Đặt vấn đề: Cây khoai tây (Solanum Tuberosum L.) thuộc họ Cà (Solanaceae) là loại cây nông nghiệp ngắn ngày từ 80-100 ngày, cây được trồng lấy củ và có chứa tinh bột. Cây khoai tây có giá trị dinh dưỡng cao, có ý nghĩa trong việc đảm bảo an ninh lương thực cho các nước đang phát triển trên thế giới, cũng như có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ thích nghi với điều kiện khí hậu, nhiều loại đất trồng và cho hiệu quả kinh tế cao. Củ khoai tây chứa 20% lượng chất khô, trong đó có 80 - 85% là tinh bột, 3 - 5% là protein và một số vitamin khác. Trên thế giới, khoai tây được xem là cây lương thực thực phẩm quan trọng và là loại cây trồng phổ biến thứ tư về mặt sản lượng tươi - xếp sau lúa, lúa mì và ngô.
Ở Việt Nam khoai tây là một trong những cây thực phẩm quan trọng và đặc biệt là cây hàng hóa có hiệu quả kinh tế cao nhất là khu vực đồng bằng sông Hồng, Trung du và miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, hiện nay việc sản xuất khoai tây chưa khai thác hết tiềm năng vốn có của nó, năng suất cây khoai tây ở Việt Nam còn rất thấp. Một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến năng suất thấp và diện tích trồng giảm dần là do thiếu nguồn củ giống tốt, củ giống được nhân giống theo phương pháp truyền thống là sử dụng củ giống từ vụ mùa trước (tỷ lệ nhiễm bệnh do virus, nấm cao, độ thuần chủng thấp). Những năm gần đây nhờ các tiến bộ khoa học kỹ thuật Việt Nam đã nhập nội và lai tạo thành công một số giống khoai tây cho năng suất cao, chất lượng tốt có khả năng kháng bệnh tốt và thích nghi với điều kiện ngoại cảnh.
Ta thấy rằng hướng tuyển chọn và sản xuất các giống khoai tây nhập nội sạch bệnh là giải pháp tốt và có hiệu quả góp phần giải quyết khó khăn về giống khoai tây hiện nay. Do đó tôi đã tiến hành nghiên cứu, đánh giá về đặc tính sinh trưởng và phát triển của 7 giống khoai tây nhập nội vụ xuân 2022. Bên cạnh đó, đồng thời sử dụng phương pháp nhân giống in vitro giúp tạo cây con sạch bệnh với thời 1 gian nhân giống ngắn, cây đồng nhất, đáp ứng về nhu cầu cả về số lượng và chất lượng. Vì vậy, đề tài “Đánh giá sinh trưởng, phát triển của một số giống khoai tây nhập nội từ Liên bang Nga trong điều kiện in vitro và ngoài đồng ruộng” đã được tiến hành.
Mục đích và yêu cầu đề tài 1. Mục đích - Đánh giá sự sinh trưởng và phát triển của 7 giống khoai tây nhập nội khi trồng ngài đồng ruộng. - Xác định ảnh hưởng của chế độ khử trùng đối với các giống và đánh giá sinh trưởng và phát triển của các giống khoai tây nhập nội trong điều kiện in vitro. Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và các yếu tố cấu thành năng suất của 7 giống khoai tây nhập nội được trồng đồng ruộng vụ xuân 2022.
- Ảnh hưởng chế độ khử trùng đối với 7 giống nhập nội trong in vitro. - Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của 7 giống khoai tây nhập nội trong điều kiện in vitro. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Nguồn gốc và lịch sử phát triển của cây khoai tây Khoai tây (Solanum tuberosum), thuộc họ cà Solanaceae có nguồn gốc xuất xứ ở dãy núi Andes - Nam Châu Mỹ.
Nơi khởi thuỷ của cây khoai tây trồng là ở quanh hồ Titicaca giáp ranh với nước Peru và Bolivia, nơi có độ cao từ 2000 - 5000m so với mực nước biển. Những di tích khảo cổ tìm thấy ở vùng này thấy cây khoai tây làm thức ăn cho người đã có từ thời đại 500 năm trước công nguyên. Cho đến nay, ở dãy núi Andes còn có rất nhiều loài khoai tây dại, bán hoang dại và loài khoai tây trồng. trong đó phổ biến nhất là loài Solanum tuberosum, sau là loài S.juzepezukii, chúng cư trú từ vùng thấp ngang mức nước biển đến độ cao 4800m.
Theo Salaman, (1949) người Tây Ban Nha lần đầu tiên phát hiện ra cây khoai tây khi họ đặt chân đến thung lũng Magdalenna (Nam Mỹ) vào giữa thế kỷ 16. Lúc đó người ta gọi cây khoai tây là Truffles vì hoa có màu sặc sỡ. Khoai tây là nguồn thức ăn hàng ngày của người bản xứ từ hàng ngàn năm trước đây. Trong suốt thế kỷ XVIII, cây khoai tây phát triển với tốc độ rất nhanh ở hầu khắp các nước châu Âu mặc dù vùng này không phải là vùng khởi thuỷ của chúng và đến thế kỷ XIX khoai tây được xác định ở vị trí cây lương thực có giá trị kinh tế quan trọng (Burton, 1966).
hoai tây được du nhập vào Tây Ban Nha vào khoảng năm 1570 và Anh Quốc năm 1590. Các nước ở châu Á và châu lục khác biết đến cây khoai tây muộn hơn các nước ở châu Âu thông qua chính sách thuộc địa của người châu Âu. Đến nay, khoai tây được trồng rộng rãi ở khoảng 130 nước trên thế giới từ 710 vĩ tuyến Bắc đến 400 vĩ tuyến Nam Năm 1971, Trung tâm khoai tây Quốc tế (CIP) được thành lập, nhiệm vụ là nghiên cứu, phát triển khoai tây trên thế giới, đặc biệt ở vùng nhiệt đới. Đến cuối thế kỷ XX, nhiều nước vùng châu á – Thái Bình Dương đã phát triển khoai tây đáng kể, trong đó Trung Quốc là nước dẫn đầu thế giới về sản lượng khoai 3 tây.
Ở Việt Nam khoai tây được đưa vào những năm 1890 do những nhà truyền giáo người Pháp đem đến. Căn cứ vào nhiễm sắc thể thì khoai tây khá đa dạng, có từ nhị bội thể đến lục bội thể, có từ 24 đến 72 nhiễm sắc thể (Bulletin 6, CIP Lima Peru 1986). So với cây lấy củ như sắn, khoai lang và từ thì không có cây nào có nguồn gen đa dạng như cây khoai tây. Chính đây là ưu thế của cây khoai tây mà các nhà khoa học đang khai thác để tạo ra những giống khoai tây có năng suất cao, chất lượng cao, chống chịu sâu bệnh và thích nghi với những môi trường sinh thái khác nhau.
Cây khoai tây thuộc chi Solanum Setio Pentota, thuộc họ cà (Solanaceace) là cây ở thể tứ bội (Tetraploid) (2n=4x=48), có khả năng sinh trưởng phát triển tốt và cho năng suất cao. Đặc tính sinh học của cây khoai tây Cây khoai tây là một trong những loại cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao bởi thời gian sinh trưởng ngắn (80 - 100 ngày), dễ trồng và cho năng suất cao. Đây là một loại cây lưu niên thân thảo, có chiều cao phát triển đến khoảng 60 cm. Bao gồm cả 2 phần: phần trên mặt đất và phần dưới mặt đất.
Phần trên mặt đất là là sau khi trồng từ 7 - 10 ngày thì củ mọc mầm, vươn dài ra khỏi mặt đất rồi phát triển thành thân chính mang lá. Thân và lá cây khoai tây có nhiều lông, lá kép lông chim, không đối xứng. Thân cây khoai tây là hệ thống bao gồm thân, tia củ và củ, thân cây cao từ 45 - 90cm tuỳ theo giống, độ phì của đất và kỹ thuật canh tác. Phần thân dưới dưới mặt đất (thân củ) chính là củ khoai tây thực chất do tia củ (thân ngầm hay còn gọi là thân địa sinh của thân phát triển trong điều kiện bóng tối) hình thành.
Các mắt củ khoai tây chính là các vết tích gốc của cuống lá. Tùy vào từng giống khoai tây mà có hình dạng củ, màu vỏ củ đặc trưng cho từng giống (Tạ Thu Cúc, 2007). Là khoai tây có màu sắc tùy thuộc vào đặc trưng của giống và điều kiện ngoại cảnh như chất dinh dưỡng, mùa và thường có màu xanh đậm, màu xanh nhạt,. 4 Cây khoai tây có thể có rễ chum hoặc rễ cọc.
Mầm ngủ củ khoai tây là những mầm cây được tạo thành ở các nách lá không phát triển. Mầm ngủ ở mỗi củ thường là một số, phần lớn có 3 mầm. Đời sống của cây khoai tây có thể chia làm 4 thời kỳ: Thời kỳ ngủ, thời kỳ nảy mầm, thời kỳ hình thành củ, thời kỳ củ phát triển. * Thời kỳ ngủ: Củ khoai tây sau khi thu hoạch phải được cất giữ một thời gian dài sau đó mới nảy mầm được, người ta gọi đó là thời kỳ ngủ nghỉ của củ khoai tây.
Thời gian ngủ nghỉ của củ khoai tây phụ thuộc vào đặc điểm của giống, điều kiện sinh thái của vùng trồng, kỹ thuật canh tác, điều kiện bảo quản. * Thời kỳ nảy mầm: Sau một thời gian ngủ nghỉ những mắt ngủ trên củ khoai tây đều có khả năng phát triển thành mầm cây. Mầm cây phát triển thành thân lá và thành cây khoai tây thế hệ mới. * Thời kỳ hình thành thân củ: Cây khoai tây con sau khi phát triển vượt lên khỏi mắt đất từ 7 - 10 ngày thì trên các đốt thân nằm dưới mặt đất xuất hiện những nhánh con, đó chính là những nhánh thân địa sinh.
Nhánh địa sinh có màu trắng và mọc thẳng, đầu cuối của nhánh thường phình to tạo thành những đoạn thân ngầm, khi phát triển đến mức độ nhất định thì ngừng phát triển về chiều dài, chất dinh dưỡng tập trung vận chuyển đến các đoạn thân ngầm này và chúng phình to lên tạo thành củ khoai tây ở đầu mút thân địa sinh. * Thời kỳ phát triển của củ: Sau khi cây sinh trưởng được 20 - 25 ngày thì các chất dinh dưỡng tập trung vào các đầu chóp của thân địa sinh, bộ phận này của thân địa sinh bắt đầu phình to dần lên. Ở những nơi có nhiều nắng vào thời gian này cây hình thành hoa và hoa bắt đầu nở, đây chính là lúc thân địa sinh phát triển mạnh nhất 2. Điều kiện sinh trƣởng đối với khoai tây 2.
Nhiệt độ Nhiệt độ là yếu tố khí tượng đặc biệt quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng phát triển của cây khoai tây. Theo Billb- Deau (1992), nhiệt độ thích hợp cho sự hình thành củ khoai tây là 180C - 200C, từ 200C trở lên quá 5 trình hình thành củ khoai tây sẽ bị kìm hãm, khối lượng chất khô của củ cũng như chất lượng của củ đều bị giảm, nếu nhiệt độ quá thấp cũng ảnh hưởng đến sinh trưởng của củ, khi nhiệt độ xuống thấp dưới 150C các đặc tính như màng vỏ, hàm lượng tinh bột thay đổi theo hướng không có lợi. Theo Horton (1987) nhiệt độ không khí thích hợp nhất cho cây khoai tây sinh trưởng thân lá là 18 - 200C. Nhiệt độ đất thích hợp nhất để cho củ khoai tây phát triển là khoảng 16 - 180C.