CHƯƠNG 1 – GIỚI THIỆU CHUNG 1.1 Lý do chọn đề tài nghiên cứu a) Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Hiện nay, biến đổi khí hậu (BĐKH) thật sự đã trở thành một thách thức lớn cho nhân loại trong thế kỷ 21, đặc biệt đe dọa đến sự phát triển bền vững và các vấn đề quản lý tài nguyên thiên nhiên và môi trường trên toàn thế giới đặc biệt là các quốc gia Châu Á ven biển. BĐKH tác động đến các đối tượng như: hệ sinh thái và đa dạng sinh học; an ninh lương thực, đất và rừng; sức khỏe con người; vấn đề cấp nước và vệ sinh; vấn đề định cư và cơ sở hạ tầng; vấn đề kinh tế,. Trước những thách thức đó, rất nhiều đề tài nghiên cứu nhằm đưa ra giải pháp thích ứng cho từng đối tượng bị tác động. Theo đó, đề tài đánh giá những tác động của BĐKH ảnh hưởng đến các các khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất (KCX), cụm công nghiệp (CCN) cũng là đề tài cần sớm được quan tâm, từ đó có thể dự báo và đề xuất giải pháp thích ứng đảm bảo tính phát triển liên tục và bền vững.
Trong số các châu lục trên thế giới, Châu Á được xem là một trong những khu vực bị tổn thương nặng nề nhất đối với BĐKH. Bằng chứng cho thấy nhiệt độ tại khu vực Châu Á đã tăng từ 1 – 30C trong v ng 100 năm qua, lượng mưa thay đổi, mực nước biển gia tăng, các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng khốc liệt hơn. Theo phân tích gần đây của Ngân hàng Thế giới (2009) cho thấy do tác động gia tăng mực nước biển đối với 84 quốc gia đang phát triển ven biển thì Việt nam được xếp trong số 5 quốc gia hàng đầu bị ảnh hưởng khi mực nước biển gia tăng. Trong báo cáo của Dasgupta và cộng sự (2009) đã chỉ ra rằng khi mực nước biển gia tăng 1m thì 11% dân số, 10% GDP và 29% diện tích đất ngập nước của Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, khi mực nước biển gia tăng 1m thì Việt Nam sẽ mất 17 triệu đô la Mỹ/năm và mất hôn 12% diện tích đất nông nghiệp (WWF 2010). Theo Dasgupta và cộng sự (2007) thì Việt Nam là một trong những quốc gia bị tổn thương nặng nề nhất khi mực nước biển gia tăng, khoảng 10,8% dân số bị tổn Trang 1 Đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề xuất giải pháp thích ứng thương khi nước biển tăng 1m, 16% tổng diện tích và 35% tổng dân số bị ảnh hưởng khi mực nước biển tăng đến 5m (Dasgupta 2007). Theo kịch bản nước biển dâng của Việt Nam do Bộ TNMT thực hiện vào tháng 6/2009 cho thấy trong v ng 50 năm qua nhiệt độ trung bình ở Việt Nam đã tăng 0,5 – 0,70C và mực nước biển đã dâng lên khoảng 20cm. BĐKH đã làm cho thiên tai, bão, lũ, hạn hán ngày càng khốc liệt hơn, điều này cho thấy hậu quả của BĐKH là rất lớn, ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
b) Thực trạng các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng Bình Dương thuộc miền Đông Nam Bộ, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (gồm 8 tỉnh thành: thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Phước, Tây Ninh, Long An và Tiền Giang), là một trong những tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, phát triển công nghiệp năng động của cả nước. Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn ở mức cao, GDP tăng bình quân khoảng 14%/năm. Cơ cấu kinh tế chuyển biến tích cực, công nghiệp, dịch vụ tăng trưởng nhanh và chiếm tỷ trọng cao, năm 2009, tỷ lệ công nghiệp - xây dựng 62,3%, dịch vụ 32,4% và nông lâm nghiệp 5,3%. Toàn tỉnh đã có 28 KCN được thành lập, 01 KCN liên hợp Công nghiệp - Dịch vụ - Đô thị, 8 CCN.
Theo qui hoạch phát triển khu, CCN đến năm 2020 Bình Dương sẽ có 34 KCN (10.297,6 ha) và 26 CCN (2. c) Lựa chọn đề tài nghiên cứu Với bối cảnh nêu trên, xuất phát từ lý luận, thực tiễn quá trình phát triển các KCN trên địa bàn tỉnh cũng như những diễn biến ảnh hưởng của BĐKH, tác giả thực hiện đề tài “Đánh giá mức độ tác động của biến đổi khí hậu đến các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề xuất biện pháp thích ứng”. Đề tài được thực hiện song song với dự án ”Xây dựng kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu tỉnh Bình Dương” và kế thừa số liệu từ đó. Được sự Trang 2 Đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề xuất giải pháp thích ứng hỗ trợ số liệu, chia sẽ một số mô hình từ dự án do Công ty TNHH công nghệ môi trường Trần Nguyễn – đơn vị phối hợp thực hiện dự án.
Với những điều kiện trên, đề tài đưa ra bức tranh tổng thể những ảnh hưởng chính do BĐKH tác động đến các KCN và đề xuất những giải pháp thích ứng góp phần đưa các KCN tỉnh Bình Dương hướng đến phát triển lâu dài và bền vững.2 Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu tổng hợp, đánh giá mức độ tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương, luận văn sẽ đi sâu vào phân tích, đánh giá và đề xuất một số giải pháp thích ứng hiệu quả: - Đánh giá mức độ tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương - Đề xuất các giải pháp thích ứng đối với BĐKH trong công tác quản lý và kiểm soát những tác động từ các điều kiện tự nhiên đến sự hình thành, duy trì và phát triển của các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương.3 Nội dung nghiên cứu a) Đối tƣợng nghiên cứu - Hiện trạng các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương và các dự án qui hoạch phát triển các KCN đến 2020. - Các giải pháp thích ứng BĐKH cho các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương. b) Phạm vi nghiên cứu Đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương từ đó đề xuất giải pháp thích ứng phù hợp. c) Nội dung nghiên cứu Để đạt được những mục tiêu nêu trên, các nội dung sau đây sẽ được thực hiện: Trang 3 Đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề xuất giải pháp thích ứng - Thu thập, các số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, hiện trạng hoạt động của các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương - Đánh giá xu hướng thay đổi về các điều kiện tự nhiên, khí hậu trên địa bàn tỉnh Bình Dương - Đánh giá mức độ tác động của BĐKH đến tình hình hoạt động của các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương đến 2020 và dự báo đến 2050 - Đề xuất các giải pháp thích ứng đối với một số tác động chính của BĐKH cho các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương.4 Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu khoa học là phương pháp nhận thức thế giới bao gồm những quan điểm tiếp cận, những quy trình, các thao tác cụ thể tác động vào đối tượng để làm bộc lộ bản chất của đối tượng.
a) Phƣơng pháp luận đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN Nghiên cứu đánh giá tác động của BĐKH là một nghiên cứu liên quan đến các nhân tố khí hậu của một khu vực, vùng, quốc gia hoặc toàn cầu (bao gồm các yếu tố khí tượng và thủy văn) và các thay đổi của khí hậu đến các đối tượng tài nguyên và môi trường. Các tác động của BĐKH rất rộng và phức tạp, trong đó các ảnh hưởng của BĐKH đến điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và con người có mối liên hệ phức tạp, đan xen với nhau như: hạ tầng đô thị, tài nguyên nước, hệ sinh thái, nông nghiệp, thực phẩm, sức khỏe… Cách tiếp cận tổng thể của đề tài là dựa vào các kịch bản BĐKH tỉnh Bình Dương được xây dựng dựa trên cơ sở kịch bản BĐKH của Việt Nam do Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng 2009. Phƣơng pháp đánh giá tác động BĐKH đến các KCN Từ kết quả đánh giá tác động BĐKH tỉnh Bình Dương thông qua việc: đánh giá hiện trạng tỉnh dựa trên chuỗi số liệu trong quá khứ, các mô hình ứng dụng, các Trang 4 Đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề xuất giải pháp thích ứng kịch bản dự báo đến các mốc thời gian trong tương lai kết hợp với qui hoạch kinh tế xã hội tỉnh Bình dương đến 2020 để đưa ra những nhận định về tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Từ kết quả đánh giá tổng thể các tác động của BĐKH đến các KCN tỉnh Bình Dương, tiến hành phân loại những yếu tố tác động do BĐKH gây ra dựa trên tần suất xảy ra và mức độ thiệt hại do tác động ảnh hưởng đến quá trình hình thành, hoạt động và qui hoạch các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương.
Kết hợp phương pháp đối chiếu tương quan giữa bản đồ thể hiện mức độ tác động với bản đồ nền phân bố các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương, từ đó xác định mức độ chịu tác động của các KCN. Một số phương pháp đánh giá đề xuất: - Phương pháp đánh giá trực quan hay phương pháp mô tả định tính để xác định các khả năng sẽ xảy ra cho từng đối tượng; - Các phương pháp thống kê, so sánh với tiêu chuẩn/quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam trong các lĩnh vực (cấp thoát nước, chất thải rắn, khí thải,.); - Phương pháp phân tích điều kiện địa lý để đánh giá mức độ tác động đến các đối tượng. Cơ sở để đánh giá các tác động đến các KCN - Kịch bản biển đổi khí hậu của Bình Dương 2012; - Cơ sở dữ liệu hiện có về nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm qua các năm; - Các qui hoạch có liên quan (qui hoạch sử dụng nguồn nước, qui hoạch phát triển nông nghiệp,.) b) Phƣơng pháp và tiêu chí đánh giá mức độ xác định rủi ro do tác động của biến đổi khí hậu Phƣơng pháp đánh giá Đánh giá rủi ro là đánh giá khả năng tổn thất thiệt hại do tác động của BĐKH đến các lĩnh vực và các nhóm xã hội. Rủi ro được xác định từ mức độ thiệt hại môi Trang 5 Đánh giá tác động của BĐKH đến các KCN trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề xuất giải pháp thích ứng trường, kinh tế, xã hội của tác động và khả năng xảy ra tác động đó.
