Đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại các đài phát thanh truyền hình cấp tỉnh tại việt nam

Đánh giá hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ tại các đài phát thanh truyền hình cấp tỉnh ở Việt Nam, phân tích và đề xuất cải tiến.

• Người hướng dẫn: TS. Trần Đình Khôi
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Đánh Giá Tính Hữu Hiệu Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Tại Đài Phát Thanh Truyền Hình Cấp Tỉnh Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH HỮU HIỆU CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
• 1.1. Các mô hình khung về hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.2. Các khái niệm về kiểm soát nội bộ
• 1.3. Các mô hình khung của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.4. Tính hữu hiệu của kiểm soát nội bộ
• 1.5. Khái niệm về tính hữu hiệu của hệ thống KSNB
• 1.6. Cách tiếp cận về đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.7. Các lý thuyết nền có liên quan
• 1.7.1. Lý thuyết ngữ cảnh
• 1.7.2. Lý thuyết đại diện
• 1.7.3. Lý thuyết các bên có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan
• 1.8. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến tính hữu hiệu của HT KSNB
• 1.8.1. Tổng quan các nghiên cứu ngoài nước
• 1.8.2. Tổng quan các nghiên cứu trong nước
• 1.9. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Ảnh hưởng cơ chế quản trị tại các Đài PT-TH cấp tỉnh
• 2.2. Đặc điểm về cơ cấu tổ chức tại các Đài
• 2.3. Đặc điểm về phân cấp quản lý tại các Đài
• 2.4. Đặc điểm về kiểm soát, giám sát, kiểm tra tại các Đài
• 2.5. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
• 2.6. Mô hình nghiên cứu
• 2.7. Thiết kế đo lường các biến
• 2.8. Thiết kế chọn mẫu và kỹ thuật phân tích xử lý số liệu
• 2.8.1. Chọn mẫu và thu thập dữ liệu
• 2.8.2. Kỹ thuật phân tích xử lý số liệu
• 2.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐO LƯỜNG CÁC THÀNH PHẦN CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
• 3.1. Kết quả nghiên cứu định tính để hình thành bộ đo lường
• 3.2. Bộ đo lường chính thức các thành phần của hệ thống KSNB
• 3.3. Bộ đo lường chính thức mục tiêu kiểm soát của hệ thống KSNB
• 3.4. Đánh giá độ tin cậy của thang đo đối với các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 3.4.1. Đánh giá độ tin cậy thang đo thành phần môi trường kiểm soát
• 3.4.2. Đánh giá độ tin cậy thang đo thành phần đánh giá rủi ro
• 3.4.3. Đánh giá độ tin cậy thang đo thành phần hoạt động kiểm soát
• 3.4.4. Đánh giá độ tin cậy thang đo thành phần thông tin và truyền thông
• 3.4.5. Đánh giá độ tin cậy thang đo thành phần hoạt động giám sát
• 3.4.6. Đánh giá độ tin cậy các thang đo về mục tiêu của kiểm soát nội bộ
• 3.5. Kết quả đo lường qua phân tích nhân tố
• 3.6. Bộ đo lường các thành phần của hệ thống KSNB
• 3.7. Bộ đo lường mục tiêu kiểm soát
• 3.8. Mô hình phân tích đã điều chỉnh
• 3.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả các đặc trưng của hệ thống KSNB tại các Đài phát thanh – truyền hình cấp tỉnh
• 4.2. Đặc trưng các thành phần của hệ thống KSNB tại các Đài
• 4.3. Đặc trưng mục tiêu kiểm soát tại các Đài
• 4.4. Mô hình đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại các Đài
• 4.5. Phân tích ma trận tương quan
• 4.6. Kết quả phân tích mối quan hệ giữa các thành phần KSNB
• 4.7. Đánh giá các giả thuyết và bàn luận kết quả
• 4.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đo lường mục tiêu kiểm soát
• 5.2. Tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 5.3. Ảnh hưởng của các thành phần KSNB đến mục tiêu kiểm soát
• 5.4. Một số kiến nghị từ kết quả nghiên cứu
• 5.4.1. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mục tiêu hoạt động
• 5.4.2. Kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ
• 5.5. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.6. KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Hiện Nay

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, mọi tổ chức, bất kể quy mô, đều cần xác định mục tiêu và thiết lập biện pháp để đạt được chúng. Việc sử dụng hiệu quả nguồn lực và trách nhiệm giải trình là yếu tố then chốt. Để đạt được mục tiêu, cần có cơ chế kiểm soát, nền tảng của hệ thống KSNB. Giới học thuật đã nghiên cứu sâu rộng về lĩnh vực này, đặc biệt là tính hữu hiệu hệ thống kiểm soát nội bộ. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã tập trung vào đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống KSNB trong các lĩnh vực khác nhau, từ ngân hàng thương mại đến các ngành kinh doanh khác. Các nghiên cứu này thường dựa trên nền tảng của BASEL hoặc COSO, hướng đến mục tiêu hữu hiệu và hiệu quả hoạt động của tổ chức.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ KSNB

Hệ thống KSNB đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các tổ chức đạt được mục tiêu của mình. Nó giúp quản lý rủi ro, bảo vệ tài sản và đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính. Một hệ thống KSNB hiệu quả cũng giúp tăng cường tính tuân thủ với các quy định pháp luật và chuẩn mực đạo đức. Do đó, việc đánh giá và cải thiện hệ thống KSNB là một nhiệm vụ quan trọng đối với mọi tổ chức.

1.2. Các Mô Hình Khung Về Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ

Có nhiều mô hình khung khác nhau về hệ thống KSNB, trong đó phổ biến nhất là mô hình COSO. Mô hình này bao gồm năm thành phần chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Các mô hình khung này cung cấp một cấu trúc để các tổ chức thiết kế, thực hiện và đánh giá hệ thống KSNB của mình.

II. Thách Thức Đánh Giá Hiệu Quả KSNB Đài Phát Thanh Cấp Tỉnh

Các nghiên cứu về tính hữu hiệu hệ thống kiểm soát nội bộ thường tập trung vào khu vực tư nhân, ít chú trọng đến khu vực công. Trong khi đó, các đơn vị sự nghiệp công lập ở Việt Nam, như các Đài Phát thanh Truyền hình cấp tỉnh, đang có những chuyển biến sâu rộng về cơ chế quản lý. Việc nghiên cứu tính hữu hiệu của hệ thống KSNB trong khu vực công có ý nghĩa sâu sắc, đặc biệt khi các Đài PT-TH cấp tỉnh phải thực hiện nhiệm vụ chính trị song song với mục tiêu tài chính. Các sai phạm được phát hiện về mua sắm, chi tiêu, quy trình nghiệp vụ cho thấy sự yếu kém của hệ thống KSNB tại các Đài.

2.1. Đặc Thù Hoạt Động Của Đài Phát Thanh Truyền Hình Cấp Tỉnh

Các Đài PT-TH cấp tỉnh có những đặc thù riêng so với các tổ chức khác. Họ vừa phải thực hiện nhiệm vụ chính trị là tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, vừa phải đảm bảo hiệu quả hoạt động tài chính. Điều này đòi hỏi một hệ thống KSNB phù hợp, có thể đáp ứng cả hai mục tiêu này.

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Về KSNB Trong Lĩnh Vực Phát Thanh Truyền Hình

Hiện nay, có rất ít nghiên cứu về hệ thống KSNB trong lĩnh vực phát thanh truyền hình, đặc biệt là ở cấp tỉnh. Điều này gây khó khăn cho việc đánh giá và cải thiện hệ thống KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh. Do đó, cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ các vấn đề liên quan đến KSNB trong lĩnh vực này.

2.3. Các Vấn Đề Thường Gặp Trong Kiểm Soát Nội Bộ Tại Đài

Các vấn đề thường gặp trong KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh bao gồm: sai phạm trong mua sắm tài sản cố định, chi sai quy định, vi phạm quy trình nghiệp vụ, và các vấn đề liên quan đến công tác bổ nhiệm nhân sự. Những vấn đề này cho thấy sự cần thiết phải tăng cường hệ thống KSNB tại các Đài.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tính Hữu Hiệu Hệ Thống KSNB Chi Tiết

Luận án này tập trung vào xây dựng bộ tiêu chí để đánh giá việc thực hiện mục tiêu kiểm soát của hệ thống KSNB trong các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng. Nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua phân tích các quy định của nhà nước và phỏng vấn sâu các chuyên gia. Nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua điều tra và phân tích thống kê.

3.1. Nghiên Cứu Định Tính Phân Tích Quy Định Và Phỏng Vấn Chuyên Gia

Nghiên cứu định tính bao gồm việc phân tích các quy định của nhà nước về hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập và các Đài PT-TH cấp tỉnh. Ngoài ra, nghiên cứu còn thực hiện phỏng vấn sâu các chuyên gia là Giám đốc, Phó giám đốc và Kế toán trưởng của một số Đài PT-TH cấp tỉnh để xây dựng bộ đo lường các tiêu chí liên quan đến mục tiêu kiểm soát và các thành phần của hệ thống KSNB.

3.2. Nghiên Cứu Định Lượng Điều Tra Và Phân Tích Thống Kê

Nghiên cứu định lượng sử dụng phương pháp điều tra để thu thập ý kiến đánh giá về tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại 63 Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam. Đối tượng phỏng vấn bao gồm các cán bộ quản lý và chuyên viên của các Đài. Sau khi thu thập số liệu, nghiên cứu tiến hành kiểm định độ tin cậy của thang đo và phân tích nhân tố để tạo lập bộ đo lường chính thức. Phương pháp phân tích t-test và hồi quy bội được sử dụng để đánh giá mức độ hữu hiệu và ảnh hưởng của các thành phần KSNB đến mục tiêu kiểm soát.

3.3. Khung Nghiên Cứu Đánh Giá Tính Hữu Hiệu Của KSNB

Khung nghiên cứu của luận án dựa trên khung lý thuyết INTOSAI và COSO, kết hợp với nhu cầu quản lý tại các Đài PT-TH. Khung nghiên cứu này bao gồm các bước: tổng quan các công trình nghiên cứu, phỏng vấn sâu chuyên gia, xây dựng bộ đo lường, nghiên cứu định lượng, thảo luận kết quả nghiên cứu và đưa ra khuyến nghị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tính Hữu Hiệu KSNB Đài PTTH Cấp Tỉnh

Nghiên cứu đã xây dựng bộ thang đo để đo lường các thành phần thuộc hệ thống KSNB, đo lường các mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam. Bộ đo lường này là cơ sở để các nghiên cứu tiếp theo có thể phát triển đo lường trong bối cảnh cơ chế quản trị tại các đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam luôn tiếp tục đổi mới trong những năm gần đây. Luận án đã xây dựng mô hình về các thành phần đặc thù thuộc hệ thống KSNB ảnh hưởng đến các mục tiêu kiểm soát tại các Đài.

4.1. Bộ Thang Đo Đánh Giá Các Thành Phần Của Hệ Thống KSNB

Nghiên cứu đã xây dựng một bộ thang đo chi tiết để đánh giá các thành phần của hệ thống KSNB, bao gồm môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Bộ thang đo này được xây dựng dựa trên các mô hình khung KSNB phổ biến như COSO và INTOSAI, đồng thời được điều chỉnh để phù hợp với đặc thù của các Đài PT-TH cấp tỉnh.

4.2. Đo Lường Mục Tiêu Kiểm Soát Tại Các Đài PT TH Cấp Tỉnh

Nghiên cứu cũng xây dựng một bộ thang đo để đo lường các mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh, bao gồm mục tiêu tuân thủ, mục tiêu hoạt động và mục tiêu tin cậy của báo cáo quyết toán. Bộ thang đo này giúp đánh giá mức độ hiệu quả của hệ thống KSNB trong việc đạt được các mục tiêu này.

4.3. Mô Hình Ảnh Hưởng Của Các Thành Phần KSNB Đến Mục Tiêu

Nghiên cứu đã xây dựng một mô hình về các thành phần đặc thù thuộc hệ thống KSNB ảnh hưởng đến các mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh. Mô hình này cho thấy mối quan hệ giữa các thành phần KSNB và các mục tiêu kiểm soát, giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về cách thức hệ thống KSNB hoạt động và cách cải thiện nó.

V. Kiến Nghị Hoàn Thiện Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Đài PTTH

Từ kết quả nghiên cứu, luận án đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực quản trị của các Đài trong bối cảnh đổi mới cơ chế hoạt động tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Các khuyến nghị tập trung vào xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mục tiêu hoạt động, kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ, và nâng cao hiệu quả hoạt động, phòng ngừa rủi ro, gian lận, sai sót, vi phạm.

5.1. Xây Dựng Bộ Tiêu Chí Đánh Giá Mục Tiêu Hoạt Động Cụ Thể

Cần xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá mục tiêu hoạt động cụ thể, phù hợp với đặc thù của từng Đài PT-TH cấp tỉnh. Bộ tiêu chí này cần bao gồm các chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động, chất lượng chương trình, và mức độ hài lòng của khán giả.

5.2. Kiện Toàn Hệ Thống Kiểm Soát Nội Bộ Toàn Diện

Cần kiện toàn hệ thống KSNB một cách toàn diện, bao gồm việc tăng cường môi trường kiểm soát, nâng cao năng lực đánh giá rủi ro, thiết lập các hoạt động kiểm soát hiệu quả, cải thiện hệ thống thông tin và truyền thông, và tăng cường hoạt động giám sát.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Về Tầm Quan Trọng Của KSNB

Cần nâng cao nhận thức của cán bộ, viên chức về tầm quan trọng của KSNB và trách nhiệm của họ trong việc thực hiện các hoạt động kiểm soát. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chương trình đào tạo, hội thảo, và các hoạt động truyền thông khác.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Kiểm Soát Nội Bộ Đài PTTH

Nghiên cứu này có một số hạn chế, như phạm vi nghiên cứu chỉ giới hạn ở các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác, và tập trung vào các khía cạnh khác của hệ thống kiểm soát nội bộ.

6.1. Mở Rộng Phạm Vi Nghiên Cứu Sang Các Lĩnh Vực Khác

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các lĩnh vực khác, như các đơn vị sự nghiệp công lập khác, hoặc các doanh nghiệp nhà nước. Điều này sẽ giúp có được cái nhìn tổng quan hơn về hệ thống KSNB trong khu vực công và khu vực tư.

6.2. Sử Dụng Các Phương Pháp Nghiên Cứu Khác Nhau

Các nghiên cứu tiếp theo có thể sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác nhau, như nghiên cứu trường hợp, phân tích so sánh, hoặc mô hình hóa toán học. Điều này sẽ giúp có được những kết quả nghiên cứu sâu sắc và toàn diện hơn.

6.3. Tập Trung Vào Các Khía Cạnh Cụ Thể Của KSNB

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào các khía cạnh cụ thể của hệ thống KSNB, như đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, hoặc hệ thống thông tin và truyền thông. Điều này sẽ giúp có được những hiểu biết sâu sắc hơn về các thành phần của hệ thống KSNB và cách cải thiện chúng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kế toán (mã số 62.01) của tác giả Nguyễn Hữu Tấn, được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng năm 2021 dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Trần Đình Khôi Nguyên và GS.TS. Trương Bá Thanh, mang tiêu đề: "Đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại các Đài Phát thanh truyền hình cấp tỉnh tại Việt Nam".

Tính cấp thiết của luận án xuất phát từ bối cảnh đổi mới cơ chế quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập ở Việt Nam, đánh dấu bằng sự chuyển đổi từ Nghị định 43/2006/NĐ-CP sang Nghị định 16/2015/NĐ-CP về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Các Đài Phát thanh – Truyền hình (PT-TH) cấp tỉnh trực thuộc Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương hoạt động với tư cách là cơ quan báo chí của Đảng bộ, chính quyền địa phương, đồng thời là đơn vị sự nghiệp công lập có thu được giao quyền tự chủ một phần. Trong quá trình vận hành, bên cạnh việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị tuyên truyền, nhiều sai phạm thực tế đã phát sinh như: mua sắm tài sản cố định; chi tiêu sai quy định so với Quy chế chi tiêu nội bộ; vi phạm quy trình, thủ tục nghiệp vụ; các bất cập trong công tác bổ nhiệm nhân sự. Tác giả chỉ ra rằng nguyên nhân của các tồn tại này xuất phát từ sự thiếu hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB). Khoảng trống nghiên cứu thể hiện ở việc các công trình học thuật trên thế giới chưa tổng kết có hệ thống về KSNB trong lĩnh vực PT-TH, trong khi tại Việt Nam chưa có công trình nào nghiên cứu KSNB trong ngành PT-TH và các nghiên cứu KSNB công lập trước đó còn thiếu vắng mô hình định lượng liên kết các thành phần kiểm soát với mục tiêu kiểm soát.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là thông qua mô hình khung lý thuyết về tính hữu hiệu của hệ thống KSNB để đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam, qua đó đề xuất các khuyến nghị nâng cao năng lực quản trị trong bối cảnh đổi mới cơ chế hoạt động đơn vị sự nghiệp công lập.

Mục tiêu cụ thể gồm:

1. Phát triển và xây dựng mô hình các nhân tố tác động đến tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh, thành phố tại Việt Nam.
2. Đo lường và đánh giá các nhân tố tác động đến tính hữu hiệu của KSNB các Đài PT-TH cấp tỉnh, thành phố tại Việt Nam theo ba mục tiêu kiểm soát cụ thể: mục tiêu tuân thủ, mục tiêu hoạt động và mục tiêu tin cậy của báo cáo quyết toán.
3. Đề xuất một số hàm ý quản trị nhằm nâng cao hệ thống KSNB các Đài PT-TH cấp tỉnh, thành phố tại Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được xác định gồm:

• Câu hỏi 1: Những nhân tố nào là phù hợp, cấu thành nên các thành phần của hệ thống KSNB và ảnh hưởng đến thực hiện các mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam?
• Câu hỏi 2: Những chỉ tiêu nào là phù hợp để đo lường hợp lý các thành phần của hệ thống KSNB cũng như mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam? Mức độ ảnh hưởng của các thành phần hệ thống KSNB đến mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 3: Các kết quả nghiên cứu đã gợi ra những hàm ý chính sách quan trọng nào để nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu là công tác KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam. Phạm vi không gian bao gồm 63 Đài PT-TH cấp tỉnh trên phạm vi toàn quốc. Phạm vi thời gian nghiên cứu thu thập dữ liệu là giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018, gắn liền với giai đoạn chuyển giao thể chế tài chính công từ Nghị định 43/2006/NĐ-CP sang Nghị định 16/2015/NĐ-CP.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Văn bản luận án đã tổng hợp các hướng nghiên cứu về tính hữu hiệu của hệ thống KSNB ở cả khu vực tư và khu vực công:

Ở khu vực tư, nghiên cứu trong lĩnh vực ngân hàng thương mại dựa trên nền tảng khung BASEL hoặc COSO bao gồm các công trình của Sultana và Haque (2011), William và Kwasi (2003), Karagiorgos và cộng sự (2012), Gamage và cộng sự (2014), Olatunji (2009), Charles (2011), Salehi và cộng sự (2013), Ayagre (2014). Ở khối doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ có các nghiên cứu của Joseph và cộng sự (2012) tại Ghana dựa trên mô hình đánh giá của Ernst & Young (2003); Dennis (2013); Ofori (2011) tại các công ty bưu điện Ghana; Noorvee (2006) tại Estonia với 3 doanh nghiệp sản xuất; Oseifuah và Gyekye (2013) tại Nam Phi kiểm định mối liên hệ KSNB theo quy mô doanh nghiệp. Các nghiên cứu liên kết KSNB với hiệu quả hoạt động tài chính (đo lường qua ROA, ROE, lợi nhuận, khả năng thanh khoản) gồm Muraleetharan (2011) tại Sri Lanka và Nyakundi và cộng sự (2014) tại Kenya. Các nghiên cứu xem xét đồng thời cả ba mục tiêu kiểm soát gồm Jokipii (2006) tại Phần Lan áp dụng mô hình SEM phân tích ảnh hưởng của ngữ cảnh đến cấu trúc KSNB; Stefan (2016) tại Thụy Sĩ áp dụng PLS-SEM theo các hướng tiếp cận mục tiêu, hệ thống và quá trình.

Ở khu vực công, các công trình tập trung vào hai nhóm đơn vị chính: trường đại học công lập qua nghiên cứu của Mawanda (2008), Sharah (2011), Lemi và Kebede (2013), Adagye (2015), Tsedal (2015), Ayam (2015); các bộ, ngành chính phủ qua nghiên cứu của Yogendrarajah (2006), Aziz (2015), Ghneimat và Seyam (2011), Owizy (2014), Amudo (2009), Babatunde và Dandago (2014).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu KSNB ban đầu chủ yếu theo phương pháp nghiên cứu tình huống: Luận án của Phạm Bính Ngọ (2011) nghiên cứu các đơn vị dự toán thuộc Bộ Quốc phòng; Luận án của Nguyễn Thu Hoài (2011) nghiên cứu các doanh nghiệp sản xuất xi măng thuộc Tổng công ty Xi măng Việt Nam; Luận án của Bùi Thị Minh Hải (2012) nghiên cứu các doanh nghiệp may mặc Việt Nam. Một số luận án tiếp cận theo hướng định lượng gần đây gồm: Hồ Tuấn Vũ (2016) nghiên cứu các ngân hàng thương mại Việt Nam; Võ Thu Phụng (2016) nghiên cứu các nhân tố cấu thành KSNB tác động đến hiệu quả hoạt động tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Bảng tổng hợp cách tiếp cận đánh giá tính hữu hiệu KSNB ở các nước được tác giả trích dẫn như sau:

Tác giả	Quốc gia	Cỡ mẫu	Dữ liệu	Phương pháp thống kê	Thành phần KSNB	Mục tiêu hoạt động	Mục tiêu BCTC	Mục tiêu tuân thủ
Stefan (2016)	Thụy Sĩ	1.537	Bảng câu hỏi	SEM	Ngoài 5 TP COSO	Có	Có	Có
Jokipii (2006)	Phần Lan	741	Bảng câu hỏi	SEM	5 TP COSO	Có	Có	Có
Ofori (2011)	Ghana	50	Bảng câu hỏi	Thống kê mô tả	5 TP COSO	Có	Có	Có
Muraleetharan (2011)	Sri Lanka	Chưa nêu	BCH & BCTC	Hồi quy	5 TP COSO	Có	Không	Không
Nyakundi và cs (2014)	Kenya	Chưa nêu	BCH & BCTC	Thống kê mô tả	5 TP COSO	Có	Không	Không
Noorvee (2006)	Estonia	3	Bảng câu hỏi	Chi bình phương, t-test	5 TP COSO	Không	Không	Không
Joseph và cs (2012)	Ghana	33	Báo cáo thường niên	Thống kê mô tả	5 TP COSO	Không	Không	Không
Oseifuah & Gyekye (2013)	Nam Phi	Chưa nêu	Bảng câu hỏi	Chi bình phương, t-test	5 TP COSO	Không	Không	Không

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định bao gồm:

• Thứ nhất, phần lớn nghiên cứu trước đây chỉ thực hiện khi phát sinh bê bối tài chính hoặc tập trung vào khu vực doanh nghiệp, chưa cảnh báo và đánh giá nguy cơ tiềm tàng trong lĩnh vực phát thanh – truyền hình công lập.
• Thứ hai, nhiều nghiên cứu dừng lại ở việc xem xét sự tồn tại của năm thành phần kiểm soát mà chưa liên kết trực tiếp với việc đạt được các mục tiêu kiểm soát bằng mô hình kinh tế lượng.
• Thứ ba, các nghiên cứu thực nghiệm chủ yếu đo lường mục tiêu hoạt động qua các chỉ số tài chính (ROA, ROE) mà bỏ qua mục tiêu tin cậy của báo cáo tài chính/báo cáo quyết toán và mục tiêu tuân thủ, hoặc thiếu vắng các chỉ tiêu đo lường phi tài chính thích hợp cho khu vực công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên bốn lý thuyết nền tảng trong quản trị và tổ chức:

1. Lý thuyết ngữ cảnh (Contingency theory): Bắt nguồn từ Woodward (1958) và phát triển bởi Burns và Stalker (1961), Lawrence và Lorsch (1967), Penning (1992), Van và cộng sự (1980), Khandwalla (1977). Lý thuyết chỉ rõ không có mô hình kiểm soát duy nhất phù hợp cho mọi tổ chức; thiết kế KSNB phụ thuộc vào quy mô, công nghệ, môi trường bên ngoài và văn hóa tổ chức (Fish, 1998; Bowrin, 2004; Jokipii, 2006). Đối với Đài PT-TH cấp tỉnh, cơ chế tự chủ theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP tạo ra ngữ cảnh quản lý đặc thù.
2. Lý thuyết đại diện (Agency theory): Do Jensen và Meckling (1976) khởi xướng, được Adam (1994), Maijoor (2000), Mohammad (2013), Dumitru và cộng sự (2016) vận dụng vào kiểm soát. Người đứng đầu đơn vị công lập đóng vai trò bên đại diện thay mặt Nhà nước (bên ủy nhiệm) quản lý tài sản công và kinh phí hoạt động; KSNB là công cụ kiểm soát nhằm giảm thiểu chi phí đại diện và ngăn ngừa nguy cơ lãng phí, thất thoát.
3. Lý thuyết các bên có liên quan (Stakeholder theory): Khởi xướng bởi Freeman (1984), mở rộng bởi Duckworth và cộng sự (2010), Xiao và cộng sự (2018), Neaves (2002). Hệ thống KSNB tại Đài PT-TH phải đáp ứng trách nhiệm giải trình và bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhiều bên: cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương, người dân và tập thể người lao động tại đơn vị.
4. Lý thuyết Chaos: Do Edward Norton Lorenz phát hiện năm 1961 (Sanders, 1998; Gleick, 1987). Trong kiểm soát, lý thuyết Chaos vận dụng nguyên lý đệ quy để giải thích rằng các sai phạm nhỏ nhất trong quy trình nếu không được phát hiện kịp thời sẽ gây ra hệ quả sai lệch lớn đối với toàn bộ mục tiêu của tổ chức.

Về khung khái niệm, luận án tổng kết hai dòng quan điểm: KSNB là một quá trình (King, 2011; Abbas và Iqbal, 2012; COSO, 1992, 2013; INTOSAI GOV 9100; Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 315) và KSNB là một cấu trúc (DiNapoli, 2007; Lakis và Girnjnas, 2012; Pfister, 2009; Shim, 2011; AICPA, 1949; Alvin Arens và cộng sự, 2000; IFAC). Về tính hữu hiệu, luận án kế thừa quan điểm của COSO (2013) và INTOSAI GOV 9100: một hệ thống KSNB hữu hiệu khi năm thành phần cùng tồn tại, vận hành và đảm bảo một cách hợp lý các mục tiêu kiểm soát đạt được.

Sự khác biệt giữa khung COSO (2013) và INTOSAI GOV 9100 được tác giả tổng hợp qua các mục tiêu kiểm soát:

COSO 2013	INTOSAI GOV 9100
Tính hữu hiệu và hiệu quả hoạt động	Tính hữu hiệu và hiệu quả hoạt động
Báo cáo cho người bên trong và người bên ngoài, đảm bảo tính tin cậy, kịp thời, minh bạch	Thực hiện được trách nhiệm giải trình
Tuân thủ theo các quy định pháp luật	Tuân thủ theo các quy định pháp luật
(Không nêu riêng mục tiêu này)	Bảo vệ tài sản để không thua lỗ, không đưa vào sử dụng và không bị hư hỏng

Phương pháp nghiên cứu thực tế là phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu định tính: Phân tích hệ thống văn bản pháp luật về cơ chế hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập và Đài PT-TH; tiến hành phỏng vấn sâu các chuyên gia gồm Giám đốc, Phó Giám đốc và Kế toán trưởng của các Đài PT-TH đại diện ba miền Bắc, Trung, Nam nhằm xây dựng bộ đo lường chỉ mục. Phỏng vấn sâu chuyên gia lần hai được thực hiện sau khi có kết quả định lượng để thảo luận, giải thích bản chất kết quả thống kê.
• Nghiên cứu định lượng: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát trực tiếp 6 nhóm đối tượng tại 63 Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam: (1) Giám đốc, (2) Phó Giám đốc nội dung, (3) Phó Giám đốc kỹ thuật, (4) Trưởng/Phó phòng Kế toán, (5) Trưởng/Phó phòng Tổ chức hành chính, (6) Trưởng/Phó phòng Kỹ thuật công nghệ. Dữ liệu được xử lý qua kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan, kiểm định t-test và phân tích hồi quy bội.

Nội dung chính theo từng chương

Mở đầu

Phần mở đầu thiết lập cơ sở khoa học của đề tài, luận giải tính cấp thiết gắn với bối cảnh chuyển đổi cơ chế tự chủ tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP. Tác giả công bố hệ thống 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, xác định đối tượng nghiên cứu là công tác KSNB tại 63 Đài PT-TH cấp tỉnh giai đoạn 2014-2018. Khung nghiên cứu của luận án được khái quát hóa, khẳng định ý nghĩa khoa học trong việc xây dựng khung lý thuyết KSNB cho đơn vị sự nghiệp công lập và ý nghĩa thực tiễn thông qua việc cung cấp bộ chỉ mục đo lường và mô hình tác động cho lãnh đạo các Đài PT-TH.

Chương 1: Cơ sở lý luận về tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ

Chương 1 hệ thống hóa các định nghĩa về KSNB (theo cách tiếp cận quá trình và cấu trúc), các mô hình khung KSNB quốc tế (COSO 1992, COSO 2013 với 5 thành phần, 17 nguyên tắc và 82 tiêu điểm; INTOSAI GOV 9100 dành cho khu vực công). Tác giả so sánh chi tiết giữa COSO 2013 và INTOSAI GOV 9100 ở cả góc độ mục tiêu và các thành phần kiểm soát. Tiếp đó, chương phân tích tính hữu hiệu của KSNB theo hai hướng tiếp cận định tính (sử dụng checklist, flowcharts dựa trên 82 tiêu điểm COSO) và định lượng (khảo sát số lớn bằng thang đo Likert). Chương làm rõ bốn lý thuyết nền tảng (lý thuyết ngữ cảnh, lý thuyết đại diện, lý thuyết các bên có liên quan, lý thuyết Chaos), điểm lại các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, từ đó xác lập khoảng trống nghiên cứu làm cơ sở cho mô hình phân tích.

Chương 2: Thiết kế nghiên cứu

Chương 2 phân tích đặc điểm cơ cấu tổ chức, phân cấp quản lý, cơ chế kiểm tra giám sát đặc thù tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu ban đầu và phát triển hệ thống các giả thuyết nghiên cứu về mối quan hệ giữa các thành phần KSNB với các mục tiêu kiểm soát. Quy trình thiết kế bộ đo lường được chuẩn hóa qua các bước từ xây dựng thang đo nháp, lấy ý kiến chuyên gia định tính đến hoàn thiện bảng khảo sát chính thức. Phương pháp chọn mẫu điều tra toàn bộ 63 Đài PT-TH cấp tỉnh và kỹ thuật phát phiếu phỏng vấn trực tiếp cho 6 nhóm chức danh quản lý được thiết lập cụ thể, đi kèm quy trình phân tích dữ liệu trên phần mềm thống kê.

Chương 3: Đo lường các thành phần của hệ thống kiểm soát nội bộ

Chương 3 trình bày kết quả nghiên cứu định tính hình thành bộ đo lường chính thức gồm các bảng chỉ mục cho 5 thành phần KSNB: Môi trường kiểm soát (Bảng 3.1), Đánh giá rủi ro (Bảng 3.2), Hoạt động kiểm soát (Bảng 3.3), Thông tin và truyền thông (Bảng 3.4), Giám sát (Bảng 3.5) và Mục tiêu kiểm soát (Bảng 3.6). Kết quả phân tích độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) qua các lần phân tích 1 và 2 được thể hiện từ Bảng 3.7 đến Bảng 3.17, loại bỏ các chỉ mục không đạt yêu cầu. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA (Bảng 3.18 và Bảng 3.19) đã tái cấu trúc các biến quan sát thành mô hình phân tích điều chỉnh (Hình 3.1), trong đó các thành phần kiểm soát được gom nhóm lại cho phù hợp với dữ liệu thực tế tại các Đài PT-TH cấp tỉnh.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 công bố kết quả thống kê mô tả đặc trưng KSNB tại các Đài PT-TH: môi trường kiểm soát (Bảng 4.1), đánh giá rủi ro (Bảng 4.2), thông tin và giám sát (Bảng 4.3), hoạt động kiểm soát (Bảng 4.4), mức độ các thủ tục kiểm soát (Bảng 4.5), mục tiêu thực hiện nhiệm vụ chính trị (Bảng 4.6), mục tiêu hiệu quả tài chính (Bảng 4.7) và mục tiêu tính tin cậy của BCQT (Bảng 4.8). Sau khi phân tích ma trận tương quan (Bảng 4.9), tác giả ước lượng ba phương trình hồi quy bội ứng với ba biến phụ thuộc:

• Hồi quy với biến phụ thuộc Mục tiêu chính trị (Bảng 4.10).
• Hồi quy với biến phụ thuộc Hiệu quả tài chính (Bảng 4.11).
• Hồi quy với biến phụ thuộc Tính tin cậy của Báo cáo quyết toán (Bảng 4.12).

Kết quả tổng hợp giả thuyết nghiên cứu (Bảng 4.13) và hệ số hồi quy chuẩn hóa (Bảng 4.14) cho thấy có ba nhân tố có ý nghĩa tác động gồm: Truyền thông giám sát, Hoạt động kiểm soát và Môi trường kiểm soát đến các mục tiêu kiểm soát của Đài. Kết quả được bàn luận sâu sắc qua đối thoại với các chuyên gia ngành truyền hình.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương 5 tóm lược các kết quả chính về đo lường mục tiêu kiểm soát, mức độ hữu hiệu của hệ thống KSNB và mức độ tác động của từng thành phần KSNB. Dựa trên bằng chứng định lượng, tác giả đưa ra hai nhóm khuyến nghị chính: (1) Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mục tiêu hoạt động phù hợp với tính chất đơn vị truyền thông công lập; (2) Kiện toàn hệ thống KSNB thông qua hoàn thiện môi trường kiểm soát, củng cố thủ tục hoạt động kiểm soát và thiết lập kênh truyền thông giám sát hiệu quả. Cuối chương, tác giả nêu rõ những hạn chế của nghiên cứu và xác định định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đã hệ thống hóa các lý thuyết nền tảng (lý thuyết ngữ cảnh, lý thuyết đại diện, lý thuyết các bên có liên quan, lý thuyết Chaos) trong việc vận hành hệ thống KSNB hữu hiệu tại khu vực công. Luận án đã phác họa khung lý thuyết KSNB đặc thù cho các đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam trong bối cảnh Nhà nước giao quyền tự chủ ngày càng sâu rộng nhưng vẫn buộc phải bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ chính trị tuyên truyền.

Về mặt thực tiễn, luận án đạt được các đóng góp sau:

• Xây dựng và kiểm định thành công bộ thang đo chính thức để đo lường các thành phần thuộc hệ thống KSNB và các mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh tại Việt Nam. Bộ đo lường này cung cấp công cụ thực tế cho các nghiên cứu kế tiếp trong khu vực sự nghiệp công lập.
• Xây dựng mô hình thực nghiệm xác định mối quan hệ giữa các thành phần KSNB đặc thù và các mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh.
• Xác định được ba nhân tố có ý nghĩa tác động thống kê đến việc thực hiện mục tiêu kiểm soát là: Truyền thông giám sát, Hoạt động kiểm soát và Môi trường kiểm soát. Ba nhân tố này tác động trực tiếp và đáng kể đến ba khía cạnh mục tiêu: mục tiêu thực hiện nhiệm vụ chính trị, mục tiêu hiệu quả tài chính và mục tiêu tính tin cậy của báo cáo quyết toán.

Về kiến nghị và giải pháp, luận án đề xuất:

• Nhóm kiến nghị xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mục tiêu hoạt động: Thiết lập các chỉ tiêu cụ thể kết hợp giữa đo lường việc hoàn thành nhiệm vụ chính trị và các chỉ tiêu hiệu quả tài chính tự chủ tại các Đài.
• Nhóm kiến nghị kiện toàn hệ thống KSNB: Nâng cao năng lực và nhận thức kiểm soát của ban giám đốc (môi trường kiểm soát), rà soát ban hành chuẩn hóa các thủ tục kiểm soát nghiệp vụ (hoạt động kiểm soát), và tổ chức cơ chế trao đổi thông tin gắn liền với kiểm tra, giám sát thường xuyên (truyền thông giám sát) nhằm hạn chế các sai phạm trong quản lý tài chính và tài sản công.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án chỉ ra các hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Dữ liệu nghiên cứu được thu thập tại 63 Đài PT-TH cấp tỉnh trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018, phản ánh thực trạng KSNB trong thời kỳ giao thời giữa hai cơ chế quản lý tài chính (Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP). Bối cảnh cơ chế tự chủ tại các đơn vị sự nghiệp công lập liên tục có sự điều chỉnh và đổi mới trong các năm tiếp theo, do đó một số điều kiện quản trị có thể thay đổi.
• Nghiên cứu tập trung duy nhất vào loại hình Đài PT-TH cấp tỉnh – một phân khúc mang tính đặc thù cao về chính trị, nghiệp vụ báo chí và cơ cấu tổ chức trực thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, chưa bao quát sang các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các lĩnh vực khác.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả gợi mở:

• Tiếp tục phát triển và hoàn thiện bộ đo lường tính hữu hiệu của KSNB để thích ứng với các văn bản quy định pháp luật mới nhất về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu hoặc tiến hành các khảo sát so sánh KSNB giữa ngành phát thanh – truyền hình với các đơn vị sự nghiệp công lập khác có mức độ tự chủ tương đồng.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Quản lý công: Tham khảo phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phỏng vấn sâu chuyên gia hai vòng với phân tích hồi quy bội; tham khảo khung đo lường INTOSAI GOV 9100 áp dụng vào thực tế đơn vị công lập.
• Lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các Đài PT-TH cấp tỉnh (Ban Giám đốc, Trưởng/Phó các phòng Kế toán, Tổ chức hành chính, Kỹ thuật): Tham khảo trực tiếp bộ tiêu chí đo lường tại Chương 3 và kết quả đánh giá thực trạng các thủ tục kiểm soát tại Chương 4 để tự đánh giá khiếm khuyết trong hệ thống kiểm soát của đơn vị mình.
• Các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Thông tin và Truyền thông, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Tài chính): Tham khảo cơ sở thực tiễn để ban hành các quy chế quản lý, giám sát tài chính và định mức hoạt động phù hợp cho các cơ quan báo chí, phát thanh truyền hình địa phương trong tiến trình thực hiện quyền tự chủ.

Câu hỏi thường gặp

Luận án lựa chọn khung lý thuyết nào làm nền tảng chính để đánh giá KSNB tại các Đài PT-TH cấp tỉnh? Tác giả sử dụng kết hợp khung lý thuyết COSO (2013) và khung hướng dẫn tiêu chuẩn KSNB cho khu vực công INTOSAI GOV 9100. Trong đó, INTOSAI GOV 9100 đóng vai trò định hướng chính do phản ánh các đặc thù của khu vực công như nhấn mạnh trách nhiệm giải trình và mục tiêu bảo vệ tài sản công.

Biến phụ thuộc - mục tiêu kiểm soát của hệ thống KSNB tại các Đài PT-TH được đo lường qua những khía cạnh nào? Khác với các nghiên cứu khu vực tư chỉ đo lường chỉ tiêu tài chính, luận án đo lường mục tiêu kiểm soát tại các Đài PT-TH cấp tỉnh qua ba khía cạnh cụ thể: (1) Mục tiêu thực hiện nhiệm vụ chính trị; (2) Mục tiêu hiệu quả tài chính; (3) Mục tiêu tính tin cậy của Báo cáo quyết toán (BCQT).

Những nhân tố nào của hệ thống KSNB có tác động có ý nghĩa thống kê đến mục tiêu kiểm soát của các Đài PT-TH? Kết quả phân tích hồi quy bội trong luận án xác định ba nhân tố có ý nghĩa tác động gồm: Truyền thông giám sát, Hoạt động kiểm soát và Môi trường kiểm soát. Ba nhân tố này chi phối trực tiếp đến mức độ đạt được nhiệm vụ chính trị, hiệu quả tài chính và độ tin cậy của báo cáo quyết toán.

Dữ liệu khảo sát định lượng được thu thập từ những đối tượng cụ thể nào? Dữ liệu được thu thập trực tiếp tại 63 Đài PT-TH cấp tỉnh trên cả nước từ 6 nhóm đối tượng: Giám đốc Đài, Phó Giám đốc phụ trách nội dung, Phó Giám đốc phụ trách kỹ thuật, Trưởng/Phó phòng Kế toán, Trưởng/Phó phòng Tổ chức hành chính, và Trưởng/Phó phòng Kỹ thuật công nghệ.

Giai đoạn thời gian nghiên cứu của luận án gắn liền với bối cảnh chuyển đổi thể chế nào? Phạm vi thời gian nghiên cứu là giai đoạn 2014-2018. Đây là thời kỳ đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam trải qua bước chuyển đổi thể chế quan trọng từ cơ chế tự chủ theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP sang cơ chế tự chủ theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hữu Tấn đã giải quyết trọn vẹn vấn đề đánh giá tính hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ tại 63 Đài Phát thanh – Truyền hình cấp tỉnh tại Việt Nam giai đoạn 2014-2018. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên nền tảng lý thuyết ngữ cảnh, lý thuyết đại diện, lý thuyết các bên liên quan và khung INTOSAI GOV 9100, tác giả đã xây dựng bộ chỉ mục đo lường chuẩn hóa và mô hình hồi quy xác định ảnh hưởng của ba nhân tố: Truyền thông giám sát, Hoạt động kiểm soát và Môi trường kiểm soát đến các mục tiêu kiểm soát. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất cung cấp căn cứ thực tiễn giúp lãnh đạo các Đài PT-TH kiện toàn bộ máy quản trị nội bộ trong bối cảnh thực hiện cơ chế tự chủ tài chính công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH HỮU HIỆU CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ Kiểm soát nội bộ là một công cụ quản lý ở các tổ chức nhằm đạt được các mục tiêu của tố chức. Chương này tổng hợp các khuôn khổ lý thuyết của hệ thống KSNB, tính hữu hiệu của hệ thống KSNB và tổng kết những nghiên cứu trước để chỉ ra khoảng trống nghiên cứu. Các mô hình khung về hệ thống kiểm soát nội bộ 1. Các khái niệm về kiểm soát nội bộ Kiểm soát nội bộ ra đời và tồn tại khách quan cùng với sự tồn tại của các tổ chức (doanh nghiệp, tổ chức chính phủ, tổ chức phi lợi nhuận.) nhằm sử dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu của tổ chức.

Có nhiều định nghĩa về KSNB từ phía các nhà khoa học, các tổ chức nghề nghiệp hay được luật hóa qua các văn bản pháp luật. Dù có nhiều quan điểm, cách tiếp cận khác nhau nhưng nhìn chung có hai dòng quan điểm chủ yếu. Dòng quan điểm thứ nhất cho rằng KSNB là một quá trình, dòng quan điểm thứ hai cho rằng KSNB là một cấu trúc. Dòng định nghĩa thứ nhất cho rằng KSNB là một quá trình kiểm soát để đạt được mục tiêu của tổ chức do chúng có nhiều bước công việc nối tiếp nhau và luôn biến đổi liên tục để thích hợp với đặc điểm các quy trình cũng như sự phát triển của tổ chức.

Ủng hộ quan điểm này, King (2011), cho rằng KSNB là một quá trình, theo đó các tổ chức thiết lập các thủ tục quản lý nhằm đạt được mục tiêu. Abbas và Iqbal (2012), cho rằng KSNB là một quá trình thiết kế đặc biệt cho các công ty để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý giúp công ty đạt được mục tiêu của mình. Trong khi quan điểm của các nhà khoa học về KSNB được sử dụng để mô hình hóa vấn đề nghiên cứu thì các tổ chức nghề nghiệp lại định nghĩa KSNB làm cơ sở khung hướng dẫn các tổ chức vận dụng KSNB trong thực tế. Ủy ban thuộc Hội đồng quốc gia Hoa kỳ về chống gian lận báo cáo tài chính (BCTC), gọi tắt là COSO đã đưa ra khung lý thuyết về KSNB vào năm 1992 và phiên bản điều chỉnh 2013.

Theo đó, KSNB được định nghĩa là một quá trình bị chi phối bởi người quản 11 lý, hội đồng quản trị và các thành viên của đơn vị nhằm đạt được các mục tiêu liên quan đến hoạt động, mục tiêu báo cáo và tuân thủ pháp luật. COSO (1992, 2013) đều xác định năm thành phần của KSNB là môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Định nghĩa và nền tảng khung của COSO có sức ảnh hưởng lớn đến nhiều doanh nghiệp tại Hoa Kỳ và nhiều nước trên thế giới. Dựa trên nền tảng của COSO, Tổ chức quốc tế của Viện kiểm toán tối cao (INTOSAI) cũng ban hành hướng dẫn tiêu chuẩn KSNB cho khu vực công (INTOSAI GOV 9100), theo đó KSNB cũng được định nghĩa là một quá trình được thiết kế để giải quyết các rủi ro và cung cấp một sự đảm bảo để các mục tiêu về hiệu quả, trách nhiệm giải trình, bảo vệ tài sản và tuân thủ pháp luật đạt được.

Ở Việt Nam, Chuẩn mực kiểm toán số 315 định nghĩa KSNB là qui trình do ban quản trị, ban giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế thực hiện và duy trì để tạo ra sự bảo đảm hợp lý về khả năng đạt được mục tiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính, đảm bảo hiệu quả, hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan. Định nghĩa KSNB theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam tiếp cận theo hướng đánh giá rủi ro và tương đồng với quan điểm của Báo cáo COSO, trong đó hệ thống KSNB cũng bao gồm 5 thành phần là: Môi truờng kiểm soát; Đánh giá rủi ro; Hoạt động kiểm soát; Thông tin và truyền thồng; Hoạt động giám sát. Định nghĩa này xem KSNB là một quy trình chứ không phải là hệ thông như trước đây. Dòng định nghĩa thứ hai cho rằng KSNB là cấu trúc kiểm soát cũng được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới đồng thuận.

DiNapoli (2007) cho rằng KSNB là sự tích hợp kế hoạch, quan điểm và nỗ lực của người lao động trong đơn vị nhằm giúp tổ chức đạt được mục tiêu. Lakis và Girnjnas (2012) cho rằng KSNB là một cơ cấu tổ chức được thiết lập bởi các nhà quản lý để đảm bảo hiệu quả hoạt động của tổ chức, hình thành cơ chế an toàn, sử dụng hợp lý nguồn lực, đảm bảo tính trung thực của thông tin kế toán. Theo Pfister (2009), KSNB là một cấu trúc tổ chức nhằm phát hiện, ngăn ngừa, nhận dạng và điều chỉnh các sai sót tiềm tàng trong quá trình 12 xử lý thông tin. Shim (2011) xác định KSNB là một phần của hệ thống quản trị doanh nghiệp, là hệ thống kiểm soát để đạt được các mục tiêu của công ty, bao gồm những phương tiện, và cách thức để bảo vệ tài sản, để kiểm tra sự đúng đắn của quá trình thực hiện nhiệm vụ, đảm bảo hiệu quả hoạt động và ngăn chặn, sửa chữa sai lầm.

Ngoài ra còn có các quan điểm của Bieiulaitis (2011), Barnabas (2011), Mackevieius và Auditas (2001) cũng tương tự như các quan điểm của các nhà nghiên cứu trên. Các tổ chức càng lớn dần về quy mô thì chức năng kiểm soát càng trở nên cấp thiết, lúc này các nhà quản lý phải kiểm soát về nhiều phương diện thông qua việc ban hành các chính sách, các thủ tục trong tổ chức mình để có thể đạt được các mục tiêu đề ra. Hệ thống các chính sách và các thủ tục đó chính là hệ thống KSNB của một tổ chức. Khái niệm hệ thống KSNB được nhiều tác giả, tổ chức khác nhau đề cập ở nhiều góc độ, chẳng hạn: Năm 1949, Hiệp hội kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA) công bố công trình nghiên cứu đầu tiên về hệ thống KSNB đã đưa ra khái niệm hệ thống KSNB là cơ cấu tổ chức và các biện pháp, cách thức liên quan được chấp nhận và thực hiện trong một tổ chức để bảo vệ tài sản, kiểm tra độ chính xác và đáng tin cậy của thông tin kế toán, thúc đẩy hoạt động có hiệu quả, khuyến khích sự tuân thủ các chính sách của nhà quản lý ( Trần Thị Giang Tân, 2012) Theo Alvin A.rens và cộng sự (2000): “ Để đạt được mục tiêu cần phải xây dựng một hệ thống KSNB, theo đó hệ thống bao gồm các chính sách, thủ tục đặc thù được thiết kế để cung cấp cho nhà quản l sự đảm bảo hợp lý để thực hiện các mục tiêu đã định.

Mục tiêu đó bao gồm: đảm bảo độ tin cậy của thông tin; bảo vệ tài sản và sổ sách; đẩy mạnh tính hiệu quả trong hoạt động; tăng cường sự gắn bó với các chính sách và thủ tục đã đề ra”. Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC), đã đưa ra định nghĩa: “Hệ thống KSNB là một hệ thống chính sách, thủ tục được thiết lập nhằm đạt được bốn mục tiêu: bảo vệ 13 tài sản của tổ chức; bảo đảm độ tin cậy của các thông tin; bảo đảm việc thực hiện các chế độ pháp ly; bảo đảm hiệu quả hoạt động”. Tóm lại: Qua các khái niệm trên, mặc dù có nhiều góc nhìn khác nhau trên phương diện học thuật hay trên phương diện của các tổ chức chuyên môn, nhưng nhìn chung các khái niệm về KSNB, hệ thống KSNB đều có những tương đồng nhất định về bản chất. Những tương đồng đó thể hiện ở những điểm: - Hệ thống KSNB là một quá trình diễn ra trong mọi tổ chức để ngăn ngừa rủi ro và hướng đến đạt được các mục tiêu nhất định.

- Hệ thống KSNB có sự tham gia của nhiều đối tượng trong tổ chức, tùy thuộc vào sự phân công trách nhiệm của mỗi cá nhân theo vị trí công tác của mình. - Hệ thống KSNB có nhiều bộ phận cấu thành và có mối quan hệ với nhau. Đặc tính này thể hiện KSNB có tính cấu trúc và cần được vận hành tốt nhất để đạt mục tiêu đặt ra. - Hệ thống KSNB có tính linh hoạt và được thiết kế phù hợp với đặc thù của mỗi tổ chức trong từng thời kì.

Những điểm chính trên của khái niệm về KSNB đặt ra nhiều câu hỏi cho các nhà nghiên cứu về công tác KSNB trong thực tiễn hiện nay. Các mô hình khung của hệ thống kiểm soát nội bộ 1. Mô hình khung kiểm soát nội bộ theo COSO 2013 Theo khung lý thuyết COSO (2013), hệ thống KSNB gồm năm thành phần với mười bảy nguyên tắc (Xem Phụ lục 1) hỗ trợ cho năm thành phần của KSNB. Điểm giống nhau giữa COSO (2013) và COSO (1992) là đều tồn tại 5 thành phần nhưng điểm khác biệt được tập trung vào các điểm chính sau đây: - Tiếp cận theo hướng mong đợi vào việc quản trị công ty ở tầm vĩ mô.

- Hướng đến sự toàn cầu hóa của thị trường và hoạt động kinh doanh mở rộng - Sự thay đổi trong mô hình kinh doanh phù hợp với biến động của thế giới - Đáp ứng nhu cầu, mức độ phức tạp, quy định và các chuẩn mực - Tăng các chiến lược cạnh tranh và trách nhiệm giải trình trước xã hội 14 - Sử dụng sự phát triển của công nghệ hiện đại - Ngăn ngừa hoặc giảm đi hoặc phát hiện gian lận trong kinh doanh - Mở rộng mục tiêu báo cáo là không chỉ báo cáo tài chính mà còn là các báo cáo phi tài chính (non-financial reports) và đối tượng sử dụng không chỉ là người bên trong mà còn là người bên ngoài. Theo các điểm mở rộng dựa trên nguyên tắc chung của KSNB chính là đảm bảo cho các tổ chức đạt được những mục đích đã đề ra dưới sự đồng thuận thực hiện của toàn bộ nhân viên trong một tổ chức. Môi trường kiểm soát: Là bao gồm các tiêu chuẩn, quy trình và những cấu trúc cung cấp cơ sở cho việc thực hiện kiểm soát nội bộ trong toàn đơn vị, tổ chức. Hội đồng quản trị và các nhà quản lý cấp cao thiết lập, chỉ đạo và thực hiện giám sát toàn bộ hoạt động kiểm soát nội bộ trong toàn bộ tổ chức.

Nhà quản trị thực hiện các bước công việc trên ở các cấp độ khác nhau của đơn vị, tổ chức.