ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp, nông thôn có vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Việt Nam là nước nông nghiệp, dân số sống ở khu vực nông thôn chiếm gần 70% dân số cả nước. Vì vậy, phát triển nông nghiệp, nông thôn có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm đến phát triển nông nghiệp nông thôn.
Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển nhanh chóng nền kinh tế của đất nước, kinh tế khu vực nông thôn đã có nhiều khởi sắc rõ rệt. Tuy nhiên, do trình độ sản xuất còn thấp nên tốc độ tăng trưởng kinh tế, đóng góp cho GDP của khu vực nông thôn còn chậm. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn còn yếu kém, lạc hậu và không đồng bộ. Kết cấu hạ tầng chưa đảm bảo yêu cầu phát triển kinh tế; Cơ cấu hạ tầng kết nối giữa các khu vực còn yếu kém.
Trước tình hình đó, để thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững và giải quyết những bất cập mà khu vực nông thôn đang gặp, Đảng và Nhà nước đã đưa ra nhiều chủ trương, chính sách về đầu tư phát triển cho khu vực nông thôn. Để vấn đề đầu tư được hiệu quả cao thì công tác quy hoạch cho khu vực nông thôn phải đi trước một bước.Thực hiên nghị quyết đại hội X,tại hội nghị lần thứ 7 khóa X về “Nông nghiệp ,nông dân và nông thôn”thủ tướng chính phủ đã ban hành”Bộ chỉ tiêu Quốc gia về nông thôn mới”(Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày16/4/2009) và “Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/04/2010 nhằm thống nhất chỉ đạo xây dưng nông thôn mới trên cả nước. Cùng với quá trình thực hên chủ trương của Đảng về phát triển nông thôn, xã có cuộc sống no đủ,văn minh,môi trường trong sạch. Tốc độ phát triển kinh tế cao bên cạnh những lợi ích mang lại, cũng có không ít những khó khăn cần giải quyết, vấn đề khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn giữa các khu vực trong cả nước, nhất là giữa khu vực thành thị và khu vực nông thôn.
Hàng loạt các vấn đề cần giải quyết tại địa phương để nâng cao mức sống cho người dân như: giải quyết việc làm, cải thiện giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, kĩ thuật sản xuất nuôi trồng, công tác quản lý tại địa phương… 1 Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước .Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là một nhiệm vụ mới và khó đối với cấp cơ sở, đảm bảo Quốc phòng - An ninh, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Hòa chung với tinh thần triển khai nông thôn mới trên cả nước, xã Phú Phúc đã triển khai chương trình xây dựng NTM. Từ năm 2011, đến nay xã đã hoàn thành 19 tiêu chí NTM trong bộ tiêu chí Quốc gia về NTM. Nhờ có sự quan tâm chỉ đạo và hỗ trợ của Trung ương, tỉnh, huyện, ban ngành, phòng, ban…đặc biệt là sự đồng thuận ủng hộ của các tầng lớp nhân dân trong xã đã từng bước xác định hướng đi cho xã phát triển kinh tế - xã hội nhằm xây dựng các công trình gặp nhiều khó khăn do người dân bị thu hồi đất không ủng hộ do giá bồi thường và hỗ trợ thấp; việc thực hiện các hạng mục công trình đòi hỏi phải huy động một nguồn vốn rắt lớn; một số tiêu chí trong bộ tiêu chí Quốc gia về NTM không phù hợp với đặc thù của vùng;… Do vậy việc đánh giá tình hình thực hiện nông thôn mới là rất cần thiết.
Xuất phát từ những vấn đề trên, được sự phân công của Khoa Tài Nguyên và Môi trường – Học viện Nông nghiệp Việt Nam và sự hướng dẫn của giảng viên ThS. Nguyễn Quang Huy, được sự đồng ý của UBND xã Phú Phúc – huyện Lý Nhân – tỉnh Hà Nam, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá tình hình xây dựng nông thôn mới xã Phú Phúc – huyện Lý Nhân – tỉnh Hà Nam”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài * Mục tiêu chung Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Phú Phúc, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam theo 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Đề xuất các giải pháp chính để thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới của xã trong thời gian tiếp theo.
* Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu thực trạng thực hiện quy hoạch xây dựng nông theo 19 tiêu chí theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. 2 - Tìm hiểu những nguyên nhân, yếu tố tác động đến quá trình quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Phú Phúc. - Tìm ra những biện pháp, giải pháp cơ bản góp phần thực hiện hiệu quả quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Phú Phúc, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng NTM phải đúng thực tiễn thể hiện tính khoa học khách quan, công tác điều tra thu thập số liệu phải chính xác, đúng hiện trạng, trung thực, đảm bảo tính khách quan.
- Phản ánh đầy đủ và chính xác thực trạng diện tích tự nhiên của các cấp hành chính, hiện trạng quỹ đất đang quản lý và sử dụng. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về nông thôn mới 1. Một số khái niệm cơ bản a) Khái niệm về nông thôn Đến nay,khái niệm nông thôn được thống nhất với quy định tại Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, cụ thể: "Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các tỉnh, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã".
(Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT, 2009) b) Khái niệm về nông thôn mới Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn, không phải thị xã hay thành phố và khác nông thôn truyền thống. Nông thôn mới là vùng nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông thôn được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. Theo nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban chấp hành trung ương khóa X, nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, vững bền, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị, làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại.
Sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa, đời sống về vật chất và tinh thần của nông thôn ngày càng được nâng cao. Giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội. c) Khái niệm về nông thôn mới nâng cao Theo Quyết định số 318/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021 – 2025.
Xã đạt nông thôn mới nâng cao là xã đã đạt chuẩn NTM (đáp ứng mức đầy đủ 4 mức đạt chuẩn theo yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới) và đạt các tiêu chí xã NTM nâng cao bao gồm 19 tiêu chí theo từng vùng. d) Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là xây dựng đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng nông thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp, phát triển sản xuất hàng hóa toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), có nếp văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo, thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị.
Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung trọng tâm cần tập trng lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển đất nước và các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài. e) Khái niệm quy hoạch nông thôn mới Về khái niệm quy hoạch phát triển nông thôn, ta có thể tiếp cận theo hai góc độ. Đứng trên góc độ phân bố lực lượng sản xuất, quy hoạch phát triển nông thôn là sự phân bố các nguồn lực tài nguyên, đất đai, lao động, vốn, cơ sở vật chất kĩ thuật, sự bố trí cơ cấu kinh tế nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ trên lãnh thổ nông thôn một cách hợp lí để đạt hiệu quả cao.
Đứng trên góc độ kế hoạch hóa, quy hoạch phát triển nông thôn là một khâu trong quy trình kế hoạch hóa nông thôn. Bắt đầu từ chiến lược phát triển kinh tế xã hội nông thôn đến quy hoạch phát triển nông thôn rồi cụ thể hóa bằng các kế hoạch dài hạn, ngắn hạn, trung hạn trên địa bàn nông thôn. Quy hoạch nông thôn mới bao gồm quy hoạch định hướng phát triển không gian; quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ; quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội – môi trường theo chuẩn mới; quy hoạch phát triển khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hương văn minh, bảo tồn được bản sắc văn hóa tốt đẹp (Theo thông tư liên tịch số 13/TTLT-BXD-BNN&PTNT- 5 BTN&MT ngày 28/10/2011 về quy định việc lập thẩm định phê duyệt quy hoạch xây dựng nông thôn mới). f) Thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới Là công việc mang tính tiền đề, có tầm quan trọng trước mắt cũng như lâu dài đối với việc xây dựng nông thôn mới.
Đây là nội dung giúp hoạch định phát triển các không gian trên địa bàn xã một cách toàn diện, đáp ứng tốt các yêu cầu của Đảng và Chính phủ về xây dựng tam nông: “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn, đặc biệt là việc xây dựng nông nghiệp, nông thôn”.