Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu ở trong nước 1. Các nghiên cứu về vị trí việc làm - TS. Tạ Ngọc Hải (2009), “Vị trí việc làm theo Luật cán bộ, công chức”, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số 7/2009.
Bài viết đã trình bày khái niệm vị trí việc làm; phân biệt khái niệm vị trí việc làm với khái niệm ngạch công chức và vị trí công tác. Theo tác giả, vị trí việc làm là công việc gắn với chức danh, chức vụ, cơ cấu và ngạch công chức để xác định biên chế và bố trí công việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị. Tác giả cũng đã phân tích làm rõ khái niệm “vị trí việc làm” với khái niệm “ngạch công chức”, “vị trí công tác”. Theo đó, ngạch công chức là tên gọi thể hiện thứ bậc về năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của công chức.
Các bộ phận tạo nên ngạch công chức là chức danh, tiêu chuẩn, năng lực và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của công chức. Vị trí việc làm đề cao kỹ năng thực hiện nhiệm vụ của công chức; ngạch công chức yêu cầu công chức không chỉ về trình độ chuyên môn mà còn cả hiểu biết chung trên những phương diện khác nhau của phát triển xã hội. Theo tác giả, khái niệm vị trí việc làm và khái niệm vị trí công tác có những điểm tương đồng và cũng có những điểm khác biệt. Điểm khác biệt rõ nhất là phạm vi áp dụng vị trí việc làm rộng hơn so với vị trí công tác vì tỷ lệ công chức lãnh đạo, quản lý luôn ít hơn so với công chức không làm lãnh đạo, quản lý [20].
- Nguyễn Quốc Khánh (2010), chủ nhiệm đề tài cấp Bộ: "Nghiên cứu xác định vị trí, tiêu chuẩn chức danh và cơ cấu ngạch công chức hành chính ở cơ quan Bộ Nội vụ”. Đề tài đã nghiên cứu xác định vị trí, tiêu chuẩn chức danh, cơ cấu ngạch công chức hành chính và đề xuất một số giải pháp cho 13 việc xác định vị trí, tiêu chuẩn, chức danh và cơ cấu ngạch công chức hành chính ở cơ quan Bộ Nội vụ. Đề tài giúp lãnh đạo Bộ Nội vụ xác định chuẩn xác các vị trí, tiêu chuẩn chức danh và cơ cấu ngạch công chức hành chính nhà nước ở Bộ Nội vụ tương ứng với từng vị trí việc làm [26]. - Đề tài khoa học cấp Bộ: “Phương pháp xác định vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính nhà nước” do TS.
Tạ Ngọc Hải, Viện Khoa học Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ làm chủ nhiệm. Đề tài đã phân tích làm rõ khái niệm, đặc điểm vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính nhà nước; thực trạng triển khai thực hiện xác định vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính nhà nước; chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong xác định vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính trên các mặt từ nhận thức đến thể chế, triển khai thực hiện. Để khắc phục những hạn chế trong xác định vị trí việc làm trong các cơ quan hành chính nhà nước, nhóm tác giả nhấn mạnh cần thực hiện nhiều giải pháp, trong đó có các giải pháp xác định vị trí việc làm khoa học nhằm điều chỉnh những điểm chưa hợp lý, thiếu minh bạch, đảm bảo thuận lợi hơn cho quá trình triển khai giúp các cơ quan, tổ chức thực hiện được mục tiêu đặt ra [21]. Nguyễn Hữu Khiển, “Hệ thống công vụ việc làm và việc nâng cao chất lượng công vụ, tinh giản biên chế”, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số 12/2017.
Tác giả bài viết đã phân tích làm rõ đặc điểm của hệ thống công vụ chức nghiệp và hệ thống công vụ việc làm, trình bày ưu điểm, hạn chế của hai hệ thống công vụ này và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng hệ thống công vụ việc làm, thực hiện tinh giản biên chế, nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay [28]. - Nguyễn Văn Viên, “Áp dụng mô hình quản lý nguồn nhân lực công theo vị trí việc làm ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số 11/2018. Theo tác giả, trên thế giới hiện nay có hai mô hình quản lý nguồn nhân lực cơ bản là mô hình quản lý theo ngạch, bậc (mô hình chức 14 nghiệp) và mô hình quản lý nguồn theo vị trí việc làm (mô hình việc làm). Trong đó, mô hình quản lý nguồn nhân lực theo vị trí việc làm được xem là xu thế phát triển hiện nay của nhiều nền công vụ.
Theo tác giả, mô hình quản lý nguồn nhân lực theo vị trí việc làm có nhiều ưu điểm so với mô hình công vụ chức nghiệp. Ở Việt Nam hiện nay mô hình này đang bước đầu được áp dụng và được xem là giải pháp hữu hiệu để đẩy mạnh công cuộc cải cách hành chính, nâng cao chất lượng của đội ngũ công chức. Để áp dựng mô hình nhân sự theo vị trí việc làm cần xây dựng bản mô tả công việc theo vị trí việc làm; quản lý theo định hướng kết quả; sử dụng các yếu tố của cơ chế thị trường; đổi mới công tác đánh giá nguồn nhân lực công [52]. Bài viết ‘Kinh nghiệm các nước về phương pháp xác định vị trí việc làm’ của tác giả TS.
Tạ Ngọc Hải, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội Vụ, số 6/2010 đã nghiên cứu kinh nghiệm của các nước về phương pháp xác định vị trí việc làm; phương pháp xác định cơ cấu vị trí việc làm trong các cơ quan nhà nước. Các nghiên cứu này là cơ sở quan trọng để nhận diện, xác định vị trí việc làm trong các cơ quan nhà nước. Các nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức nói chung Các nghiên cứu này trước hết phân tích bản chất, đặc điểm của ĐTBD cán bộ, công chức. Lưu Kiếm Thanh trong bài viết: ‘Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức một hình thức giáo dục - đào tạo đặc thù và chuyên biệt’, Tạp chí Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính Quốc gia, số 201 (10/2012) cho rằng, ĐTBD cán bộ, công chức có sự khác biệt về đối tượng, mục tiêu, phương thức đào tạo, bồi dưỡng.
ĐTBD cán bộ, công chức một mặt để chuẩn hoá, lấp đầy khoảng trống năng lực hiện tại đồng thời quá trình này phải là quá trình phát triển năng lực thực thi nhiệm vụ của cán bộ, công chức [39]. Cùng cách tiếp cận này, TS. Huỳnh Văn Thới trong bài viết: “Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức từ khái niệm đến nhận thức và hành 15 động”, Tạp chí Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính Quốc gia, số 188 (9/2011) quan niệm, để nâng cao chất lượng ĐTBD cán bộ, công chức cần phải có nhận thức đúng về vị trí, vai trò của hoạt động ĐTBD, qua đó có hành động đúng trong xác định nhu cầu ĐTBD, xây dựng nội dung chương trình, tài liệu ĐTBD phù hợp, áp dụng các phương pháp, hình thức ĐTBD phù hợp. Tác giả bài viết nhấn mạnh, ĐTBD cán bộ, công chức phải nhằm mục tiêu nâng cao năng lực của cán bộ, công chức [41].
Lại Đức Vượng trong bài viết: “Bàn về chức năng của đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức”, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số tháng 5/2007 quan niệm, ĐTBD cán bộ, công chức thực hiện ba chức năng: Chức năng truyền thụ, trau dồi các kiến thức, kỹ năng; chức năng đánh giá và chức năng phát triển [41]. Tác giả Trần Thị Thanh Thuỷ trong bài viết: “Triết lý giáo dục và hoạt động đào tạo, bồi dưỡng công chức”, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số tháng 6/2010 cho rằng, ĐTBD cán bộ, công chức có ba mục tiêu cơ bản: nâng cao năng lực, phát triển cá nhân và giảm thời gian học tập [42]. Một số nghiên cứu đi sâu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐTBD cán bộ, công chức như cuốn sách chuyên khảo “Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác huấn luyện, đào tạo cán bộ, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hiện nay” do Nguyễn Văn Chỉnh (chủ biên), NXB. Cuốn sách phân tích tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác huấn luyện, đào tạo cán bộ và đề xuất phương hướng và các giải pháp nâng cao chất lượng ĐTBD cán bộ ở Việt Nam hiện nay.
Tác giả nhấn mạnh tư tưởng chủ đạo trong đào tạo cán bộ là phải đào tạo đúng những gì cán bộ cần theo phương pháp “cầm tay chỉ việc” để sau các khoá đào tạo cán bộ có thể vận dụng, làm tốt nhiệm vụ của mình. Trong bài viết “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và việc vận dụng của Đảng ta trong thời kỳ mới” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Văn phòng Quốc hội, Số 14/2010, tác giả Nguyễn Quốc Sửu nhấn mạnh: trong thời kỳ mới Đảng ta cần vận dụng tư 16 tưởng Hồ Chí Minh về ĐTBD cán bộ, coi trọng tính “huấn luyện” trong ĐTBD. Nguyễn Thị Hồng Hải trong bài viết “Tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyển chọn và đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức” đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số 1/2011 đã phân tích làm rõ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tuyển chọn và ĐTBD đội ngũ cán bộ, công chức. Tác giả nhấn mạnh, muốn xây dựng và nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay rất cần học tập và vận dụng tư tưởng này của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trong bài viết “Đọc tác phẩm “sửa đổi lối làm việc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh suy nghĩ về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức” đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước, Bộ Nội vụ, số 9/2008, TS. Nguyên Ngọc Vân cho rằng, muốn nâng cao chất lượng ĐTBD cán bộ, công chức cần nghiên cứu cụ thể nhu cầu của cán bộ, công chức, xây dựng chương trình, tài liệu bồi dưỡng cho từng đối tượng người học, tránh bồi dưỡng các kiến thức hàn lâm, chung chung, không mang lại ích lợi gì cho người học. Đề tài khoa học cấp Bộ: “Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo các tỉnh, thành phố trong hệ thống chính trị ở nước ta” của Ban Tổ chức Trung ương (2000) đã tập trung làm định rõ những yêu cầu, nguyên tắc, những khó khăn, bất cập và đưa ra những giải pháp khắc phục cho công tác ĐTBD cán bộ lãnh đạo ở các tỉnh, thành phố.