Chương 1: Cơ sở khoa học về đánh giá viên chức quản lý ở các đơn vị sự nghiệp y tế. Chương 2: Thực trạng công tác đánh giá viên chức quản lý ở các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Y tế tỉnh Quảng Bình. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác đánh giá viên chức quản lý các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Y tế tỉnh Quảng Bình. 8 Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ĐÁNH GIÁ VIÊN CHỨC QUẢN LÝ Ở CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Y TẾ 1.
Một số vấn đề chung về viên chức quản lý và đơn vị sự nghiệp y tế công lập 1. Viên chức quản lý 1. Khái niệm Đội ngũ viên chức đóng vai trò quan trọng là người thực hiện các nhiệm vụ được giao đạt hiệu quả cao, cung ứng các dịch vụ công, là lực lượng quan trọng trong việc tham mưu hoạch định chính sách và cũng là đối tượng trực tiếp triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước. Ở Việt Nam, viên chức đã hình thành từ lâu trong quá trình phát triển của nền hành chính nhà nước và gắn liền với các hoạt động thường xuyên trong cơ quan nhà nước.
Theo Điều 2 Luật Viên chức số 58/2010/QH12 quy định: “Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật” [18, tr. Theo Điều 3 Luật Viên chức 2010 quy định: “Viên chức quản lý là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập nhưng không phải là công chức và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý” [18, tr. Viên chức quản lý là người giữ chức vụ quản lý thực hiện các công việc hoặc nhiệm vụ có yêu cầu về năng lực, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ trong các ĐVSNCL thuộc các lĩnh vực: giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học, công 9 nghệ, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động – thương binh và xã hội, thông tin – truyền thông, tài nguyên – môi trường, dịch vụ….hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL và hưởng phụ cấp chức vụ quản lý theo quy định của pháp luật. VCQL ngành y tế có vai trò quan trọng trong sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân, là những người trực tiếp tham gia các hoạt động khám chữa bệnh cho nhân dân.
VCQL ngành y tế phải đảm bảo tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, có năng lực, y đức để đảm bảo theo từng vị trí việc làm. Viên chức ngành y tế hiện nay bao gồm những người làm công tác quản lý, chuyên môn nghiệp vụ trong các bệnh viện chuyên khoa, đa khoa, bệnh viện tuyến quận, huyện, phường xã, thị trấn và cả những người làm công tác y tế dự phòng, công tác dân số và kế hoạch hóa gia đình, bao gồm: Bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, phục vụ trong ngành y tế. Đặc điểm VCQL mang những đặc điểm cơ bản của viên chức. Những đặc điểm cơ bản của viên chức đó là: - Mang quốc tịch Việt Nam; - Được ký kết hợp đồng làm việc theo vị trí việc làm tại ĐVSNCL; - Hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL theo quy định pháp luật.
Thứ nhất, viên chức là người làm việc trong các ĐVSNCL, do đó VCQL cũng có những quyền và nghĩa vụ của viên chức. Thứ hai, đặc điểm lao động của viên chức là hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ mà không phải là thi hành công vụ như cán bộ, công chức. Thứ ba, vì hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ nên quyền của viên chức theo hướng mở hơn công chức, được tạo điều kiện để viên chức có 10 thế phát huy được tài năng, sức sáng tạo cũng như khả năng cống hiến cho xã hội trong điều kiện tình hình mới như hiện nay. Một số quyền mới được quy định tại Điều 14 Luật Viên chức năm 2010, cụ thể như: "Được hoạt động nghề nghiệp ngoài thời gian làm việc quy định trong hợp đồng làm việc, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; được ký hợp đồng vụ việc với cơ quan, tổ chức đơn vị khác mà pháp luật không cấm nhưng phải hoàn thành nhiệm vụ được giao và có sự đồng ý của người đứng đầu ĐVSNCL; được góp vốn nhưng không tham gia quản lý, điều hành công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã, bệnh viện tư, trường học tư và tổ chức nghiên cứu khoa học tư, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác" [18, tr.
Song song với việc quy định về quyền của viên chức, thì các quy định về nghĩa vụ của viên chức cũng được quy định phù hợp với đặc điểm hoạt động nghề nghiệp của viên chức. Thứ tư, VCQL là người được bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý có thời hạn, chịu trách nhiệm điều hành, tổ chức thực hiện một hoặc một số công việc trong ĐVSNCL nhưng không phải là công chức và được hưởng phụ cấp chức vụ quản lý. Phân loại Theo Điều 3, Nghị định 29/2012/NĐ-CP ngày 12 tháng 4 năm 2012 của Chính phủ, VCQL cũng như viên chức được phân loại trong từng lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp với các cấp độ từ cao xuống thấp như sau: - Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng I (tương đương với ngạch chuyên viên cao cấp trở lên); - Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng II (tương đương với ngạch chuyên viên chính); 11 - Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng III (tương đương với ngạch chuyên viên); - Viên chức giữ chức danh nghề nghiệp hạng IV (tương đương với ngạch cán sự, ngạch nhân viên) [10, tr. Đơn vị sự nghiệp y tế công lập 1.
Khái niệm Theo Mục 1, Điều 2 của Nghị định số 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định: "Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước" [14, tr. Khoản 1 Điều 9 Luật Viên chức năm 2010 quy định: "Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước" [18, tr. Đơn vị sự nghiệp y tế công lập là tổ chức do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ y tế công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế như: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; điều dưỡng và phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y dược cổ truyền; kiểm nghiệm dược, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; an toàn vệ sinh thực phẩm; dân số - kế hoạch hóa gia đình; sức khỏe sinh sản; truyền thông giáo dục sức khỏe [13, tr. Các ĐVSNCLYT nằm trong hệ thống ngành Y tế từ Trung ương đến địa phương, chịu sự quản lý của các cơ quan hành chính chuyên môn các cấp thực hiện chức năng quản 12 lý nhà nước về y tế (tuyến trung ương là Bộ Y tế, tuyến tỉnh là Sở Y tế, tuyến huyện là Phòng Y tế).
Đặc điểm + Được thành lập bởi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định; + Là bộ phận cấu thành trong tổ chức bộ máy của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội; + Đơn vị sự nghiệp công lập phải có tư cách pháp nhân; + Đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước; + Viên chức là lực lượng lao động chủ yếu, bảo đảm cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong ĐVSNCL. Là một loại hình tổ chức dịch vụ công y tế nhưng khác với các chủ thể phụ trách dịch vụ hành chính công và dịch vụ công ích, các ĐVSNYT thường chỉ chịu trách nhiệm cung ứng các dịch vụ sự nghiệp công y tế cho xã hội. Dịch vụ sự nghiệp công trong lĩnh vực y tế nhằm phục vụ nhu cầu về y tế của xã hội, phải tuân thủ các yêu cầu chuyên môn nghiệp vụ hướng tới chăm sóc sức khỏe người bệnh. Dịch vụ sự nghiệp công về y tế được cung ứng có thể sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước hoặc không, thậm chí giá - dịch vụ sự nghiệp công về y tế còn có thể được tính toán, cân đối theo giá cả thị trường và các ĐVSN hoạt động theo mô hình doanh nghiệp đang ngày càng phổ biến hơn.
Tuy nhiên nhìn chung, các ĐVSNYT, kể cả những đơn vị hoạt động theo mô hình doanh nghiệp hướng tới mục tiêu lợi nhuận, vẫn không phải là những chủ thể kinh doanh thực sự. Bởi chúng được thành lập nhằm cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước về y tế, không phải để thực hiện chức năng 13 kinh doanh. Điều này cho thấy vai trò và ý nghĩa xã hội trong sự tồn tại, phát triển của các ĐVSNYT. Phân loại Hiện nay việc cung cấp các dịch vụ công thiết yếu không còn là độc quyền của các ĐVSNCL mà còn có sự bình đẳng về quyền của các đơn vị trong và ngoài công lập.
Điểm khác biệt giữa ĐVSNCL và các đơn vị khác là được thành lập do các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội. Phần lớn các ĐVSNCL chỉ thực hiện cung cấp một loại hình dịch vụ công, bởi đó là mục đích chính khi thành lập. Hiện nay theo Điều 4 Nghị định số 55/2012/NĐ-CP của Chính phủ có quy định về việc phân loại ĐVSNCL như sau: 1. Việc phân loại ĐVSNCL dựa trên các căn cứ sau: + Ngành, lĩnh vực hoạt động của ĐVSNCL; + Chức năng, nhiệm vụ phục vụ quản lý nhà nước hoặc thực hiện nhiệm vụ được giao và cung cấp dịch vụ công của ĐVSNCL; + Tính chất, đặc điểm về chuyên môn, nghiệp vụ của ĐVSNCL; + Cơ chế hoạt động của ĐVSNCL.