Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Môi Trường Của Các Dự Án Đầu Tư Xây Dựng Dân Dụng

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động môi trường của dự án đầu tư xây dựng dân dụng, cung cấp giải pháp đánh giá hiệu quả và bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thiện Vinh Hiển
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lệ Thúy
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Môi Trường Trong Các Dự Án Đầu Tư Xây Dựng Dân Dụng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG DÂN DỤNG
• 1.1. Khái niệm về ĐTM
• 1.2. Mục tiêu của ĐTM
• 1.3. Lợi ích của ĐTM
• 1.4. Quy trình ĐTM và chu trình thực hiện dự án
• 1.5. Quy trình thực hiện ĐTM ở Việt Nam
• 1.6. Phương pháp đánh giá tác động môi trường
• 1.6.1. Phương pháp chập bản đồ
• 1.6.2. Phương pháp lập bảng liệt kê (Check list)
• 1.6.3. Phương pháp ma trận (Matrix)
• 1.6.4. Phương pháp mạng lưới (Networks)
• 1.6.5. Phương pháp đánh giá nhanh (rapid Assessment)
• 1.6.6. Phương pháp mô hình hóa (Modeling)
• 1.6.7. Phương pháp sử dụng chỉ thị và chỉ số môi trường
• 1.6.8. Phương pháp viễn thám và GIS
• 1.6.9. Phương pháp so sánh
• 1.6.10. Phương pháp chuyên gia
• 1.6.11. Phương pháp tham vấn cộng đồng
• 1.7. Hệ thống định lượng tác động
• 1.8. Hệ thống đánh giá môi trường Battelle
• 1.9. Các yêu cầu đối với công tác thẩm định ĐTM
• 1.9.1. Thành phần đoàn nghiên cứu ĐTM
• 1.9.2. Phương tiện kỹ thuật
• 1.9.3. Yêu cầu về tài chính
• 1.9.4. Yêu cầu về thời gian nghiên cứu ĐTM
• 1.9.5. Yêu cầu cấu trúc báo cáo ĐTM
• 1.9.6. Văn phong và yêu cầu thể hiện nội dung của báo cáo ĐTM
• 1.9.7. Báo cáo tóm tắt của báo cáo ĐTM
• 1.10. Nội dung của công tác thẩm định và ra quyết định ĐTM
• 1.10.1. Đơn vị thực hiện
• 1.10.2. Các nội dung chính của công tác thẩm định ĐTM
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÔNG TÁC ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG DÂN DỤNG
• 2.1. Khái quát cơ quan thẩm tra báo cáo đánh giá tác động môi trường
• 2.1.1. Chức năng, nhiệm vụ của Sở Tài nguyên và Môi trường. Vị trí, chức năng
• 2.1.1.1. Nhiệm vụ và quyền hạn chung
• 2.1.1.2. Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể trong từng lĩnh vực
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Chi cục bảo vệ môi trường. Vị trí, chức năng
• 2.1.2.1. Nhiệm vụ và quyền hạn
• 2.2. Phân tích thực trạng công tác đánh giá tác động môi trường trong các dự án đầu tư xây dựng dân dụng
• 2.2.1. Các dự án đầu tư xây dựng dân dụng trên địa bàn Hà Nội
• 2.2.1.1. Phân loại các công trình xây dựng
• 2.2.1.2. Đặc điểm của các công trình xây dựng dân dụng
• 2.2.2. Giới thiệu chung về 2 dự án đầu tư xây dựng dân dụng trên địa bàn Hà Nội
• 2.2.3. Phân tích thực trạng công tác thẩm đinh ĐTM của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng trên địa bàn Hà Nội
• 2.2.3.1. Tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ
• 2.2.3.2. Thành lập hội đồng và tiến hành thẩm định ĐTM
• 2.2.3.3. Phê duyệt báo cáo ĐTM
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THỰC HIỆN CÁC YÊU CẦU VỀ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TRONG CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG DÂN DỤNG
• 3.1. Định hướng phát triển
• 3.1.1. Định hướng hoạt động môi trường trong thời gian đến 2015
• 3.1.1.1. Tăng cường năng lực quản lý nhà nước ,hoàn thiện hệ thống chính sách và văn bản quy phạm pháp luật
• 3.1.1.2. Sử dụng hợp lý tài nguyên để phát triển bền vững
• 3.1.1.3. Phòng ngừa và ngăn chặn suy thoái môi trường
• 3.1.1.4. Nâng cao nhận thức và vai trò của cộng đồng
• 3.1.2. Mục tiêu hoạt động môi trường trong thời gian đến 2015
• 3.1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.1.3. Định hướng hoạt động thẩm định và đánh giá tác động môi trường đến 2015
• 3.2. Một số giải pháp giải pháp đảm bảo thực hiện các yêu cầu về tác động môi trường trong các dự án đầu tư xây dựng dân dụng
• 3.2.1. Giải pháp : Nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm định đánh giá tác động môi trường
• 3.2.2. Giải pháp : Đảm bảo tài chính cho việc thẩm định ĐTM
• 3.2.3. Giải pháp : Hoàn thiện các nội dung pháp lý, quy trình thẩm định báo cáo ĐTM
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Động Môi Trường Trong Dự Án Xây Dựng

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là một quy trình quan trọng trong các dự án đầu tư xây dựng dân dụng. Quy trình này không chỉ giúp nhận diện các tác động tiêu cực mà còn đề xuất các biện pháp giảm thiểu hiệu quả. ĐTM đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ môi trường và đảm bảo phát triển bền vững. Theo Luật Bảo vệ môi trường, ĐTM là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể.

1.1. Khái Niệm Về Đánh Giá Tác Động Môi Trường

ĐTM là quá trình dự báo và đánh giá tác động của dự án đến môi trường tự nhiên và xã hội. Nó giúp xác định các vấn đề môi trường cần được giải quyết trước khi dự án được triển khai.

1.2. Mục Tiêu Của Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Mục tiêu chính của ĐTM là xác định các tác động môi trường, đề xuất biện pháp quản lý và giám sát hiệu quả. ĐTM cũng giúp đảm bảo rằng các vấn đề môi trường được cân nhắc trong quá trình ra quyết định.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Mặc dù ĐTM là một công cụ quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thiếu thông tin, sự không đồng nhất trong quy trình và sự tham gia của cộng đồng là những yếu tố cần được cải thiện. Đặc biệt, việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý có thể dẫn đến những quyết định không hiệu quả.

2.1. Thiếu Thông Tin Và Dữ Liệu

Nhiều dự án gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu chính xác về tác động môi trường. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng của báo cáo ĐTM và khả năng đưa ra quyết định đúng đắn.

2.2. Sự Không Đồng Nhất Trong Quy Trình ĐTM

Quy trình ĐTM không đồng nhất giữa các địa phương và dự án khác nhau có thể gây khó khăn trong việc thực hiện và đánh giá. Cần có một khung pháp lý rõ ràng để đảm bảo tính nhất quán.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường Hiệu Quả

Có nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện ĐTM, bao gồm phương pháp chập bản đồ, ma trận và mô hình hóa. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả tốt nhất.

3.1. Phương Pháp Chập Bản Đồ

Phương pháp này giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi dự án. Nó cho phép các nhà quản lý môi trường có cái nhìn tổng quan về tác động tiềm tàng.

3.2. Phương Pháp Ma Trận

Ma trận giúp phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố tác động và các biện pháp giảm thiểu. Đây là một công cụ hữu ích trong việc lập kế hoạch và quản lý dự án.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đánh Giá Tác Động Môi Trường

ĐTM không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một công cụ quản lý quan trọng trong các dự án xây dựng. Việc áp dụng ĐTM giúp các nhà đầu tư và cơ quan quản lý đưa ra quyết định thông minh hơn, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ môi trường.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Dự Án Thực Tế

Nghiên cứu cho thấy rằng các dự án thực hiện ĐTM có xu hướng thành công hơn trong việc giảm thiểu tác động môi trường. Các biện pháp được đề xuất thường mang lại hiệu quả cao.

4.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong ĐTM

Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình ĐTM là rất quan trọng. Nó không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn đảm bảo rằng các ý kiến của người dân được lắng nghe và xem xét.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Đánh Giá Tác Động Môi Trường

ĐTM sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các dự án đầu tư xây dựng dân dụng trong tương lai. Cần có những cải cách trong quy trình và phương pháp thực hiện để nâng cao hiệu quả và tính khả thi của ĐTM.

5.1. Định Hướng Phát Triển ĐTM Trong Tương Lai

Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ để đảm bảo rằng ĐTM được thực hiện một cách hiệu quả và nhất quán trên toàn quốc.

5.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Nâng Cao Nhận Thức

Đào tạo cho các nhà quản lý và cộng đồng về tầm quan trọng của ĐTM sẽ giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả của các dự án đầu tư xây dựng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam nói chung và thành phố Hà Nội nói riêng trong giai đoạn vừa qua đã kéo theo sự bùng nổ của hàng loạt công trình xây dựng dân dụng quy mô lớn. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra thách thức nghiêm trọng về ô nhiễm tiếng ồn, bụi mịn, nước thải sinh hoạt và chất thải rắn xây dựng. Nhiều sự cố ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong thực tế đã gây thiệt hại kinh tế lên đến hàng chục tỷ đồng và làm suy giảm nghiêm trọng uy tín thương hiệu của các chủ đầu tư. Trước bối cảnh đó, công tác Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) được xem là công cụ quản lý mang tính sống còn nhằm cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái bền vững.

Luận văn "Nghiên cứu vấn đề đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng" do học viên Nguyễn Thiện Vinh Hiển thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Lệ Thúy tại Đại học Bách Khoa Hà Nội tập trung giải quyết các bất cập trong quy trình thẩm định và thực thi ĐTM. Phạm vi không gian nghiên cứu được xác lập trọng tâm tại địa bàn thành phố Hà Nội với dữ liệu thực tế từ 2 dự án dân dụng tiêu biểu có tổng vốn đầu tư gần 1.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2011 đến 2014. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, mổ xẻ thực trạng thẩm định hồ sơ ĐTM tại Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Hà Nội, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị môi trường dự án. Kết quả nghiên cứu góp phần giúp rút ngắn từ 15% đến 20% thời gian xử lý thủ tục thẩm định, đồng thời giảm thiểu khoảng 30% các xung đột môi trường phát sinh giữa chủ đầu tư và cộng đồng dân cư xung quanh khu vực xây dựng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 mô hình lý thuyết định lượng và quản trị môi trường chuẩn mực: Hệ thống định lượng tác động IQS (Impact Quantitative System) do các tổ chức quốc tế như UNEP và Ngân hàng Thế giới bảo trợ, cùng Hệ thống đánh giá môi trường Battelle. Mô hình IQS cho phép lượng hóa tác động thông qua công thức tổng hòa TS = (M + S + R) x F x (L + E + P), trong đó tích hợp các biến số về cường độ tác động (M), phạm vi không gian (S), thời gian phục hồi (R), tần suất xảy ra (F), chế tài pháp lý (L), chi phí xử lý (E) và phản ứng của cộng đồng (P) trên thang đo từ 0 đến 264 điểm. Bên cạnh đó, hệ thống Battelle lượng hóa sự biến thiên chất lượng môi trường giữa kịch bản có dự án và không có dự án thông qua chỉ số chênh lệch chất lượng môi trường EI.

Nghiên cứu chuẩn hóa 5 khái niệm chuyên môn trọng tâm gồm:

• Đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Quá trình phân tích, dự báo và đề xuất biện pháp giảm thiểu các tác động tiêu cực của dự án đầu tư đến môi trường tự nhiên và kinh tế - xã hội.
• Tải lượng ô nhiễm: Khối lượng các chất độc hại phát thải vào môi trường không khí, nước và đất trên một đơn vị thời gian xác định.
• Sàng lọc môi trường: Giai đoạn xem xét sơ bộ nhằm xác định mức độ nghiên cứu ĐTM sơ bộ hay ĐTM chi tiết cho dự án.
• Xác định phạm vi: Thiết lập ranh giới không gian, thời gian và các vấn đề môi trường cốt lõi cần đánh giá sâu.
• Thẩm định ĐTM: Quy trình kiểm tra, đánh giá tính chuẩn xác khoa học và cơ sở pháp lý của báo cáo ĐTM bởi cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua lấy mẫu quan trắc thực địa tại hiện trường 2 dự án xây dựng dân dụng trọng điểm ở Hà Nội, kết hợp với nguồn dữ liệu thứ cấp từ 100% hồ sơ thẩm định lưu trữ tại Chi cục Bảo vệ môi trường và Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội trong giai đoạn 2011 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 2 dự án dân dụng quy mô lớn đại diện cho phân khúc tổ hợp căn hộ, văn phòng và thương mại tại các quận nội thành. Phương pháp chọn mẫu được thực hiện theo kỹ thuật chọn mẫu mục đích, nhằm tập trung vào các công trình cao tầng có tầng hầm sâu và mật độ xây dựng cao trên 40%, nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro về lan truyền tiếng ồn và ô nhiễm nguồn nước ngầm.

Luận văn kết hợp đa dạng các phương pháp phân tích khoa học gồm: phương pháp đánh giá nhanh dựa trên hệ số phát thải của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (USEPA); phương pháp ma trận và sơ đồ mạng lưới để mô hình hóa chuỗi tác động thứ cấp; phương pháp phân tích so sánh định tính và định lượng đối chiếu với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì tính linh hoạt, khả năng định lượng chính xác tải lượng phát thải từ hoạt động thi công cơ giới và bảo đảm độ tin cậy khoa học cao cho các đề xuất hoàn thiện quy trình thẩm định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ rõ bức tranh quy mô và mức độ tác động môi trường sâu sắc của các công trình xây dựng dân dụng thông qua 2 điển hình: Dự án Cao ốc Quốc tế Hồ Tây có tổng mức đầu tư 475 tỷ đồng, diện tích đất 2.916 m2, chiều cao công trình 72m gồm 17 tầng nổi và 3 tầng hầm (diện tích sàn tầng hầm 6.784,17 m2), mật độ xây dựng 41,08%; Dự án Tòa nhà văn phòng và nhà ở VACVINA có tổng mức đầu tư 513 tỷ đồng trên diện tích 3.043 m2. Cả hai dự án đều nằm trong vùng đệm dân cư đông đúc, tạo áp lực cực lớn lên hệ thống hạ tầng giao thông và môi trường sống lân cận.

Thứ hai, tải lượng ô nhiễm phát sinh trong giai đoạn thi công xây dựng vượt trội so với giai đoạn vận hành. Lượng nước thải sinh hoạt trung bình từ 100 công nhân xây dựng phát sinh khoảng 8 đến 10 m3/ngày đêm mang hàm lượng chất rắn lơ lửng và chất hữu cơ cao. Mức độ lan truyền tiếng ồn từ các thiết bị thi công cơ giới nặng như máy đóng cọc, máy xúc, máy trộn bê tông tại khoảng cách 15m dao động từ 75 đến 90 dBA, vượt ngưỡng cho phép theo quy chuẩn quốc gia từ 5% đến 20% vào các khung giờ cao điểm.

Thứ ba, thực trạng công tác thẩm định ĐTM tại cơ quan quản lý nhà nước vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Mặc dù quy định thời hạn thẩm định tối đa là 30 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ và thời gian thông báo chỉnh sửa trong vòng 5 ngày làm việc, nhưng trên thực tế có đến khoảng 40% hồ sơ phải kéo dài thời gian chỉnh sửa do chất lượng báo cáo của đơn vị tư vấn chưa đạt yêu cầu. Chi phí thực hiện ĐTM trong thực tế chỉ chiếm khoảng 0,01% đến 0,1% tổng mức đầu tư dự án, thấp hơn nhiều so với khung hướng dẫn thông thường từ 0,1% đến 0,5%, dẫn đến việc đầu tư khảo sát thực địa còn mang tính hình thức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại nêu trên bắt nguồn từ việc thiếu vắng các chế tài kiểm tra thực địa sau thẩm định và sự thiếu hụt chuyên gia chuyên sâu trong các hội đồng thẩm định gồm 7 thành viên theo quy định của Thông tư 13/2009/TT-BTNMT. Khi so sánh với các nghiên cứu ĐTM quốc tế của Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ tham vấn cộng đồng trong các báo cáo ĐTM xây dựng dân dụng tại Việt Nam còn mang tính đối phó, chủ yếu dừng lại ở việc lấy ý kiến hình thức của Ủy ban nhân dân và Mặt trận Tổ quốc cấp xã mà chưa phản ánh được đầy đủ nguyện vọng của trên 80% cư dân trực tiếp chịu tác động.

Dữ liệu nghiên cứu về tải lượng khí thải, tiếng ồn và chất lượng nước ngầm trong luận văn được hệ thống hóa trực quan thông qua 17 bảng biểu phân tích và 2 sơ đồ mạng lưới tác động tiềm tàng. Các bảng số liệu đối chiếu chất lượng không khí, nước mương thoát nước và tầng chứa nước ngầm giúp minh chứng rõ nét rằng nồng độ bụi tổng số tại khu vực thi công luôn cao hơn từ 1,2 đến 1,8 lần so với khu vực đối chứng, đòi hỏi các biện pháp che chắn và phun ẩm liên tục trong suốt 100% thời gian thi công phần thô.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng công tác ĐTM trong xây dựng dân dụng:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm định đánh giá tác động môi trường. Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Hà Nội cần chủ trì thiết lập cơ sở dữ liệu chuyên gia liên ngành gồm tối thiểu 50 nhà khoa học đầu ngành thuộc các lĩnh vực sinh thái, kỹ thuật môi trường, địa chất công trình và xã hội học. Mục tiêu đến năm 2015 hoàn thành 100% chương trình đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thẩm định ĐTM định kỳ hàng năm cho toàn bộ cán bộ Chi cục Bảo vệ môi trường.

Thứ hai, đảm bảo nguồn lực tài chính cho công tác thẩm định và lập báo cáo ĐTM. Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cần ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng tỷ lệ chi phí lập báo cáo ĐTM tối thiểu từ 0,05% đến 0,2% trên tổng mức đầu tư công trình nhằm chấm dứt tình trạng cắt giảm chi phí khảo sát lấy mẫu. Đồng thời, nâng mức phụ cấp trách nhiệm cho các thành viên hội đồng thẩm định lên tối thiểu gấp 1,5 lần mức hiện hành nhằm tăng tính phản biện và trách nhiệm giải trình.

Thứ ba, hoàn thiện các nội dung pháp lý và quy trình thẩm định báo cáo ĐTM. Cơ quan quản lý cần ban hành sổ tay hướng dẫn thẩm định riêng biệt cho công trình xây dựng dân dụng cao tầng, kiểm soát chặt chẽ 100% các cam kết về công nghệ xử lý nước thải sinh hoạt đạt chuẩn cột A theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả thải. Quy trình thẩm định phải được rút gọn thời gian xử lý thủ tục hành chính xuống dưới 25 ngày làm việc đối với các hồ sơ đạt chuẩn.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra giám sát hậu thẩm định và minh bạch tham vấn cộng đồng. Chi cục Bảo vệ môi trường phối hợp cùng Thanh tra Xây dựng tiến hành thanh tra định kỳ 6 tháng một lần đối với 100% các dự án dân dụng đang thi công, bảo đảm chủ đầu tư thực hiện nghiêm túc chương trình quan trắc môi trường đã cam kết trong báo cáo ĐTM đã được phê duyệt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Chủ đầu tư và ban quản lý dự án bất động sản: Cung cấp cẩm nang chi tiết về việc nhận diện các nguồn phát thải ô nhiễm, tối ưu hóa thiết kế kỹ thuật bảo vệ môi trường, tính toán chính xác chi phí ĐTM trong tổng mức đầu tư và phòng ngừa rủi ro bị xử phạt đình chỉ thi công do vi phạm môi trường.

Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Điển hình là Sở Tài nguyên và Môi trường cùng Chi cục Bảo vệ môi trường các tỉnh, thành phố, giúp tham khảo quy trình tiếp nhận, sàng lọc hồ sơ, thành lập hội đồng thẩm định tối thiểu 7 thành viên và phương pháp thiết lập ma trận giám sát hậu kiểm sau phê duyệt.

Các công ty tư vấn lập báo cáo môi trường: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực về mô hình ma trận IQS, hệ số ô nhiễm của WHO và kỹ thuật lập báo cáo ĐTM theo đúng Thông tư 26/2011/TT-BTNMT, giúp nâng cao tỷ lệ hồ sơ được phê duyệt ngay trong lần thẩm định đầu tiên lên trên 90%.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành: Là tài liệu tham khảo giá trị trong các chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý tài nguyên môi trường và Quản trị dự án xây dựng để phân tích mối tương quan giữa hiệu quả tài chính và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Đánh giá tác động môi trường có bắt buộc đối với mọi dự án xây dựng dân dụng không? Căn cứ theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường và Nghị định 29/2011/NĐ-CP, chỉ các dự án đầu tư xây dựng dân dụng thuộc danh mục quy định với quy mô diện tích đất từ 2.000 m2 trở lên hoặc có diện tích sàn xây dựng lớn mới bắt buộc phải lập báo cáo ĐTM chi tiết. Các công trình có quy mô nhỏ hơn chỉ cần lập bản cam kết bảo vệ môi trường theo phân cấp.

Thời gian thẩm định một báo cáo ĐTM cấp tỉnh theo quy định kéo dài bao lâu? Thời hạn thẩm định tối đa theo luật định là 30 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ tại Sở Tài nguyên và Môi trường. Trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc sau khi hội đồng thẩm định họp, cơ quan quản lý phải có văn bản chính thức thông báo kết quả đánh giá và yêu cầu chỉnh sửa gửi cho chủ đầu tư.

Chi phí lập báo cáo ĐTM thường chiếm bao nhiêu phần trăm tổng mức đầu tư dự án? Theo các văn bản hướng dẫn và kinh nghiệm thực tiễn, kinh phí dành cho nghiên cứu ĐTM dao động từ 0,01% đến 0,5% tổng mức đầu tư. Đối với các dự án dân dụng quy mô lớn như dự án Cao ốc Quốc tế Hồ Tây có tổng mức đầu tư 475 tỷ đồng, mức kinh phí cần đảm bảo đủ cho tối thiểu 4 đợt quan trắc hiện trường.

Cơ cấu thành viên hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM được quy định như thế nào? Căn cứ Thông tư 13/2009/TT-BTNMT, hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM phải bảo đảm có ít nhất 7 thành viên. Cơ cấu bao gồm chủ tịch hội đồng, phó chủ tịch, ủy viên thư ký, 2 ủy viên phản biện có trình độ chuyên môn sâu về môi trường và các ủy viên đại diện cho cơ quan quản lý chuyên ngành cùng chính quyền địa phương liên quan.

Phương pháp ma trận định lượng IQS được ứng dụng như thế nào trong ĐTM xây dựng? Hệ thống IQS đánh giá tác động dựa trên 7 thông số gồm cường độ, phạm vi, thời gian phục hồi, tần suất, luật pháp, chi phí và mối quan tâm cộng đồng. Tổng điểm số tính toán giúp phân loại tác động thành 4 mức từ không đáng kể dưới 9 điểm đến tác động nghiêm trọng lên tới 264 điểm, làm căn cứ ưu tiên giải pháp giảm thiểu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung phương pháp định lượng ĐTM hiện đại áp dụng cho các dự án xây dựng dân dụng đô thị.
• Phân tích thực chứng chuyên sâu tại 2 dự án tiêu biểu ở Hà Nội với tổng vốn gần 1.000 tỷ đồng, làm rõ các nguồn thải ô nhiễm bụi và tiếng ồn vượt chuẩn từ 5% đến 20% trong giai đoạn thi công.
• Chỉ ra các điểm nghẽn cốt lõi trong quy trình thẩm định hành chính với khoảng 40% hồ sơ phải điều chỉnh do chất lượng tư vấn và thiếu hụt chi phí khảo sát thực địa.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về nhân lực, tài chính, quy chuẩn pháp lý và cơ chế hậu kiểm với lộ trình thực hiện cụ thể đến năm 2015.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp bền vững gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái.

Các chủ đầu tư và nhà quản lý hãy chủ động áp dụng các khuyến nghị từ luận văn để chuẩn hóa quy trình ĐTM ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, bảo đảm tiến độ cấp phép và phát triển bền vững cho công trình!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG DÂN DỤNG 1. Khái niệm về ĐTM Đánh giá tác động môi trường (Environmental Impact Assessment) về bản chất là một quá trình dự báo, đánh giá tác động của một dự án đến môi trường bao gồm môi trường tự nhiên, môi trường kinh tế - xã hội và đưa ra các biện pháp phòng tránh, giảm thiểu tác động xấu lên môi trường. Cho đến nay đã có nhiều định nghĩa về ĐTM được đưa ra như của Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP-1991), của Ủy ban kinh tế - xã hội Châu Á và Thái Bình dương (ESCAP- 1990), của Ngân hàng thế giới (WB)…, tuy nhiên, cho đến nay chưa có một định nghĩa thông nhất. Định nghĩa về ĐTM nêu tại Luật BVMT: “Đánh giá tác động môi trường là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó”.

Mục tiêu của ĐTM Với khái niệm nêu trên, mục tiêu chính cần đạt được của quá trình ĐTM gồm: - Chỉ danh một cách hệ thống các tác động lên môi trường tự nhiên và môi trường xã hội của một dự án; - Đề xuất các biện pháp quản lý và công nghệ nhằm phòng ngừa và giảm thiểu các tác động xấu đối với môi trường; - Xác định chương trình quản lý và giám sát môi trường nhằm đánh giá hiệu quả của các giải pháp hạn chế ô nhiễm và các tác động xảy ra trên thực tế. Như vậy, một ĐTM có chất lượng sẽ đáp ứng được các mục tiêu cơ bản sau: - Cung cấp kịp thời các thông tin đáng tin cậy về những vấn đề môi trường của dự án cho Chủ Dự án và những người có thẩm quyền ra quyết định đối với dự án đó; - Đảm bảo những vấn đề môi trường được cân nhắc đầy đủ và cân bằng đối Nguyễn Thiện Vinh Hiển 4 QTKD02 – 2011B Luận văn Thạc sĩ – Đề tài : Nghiên cứu vấn đề đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng với các yếu tố kỹ thuật và kinh tế của dự án làm căn cứ xem xét quyết định về dự án; - Đảm bảo cho cộng đồng quan tâm về dự án hoặc chịu tác động của dự án có cơ hội tham gia trực tiếp vào quá trình thiết kế và phê duyệt dự án. Chính vì vậy, ĐTM được xem là một công cụ quản lý môi trường hữu hiệu đồng thời cũng là phương tiện thích hợp nhất cho việc lồng ghép các vấn đề môi trường vào nội dung dự án. Lợi ích của ĐTM ĐTM mang lại lợi ích không chỉ cho Chủ dự án, là công cụ hữu hiệu quản lý môi trường của cơ quan quản lý mà còn cho cả cộng đồng quan tâm hoặc chịu tác động bởi dự án.

Những lợi ích cơ bản của ĐTM gồm: - ĐTM là công cụ cho việc xem xét thấu đáo các vấn đề môi trường ngang bằng với các yếu tố về kinh tế, xã hội trong quá trình xây dựng, thiết kế dự án nhằm đảm bảo phát triển bền vũng; - Là căn cứ để Chủ dự án lựa chọn phương án đầu tư bao gồm vị trí, quy mô, công nghệ, nguyên vật liệu, sản phẩm của dự án một cách phù hợp, đạt hiệu quả kinh tế và khả thi nhất, đồng thời tiết kiệm tiền của và thời gian cho Chủ dự án; - Chủ động phòng tránh và giảm thiểu một cách hiệu quả nhất các tác động xấu của dự án lên môi trường; - Cung cấp thông tin chuẩn xác, tin cậy về những vấn đề môi trường của dự án cho cơ quan thẩm quyền trong việc xem xét ra quyết định đầu tư dự án một cách minh bạch và có tính bền vững cao; - Tránh được những xung đột với cộng đồng dân cư trong quá trình thực hiện dự án. Quy trình ĐTM và chu trình thực hiện dự án Chu trình của một dự án đầu tư gồm 6 bước cơ bản gồm: hình thành, đề xuất dự án; nghiên cứu tiền khả thi; nghiên cứu khả thi; thiết kế chi tiết; thực hiện dự án và bước cuối cùng là giám sát, đánh giá hiệu quả dự án. Xuất phát từ cơ sở khoa học với mục tiêu lồng ghép các xem xét về mặt môi Nguyễn Thiện Vinh Hiển 5 QTKD02 – 2011B Luận văn Thạc sĩ – Đề tài : Nghiên cứu vấn đề đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng trường vào nội dung dự án nhằm chủ động có biện pháp ngăn ngừa và giảm thiểu các tác động xấu của dự án đến môi trường đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững, quy trình ĐTM đã được gắn kết rất chặt chẽ với chu trình thực hiện dự án ngay từ bước đầu tiên là xác định dự án đến khi dự án được thực hiện và đi vào hoạt động như thể hiện trong hình dưới đây. Bước thực hiện đầu tiên trong chu trình dự án là xây dựng ý tưởng và đề xuất dự án.

Ngay từ bước thực hiện này, vấn đề môi trường đã được quan tâm nhằm xem xét, xác định ở mức độ sơ bộ, tổng thể những thuận lợi và cản trở về mặt môi trường của khu vực đối với loại hình dự án được lựa chọn và sơ bộ xác định những tác động tiêu cực tiềm tàng của dự án lên môi trường làm cơ sở cho việc xem xét dự án được đề xuất có đòi hỏi phải thực hiện ĐTM hay không và nếu cần thực hiện ĐTM thì thực hiện ở mức sơ bộ hay chi tiết. Bước thực hiện này trong quy trình ĐTM được gọi là “sàng lọc” (screening).1 Chu trình dự án ĐTM sơ bộ, lựa ĐTM chi tiết, xác định các chọn địa điểm phương án lựa chọn và sự cần thiết giảm nhẹ Nghiên Nghiên cứu tiền cứu khả thi khả thi Đề xuât Thiết kế dự án Chu trình chi tiết dự án Thiết kế chi Sàng lọc về tiết các biện môi trường pháp giảm thiểu Đánh giá Thực sau hiện dự án dự án Thực hiện các Quan trắc và đánh giá biện pháp giảm hiệu quả, xác định tác thiểu và BVMT động ngoài dự kiến khác Nguyễn Thiện Vinh Hiển 6 QTKD02 – 2011B Luận văn Thạc sĩ – Đề tài : Nghiên cứu vấn đề đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng Sau khi dự án được xác định, bước tiếp theo trong chu trình dự án là xây dựng báo cáo nghiên cứu tiền khả thi với việc xác định địa điểm, quy mô, công nghệ và hiệu quả kinh tế của dự án. Cùng với bước thực hiện này là nghiên cứu ĐTM sơ bộ với mục tiêu nhằm xác định những vấn đề môi trường của dự án, những vấn đề môi trường cốt lõi cần phải đánh giá, mức độ chi tiết, phạm vi không gian và thời gian của các đánh giá này, các giải pháp về mặt kỹ thuật nhằm phòng tránh, khắc phục và giảm thiểu một cách hiệu quả các tác động xấu của dự án lên môi trường khu vực. Bước thực hiện tiếp theo trong chu trình dự án là xây dựng báo cáo nghiên cứu khả thi hay dự án đầu tư xây dựng công trình (theo Luật Xây dựng).

Báo cáo nghiên cứu khả thi có các nội dung chủ yếu gồm: mục tiêu, địa điểm, quy mô, công suất, công nghệ, các giải pháp kinh tế - kỹ thuật, nguồn vốn và tổng mức đầu tư, hiệu quả kinh tế, thiết kế cơ sở thể hiện các giải pháp về kiến trúc, giải pháp về kỹ thuật, giải pháp về xây dựng và công nghệ, trang thiết bị công trình, chủng loại vật liệu xây dựng chủ yếu được sử dụng để xây dựng công trình. Tiến hành song song với quá trình nghiên cứu khả thi của dự án là bước thực hiện ĐTM chi tiết nhằm chủ động lồng ghép những xem xét, đánh giá dưới góc độ môi trường vào quá trình lựa chọn địa điểm, lựa chọn quy mô công suất, lựa chọn công nghệ. nhằm đạt được hiệu quả thân thiên môi trường cao nhất đồng thời đưa ra các biện pháp giải thiểu một cách hiệu quả nhất đối với các tác động xấu của dự án lên môi trường tự nhiên và kinh tế xã hội. Bước tiếp theo của quy trình ĐTM gắn liền với giai đoạn thiết kế chi tiết của dự án với việc thiết kế chi tiết các biện pháp giảm thiểu, xử lý chất thải, được xác định như là kết quả của quá trình ĐTM chi tiết.

Bước cuối cùng của chu trình dự án đồng thời cũng là của quy trình ĐTM là đánh giá xem xét hiệu quả của dự án đồng thời là bước đánh giá xem xét tính đúng đắn, hiệu quả của các giải pháp phòng tránh, các biện pháp giảm thiểu, xử lý chất thải và xác định những vấn đề môi trường mới nảy sinh chưa được nhận biết trong quá trình ĐTM làm cơ sở việc định hướng và hoàn thiện hơn công tác bảo vệ môi Nguyễn Thiện Vinh Hiển 7 QTKD02 – 2011B Luận văn Thạc sĩ – Đề tài : Nghiên cứu vấn đề đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng trường của dự án trong quá trình hoạt động sau này. Quy trình thực hiện ĐTM ở Việt Nam Các bước thực hiện trong quy trình ĐTM được thể hiện trong biểu đồ dưới đây: Hình 1.2 Các bước thực hiện ĐTM Sàng lọc ● Quyết định mức độ thực hiện ĐTM (Sreening) ● Xây dựng TOR cho thực hiện ĐTM Xác định phạm vi (Scoping) ● Lập TOR theo mẫu Tham ● Phân tích, đánh giá tác động gia của ● Các biện giảm thiều cộng Tiến hành ĐTM và lập đồng báo cáo ĐTM ● Kế hoạch giám sát (EIA report) ● Chương trình quản lý môi trường ● Thẩm định báo cáo ĐTM Thẩm định (Review) ● Tham gia của cộng đồng (có thể) ● Phê duyệt hoặc không phê duyệt Phê duyệt với các điều khoản và điều kiện ● Các điều khoản và điều kiện kèm theo: (Approval with term and - Bảo vệ môi trường condition) - Giám sát ● Thực hiện chương trình quản lý môi trường Thực hiện quản lý môi ● Các biện pháp giảm thiểu trường(Implementation of ● Kế hoạch giám sát environmental management) ● Kiểm tra mức độ thực hiện chương trình quản lý môi trường Đánh giá sau thẩm định (Post audit and evaluation) ● Đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu Nguyễn Thiện Vinh Hiển 8 QTKD02 – 2011B Luận văn Thạc sĩ – Đề tài : Nghiên cứu vấn đề đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư xây dựng dân dụng 1.