Luận văn thạc sĩ đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn chợ mới huyện chợ mới tỉnh bắc kạn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn chợ mới huyện, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đồng Thảo Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lưu Đức Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học bền vững
• Đề tài: Đánh Giá Tính Bền Vững Mô Hình Thu Gom Và Xử Lý Rác Thải Tại Thị Trấn Chợ Mới, Bắc Kạn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ GIỚI THIỆU KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm liên quan
• 1.1.1. Khái niệm Mô hình
• 1.1.2. Thuật ngữ tính bền vững, phát triển bền vững và mô hình bền vững
• 1.1.3. Bộ chỉ số bền vững
• 1.1.4. Mô hình thu gom, xử lý rác thải bền vững
• 1.1.5. Khái niệm, nguồn phát sinh chất thải rắn
• 1.2. Tổng quan về mô hình thu gom, xử lý rác bền vững
• 1.3. Khái quát tình hình thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên Thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt ở Việt Nam
• 1.4. Giới thiệu khái quát về huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 1.4.1. Khái quát điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Khái quát điều kiện kinh tế, xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu tổng hợp
• 2.2.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.4. Phương pháp xây dựng chỉ thị
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 3.1.1. Khái quát hoạt động thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt
• 3.1.2. Khu vực xử lý rác thải
• 3.2. Bộ chỉ thị đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải
• 3.2.1. Kết quả điều tra bằng bảng hỏi tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 3.2.2. Phân tích bộ chỉ thị Đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới
• 3.2.2.1. Nhóm Động lực
• 3.2.2.2. Nhóm hiện trạng
• 3.3. Đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.1. Áp dụng bộ chỉ thị đánh giá tính bền vững mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.2. Kết quả đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn
• 3.3.3. Phân tích các nguyên nhân chưa bền vững của mô hình
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Mô Hình Thu Gom Rác Thải Bền Vững Tại Chợ Mới

Bài viết này tập trung đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới, Bắc Kạn. Sự phát triển kinh tế xã hội kéo theo lượng rác thải sinh hoạt gia tăng, tạo áp lực lớn lên công tác quản lý rác thải. Mô hình hiện tại đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi một đánh giá toàn diện để xác định các điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất giải pháp cải thiện. Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp tiếp cận liên ngành, kết hợp khảo sát thực địa và phân tích dữ liệu để đưa ra những nhận định khách quan và sâu sắc về hiệu quả kinh tế và tác động môi trường của mô hình.

1.1. Định Nghĩa Tính Bền Vững Trong Quản Lý Chất Thải

Tính bền vững trong quản lý rác thải không chỉ là việc thu gom và xử lý rác một cách hiệu quả, mà còn là đảm bảo giảm thiểu rác thải, tái chế, và tái sử dụng tài nguyên. Theo IUCN (1996), bộ chỉ thị bền vững cần đánh giá phúc lợi sinh thái và nhân văn. Điều này đòi hỏi sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và đánh giá tác động xã hội, cũng như sự tham gia của cộng đồng vào quá trình quản lý rác thải.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Tính Bền Vững Mô Hình

Đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải là cần thiết để xác định khả năng duy trì hoạt động này trong dài hạn. Việc đánh giá giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và sức khỏe cộng đồng. Dựa trên kết quả đánh giá, có thể đề xuất các giải pháp cải thiện, tối ưu hóa quy trình và tăng cường khả năng tái chế và giảm thiểu rác thải.

II. Thách Thức Quản Lý Rác Thải Ở Thị Trấn Chợ Mới Bắc Kạn

Thị trấn Chợ Mới, Bắc Kạn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý rác thải. Sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế đã làm tăng lượng rác thải sinh hoạt, gây áp lực lên hệ thống thu gom và xử lý rác thải hiện có. Theo tài liệu nghiên cứu, việc thu gom rác thải chưa thực sự hiệu quả và hoạt động của lò đốt rác không thường xuyên, ảnh hưởng đến môi trường và cảnh quan. Thực trạng quản lý rác thải đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư hơn nữa để đảm bảo phát triển bền vững cho khu vực.

2.1. Tình Hình Phát Sinh Rác Thải Sinh Hoạt Tại Chợ Mới

Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh tại thị trấn Chợ Mới ngày càng tăng do sự gia tăng dân số và thay đổi thói quen tiêu dùng. Việc phân loại rác thải tại nguồn chưa được thực hiện rộng rãi, dẫn đến khó khăn trong quá trình tái chế và xử lý rác thải. Nguồn nhân lực và nguồn lực tài chính cho công tác quản lý rác thải còn hạn chế, gây ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình thu gom rác thải.

2.2. Những Khó Khăn Trong Thu Gom Và Xử Lý Rác Thải

Hệ thống thu gom rác thải tại thị trấn Chợ Mới còn nhiều hạn chế về phạm vi và tần suất. Cơ sở hạ tầng xử lý rác thải, đặc biệt là lò đốt rác, chưa hoạt động hết công suất và gặp phải các vấn đề về kỹ thuật. Việc chôn lấp rác thải vẫn là phương pháp phổ biến, gây ra nguy cơ ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Cần có những giải pháp quản lý rác thải đồng bộ và hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tính Bền Vững Mô Hình Rác Thải Chợ Mới

Để đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới, cần sử dụng một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường. Phương pháp này bao gồm việc xây dựng bộ chỉ thị đánh giá, thu thập dữ liệu thực tế, phân tích số liệu và đưa ra các khuyến nghị cải thiện. Việc áp dụng phân tích SWOT và các công cụ khác giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tính bền vững của mô hình.

3.1. Xây Dựng Bộ Chỉ Thị Đánh Giá Tính Bền Vững

Việc xây dựng bộ chỉ thị đánh giá tính bền vững cần dựa trên các tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường. Các chỉ số kinh tế bao gồm chi phí xử lý rác thải, hiệu quả kinh tế của hoạt động tái chế. Các chỉ số xã hội bao gồm mức độ hài lòng của người dân, sự tham gia của cộng đồng. Các chỉ số môi trường bao gồm mức độ ô nhiễm môi trường, khả năng tái chế. Mục đích là xây dựng chỉ số bền vững của mô hình thu gom xử lý rác thải tại huyện Chợ mới, Tỉnh Bắc Kạn.

3.2. Thu Thập Dữ Liệu Và Phân Tích Hiện Trạng Quản Lý Rác

Quá trình thu thập dữ liệu bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn người dân và cán bộ quản lý, thu thập số liệu về lượng rác thải phát sinh, chi phí thu gom và xử lý rác thải. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để đánh giá hiệu quả hoạt động của mô hình thu gom rác thải, xác định các vấn đề còn tồn tại và đề xuất giải pháp khắc phục. Phương pháp đánh giá cần đảm bảo tính khách quan và tin cậy.

IV. Kết Quả Đánh Giá Tính Bền Vững Tại Thị Trấn Chợ Mới Bắc Kạn

Kết quả đánh giá tính bền vững cho thấy mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới còn nhiều hạn chế. Mặc dù có những nỗ lực trong việc thu gom rác thải và xây dựng lò đốt rác, nhưng hiệu quả vẫn chưa cao. Các yếu tố như nguồn lực tài chính hạn chế, công nghệ xử lý rác thải chưa tiên tiến và sự tham gia của cộng đồng còn thấp đã ảnh hưởng đến tính bền vững của mô hình.

4.1. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Tính Bền Vững

Các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường đều có ảnh hưởng đến tính bền vững của mô hình thu gom rác thải. Chi phí xử lý rác thải cao, thiếu vốn đầu tư cho công nghệ tái chế, sự tham gia của cộng đồng còn hạn chế và ý thức bảo vệ môi trường chưa cao là những yếu tố cần được giải quyết để nâng cao tính bền vững của mô hình. Cần có chính sách quản lý rác thải phù hợp.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Mô Hình Thu Gom Rác Thải

Để cải thiện tính bền vững của mô hình thu gom rác thải, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm tăng cường phân loại rác thải tại nguồn, đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến, nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và đảm bảo nguồn lực tài chính ổn định cho công tác quản lý rác thải.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Giải Pháp Cho Mô Hình Rác Thải Chợ Mới

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm cải thiện tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới. Các giải pháp này tập trung vào việc tăng cường khả năng tái chế, giảm thiểu rác thải và nâng cao hiệu quả kinh tế của mô hình. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng để đảm bảo thành công của các giải pháp.

5.1. Tăng Cường Phân Loại Rác Tại Nguồn Và Tái Chế

Việc tăng cường phân loại rác thải tại nguồn là một giải pháp quan trọng để giảm lượng rác thải đưa vào lò đốt và bãi chôn lấp. Cần có các chương trình tuyên truyền, hướng dẫn người dân về cách phân loại rác thải đúng cách. Đồng thời, cần đầu tư vào các cơ sở tái chế nhựa, tái chế giấy và tái chế kim loại để tăng khả năng tái chế và tạo ra giá trị kinh tế từ rác thải.

5.2. Đầu Tư Vào Công Nghệ Xử Lý Rác Thải Tiên Tiến

Việc đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến, như công nghệ ủ phân compost, thiêu đốt rác thải với thu hồi năng lượng, là một giải pháp hiệu quả để giảm lượng rác thải chôn lấp và bảo vệ môi trường. Cần lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện địa phương và đảm bảo hiệu quả kinh tế của dự án. Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực xử lý rác thải.

VI. Kết Luận Về Tính Bền Vững Và Hướng Phát Triển Mô Hình Rác Thải

Nghiên cứu này đã đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới và đề xuất các giải pháp cải thiện. Để đảm bảo phát triển bền vững cho khu vực, cần có sự cam kết mạnh mẽ từ chính quyền địa phương, sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải tiên tiến. Việc áp dụng kinh tế tuần hoàn và mô hình 3R (Reduce, Reuse, Recycle) sẽ giúp giảm thiểu tác động môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế của mô hình.

6.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Tính Bền Vững Hiện Tại

Mặc dù đã có những nỗ lực, tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới vẫn còn ở mức thấp. Cần có những cải thiện đáng kể về nguồn lực tài chính, công nghệ xử lý rác thải, sự tham gia của cộng đồng và chính sách quản lý rác thải. Cần có sự đánh giá định kỳ để theo dõi tiến độ và điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp.

6.2. Hướng Phát Triển Mô Hình Quản Lý Rác Thải Bền Vững

Hướng phát triển của mô hình quản lý rác thải tại thị trấn Chợ Mới cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống quản lý rác thải tích hợp, bao gồm phân loại rác thải tại nguồn, tái chế, xử lý rác thải và chôn lấp rác thải hợp vệ sinh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và tác động xã hội tích cực. Cần hướng tới phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn và miền núi Việt Nam mỗi ngày phát sinh khoảng 31.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, nhưng tỷ lệ thu gom và xử lý đạt quy chuẩn tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc chỉ đạt khoảng 56,4%. Tại huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn – cửa ngõ giao thương phía Nam trên tuyến Quốc lộ 3 với mật độ dân số khu vực trung tâm đạt 1.066 người/km² – lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh tại thị trấn Chợ Mới ước tính đạt 1,83 tấn/ngày. Dù địa phương đã đầu tư lò đốt rác sinh hoạt từ năm 2015, hiệu quả vận hành thực tế vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến cảnh quan và môi trường sinh thái.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là đánh giá toàn diện, định lượng tính bền vững của chuỗi thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt cấp huyện, vốn đang đối mặt với tình trạng công nghệ vận hành gián đoạn và tỷ lệ thất thoát rác thải ra môi trường còn cao. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa hiện trạng phát sinh và quản trị rác thải tại thị trấn Chợ Mới; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá tính bền vững phù hợp với điều kiện đặc thù vùng miền núi; định lượng mức độ bền vững của mô hình và đề xuất hệ giải pháp mang tính khả thi cao.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tập trung tại thị trấn Chợ Mới với quy mô 704 hộ gia đình, bao quát khu vực xử lý rác rộng 2.900 m² tại tổ 6 trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa các chỉ số môi trường - kinh tế - xã hội theo thang đo chuẩn mực, làm tiền đề nâng cao hiệu suất xử lý lượng chất thải 1,83 tấn/ngày và tối ưu hóa tỷ lệ thu gom hiện chỉ đạt 70%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết phát triển bền vững đa trụ cột bắt nguồn từ nghiên cứu của René Passet năm 1979 và Báo cáo Brundtland năm 1987 của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED), khẳng định sự cân bằng bắt buộc giữa bốn khía cạnh: kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế quản trị. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp mô hình đánh giá chuỗi tác động DPSIR (Động lực - Áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng) do Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA) và Văn phòng Thống kê Châu Âu (EC) ban hành năm 1997, kết hợp cùng Thước đo tính bền vững (Barometer of Sustainability) của Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN, 1996) với thang điểm chuẩn hóa từ 0 đến 100 điểm chia thành 5 mức độ phân hạng.

Hệ thống khái niệm nền tảng trong nghiên cứu bao gồm:

• Chất thải rắn sinh hoạt: Các dạng phế thải phát sinh từ hoạt động tiêu dùng hàng ngày của hộ gia đình và cơ quan, tổ chức thương mại.
• Tính bền vững của mô hình xử lý rác: Khả năng duy trì liên tục hoạt động thu gom, tái chế và tiêu hủy triệt để chất thải mà không gây suy thoái nguồn vốn tự nhiên và thâm hụt tài chính địa phương.
• Bộ chỉ thị bền vững: Tập hợp các thông số định lượng đại diện cho toàn bộ hệ thống quản trị chất thải.
• Phân loại rác tại nguồn: Quá trình phân tách sơ bộ các dòng rác hữu cơ, rác tái chế và rác vô cơ ngay tại hộ phát sinh trước khi vận chuyển.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê huyện Chợ Mới năm 2016, các văn bản quy phạm của Hội đồng nhân dân tỉnh Bắc Kạn và nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập thực địa. Tác giả tiến hành điều tra bảng hỏi với cỡ mẫu 100 hộ dân phân bổ ngẫu nhiên trên toàn bộ 07 tổ dân phố thuộc thị trấn Chợ Mới (Tổ 1: 18 phiếu, Tổ 2: 11 phiếu, Tổ 3: 15 phiếu, Tổ 4: 14 phiếu, Tổ 5: 16 phiếu, Tổ 6: 9 phiếu, Tổ 7: 17 phiếu), kết hợp phỏng vấn sâu 09 nhân sự trực tiếp điều hành và vận hành lò đốt.

Phương pháp phân tích trọng số được lựa chọn nhằm lượng hóa tính bền vững thông qua bộ 13 chỉ thị đơn đại diện cho 5 nhóm DPSIR, tổng trọng số hệ thống được cố định ở mức 10 điểm. Trong đó, nhóm Động lực chiếm trọng số 1,54; nhóm Áp lực chiếm 2,30; nhóm Hiện trạng chiếm 2,30; nhóm Tác động chiếm 1,54 và nhóm Đáp ứng chiếm 2,32. Số liệu định lượng được làm sạch, kiểm tra chéo và tính toán bằng phần mềm bảng tính chuyên dụng với các hàm thống kê tần số. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải chuyển đổi các chỉ báo định tính phức tạp của vùng cao thành các đại lượng số học tường minh, cho phép đối chiếu trực tiếp trên thang đo IUCN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực nghiệm tại địa bàn thị trấn Chợ Mới đã đưa ra các phát hiện cốt lõi với số liệu định lượng chi tiết:

• Năng lực thu gom và xử lý thực tế thấp hơn lượng phát sinh: Tổng lượng rác sinh hoạt phát sinh tại thị trấn đạt 1,83 tấn/ngày, nhưng năng lực thu gom và xử lý của Ban chuyên trách chỉ đạt tối đa 1,14 tấn/ngày với tần suất 2 ngày/lần bằng xe tải 1,25 tấn. Tỷ lệ rác thải được thu gom chính thức đạt 70%, đồng nghĩa với việc 30% lượng chất thải còn lại bị người dân tự tiêu hủy bằng cách đốt thủ công, chôn lấp tự phát hoặc xả thải trực tiếp ra sông suối.
• Tỷ lệ phân loại rác tại nguồn đạt mức báo động: Kết quả điều tra 100 phiếu hỏi cho thấy tỷ lệ phân loại rác tại hộ gia đình chỉ đạt 2%, trong khi có tới 98% lượng rác thải sinh hoạt bị trộn lẫn hoàn toàn giữa chất thải hữu cơ dễ phân hủy, túi nilon và phế phẩm vô cơ, tạo áp lực quá tải trực tiếp lên mặt bằng phân loại thủ công rộng 262 m² tại bãi xử lý.
• Hiệu suất vận hành công nghệ lò đốt bị gián đoạn: Khu xử lý rác quy mô 2.900 m² tại tổ 6 được trang bị lò đốt ECOTECH công suất thiết kế 500 kg/giờ (tương đương 2 m³/giờ), duy trì nhiệt độ buồng sơ cấp 600-800°C và buồng thứ cấp lên đến 1000°C. Tuy nhiên, do rác không phân loại và độ ẩm cao, công nhân phải mất 2-3 ngày hong khô tự nhiên trước khi đốt, khiến lò đốt không thể hoạt động liên tục hàng ngày; hố chôn lấp phụ trợ số 2 đã bị lấp đầy tới 70% dung tích thiết kế.
• Nguồn thu phí dịch vụ chưa đảm bảo tự chủ: Khung giá dịch vụ 15.000 đồng/hộ/tháng đối với hộ dân cư và 30.000 - 50.000 đồng/tháng đối với hộ kinh doanh dù được đơn vị giữ lại 90% nguồn thu (10% nộp ngân sách) vẫn không đủ bù đắp chi phí bảo dưỡng phương tiện và chế độ đãi ngộ cho đội ngũ 09 lao động.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những bất cập trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý bán chuyên trách trực thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện, thiếu hụt ngân sách đầu tư đồng bộ cho hạ tầng thu gom cơ giới hóa. Bên cạnh đó, ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng chưa chuyển hóa thành hành vi phân loại cụ thể tại nguồn.

Khi đối sánh với bức tranh chung, tỷ lệ thu gom 70% tại Chợ Mới cao hơn mức trung bình khu vực miền núi phía Bắc (56,4%), nhưng thấp hơn đáng kể so với các vùng đồng bằng (88,9% - 99,4%). So với các mô hình doanh nghiệp tư nhân tại Lạng Sơn hay hợp tác xã dịch vụ môi trường tại Bắc Ninh, mô hình ban sự nghiệp cấp huyện tại Chợ Mới bộc lộ điểm yếu lớn về tính linh hoạt tài chính. Toàn bộ các dữ liệu này khi được trực quan hóa qua biểu đồ cột phân bố tỷ lệ xử lý và bảng ma trận trọng số DPSIR đã minh chứng rõ ràng: tổng điểm bền vững của mô hình chỉ nằm ở mức Trung bình trên thước đo IUCN, đòi hỏi các can thiệp chính sách khẩn cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng bộ chỉ thị, luận văn kiến nghị 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm tái cấu trúc và duy trì tính bền vững của hệ thống quản lý rác thải:

• Thiết lập chương trình phân loại chất thải rắn tại nguồn: Triển khai cung cấp túi đựng rác theo 2 phân nhóm (hữu cơ và vô cơ/tái chế) cho 100% hộ dân tại 7 tổ dân phố. Mục tiêu nâng tỷ lệ phân loại rác tại nguồn từ mức 2% hiện nay lên tối thiểu 60% trong giai đoạn 2020 - 2022. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thị trấn Chợ Mới phối hợp cùng Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn Thanh niên huyện.
• Nâng cấp dây chuyền vận hành công nghệ và mở rộng sân phơi: Đầu tư xây dựng bổ sung hệ thống mái che cố định cho sân phơi rác vượt quy mô 262 m² hiện tại, lắp đặt quạt sấy nhiệt tận dụng khí thải buồng thứ cấp để giảm thời gian hong khô từ 3 ngày xuống dưới 24 giờ. Mục tiêu bảo đảm lò ECOTECH vận hành đạt 100% công suất thiết kế 500 kg/giờ, xử lý dứt điểm 1,83 tấn rác/ngày trong giai đoạn 2021 - 2023. Chủ thể thực hiện: Ban thu gom và xử lý rác thải huyện Chợ Mới.
• Điều chỉnh cơ chế giá dịch vụ và phương thức thu phí: Đề xuất Hội đồng nhân dân huyện phê duyệt điều chỉnh giá dịch vụ thu gom từ 15.000 đồng lên mức 25.000 đồng/hộ/tháng đối với hộ gia đình, đồng thời tăng mức thu đối với cơ sở kinh doanh ăn uống lên 150.000 - 200.000 đồng/tháng. Mục tiêu nâng mức tự chủ tài chính cho đơn vị vận hành lên 100% chi phí thường xuyên vào năm 2022. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính - Kế hoạch và Ủy ban nhân dân huyện Chợ Mới.
• Xúc tiến quy hoạch và di dời khu xử lý rác tập trung mới: Đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và xây dựng khu liên hợp xử lý chất thải rắn mới tại xã Yên Đĩnh, chấm dứt hoạt động tại bãi rác 2.900 m² ở tổ 6 vốn đã quá tải và tiệm cận khu dân cư. Mục tiêu hoàn thành chuyển giao hạ tầng vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ quản lý tài nguyên môi trường cấp huyện, thị trấn: Nghiên cứu cung cấp công cụ kiểm toán thực tế thông qua bộ 13 chỉ thị DPSIR, giúp nhà quản lý lượng hóa chính xác các điểm nghẽn kỹ thuật và hoạch định kế hoạch thu gom phù hợp với địa hình đồi núi dốc 15-25 độ.
• Các đơn vị dịch vụ môi trường, hợp tác xã vệ sinh đô thị vùng cao: Luận văn là cẩm nang hữu ích về quy trình vận hành lò đốt 2 cấp nhiệt độ cao 1000°C, kỹ thuật hong khô rác ẩm và phương pháp tổ chức bộ máy tinh gọn 09 nhân sự.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu khoa học bền vững: Tài liệu là minh chứng thực nghiệm điển hình về việc ứng dụng tích hợp mô hình DPSIR và Thước đo bền vững IUCN trong giải quyết bài toán liên ngành môi trường - kinh tế - xã hội.
• Các tổ chức phi chính phủ và điều phối viên dự án phát triển cộng đồng: Nguồn dữ liệu thực địa từ 100 phiếu điều tra cung cấp góc nhìn sâu sắc về tâm lý, mức độ sẵn sàng chi trả của người dân vùng núi, hỗ trợ thiết kế các dự án truyền thông môi trường hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

• Đâu là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ phân loại rác tại nguồn ở thị trấn Chợ Mới chỉ đạt mức 2%? Nguyên nhân chủ yếu do chính quyền địa phương chưa ban hành quy định bắt buộc kèm chế tài xử phạt hành chính, đồng thời phương tiện thu gom của Ban chuyên trách vẫn là xe tải thu gom chung, chưa có các ngăn chứa riêng biệt cho từng loại rác, khiến người dân hình thành tâm lý xả rác hỗn hợp.

• Công nghệ lò đốt ECOTECH công suất 500 kg/giờ có ưu điểm và hạn chế kỹ thuật nào? Ưu điểm nổi bật là thiết kế 2 buồng đốt độc lập, buồng sơ cấp đạt 600-800°C và buồng thứ cấp đạt 1000°C giúp triệt tiêu hoàn toàn mùi hôi và khí độc hại mà không cần tiêu hao nhiên liệu ngoài. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là đòi hỏi độ ẩm rác phải thấp, buộc phải phơi rác 2-3 ngày khi trời mưa.

• Khung DPSIR được cụ thể hóa thành những nhóm chỉ số nào trong nghiên cứu này? Khung DPSIR bao gồm 13 chỉ thị phân bổ trong 5 nhóm: Động lực (tăng dân số tự nhiên 1,029%, thu nhập bình quân 24 triệu đồng/năm); Áp lực (chi phí tài chính, lượng rác 1,83 tấn/ngày, sự ủng hộ cộng đồng); Hiện trạng (tỷ lệ thu gom 70%, phân loại 2%, cơ sở vật chất); Tác động (hài lòng của người dân, công nghệ xử lý); Đáp ứng (tham gia cộng đồng, quản lý nhà nước, quy hoạch bãi rác).

• Cơ chế tài chính hiện tại của Ban thu gom và xử lý rác Chợ Mới vận hành ra sao? Đơn vị hoạt động theo nguyên tắc tự trang trải một phần, thu phí dịch vụ trực tiếp theo quý với biên lai tài chính. Đơn vị được phép giữ lại 90% tổng số tiền thu được từ 704 hộ dân và các đơn vị kinh doanh để chi trả lương cho 09 công nhân cùng chi phí vận hành xe gom, 10% còn lại nộp vào ngân sách nhà nước.

• Kết quả đánh giá tính bền vững của đề tài có thể áp dụng cho các địa bàn khác không? Khung đánh giá 13 chỉ thị và phương pháp lượng hóa theo trọng số hoàn toàn có thể chuyển giao, nhân rộng cho các huyện miền núi, thị trấn nông thôn có quy mô dân số dưới 50.000 người và điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng trên phạm vi toàn quốc.

Kết luận

• Đóng góp lý luận và phương pháp: Nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ 13 chỉ thị đánh giá tính bền vững chuyên biệt cho mô hình xử lý rác cấp huyện dựa trên khung DPSIR và thang đo IUCN 0-100 điểm.
• Đóng góp thực tiễn: Lượng hóa chính xác bức tranh quản trị rác thải tại thị trấn Chợ Mới với tỷ lệ thu gom 70%, tỷ lệ phân loại tại nguồn 2% và khối lượng rác phát sinh 1,83 tấn/ngày.
• Đóng góp kỹ thuật: Phân tích tường minh cơ chế vận hành của lò đốt ECOTECH công suất 500 kg/giờ và chỉ ra điểm nghẽn tại sân phơi 262 m².
• Đóng góp chính sách: Đề xuất lộ trình 4 giải pháp đồng bộ về phân loại rác, cải tiến lò sấy, điều chỉnh giá dịch vụ và quy hoạch di dời khu xử lý sang xã Yên Đĩnh.
• Kế hoạch hành động tiếp theo: Địa phương cần hoàn thành thể chế hóa cơ chế phân loại rác trong giai đoạn 2020 - 2022 và đưa khu liên hợp xử lý mới vào vận hành trước năm 2025. Các cơ quan quản lý và nhóm nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện luận văn để làm tài liệu chuẩn mực trong xây dựng chính sách môi trường bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của vấn đề Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lƣợc bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trƣờng sinh thái học". Khái niệm này đƣợc phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trƣờng và Phát triển Thế giới - WCED (còn gọi là Ủy ban Brundtland). Báo cáo này định nghĩa Phát triển bền vững là "Sự phát triển có thể đáp ứng đƣợc những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hƣởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tƣơng lai.

Vấn đề bảo vệ môi trƣờng để phát triển bền vững hiện là vấn đề đáng lo ngại của các quốc gia trên thế giới nói chung, và đặc biệt đối với các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam. Cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội và sự gia tăng về dân số là sự gia tăng về rác thải, nhất là rác thải sinh hoạt. Tại Việt Nam, tình hình thu gom xử lý rác thải chỉ đƣợc quan tâm ở các thành phố lớn. Ở các tỉnh miền núi, đặc biệt là vùng nông thôn, việc quản lý rác thải sinh hoạt còn ít đƣợc quan tâm.

Chợ Mới là huyện cửa ngõ phía Nam của tỉnh Bắc Kạn, nằm trên trục đƣờng Quốc lộ 3, là nơi có các tuyến giao thông đối nội và đối ngoại quan trọng của huyện cũng là những trục giao thông chính của tỉnh Bắc Kạn và nhiều tỉnh ở trung du, miền núi phía Bắc. Thị trấn Chợ Mới nằm ở vị trí giáp tỉnh Thái Nguyên, là nơi tập trung đông dân cƣ, phát sinh nhiều rác thải nên các vấn đề về môi trƣờng đặc biệt nghiêm trọng hơn. Từ năm 2015, đƣợc sự quan tâm của các cấp chính quyền, huyện Chợ Mới đƣợc đầu tƣ xây dựng 01 lò đốt rác thải sinh hoạt đặt tại tổ 6, thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới. Từ khi hoạt động lò đốt rác đã phần nào giải quyết đƣợc 1 (LUAN.kan TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vấn đề ô nhiễm môi trƣờng do rác thải sinh hoạt gây ra.

Tuy nhiên, hoạt động thu gom và xử lý rác thải chƣa thực sự hiệu quả, hoạt động của lò đốt rác không đƣợc thƣờng xuyên đã và đang ảnh hƣởng mạnh mẽ đến chất lƣợng môi trƣờng và cảnh quan của thị trấn. Đánh giá đƣợc hiệu quả của mô hình thu gom và xử lý rác thải mang lại trong việc xử lý CTRSH cho thị trấn Chợ Mới và đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt là cách làm trực quan để đánh giá đƣợc những vấn đề chƣa bền vững, từ đó đƣa ra đƣợc giải pháp khắc phục phù hợp với điều kiện của địa phƣơng. Từ đó, có thể nâng cao hiệu quả của hoạt động bảo vệ môi trƣờng nhắm hƣớng tới sự phát triển bền vững của huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Câu hỏi nghiên cứu - Thực trạng phát sinh rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới nhƣ thế nào? - Hoạt động mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới nhƣ thế nào? - Kết quả đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt nhƣ thế nào? - Giải pháp nào để quản lý bền vững mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn ?.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài luận văn - Có đƣợc thông tin về hiện trạng tình hình thu gom và xử lý CTRSH tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. - Xây dựng đƣợc bộ tiêu chí đánh giá mô hình thu gom và xử lý CTRSH huyện Chợ Mới. - Đánh giá đƣợc tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý CTRSH huyện Chợ Mới, từ đó đƣa ra đƣợc các giải pháp quản lý và duy trì tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý CTRSH tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn.kan TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Dự kiến những đóng góp của luận văn - Về lý luận: Vận dụng tiếp cận nghiên cứu liên ngành xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá tính bền vững của vấn đề nghiên cứu.

- Về thực tiễn: Đánh giá định lƣợng tính bền vững, tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp thực tế phù hợp với tình hình của địa phƣơng để quản lý mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt huyện Chợ Mới bền vững, góp phần phát triển địa phƣơng. Bố cục của luận văn Nội dung luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng I: Tổng quan vấn đề nghiên cứu và giới thiệu khu vực nghiên cứu Chƣơng này tổng quan các kiến thức liên quan đến tính bền vững, khoa học bền vững và phát triển bền vững, kiến thức về mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt ở thế giới và Việt Nam; cũng nhƣ giới thiệu khái quát về khu vực nghiên cứu. Chƣơng II: Đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng này trình bày các thông tin về hoạt động của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn. Các phƣơng pháp nghiên cứu mà tác giả sử dụng trong quá trình hoàn thiện luận văn gồm có: - Phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp - Phƣơng pháp khảo sát thực địa - Phƣơng pháp xử lý số liệu - Phƣơng pháp xây dựng chỉ số Chƣơng III: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chƣơng này nêu tiêu chí xây dựng bộ chỉ thị, sử dụng các thông tin thu thập đƣợc xây dựng bộ chỉ thị để đánh giá tính bền vững của mô hình thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt tại thị trấn Chợ Mới, huyện Chợ Mới, từ đó tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp nhằm duy trì tính bền vững của mô hình.kan TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ GIỚI THIỆU KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm Mô hình Mô hình (hay hệ thống) là một tổng thể, duy trì sự tồn tại bằng sự tƣơng tác giữa các tổ phần tạo nên nó. Một hệ thống là một tập hợp của nhiều thành (yếu) tố tƣơng tác với nhau.

Sự thay đổi một thành (yếu) tố sẽ dẫn đến sự thay đổi một thành (yếu) tố khác từ đó dẫn đến sự thay đổi của thành tố thứ ba,… Một hệ thống thông thƣờng có nhiều chức năng, trong đó có ít nhất một chức năng chính và nhiều chức năng phụ. Thuật ngữ tính bền vững, phát triển bền vững và mô hình bền vững Tính bền vững có thể đƣợc định nghĩa bằng nhiều cách khác nhau. Nó có thể đƣợc định nghĩa là việc duy trì các quá trình sản xuất vô hạn của tự nhiên hoặc con ngƣời tạo ra bằng cách thay thế nguồn lực sử dụng với các nguồn tài nguyên có giá trị bằng nhau hoặc lớn hơn mà không làm suy giảm hoặc gây nguy hiểm cho hệ sinh thái tự nhiên [21]. Tính bền vững là quá trình duy trì sự thay đổi một cách cân bằng, trong đó khai thác tài nguyên, hƣớng đầu tƣ, định hƣớng phát triển công nghệ và thay đổi thể chế đều hài hòa và nâng cao cả tiềm năng hiện tại và tƣơng lai để đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của con ngƣời.

Tính bền vững cũng có thể đƣợc định nghĩa là một quá trình sinh thái xã hội đặc trƣng bởi việc theo đuổi một lý tƣởng chung. Một lý tƣởng là theo định nghĩa không thể đạt đƣợc trong một thời gian và không gian nhất định.kan TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhiên, bằng cách liên tục và tự động tiếp cận nó, quá trình này dẫn đến một hệ thống bền vững. Tuy nhiên, định nghĩa về tính bền vững không đƣợc phổ biến nhƣ định nghĩa về phát triển bền vững. Định nghĩa phát triển bền vững xuất phát từ năm 1980, Liên minh bảo vệ thiên nhiên Quốc tế đã công bố chiến lƣợc bảo vệ thế giới bao gồm tài liệu đầu tiên về phát triển bền vững nhƣ một ƣu tiên toàn cầu [20] và đƣa ra khái niệm phát triển bền vững.

Hai năm sau, Hiến chƣơng Thế giới của Liên Hợp Quốc về thiên nhiên đã đƣa ra năm nguyên tắc bảo tồn mà theo đó hành vi của con ngƣời có ảnh hƣởng đến thiên nhiên sẽ đƣợc hƣớng dẫn và đánh giá [24]. Năm 1987, Uỷ ban Thế giới của Liên hợp quốc về Môi trƣờng và Phát triển đã công bố Báo cáo Tƣơng lai chung của chúng ta, thƣờng gọi là Báo cáo của Brundtland. Thuật ngữ “Phát triển bền vững” đƣợc làm chi tiết hơn trong hai tài liệu khác là: “Cứu lấy Trái Đất” (1991) và “Chƣơng trình nghị sự 21” (1992). Hiện nay hai định nghĩa về phát triển bền vững đƣợc sử dụng rộng rãi, trong báo cáo Brundland định nghĩa phát triển bền vững là “phát trển đáp ứng đƣợc nhu cầu của hiện tại mà không ảnh hƣởng đến khả năng của các thế hệ tƣơng lai để đáp ứng nhu cầu riêng của họ” [15].

Nó chứa hai khái niệm chính: - Khái niệm nhu cầu, đặc biệt là nhu cầu thiết yếu của ngƣời nghèo trên thế giới -Ý tƣởng về những hạn chế áp đặt bởi công nghệ và tổ chức xã hội về khả năng của môi trƣờng đáp ứng nhu cầu hiện tại và tƣơng lai. Trong cuốn: “Cứu lấy Trái Đất” định nghĩa phát triển bền vững là “sự nâng cao chất lƣợng đời sống của con ngƣời trong lúc đang tồn tại, trong khuân khổ đảm bảo của hệ thống sinh thái, còn tính bền vững là một đặc trƣng của một quá trình hoặc một trạng thái có thể duy trì mãi mãi” [9]. Phát triển bền vững hay tính bền vững của mô hình đƣợc miêu tả với ba trụ cột chính là môi trƣờng, kinh tế, xã hội.kan TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1: Mô hình bền vững (Nguồn: [21]) Nhà kinh tế học René Passet là ngƣời đầu tiên đã đề xuất ra tính bền vững của mô hình dựa trên ba trụ cột kinh tế - xã hội – môi trƣờng vào nằm 1979. Sau này, một số các nhà khoa học khác đã phát triển và mở rộng thêm một trụ cột thứ tƣ đó là văn hóa, tổ chức.

Hay nói cách khác mô hình có các trụ cột nhƣ sau: xã hội – môi trƣờng, kinh tế, chính trị - văn hóa.