Đặt vấn đề Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia. Đất đai là yếu tố duy nhất của sự sống, nếu không có đất sẽ không có sản xuất và cũng không có sự tồn tại của con người. Cho nên việc quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên đất đai là một vấn đề hết sức quan trọng. Trong những năm gần đây với sự vận động mạnh mẽ của cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, quá trình sử dụng và quản lý một cách có hiệu quả về đất đai là đặc biệt quan trọng.
Để quản lý và sử dụng đất đai có hiệu quả không phải là vấn đề đơn giản mà ngược lại đây là vấn đề hết sức phức tạp. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi đất nước chuyển sang nền kinh tế hội nhập thì các vấn đề về đất đai là một trong những vấn đề nhạy cảm và được quan tâm nhiều nhất. Một thực trạng đang diễn ra trong giai đoạn hiện nay đó là sức ép về dân số và quá trình đô thị hóa đối với đất đai đang trở thành một thách thức với nhiều quốc gia trên thế giới. Đặc biệt ở các nước đang phát triển hiện nay, trong đó có Việt Nam tình trạng đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do chuyển đổi cơ cấu sản xuất đang diễn ra khá phổ biến, chủ yếu ở các trung tâm đô thị.
Vì vậy yêu cầu đặt ra trong quá trình quản lý và sử dụng là làm thế nào có thể sử dụng hợp lý, khoa học và có hiệu quả nguồn tài nguyên đất? Chính vì vậy công tác quản lý nhà nước về đất đai luôn luôn được đảng và nhà nước đặc biệt quan tâm. Xuất phát từ những vấn đề thực tế trên đây, được sự nhất trí của ban giám hiệu trưởng đại học nông lâm, ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên và đặc biệt dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo T.S Dư Ngọc Thành em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 – 2013" n 2 1. Mục đích của đề tài Đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Qua đó đề xuất những giải pháp hợp lý để phục vụ đắc lực cho công tác quản lý và quá trình sử dụng đất có hiệu quả hơn trong thời gian tiếp theo.
Yêu cầu của đề tài Trên cơ sở đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên từ năm 2011 – 2013 nêu được ưu điểm và hạn chế từ đó tìm ra giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai. Ý nghĩa của đề tài Trong học tập: củng cố những kiến thức đã học, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm và bước đầu làm quen với công tác quản lý nhà nước về đất đai. Trong thực tiễn: đề tài đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Qua đó đề xuất những giải pháp hợp lý để phục vụ đắc lực cho công tác quản lý và quá trình sử dụng đất có hiệu quả hơn.
n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Khái niệm đất đai - Khái niệm đất đai : Đất theo nghĩa thổ nhưỡng là vật thể thiên nhiên có cấu tạo độc lập lâu đời, hình thành do kết quả của nhiều yếu tố : đá mẹ, động thực vật, khí hậu, địa hình, thời gian. Giá trị tài nguyên đất được đánh giá bằng số lượng diện tích ( ha, km2 ) và độ phì nhiêu, mầu mỡ.
Đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái, với khái niệm này đất đai bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất. Đất theo nghĩa đất đai bao gồm: : yếu tố khí hậu, địa hình, địa mạo, tính chất thổ nhưỡng, thủy văn, thảm thực vật tự nhiên, động vật và những biến đổi của đất do các hoạt động của con người. Các nhân tố tác động đến việc sử dụng đất - Vấn đề đề sử dụng đất : sử dụng đất liên quan đến chức năng hoặc mục đích của loại đất được sử dụng. Việc sử dụng đất có thể được định nghĩa là “ Những hoạt động của con người có liên quan trực tiếp tới đất , sử dụng nguồn tài nguyên đất hoặc có tác động đến chúng Số liệu về quá trình và hình thái các hoạt động đầu tư ( lao động, vốn, nước…), kết quả sản lượng ( loại nông sản, thời gian, chu kỳ, mùa vụ…) cho phép đánh giá chính xác việc sử dụng đất.
Phạm vi sử dụng đất , cơ cấu và phương thức sử dụng đất một mặt bị chi phối bởi các điều kiện và quy luật sinh thái tự nhiên, mặt khác bị kiềm chế bởi các điều kiện , quy luật kinh tế - xã hội và các yếu tố kỹ thuật. Điều kiện tự nhiên: khi sử dụng đất đai, ngoài bề mặt không gian như diện tích trồng trọt, mặt bằng xây dựng… , cần chú ý đến việc thích ứng với điều kiện tự nhiên của đất. Điều kiện kinh tế - xã hội: bao gồm các yếu tố như chế độ xã hội, dân số, lao động, thông tin, các chính sách quản lý về môi trường, chính sách đất đai, yêu cầu về quốc phòng, sức sản xuất, các điều kiện về công nghiệp, sử n 4 dụng lao động, điều kiện và trang thiết bị vật chất cho công tác phát triển nguồn nhân lực, đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Khái niệm về quản lý về đất đai “ quản lý là sự tác động có định hướng bất kỳ lên hệ thống nào đó nhằm trật tự hóa nó và hướng nó phát triển phù hợp với quy luật nhất định”.
“ Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực pháp luật nhà nước đối với quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của nhà nước”. Quản lý nhà nước về đât đai nhằm bảo vệ và thực hiện quyền sở hữu nhà nước về đất đai và được tập trung bốn lĩnh vực sau đây: * Thứ nhất: Nhà nước nắm chắc tình hình về đất đa, tức là nhà nước biết rõ các thông tin chính xác về số lượng đất đai, về chất lượng đất đai, cụ thể: - Về số lượng đất đai: Nhà nước nắm về diện tích đất đai toàn quốc gia, trong từng vùng kinh tế, trong từng đơn vị hành chính các địa phương - Về chất lượng đất: Nhà nước nắm về đặc điểm lý tính, hóa tính của từng loại đất. - Về hiện trạng sử dụng đất: Nhà nước nắm về thực tế quản lý và sử dụng đất có hợp lý , có hiệu quả không? Có theo đúng kế hoạch,quy hoạch không? * Thứ hai: Nhà nước thực hiện việc phân phối và phân phối lại đất đai theo quy hoạch chung thống nhất. Nhà nước chiếm hữu toàn bộ quỹ đất đai, nhưng lại không trực tiếp sử dụng mà giao cho tổ chức, cá nhân sử dụng.
Nhà nước còn thực hiện phân phối lại quỹ đất cho phù hợp với từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Đồng thời, nhà nước còn quản lý việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất , thu hồi đất,quản lý việc chuyển quyền sử dụng đất. * Thứ ba: Nhà nước thường xuyên thanh tra, kiểm tra việc chế độ quản lý và sử dụng đất đai. Hoạt động phân phối và sử dụng đất do các cơ quan nhà nước và do người sử dụng cụ thể thực hiện.
Để việc phân phối và sử dụng được phù hợp với yêu cầu lợi ích nhà nước, nhà nước tiến hành kiểm tra giám sát phân phối và sử dụng đất. Trong khi kiểm tra giám sát, nếu phát hiện vi phạm, nhà nước sẽ sử lý vi phạm. n 5 Thứ tư: Nhà nước thực hiện quyền điều tiết các nguồn lợi từ đất đai như: thu tiền sử dụng đất, thu các loại thế liên quan đến việc sử dụng đất. Các hoạt động trên có mối quan hệ trong một thể thống nhất đều nhằm mục đích bảo vệ và thực hiện quyền sở hữu nhà nước về đất đai.
Nắm chắc tình hình đất đai tạo cơ sở khoa học và thực tế cho phân phối đất đai và sử dụng một cách hợp lý. cơ sở pháp lý C«ng t¸c qu¶n lý nhµ n−íc vÒ ®Êt ®ai chñ yÕu ph¶i dùa vµo c¸c v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt vµ hiÕn ph¸p cña nhµ n−íc. Qua thùc tiÔn cho thÊy HiÕn ph¸p n¨m 1992 ®Õn nay Quèc héi, ChÝnh phñ, c¸c Bé, ngµnh cã liªn quan ®2 ban hµnh nhiÒu c¸c lo¹i v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt vµ c¸c v¨n b¶n d−íi luËt vÒ ®Êt ®ai, cô thÓ nh− sau: - HiÕn ph¸p n¨m 1992; - LuËt §Êt ®ai ngµy 14/07/1993; - NghÞ ®Þnh sè: 64/1993/N§-CP ngµy 27/9/1993 cña chÝnh phñ ban hµnh v¨n b¶n quy ®Þnh vÒ giao ®Êt n«ng nghiÖp cho c¸c tæ chøc, hé gia ®×nh, c¸ nh©n sö dông æn ®Þnh l©u dµi vµo môc ®Ých s¶n xuÊt n«ng nghiÖp; - NghÞ ®Þnh sè 02/1994/N§-CP ngµy 15/1/1994 cña chÝnh phñ ban hµnh v¨n b¶n quy ®Þnh vÒ giao ®Êt L©m NghiÖp cho c¸c tæ chøc, hé gia ®×nh, c¸ nh©n sö dông æn ®Þnh l©u dµi vµo môc ®Ých s¶n xuÊt L©m NghiÖp; - NghÞ ®Þnh sè: 61/1994/N§-CP ngµy 05/7/1994 cña chÝnh phñ vÒ viÖc mua b¸n vµ kinh doanh nhµ ë; - NghÞ ®Þnh sè: 87/1994/N§-CP ngµy 17/8/1994 cña chÝnh phñ vÒ viÖc quy ®Þnh khung gi¸ c¸c lo¹i ®Êt; - NghÞ ®Þnh sè: 09/N§-CP ngµy 12/2/1996 cña chÝnh phñ vÒ viÖc quy ®Þnh chÕ ®é qu¶n lý vµ sö dông ®Êt vµo môc ®Ých quèc phßng, an ninh. - ChØ thÞ sè: 10/1998/CT-TTg ngµy 20/2/1998 cña thñ t−íng chÝnh phñ vÒ viÖc giao ®Êt vµ cÊp GCN QSD§ n«ng nghiÖp; - NghÞ ®Þnh sè: 22/1998/N§-CP ngµy 24/4/1998 cña chÝnh phñ vÒ viÖc ®Òn bï thiÖt h¹i vÒ ®Êt khi nhµ n−íc thu håi ®Êt ®Ó phôc vô vµo môc ®Ých Quèc phßng, an ninh, lîi Ých quèc gia, lîi Ých c«ng céng; - LuËt söa ®æi bæ sung mét sè ®iÒu cña luËt ®Êt ®ai ngµy 2/12/1998; n 6 - Th«ng t− sè: 346/1998/TT-TC§C ngµy 16/3//1999 cña Tæng côc ®Þa chÝnh h−íng dÉn ®¨ng ký ®Êt ®ai vµ lËp sæ ®Þa chÝnh, lËp hå s¬ ®Þa chÝnh.