Đặt vấn đề Những năm gần đây cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đa dạng hóa các ngành nghề kinh tế theo cơ chế thị trường, đặc biệt là trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, ngành công nghiệp nước ta cũng phải chuyển mình để phù hợp với điều kiện đất nước, đáp ứng nhu cầu ngày một cao của thị trường trong và ngoài nước. Chăn nuôi là hướng phát triển lâu dài của ngành sản xuất nông nghiệp, là ngành có thế mạnh, có tỷ suất hàng hóa cao, đặc biệt là ngành chăn nuôi lợn chiếm một vị trí hết sức quan trọng. Chăn nuôi lợn đã có từ lâu đời và lợn được nuôi rất phổ biến ở khắp mọi miền đất nước, từ chăn nuôi phân tán nhỏ lẻ đang chuyển dần sang chăn nuôi tập trung công nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi. Nó góp phần cung cấp nguồn thực phẩm chính cho xã hội, cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và là nguồn cung cấp một lượng phân bón lớn cho ngành trồng trọt.
Tuy nhiên, ngành chăn nuôi lợn nước ta còn đang gặp nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân khác nhau như biến động của thị trường, ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, mức độ cải tiến kỹ thuật, khí hậu… Một trong những nguyên nhân gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho ngành chăn nuôi lợn là dịch bệnh truyền nhiễm. Trong đó suyễn lợn là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm làm suy giảm sức khỏe của vật nuôi ảnh hưởng tới khả năng tăng khối lượng của vật nuôi, làm giảm chất lượng và sản lượng thịt lợn từ đó làm giảm hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Bệnh suyễn lợn đã và đang tồn tại trên khắp các tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt là những nơi chăn nuôi tập chung, nơi có điều kiện khí hậu ẩm thấp, nơi gần các khu công nghiệp, các làng nghề… Các nơi đó đã tạo điều kiện cho bệnh phát sinh, mặt khác khi chuồng nuôi tập trung không được bố trí hợp lý về mật độ đàn cũng làm bệnh bùng phát. Lợn bị mắc bệnh, tuy tỷ lệ chết không cao nhưng thiệt hại thì vô cùng lớn, lợn tiêu tốn thức ăn nhiều, chậm lớn, chi phí điều trị cao do đó thời gian xuất chuồng sẽ kéo dài làm thiệt hại kinh tế.
n 11 Xã Minh Lập - huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên là nơi cung cấp một lượng thịt lợn khá lớn cho địa phương và các vùng phụ cận, là nơi thuộc khu vực trung du miền núi phía Bắc chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Nhiệt độ giữa các mùa có sự chênh lệch nhau rõ rệt làm ảnh hưởng tới việc chăn nuôi, do đó sẽ có nhiều nguồn mầm bệnh làm phát sinh dịch bệnh cho lợn nuôi tại khu vực này, nhất là những bệnh đường hô hấp đặc biệt là bệnh suyễn lợn. Vì vậy điều tra, nghiên cứu và đưa ra phương pháp điều trị bệnh viêm phổi ở lợn do Mycoplasma mang tính cấp thiết cho ngành chăn nuôi lợn tại vùng này. Xuất phát từ thực tiễn chúng tôi đã tiến hành đề tài: “Đánh giá tỷ lệ mắc bệnh suyễn (Mycoplasma) đàn lợn thịt và biện pháp phòng trị tại trại lợn Charoen Pokphand (CP) thuộc xã Minh Lập Huyện Đồng Hỷ-Tỉnh Thái Nguyên”.
Mục đích nghiên cứu của đề tài Tìm hiểu nguyên nhân gây bệnh suyễn, diễn biến bệnh lý, các triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn bị bệnh, một số biến đổi về sinh lý, một số biến đổi bệnh lý của phổi lợn bệnh. Từ đó hạn chế tác hại của bệnh và đưa ra biện pháp phòng trị thích hợp tạo sản phẩm an toàn về bệnh, nâng cao hiệu quả trong nuôi lợn. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Tìm hiểu quy trình chăn nuôi, vệ sinh phòng bệnh tại trại. - Điều tra tình hình mắc bệnh hen suyễn ở đàn lợn thịt hậu bị.
- Biết được sự biến đổi lâm sàng của lợn bị bệnh. - Xây dựng phác đồ phòng và trị bệnh có hiệu quả. Tổng quan tài liệu 2. Tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài 2.
Những nghiên cứu trên thế giới Bệnh lần đầu tiên được phát hiện thấy ở nước Đức, sau đó thấy ở Anh, Thụy Điển và gọi tên bệnh là Dịch viêm phổi địa phương. Trước khi tìm ra nguyên nhân gây bệnh suyễn lợn, đã có rất nhiều quan điểm khác nhau của các tác giả về nguyên nhân gây bệnh. Ngày đầu bệnh xuất hiện, một số tác giả cho rằng: Bệnh suyễn lợn là do một loài virus nào đó không qua màng lọc gây ra, và tất cả các hướng nghiên cứu khi đó tập trung vào nguyên nhân do virus. n 12 Những năm 50 của thế kỷ XX các nhà khoa học ở các nước Anh, Canada, Mỹ, Thụy Điển đã đi sâu vào nghiên cứu đồng loạt nhưng theo hướng là do virus gây nên bệnh, kết quả thu được không đồng nhất, trong quá trình nghiên cứu họ đã tìm thấy Mycoplasma trong bệnh phẩm nhưng lại cho rằng: Vi khuẩn này chỉ là vi khuẩn thứ phát, thường nhiễm vào các bệnh tích của phổi khi lợn mắc bệnh và che lấp căn bệnh trong môi trường tế bào và không có tế bào dùng để phân lập mầm bệnh.
Cho tới lúc này người ta vẫn cho rằng có một loại virus nào đấy gây nên bệnh mà chưa tìm ra được. Cũng trong những năm 50 một số tác giả đã nghiên cứu được một số đặc trưng của mầm bệnh là: - Mầm bệnh cũng mẫn cảm với một số thuốc kháng sinh. - Mầm bệnh có khả năng gây bệnh cho tế bào. - Quang phổ gây bệnh rất rộng.
- Tính kháng nguyên của nó không phù hợp với bản chất của virus. Tới năm 1963 các nhà khoa học Anh (Bet, Gutvin và Oaileston) đã nghiên cứu và cho kết quả đầu tiên của căn bệnh. Họ đã định bệnh phẩm phổi lợn bị viêm không chứa căn bệnh thứ phát đem tiến hành nuôi cấy và cho kết quả là một vi sinh vật đa hình thái, trong môi trường tế bào phổi lợn, thí nghiệm thấy lợn không mắc bệnh viêm phổi địa phương. Đối với môi trường không có tế bào gồm: 10% dung dich đệm muối Hanks, 20% huyết thanh lợn vô hoạt (lấy từ lợn không mắc bệnh Dịch viêm phổi địa phương) và 0,5% latbunin thuỷ phân, 0,01% chiết xuất Mendifco, 200 đơn vị Penicillin trong 1ml môi trường.
Kết quả là vẫn có thể nuôi cấy được. Từ kết quả đó, năm 1964 các nhà khoa học Anh (Gutvin và Oaileston) cho rằng: Vi khuẩn mà họ phân lập được có hướng thuộc nhóm Mycoplasma là nguyên nhân gây nên việc viêm phổi địa phương, nhưng họ chưa chứng minh được vi khuẩn Mycoplasma này có hình thành được trong môi trường đặc hay không nên họ chưa có kết quả chính xác. Năm 1965, các nhà khoa học Mỹ (Marê và Xuitxơ) đã phân lập được vi khuẩn gây bệnh tương tự ở Mỹ trong môi trường không có tế bào như nghiên cứu của Gutvin và Oaileston năm 1964 ở Anh, Marê và Xuitxơ đã quan sát n 13 được sự hình thành khuẩn lạc Mycoplasma trên môi trường đặc mà họ nuôi cấy. Trong môi trường dịch thể không có tế bào đã được kiểm tra là tinh khiết họ thấy trên môi trường hình thành những khuẩn lọc hình cầu giống như Mycoplasma.
Khi tiêm canh khuẩn trong môi trường dịch thể ở lần cấy lần thứ 7 cho lợn họ đã tìm thấy bệnh tích điển hình ở phổi, giống như bệnh tích theo quan điểm virus. Cũng năm 1965, Gutvin cũng quan sát được sự hình thành khuẩn lọc Mycoplasma trong môi trường đặc cấy Mycoplasma mà họ đã phân lập được. Mặt khác họ còn thấy khuẩn lọc Mycoplasma tiêm cho lợn thấy lợn mắc bệnh và họ kết luận rằng: “Vi khuẩn đã hình thành khuẩn lọc là nguyên nhân gây ra bệnh Dịch viêm phổi địa phương và đặt tên là M.Suipneumonia ” Theo Ross (1986) [22] nếu chỉ có Mycoplasma thì triệu chứng lâm sàng không xuất hiện, chỉ có sự tham gia của các vi khuẩn cộng phát như Pasteurella và Bordetella bronchiseptica triệu chứng của bệnh mới rõ ràng. Năm 1986, Papageogia đã tiến hành nghiên cứu một mặt vi sinh vật học của mầm bệnh, tác giả đã chứng minh được vai trò chủ yếu của Mycoplasma.
Canh khuẩn trong môi trường dịch thể đem tiêm cho lợn con từ 10 -21 ngày tuổi đã gây ra bệnh được và đem quan sát cụ thể thấy được bệnh tích viêm khí quản phổi hoặc viêm phổi thuỳ ở các thuỳ tim, thuỳ đỉnh, viêm ngoại tâm mạc cấp tính, với sự hình thành u hạt ở màng cơ tim và bệnh tích viêm ngoại tâm mạc.D (1994) [19], viêm phổi là hiện tượng viêm tại phổi do vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng hoặc các tác nhân vật lý và hóa học gây ra. Nó thường kèm với viêm phế quản, viêm phế nang và viêm màng phổi. Vì thế thuật ngữ “viêm phổi - phế quản” thường được sử dụng để chỉ bệnh này. Ở lợn, bệnh viêm phổi địa phương do Mycoplasma hyopneumoniae và viêm phổi màng phổi do Haemophilus pleuropneumoniae là hay gặp nhất.
Ở đàn mắc bệnh lây lan từ lợn nái sang lợn con bú mẹ và ở lợn trưởng thành bằng cách tiếp xúc thông thường hoặc qua đường không khí. Không phân lập được Mycoplasma hyopneumoniae từ đường hô hấp của lợn khoẻ Mycoplasma hyopneumoniae vẫn tồn tại dai dẳng trong các tổn thương phổi mãn tính ở con vật đã khỏi bệnh và là nguồn nhiễm bệnh, đặc biệt là cho các con mới nhập đàn. n 14 Theo Katri Nevolen (2000) [21], việc chẩn đoán M. hyopneumoniae có thể dựa trên phương pháp chẩn đoán truyền thống là: Phát hiện những biểu hiện lâm sàng của bệnh viêm phổi và việc kiểm tra những tổn thương sau khi giết mổ.
Về sau đã có rất nhiều công trình nghiên cứu tiếp theo nhằm sáng tỏ thêm vấn đề. Như vậy, sau rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới, cuối cùng đã xác định được chính xác nguyên nhân gây bệnh Dịch viêm phổi địa phương (ngày nay gọi là suyễn) của lợn là Mycoplasma hyopneumoniae. Một số nghiên cứu trong nước Ở nước ta các bệnh về đường hô hấp ở lợn thịt đã được rất nhiều tác giả nghiên cứu, tìm hiểu về nguyên nhân và biện pháp phòng trị. Ở Việt Nam bệnh được phát hiện đầu tiên năm 1953 ở một vài trại giống (Phan Đình Đỗ, Trịnh Văn Thịnh (1958) [3] ), đến năm 1962 bệnh đã lan ra khắp các tỉnh, cho đến nay bệnh phát triển rất rộng.