồn nhân lực, thông qua đó nó ảnh hương đến sự phát triển c a đơn vị.
N i dung c b n c a đào t o và phát tri n ngu n nhân l c trong các t ch c, đ n v 1. Nội dung công tác đào tạo nguồn nhân lực Để công tác đào tạo có hiệu quả thì công việc đầu tiên là phải xác định m c tiêu đào tạo. Xác định mục tiêu đào tạo Xác định m c tiêu đào tạo là xác định những yêu cầu những kết quả cần đạt được c a ngư i được đào tạo khi kết thúc quá trình đào tạo. Việc xác định m c tiêu đào tạo là hết sức cần thiết, là công việc đầu tiên và không thể thiếu, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi xã hội còn quá chú trọng đến vấn đề bằng cấp mà quên đi sự phù hợp cần thiết giữa yêu cầu công việc với tiêu chuẩn cần có c a ngư i lao động.
Vì vậy, để thực hiện nó, ngư i lao động cần có những tiêu chuẩn nhất định. Quá trình đào tạo là nhằm giúp cho ngư i lao động có được tiêu chuẩn nói trên. Xác định m c tiêu đào tạo chính là quá trình nghiên cứu, tìm ra sự khác giữa yêu cầu công việc và khả năng c a ngư i lao động nhằm hạn chế sai khác đó tối đa. Mỗi một công việc khác nhau thì m c tiêu đào tạo là khác nhau.
Cái quan trọng là sự phù hợp giữa công việc và khả năng, năng lực c a ngư i thực hiện công việc đó.