MỞ ĐẦU Ngày nay, cùng với chiến tranh, bùng nổ dân số, biến đổi khí hậu,…nhân loại còn phải đối mặt với một vấn nạn vô cùng nghiêm trọng đó là ô nhiễm môi trƣờng. Ô nhiễm môi trƣờng không chỉ gây ảnh hƣởng trực tiếp đến cuộc sống của con ngƣời hiện nay mà còn gây ra những tác động lâu dài cho nhiều thế hệ mai sau. Vì vậy, bảo vệ môi trƣờng là nhiệm vụ cấp bách mà mỗi cƣ dân toàn cầu phải thực hiện. Để đạt đƣợc mục tiêu này, loài ngƣời cần xây dựng các biện pháp, cơ chế hiệu quả để quản lý lƣợng rác thải khổng lồ thải ra hàng ngày, hàng giờ.
Một trong những loại chất thải cần đặc biệt quan tâm, xử lý là chất thải y tế, cụ thể hơn là chất thải rắn y tế (CTRYT). Chất thải rắn y tế có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đến môi trƣờng cũng nhƣ con ngƣời và sinh vật vì đặc tính nguy hại và lây nhiễm nếu nhƣ không có biện pháp quản lý phù hợp. Ở Việt Nam, chất lƣợng cuộc sống ngày càng nâng cao, nhu cầu vật chất và tinh thần của con ngƣời cũng ngày càng đƣợc chú trọng, đặc biệt là các vấn đề về sức khỏe. Vì vậy, số lƣợng cơ sở khám chữa bệnh ngày một gia tăng kéo theo lƣợng rác thải y tế cũng ngày càng tăng nhanh.
Hiện cả nƣớc có hơn 34.000 cơ sở y tế công lập và tƣ nhân, thải ra 47 tấn chất thải y tế nguy hại mỗi ngày (chiếm 15-20% tổng lƣợng CTRYT phát sinh hàng ngày). Tuy vậy, đại đa số CTRYT phát sinh từ các bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh lại chƣa đƣợc quản lý theo quy trình chặt chẽ hoặc xử lý chƣa hiệu quả, biến CTRYT thành nguồn gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng, ảnh hƣởng đến đời sống cộng đồng, đặc biệt là các khu vực dân cƣ gần bệnh viện, hoặc gần các khu xử lý CTRYT. Hà Nội - thủ đô của Việt Nam, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, do đó số lƣợng bệnh viện tập trung ở mức độ cao với nhiều bệnh viện tuyến TW, nhiều cơ sở khám chữa bệnh uy tín lƣợng bệnh nhân thăm khám luôn đạt tỉ lệ cao so với bình quân cả nƣớc. Song đi kèm với những thành quả to lớn trong công tác khám chữa bệnh thì lƣợng CTRYT phát sinh tại Hà Nội ngày một gia tăng nhƣng chƣa đồng bộ với hệ thống xử lý chất thải.
Hiện nay, hầu hết các bệnh viện trên địa bàn thành phố Hà Nội chƣa đƣợc đầu tƣ hệ thống xử lý chất thải nguy hại, hoặc có đầu tƣ nhƣng quá trình xử lý đạt 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hiệu quả không cao. Trƣớc tình trạng đó, nhiều cơ sở xử lý CTRYT đã đƣợc thành lập tạo nên mắt xích quan trọng trong hệ thống quản lý CTRYT nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý CTRYT, góp phần xử lý hiệu quả nguồn rác thải y tế. Công ty cổ phần vật tƣ thiết bị môi trƣờng 13 – Urenco 13 trực thuộc Tổng công ty môi trƣờng đô thị Hà Nội là một trong những đơn vị đi đầu trong công tác xử lý CTRYT trên địa bàn thành phố Hà Nội. Trong quá trình xử lý công ty đã đạt đƣợc những thành quả nhất định, đóng góp đáng kể trong công tác giảm thiểu tác hại của CTRYT tới môi trƣờng và cộng đồng dân cƣ ở khu vực Hà Nội nói riêng, khu vực Đồng bằng Bắc Bộ nói chung.
Tuy nhiên trong hoạt động xử lý CTRYT, công ty cũng gặp không ít khó khăn. Các chủ nguồn thải của công ty tƣơng đối đa dạng bao gồm nhiều bệnh viện (cả TW, tuyến tỉnh), các TTYT, phòng khám đa khoa, phòng khám tƣ nhân,.chiếm đại đa số các cơ sở y tế trên địa bàn thành phố Hà Nội vì vậy hoạt động xử lý CTRYT của công ty Urenco 13 có ảnh hƣởng rất lớn đến hệ thống quản lý CTRYT hiện nay ở Hà Nội. Do vậy công tác đánh giá thực trạng xử lý CTRYT của công ty Urenco 13 là vô cùng cấp thiết. Từ những phân tích trên, đề tài “Đánh giá hoạt động xử lý chất thải rắn y tế của công ty Urenco 13, thành phố Hà Nội” đã đƣợc thực hiện.
Mục tiêu chính của luận văn: Đánh giá hoạt động xử lý chất thải rắn y tế của công ty Urenco 13 trên địa bàn thành phố Hà Nội Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý CTRYT của Urenco 13. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1.Tổng quan về chất thải rắn y tế và quản lý chất thải rắn y tế 1. Một số khái niệm liên quan tới CTRYT Chất thải y tế là chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động của các cơ sở y tế, bao gồm chất thải y tế nguy hại, chất thải y tế thông thƣờng và nƣớc thải y tế. Chất thải y tế tồn tại ở các thể rắn, lỏng và khí.
Chất thải rắn y tế đƣợc định nghĩa bao gồm tất cả chất thải rắn thải ra từ cơ sở y tế. Chất thải rắn y tế nguy hại là chất thải rắn y tế chứa yếu tố lây nhiễm hoặc có đặc tính nguy hại khác vƣợt ngƣỡng chất thải nguy hại, bao gồm chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm. Quản lý chất thải y tế là quá trình giảm thiểu, phân định, phân loại, thu gom, lƣu giữ, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải y tế và giám sát quá trình thực hiện. Vận chuyển chất thải y tế là quá trình chuyên chở chất thải y tế từ nơi lƣu giữ chất thải trong cơ sở y tế đến nơi lƣu giữ, xử lý chất thải của cơ sở xử lý chất thải y tế cho cụm cơ sở y tế, cơ sở xử lý chất thải y tế nguy hại tập trung hoặc cơ sở xử lý chất thải nguy hại tập trung có hạng mục xử lý chất thải y tế.
Xử lý và tiêu hủy chất thải: Là quá trình sử dụng các công nghệ làm mất khả năng gây nguy hại của chất thải đối với sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng [5]. Phân loại CTRYT 1. Chất thải lây nhiễm (CTLN) Chất thải lây nhiễm sắc nhọn là chất thải lây nhiễm có thể gây ra các vết cắt hoặc xuyên thủng bao gồm: kim tiêm, bơm liền kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền, kim chọc dò, kim châm cứu, lƣỡi dao mổ, đinh, cƣa dùng trong phẫu thuật và các vật sắc nhọn khác; Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn bao gồm: Chất thải thấm, dính, chứa máu hoặc dịch sinh học của cơ thể; các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly; Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao bao gồm: Mẫu bệnh phẩm, dụng cụ đựng, dính mẫu bệnh phẩm, chất thải dính mẫu bệnh phẩm phát sinh từ các phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chất thải giải phẫu bao gồm: Mô, bộ phận cơ thể ngƣời thải bỏ và xác động vật thí nghiệm [5].
Chất thải nguy hại không lây nhiễm (CTNHKLN) Hóa chất thải bỏ bao gồm hoặc có các thành phần nguy hại; Dƣợc phẩm thải bỏ thuộc nhóm gây độc tế bào hoặc có cảnh báo nguy hại từ nhà sản xuất; Thiết bị y tế bị vỡ, hỏng, đã qua sử dụng thải bỏ có chứa thủy ngân và các kim loại nặng; Chất hàn răng amalgam thải bỏ; Chất thải nguy hại khác theo quy định tại thông tƣ 36/2015/TT- BTNMT [5]. Chất thải y tế thông thường Chất thải y tế thông thƣờng là chất thải có chứa thành phần và tính chất tƣơng tự nhƣ chất thải sinh hoạt. CTYT thông thƣờng không chứa các chất độc hại, các tác nhân gây bệnh đối với con ngƣời và môi trƣờng. Bao gồm: Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trong sinh hoạt thƣờng ngày của con ngƣời và chất thải ngoại cảnh trong cơ sở y tế; Sản phẩm thải lỏng không nguy hại.
Một phần CTYT thông thƣờng có thể tái sử dụng hoặc tái chế và đem lại nguồn thu cho các cơ sở y tế. Thực hiện triệt để đúng quy định trong công tác phân loại CTYT sẽ góp phần giảm tải tác động của CTYT nói chung tới con ngƣời và môi trƣờng [5]. Nguồn gốc phát sinh, khối lượng, thành phần CTRYT Nguồn phát sinh CTRYT chủ yếu từ: bệnh viện, cơ sở y tế khác (phòng khám sản phụ khoa, nhà hộ sinh, phòng khám ngoại trú, trung tâm lọc máu, trung tâm xét nghiệm, và nghiên cứu y sinh học, trung tâm vận chuyển cấp cứu,…). Các nguồn xả chủ yếu từ khu vực xét nghiệm, khu phẫu thuật, bào chế dƣợc.
Hầu hết các CTRYT đều có tính độc hại và đặc thù với các loại chất thải rắn khác [3]. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Nguồn phát sinh CTRYT tại bệnh viện Loại chất thải Nguồn tạo thành Chất thải phát sinh từ khu hành chính, Chất thải sinh hoạt bếp ăn, khu sinh hoạt của bệnh nhân, ngƣời nhà bệnh nhân, y, bác sỹ… Phế thải từ phẫu thuật, nội tạng sau Chất thải chứa các vi trùng gây bệnh mổ, động vật sau quá trình xét nghiệm, bông gạc lẫn máu mủ bệnh nhân Chất thải sau khi bệnh nhân sử dụng, Chất thải bị nhiễm bẩn chất thải từ quá trình vệ sinh…. Các khoa, khám chữa bệnh, hoạt động Chất thải đặc biệt thực nghiệm, khoa dƣợc. Nguồn: Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia, 2011[2] Có thể thấy, tại các CSYT, CTRYT có thể phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau, vì vậy tùy nguồn phát sinh mà CTRYT mang đặc trƣng, tính chất riêng.
Ảnh hưởng của chất thải y tế 1. Với sức khỏe CTYT có thể gây ra nhiều tác động xấu tới sức khỏe con ngƣời thông qua cả cơ chế trực tiếp lẫn gián tiếp, những ngƣời làm việc trong các cơ sở y tế, ngƣời vận chuyển chất thải y tế và cả cộng đồng đều có khả năng bị phơi nhiễm với chất thải nếu có sai sót trong quá trình quản lý chất thải. Ảnh hƣởng của chất thải sắc nhọn: Chất thải sắc nhọn là loại chất thải nguy hiểm, có nguy cơ gây tổn thƣởng kép tới sức khỏe con ngƣời do vừa gây chấn thƣơng do vết cắt, vết đâm và vừa thông qua vết chấn thƣơng để gây bệnh truyền nhiễm nếu trong chất thải có các mầm bệnh viêm gan B (HBV), viêm gan C (HCV) và virus HIV,. Dạng phơi nhiễm phổ biến nhất bởi chất thải sắc nhọn là do các kim tiêm lây nhiễm [8].