Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trong cơ cấu cây trồng tại địa bàn xã đào ngạn huyện hà quảng tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trong cơ cấu cây trồng tại địa bàn xã đào ngạn huyện hà, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Bế Thị Luyến
• Người hướng dẫn: Th.S Cù Ngọc Bắc
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả kinh tế cây thuốc lá trên địa bàn xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Đóng góp của đề tài
• 2. Phần 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá
• 2.1.2. Giới thiệu chung về cây thuốc lá
• 2.1.2.1. Phân loại
• 2.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.2.1. Tình hình sản xuất thuốc lá trên Thế giới
• 2.2.2. Tình hình sản xuất thuốc lá tại Việt Nam
• 2.2.3. Tình hình sản xuất thuốc lá trên địa bàn huyện Hà Quảng
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Các câu hỏi nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.4.2. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.5. Hệ thống chỉ tiêu áp dụng
• 3.5.1. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất của hộ
• 3.5.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá
• 3.5.3. Các chỉ tiêu bình quân
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện về kinh tế - xã hội xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng
• 4.2. Đánh giá thuận lợi, khó khăn trong phát triển kinh tế - xã hội của xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng
• 4.3. Thực trạng sản xuất thuốc lá trên địa bàn xã Đào Ngạn
• 4.3.1. Thực trạng sản xuất thuốc lá của các hộ điều tra
• 4.3.2. Đánh giá chung về nhóm hộ điều tra
• 4.3.3. Tình hình sản xuất thuốc lá của các nhóm hộ điều tra
• 4.3.4. Tình hình chế biến và tiêu thụ thuốc lá nguyên liệu của hộ
• 4.3.4.1. Tình hình chế biến thuốc lá của hộ
• 4.3.4.2. Tình hình tiêu thụ thuốc lá nguyên liệu của hộ
• 4.3.5. Một số kết luận về tình hình phát triển sản xuất thuốc lá của hộ nông dân trên địa bàn xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng
• 4.4. Phân tích SWOT trong sản xuất cây thuốc lá trên địa bàn xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng
• 5. Chương 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ CÂY THUỐC LÁ TRÊN ĐỊA BÀN XÃ ĐÀO NGẠN, HUYỆN HÀ QUẢNG, TỈNH CAO BẰNG
• 5.1. Cơ sở đề xuất và phương hướng
• 5.2. Phương hướng
• 5.3. Một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá tại xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng
• 5.3.1. Giải pháp đối với chính quyền địa phương
• 5.3.2. Giải pháp đối với nông hộ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung về cây thuốc lá

Cây thuốc lá là một loại cây công nghiệp ngắn ngày, có tên khoa học là Nicotinana.sp, thuộc họ cà Solanaceae. Cây này được phân loại thành bốn loại chính dựa trên hình thái và màu sắc hoa: Nicotiana tabacum L., Nicotiana rustica L., Nicotiana petunioide L., và Nicotiana polidiede L. Trong đó, Nicotiana tabacum L. là loại phổ biến nhất, chiếm 90% diện tích trồng thuốc lá trên thế giới. Cây thuốc lá không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghiệp, y học, và công nghệ sinh học. Ở Việt Nam, cây thuốc lá đã trở thành một trong những cây trồng chủ lực, đặc biệt là tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, và Hà Quảng.

1.1. Phân loại và giá trị kinh tế

Cây thuốc lá được phân loại dựa trên hình thái và màu sắc hoa, trong đó Nicotiana tabacum L. là loại phổ biến nhất. Giá trị kinh tế của cây thuốc lá không chỉ nằm ở việc sản xuất thuốc lá điếu mà còn trong các ngành công nghiệp phụ trợ như sản xuất phụ gia, phụ liệu, và vật tư nông nghiệp. Năm 2010, Tổng công ty thuốc lá Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 175 triệu USD, góp phần đáng kể vào nền kinh tế quốc dân. Cây thuốc lá cũng được sử dụng trong y học và công nghệ sinh học, đặc biệt là trong nghiên cứu chuyển gen và nuôi cấy in vitro.

1.2. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật

Cây thuốc lá đòi hỏi kỹ thuật cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến. Các yếu tố như giống, mật độ trồng, cách trồng, bón phân, và phòng trừ sâu bệnh đều ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Để đạt hiệu quả kinh tế cao, cần thực hiện chuyên môn hóa trong sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, góp phần tăng thu nhập cho người dân.

II. Hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã Đào Ngạn

Xã Đào Ngạn, thuộc huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, là một trong những địa phương có điều kiện tự nhiên phù hợp cho việc trồng cây thuốc lá. Trong những năm gần đây, diện tích trồng thuốc lá tại đây đã tăng lên đáng kể, góp phần cải thiện đời sống kinh tế của người dân. Hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá được thể hiện qua việc tăng thu nhập, tạo công ăn việc làm, và tận dụng lao động phụ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, đặc biệt là trong việc áp dụng kỹ thuật mới và quản lý nguồn lực.

2.1. Thực trạng sản xuất thuốc lá

Tại xã Đào Ngạn, cây thuốc lá đã trở thành cây trồng chủ lực, chiếm ưu thế so với các loại cây trồng khác như lúa và ngô. Diện tích trồng thuốc lá đã tăng lên đáng kể trong những năm qua, từ đó góp phần cải thiện thu nhập của người dân. Tuy nhiên, việc sản xuất vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc áp dụng kỹ thuật mới và quản lý nguồn lực. Hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá được đánh giá cao hơn so với các loại cây trồng khác, nhưng vẫn cần có những giải pháp để phát huy tối đa tiềm năng của địa phương.

2.2. So sánh hiệu quả kinh tế

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá cao hơn so với cây lúa và cây ngô tại xã Đào Ngạn. Cụ thể, lợi nhuận từ việc trồng thuốc lá cao hơn đáng kể, đồng thời tạo ra nhiều công ăn việc làm hơn. Tuy nhiên, việc sản xuất thuốc lá cũng đòi hỏi chi phí đầu tư cao hơn, đặc biệt là trong việc mua giống, phân bón, và thuốc bảo vệ thực vật. Do đó, cần có những giải pháp để giảm chi phí đầu tư và nâng cao hiệu quả sản xuất.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế

Để nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã Đào Ngạn, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía chính quyền địa phương và người dân. Các giải pháp bao gồm việc hỗ trợ kỹ thuật, đầu tư cơ sở hạ tầng, và mở rộng thị trường tiêu thụ. Bên cạnh đó, cần có những chính sách hỗ trợ về vốn và kỹ thuật để giúp người dân nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Giải pháp từ phía chính quyền

Chính quyền địa phương cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để phát triển cây thuốc lá, bao gồm việc đầu tư cơ sở hạ tầng, hỗ trợ kỹ thuật, và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, cần có những chính sách hỗ trợ về vốn để giúp người dân đầu tư vào sản xuất, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống.

3.2. Giải pháp từ phía người dân

Người dân cần chủ động áp dụng các kỹ thuật mới trong sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần tận dụng các nguồn lực sẵn có để giảm chi phí đầu tư và tăng lợi nhuận. Việc hợp tác với các doanh nghiệp và nhà máy chế biến cũng là một giải pháp hiệu quả để mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp và ngành nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Đặc biệt dƣới ánh sáng Nghị quyết Đại Hội VII của Đảng về chuyển hẳn nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng, mở rộng quan hệ hàng hoá đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, khai thác phát huy tốt tiềm năng sẵn có của từng vùng, từng địa phƣơng, biến sản phẩm nông nghiệp thành hàng hoá, tăng giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua chế biến và xuất khẩu. Vì vậy, liên tiếp trong những năm gần đây, Việt Nam có tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế cao, chất lƣợng cuộc sống dân cƣ đƣợc nâng lên rất nhiều. Sự thành công to lớn của nông nghiệp nƣớc ta trong những năm qua do nhiều yếu tố, trong đó 2 nhân tố có tính quan trọng và quyết định là: Đƣờng lối đổi mới và sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp.

Trong thực tiễn ngƣời nông dân trƣớc kia chỉ sản xuất đƣợc 1 đến 2 vụ thì nay đã tăng lên 3 vụ/năm. Nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao đã đƣợc đƣa vào sản xuất trên diện rộng. Tuy nhiên đây mới chỉ là những thắng lợi bƣớc đầu, bởi vì khi chuyển sang nền kinh tế sản xuất hàng hoá thì sản xuất nông nghiệp và ngƣời nông dân phải thực hiện quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, triệt để khai thác những điều kiện thuận lợi của từng vùng từng địa phƣơng và các lợi thế về những cây trồng vật nuôi để có giá trị kinh tế cao, nâng cao năng suất chất lƣợng và hạ giá thành sản phẩm. Xã Đào Ngạn là một xã vùng đồng bằng và có núi đá nằm ở phía Bắc của huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng, ngƣời dân sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, là vùng có điều kiện tự nhiên phù hợp với một số loại cây trồng nhƣ lúa, ngô, thuốc lá, khoai, sắn.

So với các loại cây trồng khác thì cây thuốc lá là loại cây trồng có thế mạnh nhất. Trong những năm gần đây diện tích trồng thuốc lá và số hộ trồng thuốc lá ngày một tăng, theo đó đời sống của ngƣời dân trong xã từng bƣớc đƣợc cải thiện rõ rệt, là một hƣớng chuyển dịch cơ cấu cây trồng đúng đắn. e 2 Thuốc lá là loại cây công nghiệp ngắn ngày có khả năng chịu hạn rất tốt, thích hợp trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc. Cây thuốc lá góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng lao động phụ, sử dụng lao động hợp lý, tăng thu nhập cho ngƣời lao động, làm phong phú thêm cơ cấu luân canh, góp phần cải tạo đất trồng trọt, phân bố lại dân cƣ.

Mấy chục năm nay, cây thuốc lá đã dần trở thành cây trồng phổ biến ở xã Đào Ngạn và thực tế cho thấy nhiều hộ nông dân đã có cuộc sống khá hơn. Đây là thực tế đáng mừng bởi nhƣ thế có nghĩa là ngƣời dân đã tìm ra đƣợc lối thoát xoá đói giảm nghèo cho chính họ. Chính vì hiệu quả của việc trồng thuốc lá cao mà ngƣời nông dân ngày một chăm lo đầu tƣ, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất. Bên cạnh những thành quả đó vẫn còn nhiều ngƣời nông dân chƣa dám mạnh dạn đầu tƣ nhiều cho cây thuốc lá, vì vậy đã làm cho hiệu quả sản xuất chƣa cao so với mong muốn, sự phát triển còn chƣa tƣơng xứng với tiềm năng hiện có của địa phƣơng.

Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trong cơ cấu cây trồng tại địa bàn xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng phát triển và hiệu quả kinh tế trong việc sản xuất cây thuốc lá trên cơ sở đó đƣa ra những định hƣớng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá trên địa bàn xã, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn xã. Mục tiêu cụ thể - Nghiên cứu đặc điểm của địa bàn nghiên cứu.

- Nghiên cứu thực trạng việc sản xuất thuốc lá tại địa bàn xã Đào Ngạn, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng trong những năm 2012 đến năm 2014. - Đánh giá và so sánh hiệu quả của việc sản xuất thuốc lá với sản xuất cây lúa, ngô, trên địa bàn xã. e 3 - Đƣa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả việc sản xuất thuốc lá trong những năm tới. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập - Nghiên cứu đề tài nhằm củng cố lại cho sinh viên những kiến thức đã học và làm quen dần với công việc thực tế. - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên làm quen với một số phƣơng pháp nghiên cứu một đề tài khoa học cụ thể. - Bƣớc đầu biết vận dụng kiến thức đã học vào nghiên cứu khoa học. - Góp phần thu thập dữ liệu về thực tiễn sản xuất, là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu có liên quan.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp một phần nào vào việc đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá, từ đó giúp cho ngƣời nông dân đƣa ra quyết định tiếp tục mở rộng sản xuất hay không, đồng thời là cơ sở, tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, lãnh đạo các ban ngành, đƣa ra phƣơng hƣớng để phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu còn tồn tại để giải quyết những khó khăn, trở ngại nhằm phát triển nông nghiệp ngày càng vững mạnh. Đóng góp của đề tài - Chỉ rõ đƣợc sản xuất thuốc lá tại xã Đào Ngạn đã dần chiếm ƣu thế hơn các loại cây trồng khác tại địa phƣơng. - Chỉ rõ đƣợc hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá so với hai cây trồng chính của xã đó là cây lúa, cây ngô. - Đánh giá đƣợc khó khăn của ngƣời dân trong sản xuất thuốc lá từ đó đƣa ra giải pháp phù hợp.

e 4 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá 2. Giới thiệu chung về cây thuốc lá * Phân loại Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana.sp thuộc ngành hạt kín Angiospe, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà Solanaceae, chi Nicotiana.

Trong chi Nicotiana có 50 - 70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng dại phụ. Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa ngƣời ta phân chia thành 4 loại chính: - Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tƣơi. Đây là loài phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên Thế giới. - Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên Thế giới.

- Loài Nicotiana petunioide L.: có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím. Thƣờng chỉ có trong vƣờn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gien cho lai tạo, ít đƣợc dùng trong sản xuất. - Loài Nicotiana polidiede L.: có hoa màu trắng. Loài này cũng đƣợc ít dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vƣờn thực vật học của một số quốc gia [4].

* Giá trị của cây thuốc lá Thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm quan trọng bấc nhất về kinh tế trên thị trƣờng Thế giới, không chỉ đối với trên 33 triệu dân của trên 120 quốc gia trồng thuốc lá, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các nhà máy chế biến thuốc điếu, sản xuất phụ gia, phụ liệu, đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tƣ nông nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá nhƣ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Trồng thuốc lá có hiệu e 5 quả cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác (giá bán 1.200 USD/ tấn lá khô) [4]. Các hãng sản xuất thuốc lá của các nƣớc tƣ bản đều nhận đƣợc nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá. Ở nƣớc ta cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng đƣợc nguồn lao động của địa phƣơng, tăng thu nhập cho ngƣời lao động.

Lợi nhuận cao từ sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền trong cả nƣớc, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc nhƣ Cao Bằng, Lạng Sơn,. Cây thuốc lá đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao. Năm 2010, Tổng công ty thuốc lá Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 175 triệu USD, tăng 17% so với 2009, xuất siêu gần 54 triệu USD, nộp ngân sách vƣợt mốc 5.000 tỷ đồng, tăng 6% so với năm 2009. Đời sống, việc làm và thu nhập của ngƣời lao động đƣợc đảm bảo, ổn định.

Trong thuốc lá có thể chiết suất một số chất hóa học có thể đƣợc sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật. Trong y học ngƣời ta chiết suất từ thuốc lá chất Hemoglobin đƣợc sử dụng làm thuốc chữa bệnh. Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá đƣợc sử dụng nhƣ thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng nhƣ ứng dụng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành, nuôi cấy In vitro và chuyển gen. Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất cây thuốc lá Cây thuốc lá có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến thành phẩm nhằm tạo ra đƣợc những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tƣ sản xuất trong và ngoài nƣớc.

Nếu coi cây thuốc lá là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hƣớng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lƣợng sản phẩm góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống ngƣời dân. Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây thuốc lá: a. Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Điều kiện đất đai Đất đai là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt đối với cây thuốc lá, nó là yếu tố ảnh hƣởng trực tiếp đến sản lƣợng, chất lƣợng thuốc lá nguyên liệu. e 6 Cây thuốc lá phát triển thuận lợi trên các loại đất tơi xốp, thoát nƣớc tốt, loại đất cát pha, đất thịt nhẹ đến thịt nhẹ trung bình có độ màu mỡ không cao, có thể nghèo các chất dinh dƣỡng, tỷ lệ mùn trong đất < 2%.