MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài sản của tự nhiên, có trước lao động cùng với quá trình lịch sử phát triển kinh tế- xã hội. Đất đai đóng vai trò quyết định cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Đất đai là một trong những tài nguyên vô cùng quý giá của con người, điều kiện sống cho động vật, thực vật và con người. Với mục tiêu công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, hiện nay ngành nông nghiệp ít được quan tâm hơn, đặc biệt là ở khu vực nông thôn có quy mô nhỏ, lợi ích của người nông dân bị xem nhẹ.
Tốc độ phát triển kinh tế cao bên cạnh những lợi ích mang lại, cũng không có những khó khăn cần giải quyết vấn đề khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn giữa các khu vực trong nước, nhất là khu vực thành thị và nông thôn. Phần lớn các hộ dân trên khắp cả nước đều sử dụng phương tiện thô sơ kĩ thuật lạc hậu trong sản xuất nông nghiệp, mang lại hiệu quả thấp về kinh tế. Hàng loạt các vấn đề cần giải quyết tại địa phương để nâng cao mức sống cho người dân như: giải quyết việc làm, cải thiện các vấn đề giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, kĩ thuật sản xuất nuôi trồng, công tác quản lý tại địa phương… Trước tình hình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế toàn cầu, cần có những chính sách cụ thể mang tính đột phá nhằm giải quyết toàn bộ các vấn đề của nền kinh tế. Đáp ứng yêu cầu này Nghị quyết của Đảng về nông nghiệp, nông thôn đi vào cuộc sống, đẩy nhanh tốc độ CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn, việc cần làm trong giai đoạn hiện nay là xây dựng bằng được các mô hình nông thôn mới đủ đáp ứng yêu cầu phát huy nội lực của nông dân, nông nghiệp và nông thôn, đủ điều kiện hội nhập kinh tế thế giới.
Thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về “Nông nghiệp , nông dân và nông thôn”, Thủ tướng chính phủ đã ban hành “Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới” (Quyết định số 491/QĐ - TTg ngày 16/4/2009) và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Nghị quyết số 800/QĐ - TTg ngày 16/4/2010 nhằm thống nhất chỉ đạo việc xây dựng nông thôn mới trên cả nước. Cùng với quá trình thực hiện chủ trương của Đảng về phát triển nông thôn xã Tam Giang đã tiến hành xây dựng 1 mô hình nông thôn mới xây dựng làng, xã có cuộc sống no đủ, văn minh, môi trường trong sạch. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế thì nhu cầu về đất cho xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, các công trình phúc lợi phục vụ an sinh xã hội và nhu cầu về đất ở tăng cao trong khi quỹ đất có hạn, đặt ra nhiều vấn đề phức tạp và tạo áp lực ngày càng lớn lên đất đai. Đất nông nghiệp ngày một giảm và có nguy cơ bị suy thoái dưới tác động của môi trường và đặc biệt của con người trong quá trình sản xuất.
Xã Tam Giang là một xã của huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh nước ta. Tổng diện tích tự nhiên là 864,8 ha. Xã Tam Giang nằm bên bờ Nam Sông Cầu, chạy theo hướng Đông, Tây có chiều dài khoảng 2000m, là nơi hợp lưu của 2 dòng sông Cà Lồ và Nguyệt Đức. Địa giới của xã nằm trong vùng tiếp giáp với 3 tỉnh: Bắc Ninh – Bắc Giang – Hà Nội.
Trong những năm qua xã Tam Giang đã đẩy mạnh các chương trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn như chương trình bê tông hóa kênh mương, làm đường nhựa, xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn đạt chuẩn. Chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, cây trồng vật nuôi,… theo hướng xây dựng nông thôn mới, xã Tam Giang đã có nhiều bước tiến phát triển, tuy nhiên trên một số phương diện đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc cần được thúc đẩy xây dựng và giải quyết. Do xã hội ngày càng phát triển không ngừng nên tình hình phát triển ở nông thôn càng phải được chú trọng và không ngừng phát triển. Xuất phát từ thực tế trên tôi xin tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình hình xây dựng nông thôn mới xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Mục tiêu chung Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh theo 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Đề xuất các giải pháp chính để thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới của xã trong thời gian tiếp theo. 2 Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu thực trạng thực hiện quy hoạch xây dựng nông theo 19 tiêu chí theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới. - Tìm hiểu những nguyên nhân, yếu tố tác động đến quá trình quy hoạch xây dựng nông thôn mới xã Tam Giang - Tìm ra những biện pháp, giải pháp cơ bản góp phần thực hiện hiệu quả quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.Yêu cầu của đề tài - Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng NTM phải đúng thực tiễn thể hiện tính khoa học khách quan, công tác điều tra thu thập số liệu phải chính xác, đúng hiện trạng, trung thực, đảm bảo tính khách quan.
- Phản ánh đầy đủ và chính xác thực trạng diện tích tự nhiên của các cấp hành chính, hiện trạng quỹ đất đang quản lý và sử dụng. - Đề ra phương án thực hiện chương trình xây dựng NTM một cách đầy đủ, khoa học, hợp lý và hiệu quả để tăng cường công tác quản lý bảo vệ đất và bảo vệ môi trường. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận khoa học về nông thôn mới 1.
Một số khái niệm cơ bản a) Khái niệm về nông thôn Hiện nay khái niệm về nông thôn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau. Có quan điểm cho rằng nông thôn được định nghĩa dựa vào tiêu chí trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng. Có quan điểm dựa vào chỉ tiêu mức độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn vì cho rằng nông thôn có trình độ sản xuất hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường so với vùng đô thị là thấp hơn. Cũng có quan điểm định nghĩa vùng nông thôn là vùng có dân cư là nông nghiệp là chủ yếu, tức nguồn sinh kế chính trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp.
Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn khái niệm về nông thôn được quy định như sau: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã”. b) Khái niệm về nông thôn mới Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn, không phải thị xã hay thành phố và khác nông thôn truyền thống. Nông thôn mới là vùng nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông thôn được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.
Theo nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban chấp hành trung ương khóa X, nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, vững bền, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị, làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại. Sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa, đời sống về vật chất và tinh thần của nông thôn ngày càng được nâng cao. Giữ gìn và phát triển bản sắc văn 4 hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội.
c) Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là xây dựng đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng nông thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp, phát triển sản xuất hàng hóa toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), có nếp văn hóa, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo, thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp.
Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung trọng tâm cần tập trng lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển đất nước và các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài. d) Khái niệm quy hoạch xây dựng nông thôn mới Quy hoạch xây dựng nông thôn mới là bố trí, sắp xếp các khu chức năng, sản xuất, dịch vụ, hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường trên bàn theo tiêu chuẩn nông thôn mới, gắn với đặc thù, tiềm năng, lợi thế của từng địa phương. Để có mô hình NTM mang tính kế thừa và bổ sung, phát triển theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa thì công tác quy hoạch được đặt lên hàng đầu. Yêu cầu đặt ra đối với quy hoạch xây dựng nông thôn mới là phải tuân thủ các văn bản pháp luật về quy hoạch, phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương, từng vùng phải đảm bảo tính đồng bộ và hiện đại hóa nhưng vẫn giữ được bản sắc văn hóa vùng miền, có sự tham gia của cộng đồng dân cư, từ ý tưởng quy hoạch đến huy động nguồn vốn, tổ chức thực hiện và quản lý xây dựng.
e) Xây dựng nông thôn mới nâng cao Theo Quyết định số 318/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021 – 5 2025.