Đặt vấn đề Cây cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, là một loại rau quả thực phẩm. Quả ban đầu có màu xanh, chín ngả màu từ vàng đến đỏ, cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm bổ dƣỡng giàu vitamin C và A. Cây cà chua thuộc họ cà ( Solanaceae ), có nguồn gốc từ Nam Mỹ và phổ biến ra toàn thế giới sau thế kỷ XVI bởi những phát hiện tốt mà cà chua mang lại. Cây cà chua đƣợc đƣa vào trồng ở nƣớc ta cuối thế kỷ XIX ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ và một số tỉnh vùng cao, là cây ƣa nóng.
Cà chua là loại cây ăn trái rất đƣợc ƣa chuộng và đƣợc trồng phổ biến không chỉ vì nguồn dinh dƣỡng đặc biệt mà nó còn là nguồn nguyên liệu phong phú cho các nhà máy chế biến. Về mặt dinh dƣỡng: trung bình 100g cà chua tƣơi chín sẽ đáp ứng đƣợc 13% về nhu cầu hàng ngày về vitamin A, vitamin B6 và vitamin C, ngoài ra còn có vitamin B1 và B2. Chất bổ dƣỡng nhƣ: Đạm, đƣờng, chất béo, và cung cấp ít năng lƣợng không gây béo. Khoáng vi lƣợng: Canxi, sắt, photpho, lƣu huỳnh, iot, coban, các axít hữu cơ dƣới dạng muối citrat, malat và tùy môi trƣờng trồng mà cà chua còn có đồng và molibden.
Chính nhờ các yếu tố trên, cà chua đƣợc xem là thực phẩm giàu dinh dƣỡng dễ tiêu hóa, tăng cƣờng sức đề kháng của cơ thể, giúp điều trị tăng huyết áp, kích thích tiêu hóa, làm đẹp da, chữa dạ dày cồn cào, miệng đắng, hỗ trợ chữa viêm gan mãn tính, chữa đái tháo đƣờng, giúp giảm cân, chống chảy máu chân răng…. Cà chua đƣợc chế biến khá đơn giản nhƣ : ăn tƣơi,nấu xốt cà chua, ép lấy nƣớc, bột nhuyễn tƣơng, mứt đóng hộp …. Ở Việt Nam, cây cà chua đƣợc xếp vào các loại rau có giá trị kinh tế cao, diện tích trồng cà chua lên đến chục ngàn ha, tập trung chủ yếu ở đồng bằng và trung du phía bắc. Ở nƣớc ta, việc phát triển trồng cây cà chua còn có c 2 ý nghĩa quan trọng trong việc luân canh tăng vụ, tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cây cà chua đƣợc khuyến khích phát triển.
Hiện nay ở Việt Nam có nhiều giống cà chua mới đem lại năng suất khá cao nhƣng hầu hết các giống này đều là giống sinh trƣởng hữu hạn vì vậy việc nhập ngoại các giống cà sinh trƣởng vô hạn là vấn đề cấp thiết. Ở Israel cà chua là một cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao , các giống cà chua ở Israel chủ yếu là giống cà chua sinh trƣởng vô hạn với một số giống triển vọng nhƣ (Ikram, Eikram,114….) và hiện nay có thêm giống 4402, các giống cà chua này thƣờng là cây ghép và gốc ghép của chúng là những cây cà chua dại. Việc kết hợp này sẽ tạo ra những giống cà chua sinh trƣởng khỏe và chống chịu sâu bệnh tốt. Cà chua ở Israel thƣờng có thời gian sinh trƣởng dài từ 8-10 tháng, vì vậy năng suất của các giống này rất cao, Tuy nhiên ở Israel có mùa đông lạnh kéo dài từ 3-4 tháng, nhƣng vào thời điểm này cây cà chua lại sinh trƣởng rất tốt vì nhiệt độ ban ngày vẫn dao động từ 9- 230C và đó là một trong những thế mạnh giúp Israel xuất khẩu cà chua.
Hiện nay các giống cà chua triển vọng ở Israel thƣờng cho năng suất giữa các tháng là khác nhau chính vì vậy việc chọn ra những giống cà chua năng suất cao vào các tháng 12, tháng 1 và tháng 2 nhằm tăng hiệu quả kinh tế là vấn đề đặt ra cho các nhà chọn tạo giống. Trƣớc tình hình đó, đƣơc sự cho phép của Khoa Nông học_Trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên liên kết với trung tâm ICAT tại Israel. Dƣới sự hƣớng dẫn của ThS. Hà Việt Long, thầy giáo Oren, litdor Nguyễn Hải Yến và chủ farm Dovi , tôi tiến hành thí nghiệm nghiên cứu đề tài:‘‘Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của 2 giống cà chua EIKRAM và 4402 tại Israel vụ Đông năm 2016-2017” c 3 1.2 Mục đích và yêu cầu 1.1 Mục đích Tuyển chọn giống cà chua triển vọng trồng trong vụ Đông 2017- 2018 tại Israel 1.2 Yêu cầu - Theo dõi các giai đoạn sinh trƣởng phát triển của giống cà chua EIKRAM và 4402 vụ Đông năm 2016-2017 tại Israel - Theo dõi đặc điểm hình thái của 2 giống cà chua Eikram và 4402 vụ Đông năm 2016-2017 tại Israel - Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của 2 giống cà chua thí nghiệm.
- Đánh giá tình hình sâu bệnh hại chính trên cây cà chua trong quá trình thí nghiệm - Đánh giá các chỉ tiêu về hình thái và một số đặc điểm có liên quan đến chất lƣợng quả của 2 giống cà chua c 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài Cà chua có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Bằng chứng di truyền cho thấy cà chua đƣợc tiến hóa từ loài cây nhỏ quả màu xanh phổ biến ở vùng cao nguyên Pêru. Một loài có tên Solanum lycopersicum đƣợc vận chuyển tới Mexico, nơi nó đƣợc trồng và tiêu thụ tại Trung Mỹ. Loại cà chua đƣợc thuần hóa đầu tiên có thể là trái cây màu vàng tƣơng tự nhƣ cà chua anh đào đƣợc trồng bởi ngƣời Aztec miền Trung Mexico.
Nhà thám hiểm ngƣời Tây Ban Nha Cortés có thể là ngƣời đầu tiên chuyển loại cà chua nhỏ màu vàng tới Châu Âu sau khi ông chiếm đƣợc thành phố Aztec của ngƣời Tenochtitlan, tại Mexico năm 1521. Christopher Columbus có thể đƣa chúng đến Châu Âu sớm hơn nhƣng ông không làm đƣợc. Cuộc thảo luận đầu tiên của các nhà khoa học về cà chua vào năm 1544. Pietro Andrea Mattioli, một bác sĩ và nhà thực vật học ngƣời Italia đã đặt tên cho quả mới này là pomo d'oro hay táo vàng.
Theo Luckwill năm 1943 cà chua từ Nam Mỹ đƣợc đƣa vào Châu Âu từ thế kỉ 16. Đầu tiên đƣợc trồng ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha từ đó cà chua đƣợc lan truyền đi khắp nơi và phổ biến nhờ các thƣơng nhân và thực dân khai thác thuộc địa (Nguyễn Văn Hiển 2000). Tuy nhiên, trong thời gian này cây cà chua chỉ đƣợc trồng nhƣ cây cảnh vì màu sắc, hình dạng quả đẹp mắt (theo Mai Thị Phƣơng Anh,2003) [1]. Mãi đến cuối thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XX, cà chua mới đƣợc đƣa vào Châu Á nhờ các lái buôn Châu Âu và thực dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha.
Đầu tiên là Philipin, đảo Java và Malaysia, sau đó đến các nƣớc khác, nó dần trở nên phổ biến, từ đó cà chua mới đƣợc xếp vào cây rau thực phẩm có giá trị và ngày càng phổ biến rộng khắp thế giới. c 5 Ở Việt Nam vào thời thực dân Pháp chiếm đóng nƣớc ta, đất nƣớc ta bị bóc lột nặng nề về kinh tế, chính trị và văn hóa. Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận rằng thực dân Pháp cũng mang đến cho nƣớc ta những loại thực phẩm có giá trị cao nhƣ: Khoai tây, xà lách…đặc biệt là cây cà chua. Cà chua đƣợc đƣa vào trồng ở nƣớc ta cuối thế kỉ XIX, từ đó đến nay cây cà chua đƣợc ngƣời dân thuần hóa thành cây bản địa có giá trị dinh dƣỡng và giá trị kinh tế cao.
Hiện nay, cây cà chua đƣợc trồng ở khắp nơi trên đất nƣớc ta để lấy quả ăn tƣơi và chế biến tƣơng cà, nó đã dần trở thành thực phẩm trong bữa ăn hằng ngày của ngƣời dân Việt Nam. Ở Israel khoảng 30-40 năm về trƣớc con ngƣời nơi đây chỉ trồng các cây trồng ở ngoài đồng ruộng, sau những năm trồng trọt họ thấy rằng ở sa mạc vào mùa đông khí hậu rất thuận lợi trong việc trồng các cây rau màu trái vụ, trong các cây trồng nhƣ ớt ngọt, cà tím, dƣa hấu, cà chua….họ thấy rằng cây cà chua là cây trồng mang lai giá trị kinh tế cao, vì vào mùa đông hầu hết các nƣớc nhiệt độ xuống thấp nhƣng điều kì diệu trên mảnh đất Israel là nhiệt độ có sự chênh lệnh giữa ngày và đêm khá lớn, vào ban đêm nhiệt độ có thể xuống dƣới 50C nhƣng vào ban ngày nhiệt độ lại cao và đạt từ 9-230C. Vào thời điểm này cây cà chua chỉ đƣợc trồng ngoài đồng ruộng và chƣa có nhiều kỹ thật canh tác tiên tiến đồng thời các giống đƣợc trồng là các giống hoang dại nên năng suất lại thấp nhƣng giá thành cà chua rất cao. Lúc này chính phủ Israel tiến hành đầu tƣ vào nông nghiệp thông qua việc khoan sâu xuống lòng đất lấy nƣớc và xây dựng bể tích lũy nƣớc trên cao để tạo đƣợc dòng chảy cung cấp nƣớc cho các vùng sản xuất nông nghiệp.
Qua nhiều năm nghiêm cứu con ngƣời nơi đây đã tìm ra kỹ thuật tƣới cây bằng hệ thống tƣới nhỏ giọt mà hiện nay vẫn đang xử dụng đồng thời họ đã biết đến xây dựng, lắp đặt các nhà kính và nhà lƣới nhằm tăng nhiệt độ vào mùa đông, vì khi xử dụng nhà kính nhà lƣới nhiệt độ trong nhà lúc này cao hơn nhiệt độ ngoài trời từ 12-150C. Do vậy cây trồng rất phát triển c 6 và cho năng suất cao, ngoài ra con ngƣời đã nhập ngoại các giống cà chua vô hạn từ Pháp, Nhật… sau đó kết hợp ghép với giống dại nên năng suất gấp 4,5 lần trƣớc kia, song do năng suất cao nên giá thành quả dao động từ 1-18 sken/kg (theo gv.TT nghiên cứu Nông nghiệp miền Nam Israel). Chính vì vậy hiện nay Isael luôn nghiên cứu để tạo ra các giống cà chua cho năng suất cao ở các tháng 12, tháng 1 và tháng 2, vì vào thời điểm này giá cà chua thƣờng cao hơn các tháng khác trong năm. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới, Israel và Việt Nam 2.Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là một loại rau ăn quả mọng, có thành phần dinh dƣỡng khá phong phú cân đối, năng suất cao, khả năng thích ứng rộng với nhiều điều kiện sinh thái, đặc tính di truyền tƣơng đối ổn định.
Có tác dụng lớn về mặt dinh dƣỡng, y học cũng nhƣ kinh tế. Ngày nay cà chua rất đƣợc ƣa chuộng và trở thành một trong những cây trồng chính và chiếm vị trí số một trong ngành sản xuất rau trên thế giới.Trên thế giới đã có nhiều giống mới ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con ngƣời về cả số lƣợng lẫn chất lƣợng.1: Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới. Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (ha) (tấn/ha) (tấn) 2008 4.767 Nguồn:FAODatabaseStatic 2014 c 7 Số liệu bảng 2.