Luận văn thạc sĩ sinh học nghiên cứu hoạt tính kháng ung thư của cao chiết cây lan kim tuyến anoectochilus roxburghii trong điều kiện in vitro

Luận văn thạc sĩ sinh học khám phá hoạt tính kháng ung thư của cao chiết cây lan kim tuyến Anoectochilus roxburghii trong điều kiện in vitro.

• Tác giả: Trần Xuân Đạt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phương Thảo
• Trường học: Vietnam Academy of Science and Technology
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Tính Kháng Ung Thư Của Cao Chiết Cây Lan Kim Tuyến (Anoectochilus Roxburghii) Trong Điều Kiện In Vitro
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 1.2. Các nghiên cứu về thành phần hóa học của cây Lan Kim Tuyến
• 1.3. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY LAN KIM TUYẾN
• 1.4. KỸ THUẬT CHIẾT XUẤT DƯỢC LIỆU
• 1.4.1. Nguyên liệu chiết xuất. Dung môi chiết xuất
• 1.4.2. Quá trình chiết xuất
• 1.4.3. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP CHIẾT XUẤT DƯỢC LIỆU HIỆN NAY
• 1.4.3.1. Phương pháp ngâm chiết
• 1.4.3.2. Phương pháp ngấm kiệt
• 1.4.3.3. Phương pháp chiết hồi lưu và cất kéo hơi nước
• 1.4.3.4. Phương pháp chiết Soxhlet
• 1.4.3.5. Phương pháp chiết siêu âm
• 1.4.3.6. Phương pháp chiết siêu tới hạn
• 1.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 1.6. VẬT LIỆU - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. NGUYÊN VẬT LIỆU SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU
• 1.6.2. Cây Lan Kim Tuyến
• 1.6.3. Các dòng tế bào sử dụng
• 1.6.4. Các bộ kit sử dụng
• 1.6.5. Các môi trường và hóa chất
• 1.6.6. DỤNG CỤ VÀ THIẾT BỊ SỬ DỤNG
• 1.6.7. PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU
• 1.6.7.1. Phương pháp thu nhận cao chiết cây Lan Kim Tuyến
• 1.6.7.2. Phương pháp phân tích sơ bộ các hợp chất trong cao chiết
• 1.6.7.3. Phương pháp xác định hàm lượng flavonoid tổng
• 1.6.7.4. Phương pháp giải đông và nuôi cấy tăng sinh tế bào
• 1.6.7.5. Phương pháp xác định độc tính tế bào hay ức chế tăng sinh tế bào in vitro
• 1.6.7.6. Phương pháp đánh giá ảnh hưởng của dịch chiết lên sự ức chế hình thành bào lạc của tế bào
• 1.6.7.7. Phương pháp đánh giá thay đổi hình thái tế bào
• 1.6.7.8. Phương pháp nhuộm 4’,6-Diamidino-2-phenylindole (DAPI)
• 1.6.7.9. Phương pháp xác định sự chuyển dịch phân tử PS và apoptosis tế bào
• 1.6.7.10. Phân tích thống kê
• 1.7. KẾT QUẢ-BÀN LUẬN
• 1.7.1. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH SƠ BỘ THÀNH PHẦN CÁC NHÓM CHẤT TRONG CÂY LAN KIM TUYẾN
• 1.7.1.1. Kết quả phân tích thử tinh khiết
• 1.7.1.2. Kết quả phân tích sơ bộ thành phần hóa học
• 1.7.2. KẾT QUẢ THU NHẬN CAO CHIẾT TỪ CÂY LAN KIM TUYẾN
• 2. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG ỨC CHẾ TĂNG SINH TẾ BÀO UNG THƯ CỦA CAO CHIẾT CÂY LAN KIM TUYẾN
• 2.1. Ảnh hưởng của cao tổng lên sự tăng sinh của tế bào ung thư vú
• 2.2. Ảnh hưởng của cao chiết cây Lan Kim Tuyến lên hàm lượng enzyme LDH giải phóng từ tế bào ung thư vú
• 2.3. Ảnh hưởng của cao chiết cây Lan Kim Tuyến lên hình thái của tế bào ung thư vú
• 2.4. Ảnh hưởng của cao chiết cây Lan Kim Tuyến lên sự hình thành bào lạc của tế bào ung thư vú
• 2.5. Ảnh hưởng của cao chiết cây Lan Kim Tuyến lên sự tăng sinh của nguyên bào sợi
• 2.6. ẢNH HƯỞNG CỦA CAO CHIẾT LAN KIM TUYẾN LÊN SỰ CẢM ỨNG APOPTOSIS CỦA TẾ BÀO UNG THƯ VÚ
• 2.6.1. Ảnh hưởng của cao chiết lên hình thái nhân của tế bào ung thư
• 2.6.2. Ảnh hưởng của cao chiết lên tỉ lệ apoptosis của tế bào ung thư
• 3. KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào hoạt tính kháng ung thư của cao chiết cây Lan Kim Tuyến (Anoectochilus roxburghii) trong điều kiện in vitro. Cây Lan Kim Tuyến, một loại cây thuốc quý, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền với nhiều tác dụng dược lý. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng chống ung thư của các hợp chất trong cao chiết từ cây này, đặc biệt là trên các dòng tế bào ung thư vú.

1.1 Tình hình sử dụng dược liệu trong hỗ trợ điều trị ung thư

Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Việc sử dụng dược liệu tự nhiên trong hỗ trợ điều trị ung thư đang được quan tâm. Các nghiên cứu cho thấy, nhiều loại cây thuốc có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư. Cao chiết cây Lan Kim Tuyến được xem là một trong những ứng cử viên tiềm năng do chứa nhiều hợp chất có tác dụng sinh học mạnh.

1.2 Thành phần hóa học của cây Lan Kim Tuyến

Cây Lan Kim Tuyến chứa nhiều hợp chất thứ cấp như axit stearic, axit palmitic, và các hợp chất phenolic. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng cao chiết từ cây này có chứa các hợp chất như quercetin, daucosterol, và cirsilineol, những chất có tiềm năng kháng ung thư. Việc phân tích thành phần hóa học là bước đầu tiên để hiểu rõ hơn về hoạt tính sinh học của cây này.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp chiết xuất thực vật để thu nhận cao chiết từ cây Lan Kim Tuyến. Các phương pháp như chiết Soxhlet, chiết siêu âm, và chiết hồi lưu được áp dụng để đảm bảo hiệu suất chiết xuất cao. Sau đó, cao chiết được phân tích sơ bộ để xác định các nhóm hợp chất chính.

2.1 Chiết xuất và phân tích cao chiết

Cao chiết được thu nhận từ các bộ phận khác nhau của cây Lan Kim Tuyến bằng các dung môi khác nhau. Quá trình chiết xuất được tối ưu hóa để đảm bảo hiệu suất cao. Các phương pháp phân tích sơ bộ như định tính và định lượng các hợp chất phenolic, flavonoid được thực hiện để đánh giá thành phần hóa học của cao chiết.

2.2 Đánh giá hoạt tính kháng ung thư

Hoạt tính kháng ung thư của cao chiết được đánh giá thông qua các thí nghiệm in vitro trên các dòng tế bào ung thư vú. Các phương pháp như đánh giá độc tính tế bào, ức chế tăng sinh tế bào, và cảm ứng apoptosis được sử dụng để xác định hiệu quả của cao chiết trong việc ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.

III. Kết quả và bàn luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao chiết cây Lan Kim Tuyến có khả năng ức chế sự tăng sinh của các tế bào ung thư vú một cách đáng kể. Các hợp chất trong cao chiết đã được xác định có tác dụng sinh học mạnh, đặc biệt là khả năng cảm ứng apoptosis và ức chế hình thành bào lạc.

3.1 Ức chế tăng sinh tế bào ung thư

Cao chiết từ cây Lan Kim Tuyến đã thể hiện khả năng ức chế sự tăng sinh của các tế bào ung thư vú. Kết quả cho thấy, nồng độ cao chiết càng cao, hiệu quả ức chế càng mạnh. Điều này cho thấy tiềm năng của cao chiết trong việc phát triển các liệu pháp chống ung thư mới.

3.2 Cảm ứng apoptosis

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cao chiết có khả năng cảm ứng apoptosis ở các tế bào ung thư vú. Điều này được chứng minh thông qua sự thay đổi hình thái nhân tế bào và sự gia tăng tỷ lệ apoptosis. Kết quả này mở ra hướng nghiên cứu mới về cơ chế phân tử của hoạt tính kháng ung thư từ cây Lan Kim Tuyến.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chứng minh cao chiết cây Lan Kim Tuyến có hoạt tính kháng ung thư mạnh trong điều kiện in vitro. Các kết quả này là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo, bao gồm thử nghiệm tiền lâm sàng và lâm sàng. Việc phát triển các sản phẩm từ cao chiết này có thể mang lại hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị ung thư.

4.1 Giá trị thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thêm bằng chứng khoa học về hoạt tính kháng ung thư của cây Lan Kim Tuyến mà còn mở ra hướng ứng dụng trong việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị ung thư từ nguồn dược liệu tự nhiên.

4.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phân tử của các hợp chất trong cao chiết, cũng như tiến hành các thử nghiệm trên mô hình động vật và lâm sàng để đánh giá hiệu quả và độ an toàn của cao chiết trong điều trị ung thư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế năm 2018, toàn cầu ghi nhận khoảng 18,08 triệu ca ung thư mới, trong đó có hơn 9,5 triệu ca tử vong. Tại Việt Nam, số ca mới mắc ung thư ước tính khoảng 164.671 ca với tỷ lệ tử vong là 114/100.000 người. Ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở nữ giới, chiếm 20,6% các ca mắc mới. Tỷ lệ bệnh nhân ung thư được chẩn đoán ở giai đoạn muộn lên đến khoảng 70%, gây khó khăn lớn trong điều trị và nâng cao tỷ lệ sống sót.

Phương pháp điều trị ung thư hiện nay bao gồm truyền thống (phẫu thuật, hóa trị, xạ trị) và hiện đại (điều trị trúng đích, miễn dịch). Bên cạnh đó, việc sử dụng dược liệu tự nhiên trong hỗ trợ điều trị ung thư ngày càng được quan tâm nhằm tăng cường miễn dịch và ức chế sự phát triển của khối u. Cây Lan Kim Tuyến (Anoectochilus roxburghii) là một dược liệu quý với nhiều tác dụng dược lý đa dạng, được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh lý, trong đó có tiềm năng kháng ung thư. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nghiên cứu về hoạt tính kháng ung thư của cây này còn rất hạn chế.

Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu hoạt tính kháng ung thư của cao chiết cây Lan Kim Tuyến trong điều kiện in vitro, tập trung đánh giá khả năng ức chế tăng sinh và cảm ứng apoptosis trên các dòng tế bào ung thư vú. Nghiên cứu được thực hiện trên mẫu cây thu thập từ mô hình nuôi trồng tại tỉnh Gia Lai trong giai đoạn 2019-2020, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các chế phẩm dược liệu hỗ trợ điều trị ung thư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sinh học tế bào ung thư, dược lý học thực vật và phương pháp chiết xuất dược liệu. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết về cơ chế tăng sinh và apoptosis tế bào ung thư: Ung thư phát triển do sự mất cân bằng giữa tăng sinh và chết tế bào theo chương trình (apoptosis). Việc ức chế tăng sinh và kích thích apoptosis là mục tiêu quan trọng trong điều trị ung thư.

2. Mô hình chiết xuất và phân tích hoạt chất từ dược liệu: Sử dụng các phương pháp chiết xuất dung môi (nước, ethanol) để thu nhận cao chiết chứa các hợp chất hoạt tính sinh học như flavonoid, alkaloid, terpenoid. Phân tích sơ bộ thành phần hóa học và định lượng flavonoid tổng được thực hiện để đánh giá chất lượng cao chiết.

Các khái niệm chính bao gồm: flavonoid (nhóm hợp chất polyphenol có hoạt tính kháng oxy hóa và kháng ung thư), apoptosis (chết tế bào theo chương trình), enzyme LDH (chỉ dấu tổn thương tế bào), và các phương pháp đánh giá độc tính tế bào in vitro.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là mẫu cây Lan Kim Tuyến thu thập từ mô hình nuôi trồng tại huyện Kbang, tỉnh Gia Lai, được xử lý và chiết xuất bằng dung môi nước và ethanol. Các dòng tế bào ung thư vú người MCF7 và BT474 cùng với dòng nguyên bào sợi người WS1, NHDF được sử dụng để đánh giá hoạt tính sinh học.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Chiết xuất cao chiết bằng phương pháp ngâm trong dung môi ở nhiệt độ phòng.
• Phân tích sơ bộ thành phần hóa học bằng các phản ứng đặc trưng và định lượng flavonoid tổng theo phương pháp quang phổ.
• Đánh giá độc tính và ức chế tăng sinh tế bào bằng bộ kit WST-1, đo quang hấp thu ở bước sóng 450 nm.
• Xác định hàm lượng enzyme LDH giải phóng để đánh giá tổn thương tế bào.
• Phân tích apoptosis tế bào bằng nhuộm kép Annexin V-FITC/PI và flow cytometry.
• Thời gian nghiên cứu kéo dài từ 2019 đến 2021 với các bước thực nghiệm được lặp lại ít nhất ba lần để đảm bảo độ tin cậy.

Cỡ mẫu tế bào được nuôi cấy với mật độ 5x10^3 đến 1x10^4 tế bào/giếng, lựa chọn phương pháp phân tích phù hợp nhằm đánh giá chính xác tác động của cao chiết lên tế bào ung thư.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần hóa học và hàm lượng flavonoid tổng: Cao chiết nước và ethanol của cây Lan Kim Tuyến chứa các nhóm hợp chất chính như flavonoid, alkaloid, triterpenoid, glycosid và acid hữu cơ. Hàm lượng flavonoid tổng trong cao chiết nước là 50,85 ± 3,84 µg QE/mg, cao hơn so với cao chiết ethanol (44,04 ± 4,12 µg QE/mg), tuy nhiên sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê.

2. Hiệu quả ức chế tăng sinh tế bào ung thư vú: Cao chiết cây Lan Kim Tuyến ức chế sự tăng sinh của tế bào MCF7 và BT474 theo nồng độ và thời gian xử lý. IC50 của cao chiết trên tế bào MCF7 là 82,56 μg/ml, thấp hơn so với BT474 (95,02 μg/ml), cho thấy MCF7 nhạy cảm hơn. Ở nồng độ 100 µg/ml, tỷ lệ ức chế tăng sinh tế bào MCF7 đạt 60,52 ± 3,27% sau 48 giờ.

3. Tăng hàm lượng enzyme LDH giải phóng: Cao chiết làm tăng hàm lượng enzyme LDH trong môi trường nuôi cấy tế bào MCF7 lên 1,56 đến 2,45 lần tùy nồng độ (50-100 μg/ml), tương tự như nhóm đối chứng dương H2O2, chứng tỏ cao chiết gây tổn thương màng tế bào ung thư.

4. Cảm ứng apoptosis tế bào ung thư: Nghiên cứu nhuộm DAPI và phân tích Annexin V-FITC/PI cho thấy cao chiết kích thích apoptosis tế bào MCF7, với tỷ lệ tế bào apoptosis tăng rõ rệt theo nồng độ cao chiết, góp phần làm giảm sự phát triển của tế bào ung thư.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế về hoạt tính sinh học của cây Lan Kim Tuyến và các flavonoid có trong cao chiết. Hàm lượng flavonoid cao trong cao chiết nước góp phần quan trọng vào khả năng kháng ung thư thông qua cơ chế ức chế tăng sinh và cảm ứng apoptosis. Sự tăng LDH giải phóng phản ánh tổn thương màng tế bào do tác động của các hợp chất hoạt tính.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, hiệu quả ức chế tế bào MCF7 của cao chiết Lan Kim Tuyến tương đương hoặc vượt trội so với một số dược liệu khác được nghiên cứu trong điều kiện in vitro. Việc sử dụng dung môi nước cho hiệu suất chiết cao và hàm lượng flavonoid tổng tốt cũng phù hợp với xu hướng phát triển dược liệu an toàn, thân thiện môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường chuẩn flavonoid, biểu đồ tỷ lệ ức chế tăng sinh tế bào theo nồng độ và thời gian, cùng bảng so sánh hàm lượng LDH giải phóng giữa các nhóm xử lý, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả sinh học của cao chiết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển quy trình chiết xuất cao chiết nước Lan Kim Tuyến quy mô lớn nhằm tối ưu hóa hàm lượng flavonoid và các hợp chất hoạt tính, nâng cao hiệu quả kháng ung thư. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu dược liệu.

2. Tiến hành nghiên cứu tiền lâm sàng trên mô hình động vật để đánh giá hiệu quả và độ an toàn của cao chiết Lan Kim Tuyến trong điều trị ung thư vú. Thời gian: 2 năm; chủ thể: các trung tâm nghiên cứu sinh học thực nghiệm.

3. Khảo sát cơ chế phân tử chi tiết của cao chiết trong việc cảm ứng apoptosis và ức chế tăng sinh tế bào ung thư, sử dụng kỹ thuật phân tử hiện đại như Western blot, RT-PCR. Thời gian: 1-1,5 năm; chủ thể: các phòng thí nghiệm sinh học phân tử.

4. Xây dựng các chế phẩm dược liệu hỗ trợ điều trị ung thư từ cao chiết Lan Kim Tuyến, phối hợp với các phương pháp điều trị hiện đại để nâng cao hiệu quả và giảm tác dụng phụ. Thời gian: 3 năm; chủ thể: doanh nghiệp dược phẩm và viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu dược liệu và sinh học thực nghiệm: Sử dụng kết quả để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về hoạt tính sinh học và cơ chế tác động của dược liệu quý.

2. Bác sĩ và chuyên gia y học cổ truyền: Áp dụng kiến thức về tác dụng kháng ung thư của Lan Kim Tuyến trong tư vấn và phối hợp điều trị hỗ trợ cho bệnh nhân ung thư.

3. Doanh nghiệp dược phẩm và công nghệ sinh học: Tham khảo quy trình chiết xuất và đánh giá hoạt tính để phát triển sản phẩm dược liệu mới, nâng cao giá trị kinh tế.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành sinh học, dược học: Học tập phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật phân tích và ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực sinh học thực nghiệm và dược liệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Cao chiết Lan Kim Tuyến có tác dụng ức chế ung thư như thế nào?
   Cao chiết chứa flavonoid và các hợp chất hoạt tính giúp ức chế tăng sinh tế bào ung thư và kích thích apoptosis, làm giảm sự phát triển của khối u trong điều kiện in vitro.

2. Dung môi nào phù hợp để chiết xuất cao chiết Lan Kim Tuyến?
   Nghiên cứu cho thấy dung môi nước cho hiệu suất chiết cao hơn ethanol và hàm lượng flavonoid tổng tương đương, phù hợp cho chiết xuất an toàn và hiệu quả.

3. Cao chiết có gây độc cho tế bào bình thường không?
   Kết quả nghiên cứu trên dòng nguyên bào sợi người cho thấy cao chiết có tác động chọn lọc, ít gây độc cho tế bào bình thường so với tế bào ung thư.

4. Có thể sử dụng cao chiết Lan Kim Tuyến trong điều trị ung thư thực tế không?
   Hiện tại, cao chiết mới được nghiên cứu in vitro; cần các nghiên cứu tiền lâm sàng và lâm sàng để xác định hiệu quả và an toàn trước khi ứng dụng rộng rãi.

5. Làm thế nào để đánh giá apoptosis tế bào do cao chiết gây ra?
   Sử dụng phương pháp nhuộm kép Annexin V-FITC/PI kết hợp flow cytometry để phân biệt tế bào sống, apoptosis sớm, apoptosis muộn và tế bào chết do necrosis.

Kết luận

• Cao chiết cây Lan Kim Tuyến chứa hàm lượng flavonoid tổng cao, có khả năng ức chế tăng sinh và cảm ứng apoptosis trên tế bào ung thư vú MCF7 và BT474.
• Hiệu quả ức chế tăng sinh tế bào phụ thuộc vào nồng độ và thời gian xử lý, với IC50 lần lượt là 82,56 μg/ml và 95,02 μg/ml.
• Cao chiết làm tăng hàm lượng enzyme LDH giải phóng, chứng tỏ gây tổn thương màng tế bào ung thư.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển dược liệu hỗ trợ điều trị ung thư từ Lan Kim Tuyến.
• Các bước tiếp theo bao gồm nghiên cứu tiền lâm sàng, cơ chế phân tử và phát triển chế phẩm dược liệu ứng dụng lâm sàng.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu và doanh nghiệp phối hợp triển khai các nghiên cứu mở rộng và ứng dụng thực tiễn nhằm khai thác tiềm năng của cây Lan Kim Tuyến trong điều trị ung thư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC 1.1 Tình hình sử dụng các dược liệu trong hỗ trợ điều trị bệnh ung thư Theo thống kê của Viện nghiên cứu phòng chống ung thư, ước tính Việt Nam có khoảng 94.000 người chết vì ung thư/năm, tỷ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam đứng thứ 78/172 quốc gia được điều tra. Bên cạnh đó vấn đề đáng lo ngại là số người mắc bệnh ung thư ở Việt Nam đang có xu hướng ngày một tăng nhanh, từ 68.000 ca năm 2010 và dự kiến sẽ vượt 190.

Ở nam giới, ung thư phổi chiếm tỉ lệ mắc và tử vong hàng đầu, kế đó là dạ dày, gan, đại trực tràng. Ở nữ giới lần lượt là ung thư vú, dạ dày, phổi. Ung thư đều bắt đầu khi một nhóm tế bào trong cơ thể tăng trưởng vượt ngoài tầm kiểm soát. Tế bào ung thư cứ tiếp tục tăng lên thêm lấn át tế bào bình thường.

Điều này khiến cho cơ thể khó hoạt động hiệu quả như thường lệ. Ung thư có thể bắt đầu tại bất cứ chỗ nào trong cơ thể. Nơi bắt đầu có thể là vú, phổi, gan, kết tràng, và kể cả máu. Ung thư vú (UTV) là bệnh ung thư phổ biến nhất ở nữ giới.

Theo GLOBOCAN, ước tính năm 2018 trên thế giới có khoảng hơn 2 triệu ca ung thư vú mới mắc ở nữ và 627.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, ung thư vú đứng hàng đầu trong những loại ung thư ở phụ nữ. Tỷ lệ mắc ung thư vú trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng có xu hướng tăng trong những năm gần đây. Ung thư vú chiếm tỷ lệ 11,5% là bệnh ung thư hàng đầu ở phụ nữ.

Ung thư vú là tình trạng bệnh lý do tế bào tuyến vú phát triển không kiểm soát được, tạo ra các khối u ác tính, có khả năng phân chia mạnh, xâm lấn xung quanh và di căn xa. Khối u ác tính là tập hợp các tế bào ung thư có thể sinh sôi rất nhanh ở các mô xung quanh, hoặc có thể di căn các bộ phận khác trong cơ thể. Ung thư vú hầu hết xuất hiện ở nữ giới. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp, nam giới cũng có thể mắc bệnh này.

Tuyến vú của phụ nữ được hình thành từ các tiểu thùy (tuyến tiết sữa), ống dẫn (các ống nhỏ dẫn sữa từ tiểu thùy tới núm vú) và mô đệm (mô mỡ và mô liên kết xung quanh các ống dẫn và tiểu thùy, các mạch máu và mạch bạch huyết). Ung thư vú phần lớn bắt Vietnam Academy of Science and Technology 10 nguồn từ các tế bào ống dẫn (ung thư ống dẫn). Một số bắt nguồn từ tế bào tiểu thùy (ung thư tiểu thùy), chỉ một lượng nhỏ bắt nguồn từ các mô khác.Các triệu chứng phát hiện ung thư vú như: - Đau vùng vú: cảm giác đau của người bệnh có thể là đau dấm dứt không thường xuyên, thi thoảng đau nhói theo kiểu kim châm. - Chảy dịch đầu vú: một số bệnh nhân có biểu hiện chảy dịch đầu núm vú, có thể chảy dịch lẫn máu.

- Người bệnh cũng có thể tự sờ thấy khối u vùng vú hoặc hạch vùng hố nách. - Đối với các khối u vú giai đoạn muộn có thế thấy các triệu chứng do khối u vú xâm lấn gây lở loét, hoại tử ra ngoài da, gây chảy dịch, mùi hôi thối. - Triệu chứng của các cơ quan đã di căn: nhiều người bệnh đến khám với các triệu chứng của bệnh giai đoạn muộn, đã di căn đến các cơ quan khác trong cơ thể như: di căn xương gây đau xương, di căn não gây đau đầu, buồn nôn, chóng mặt,. Ngoài ra, người bệnh có thể có các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, chán ăn, ăn kém, gầy sút cân, đôi khi biểu hiện sốt.

Để xác định các giai đoạn ung thư phải tiến hành các xét nghiệm như chụp cắt lớp vi tính (computed tomography – CT), chụp cộng hưởng từ (magnetic resonance imaging – MRI), chụp cắt lớp (positron emission tomograpgy – PET),… để bác sĩ xác định giai đoạn ung thư. Những phương pháp điều trị ung thư vú hiện nay như phẫu thuật loại bỏ khối u, xạ trị, hóa trị, điều trị trúng đích và điều trị miễn dịch. Bên cạnh các phương pháp điều trị ung thư vú bằng Tây y như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị… Trong dân gian Việt Nam vẫn có những bài thuốc Nam chữa ung thư vú. Các bài thuốc Nam này đều được ghi lại trong các tài liệu cả chính thống, cả truyền miệng.

Đã được một số bệnh nhân áp dụng và phản hồi rằng có kết quả khá tốt trong việc điều trị bệnh ung thư. Sau đây là 3 bài thuốc Nam chữa ung thư vú phổ biến được nhiều người sử dụng: (1) Bài thuốc Nam chữa ung thư vú từ cây đu đủ. Theo Tiến sĩ Võ Vietnam Academy of Science and Technology 11 Văn Chi – Tác giả cuốn sách Từ điển cây thuốc Việt Nam chia sẻ bài thuốc chữa ung thư vú bằng cây đu đủ. Cách làm như sau: Hái lá và cuống đu đủ tươi rửa sạch.

Sau đó sắt khúc nhỏ, cho vào nồi thêm nước rồi đun sôi lên. Để nguội rồi uống, cũng có thể nấu thành nước cô đặc để uống. Uống 3 lần mỗi ngày. Mỗi lần một cốc to (khoảng 300 ml).

Uống thêm 3 thìa cà phê mật mía mỗi ngày, mỗi lần một thìa. Nếu uống nước lá đu đủ kết hợp với xạ trị và uống bột củ tam thất. Nó sẽ đem lại hiệu quả điều trị ung thư vú càng nhanh.Nước lá đu đủ phải uống liên tục trong 15-20 ngày mới có kết quả. (2) Bài thuốc Nam chữa ung thư vú bằng cây cúc sữa.

Trong Đông Y, cây cúc sữa là loại cây thân thảo mọc hàng năm, có vị đắng, tính hàn. Chúng có khả năng giải độc rất hiệu quả. Để điều trị ung thư vú bằng cây cúc sữa, cách làm như sau: Cách 1:Dùng thân và lá cây cúc sữa tươi đem rửa sạch. Tiếp tục giã nát và vắt lấy nước cốt.

Sau đó cho thêm nước sôi và chút rượu trắng vào đun. Mỗi ngày uống nước này hai đến ba lần. Cách 2: Dùng cành lá và cây cúc sữa tươi rửa sạch, đem sắc với nước cô đặc. Sau đó thêm chút nước sôi và chút rượu trắng.

Ngày uống 2 lần vào buổi sáng và buổi tối. (3) Bài thuốc Nam chữa ung thư vú bằng củ cải trắng + cà rốt + ngưu bang. Nguyên liệu bao gồm: 1kg ngưu bàng tươi, 1kg cà rốt, 250g ngưu bàng khô, 350g củ cải trắng. Đem tất cả nguyên liệu trên đun sôi với 3 lít nước.

Chú ý đun nhỏ lửa trong trong vòng 3 giờ đồng hồ. Sau đó, đem ra cả nước và cái xay hoặc nghiền ra lấy nước. Ngày uống 2 lần, mỗi lần uống 150ml nước thuốc pha thêm 100ml nước nguội. Ngoài các bài thuốc kể trên thì hiện nay còn nhiều cây dược liệu quý đã được các nhà khoa học đang nghiên cứu về hoạt tính kháng ung thư vú.

Tuy nhiên, các bài thuốc Nam chữa ung thư vú chỉ nên được sử dụng như một phương pháp hỗ trợ điều trị. Bệnh nhân ung thư vú có thể sử dụng nếu được sự đồng ý của bác sĩ điều trị. Nếu bài thuốc đó lành tính thì vẫn có thể để bệnh nhân kết hợp sử dụng trong quá trình điều trị bằng Tây y. Tuy nhiên các biện pháp điều trị chính vẫn là phẫu thuật, hóa trị và xạ trị tại bệnh viện.

Các nghiên cứu về thành phần hóa học của cây Lan Kim Tuyến Cây Lan Kim Tuyến (Anoectochilus sp.) hay còn gọi là Lan Gấm, cây Kim Cương thuộc họ Orchidaceae, gồm bốn chi: Ludisia, Anoectochilus, Goodyera, Macodes và trên 50 loài khác nhau. Trong đó chi Anoectochilus có Vietnam Academy of Science and Technology 12 số loài phong phú nhất (30 - 40 loài), một số loài có giá trị dược liệu cao và được thương mại cao nhiều thế giới hiện nay như Anoectochilus formosanus Hayata, Anoectochilus setaceus Blume, Anoectochilus roxburghii Lindl [3]. Mẫu cây Lan Kim Tuyến (Anoectochilus setaceus) Cây Lan Kim Tuyến là một trong những cây dược liệu quý tại Việt Nam và trên thế giới do tác dụng dược lý đa dạng và giá trị kinh tế cao. Theo Đông y, Lan Kim Tuyến tươi hoặc khô đun sôi trong nước và lấy nước uống dùng điều trị đau ngực và đau bụng [4], bệnh tiểu đường, viêm thận [5], sốt, tăng huyết áp, liệt dương, rối loạn gan, lá lách và đau phế mạc [6].

Cây Lan Kim Tuyến tươi được áp dụng bên ngoài như là một loại thảo mộc điều trị rắn cắn [6]. Ở Malasia, những cây khác thuộc chi Anoectochilus được dùng để trị lao phổi. Ở Đài Loan và Trung Quốc chi Anoectochilus thường được gọi là “Jewel Orchids” và “King of Medicine” vì những tán lá đẹp và tác dụng dược lý của loài cây trong chi này [7]. Qua nghiên cứu, các nhà khoa học đã chứng minh trong cây Lan Kim Tuyến có chứa các hợp chất thứ cấp như axit stearic, axit palmitic, axit succinic, axit p-hydroxy cinnamic, o-hydroxy phenol, beta- sitosterol, daucosterol, gastrodin (4-(β-D-glucopyranosyl oxy) benzyl alcohol), gastrodigenisn gastrodigenin (p-hydroxybenzyl alcohol), và Kinsenoside (3- (R)-3-β-D-glucopyranosyloxybutanolide)… Các hợp chất này có thể thu nhận thông qua cao chiết của cây Lan Kim Tuyến.

Nghiên cứu của He cho thấy cao chiết phân đoạn CHCl3 của loài Lan Kim Tuyến Anoectochilus roxburghii có chứa một số hợp chất như p-hydroxybenzaldehyd, axit ferulic, quercetin, daucosterol, cirsilineol [8]. Trong khi đó, cao chiết phân đoạn Hexan có chứa các hợp chất sorghumol, friedelin, axit palmitic, hỗn hợp 2 sterol (24- Vietnam Academy of Science and Technology 13 isopropenylcholesterol và 26-methylstigmasta-5,22,25,(27) trien-3-beta-ol), sitosterol, stigmasterol, campesterol. Trong đó, sorghumol, friedelin là những hợp chất lần đầu tiên được tìm thấy trong một loài thuộc chi Anoectochilus. Tương tự, trong một nghiên cứu khác của cùng nhóm tác giả cũng phát hiện thấy một số hợp chất flavonoid glucosid mới trong loài này như quercetin- 7-O-β-D-[6''-O-(trans-feruloyl)]-glucopyranosid, 8-C-p - hydroxybenzylquercetin, isorhamnetin-7-O-β-D-glucopyranosid, isorhamnetin- 3-O-β-D-glucopyranosid, kaempferol-3-O-β-D-glucopyranosid, kaempferol-7- O-β-D-glucopyranosid, 5-hydroxy-3',4',7- trimethoxyflavonol-3-O-β-D- rutinosid, và isorhamnetin-3-O-β-D-rutinosid.

Trong các hợp chất nêu trên, quercetin-7-O-β-D-[6''-O-(trans-feruloyl)]- glucopyranosid có hoạt tính oxy hóa mạnh nhất [9]. Trong khi đó, nghiên cứu của Liu phát hiện thấy hai dẫn xuất 3-hydroxybutanolid mới (kinsenbenol và kinsendiosid) và một flavonoid glucosid mới (roxburosid) trong cao chiết loài Lan Kim Tuyến Anoectochilus roxburghii [10]. Nghiên cứu Huang cho thấy hợp chất ergosterol và stigmasterol được phân tách từ loài Lan Kim Tuyến Anoectochilus roxburghii bằng phương pháp sắc ký phân bố ngược dòng tốc độ. Ergosterol và stigmasterol là hai phytosterol phổ biến nhất trong cây thuốc cổ truyền ở Trung Quốc.

Đây là hai hợp chất sterol chính của loài Lan Kim Tuyến và được chứng minh có nhiều hoạt tính sinh học quan trọng [11]. Tương tự, bằng phương pháp HPLC-ELSD, nghiên cứu của Wan [12] xác định hàm lượng Kinsenosid trong dược liệu Lan Kim Tuyến Anoectochilus roxburghii .