Luận văn thạc sĩ hus đánh giá hiện trạng và công tác quản lý môi trường tại làng nghề chế tác đá xã ninh vân huyện hoa lư tỉnh ninh bình

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích hus đánh giá hiện trạng và công tác quản lý môi trường tại làng nghề chế tác đá xã ninh vân huyện, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Lê Thị Minh Hải
• Người hướng dẫn: Ts. Hoàng Anh Lê
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Và Công Tác Quản Lý Môi Trƣờng Tại Làng Nghề Chế Tác Đá Xã Ninh Vân Huyện Hoa Lƣ- Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1.1. DANH MỤC BẢNG
• 1.2. DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan làng nghề ở Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm và lịch sử phát triển làng nghề ở Việt Nam
• 1.2. Vấn đề về môi trường làng nghề
• 1.2.1. Môi trường không khí tại các làng nghề
• 1.2.2. Môi trường nước mặt và nước ngầm tại các làng nghề
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 2.3.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.3.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hiện trạng sản xuất của làng nghề chế tác đá Ninh Vân
• 3.2. Hiện trạng môi trường tại làng nghề chế tác đá Ninh Vân
• 3.2.1. Hiện trạng môi trường không khí
• 3.2.2. Hiện trạng môi trường nước
• 3.2.3. Hiện trạng môi trường đất
• 3.3. Đánh giá công tác quản lý môi trường làng nghề chế tác đá xã Ninh Vân
• 3.3.1. Hệ thống tổ chức, quản lý và các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường tại làng nghề chế tác đá xã Ninh Vân
• 3.3.2. Áp dụng các mô hình cải thiện môi trường lao động cho người dân làng nghề chế tác đá xã Ninh Vân
• 3.3.3. Công tác tuyên truyền, nhận thức của người dân
• 3.3.4. Những thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý môi trường làng nghề đá Ninh Vân
• 3.4. Đề xuất giải pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm và nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại làng nghề chế tác đá xã Ninh Vân
• 3.4.1. Giải pháp về chính sách
• 3.4.2. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.4.3. Tuyên truyền và giáo dục về bảo vệ môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Quản Lý Môi Trường Tại Ninh Vân

Làng nghề chế tác đá Ninh Vân, Ninh Bình, nổi tiếng với truyền thống lâu đời và sản phẩm chất lượng cao. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế đi kèm với những thách thức về môi trường. Đánh giá hiện trạng quản lý môi trường tại đây là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Làng Nghề Chế Tác Đá Ninh Vân

Làng nghề chế tác đá Ninh Vân đã hình thành và phát triển từ hàng trăm năm trước, đóng góp vào nền văn hóa và kinh tế địa phương. Sự phát triển này không chỉ tạo ra việc làm mà còn bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Của Làng Nghề

Hiện nay, làng nghề chế tác đá Ninh Vân đang đối mặt với nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường. Các hoạt động sản xuất không được quản lý chặt chẽ dẫn đến tình trạng ô nhiễm không khí, nước và đất.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Tại Làng Nghề Chế Tác Đá

Ô nhiễm môi trường tại làng nghề chế tác đá Ninh Vân đang ở mức báo động. Các chất thải từ quá trình sản xuất không được xử lý đúng cách, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường xung quanh.

2.1. Ô Nhiễm Không Khí Tại Làng Nghề

Khí thải từ các cơ sở chế tác đá chứa nhiều bụi và các chất độc hại, ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động và cư dân xung quanh. Nồng độ bụi trong không khí thường vượt quá tiêu chuẩn cho phép.

2.2. Ô Nhiễm Nước Tại Làng Nghề

Nước thải từ các hoạt động chế tác đá chứa nhiều hóa chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến sức khỏe của người dân.

III. Phương Pháp Quản Lý Môi Trường Tại Làng Nghề Chế Tác Đá

Để cải thiện tình hình ô nhiễm môi trường tại làng nghề chế tác đá Ninh Vân, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Việc này bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và áp dụng các công nghệ xanh trong sản xuất.

3.1. Giải Pháp Kỹ Thuật Trong Quản Lý Môi Trường

Áp dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm trong quá trình sản xuất là cần thiết. Các mô hình cải thiện môi trường lao động cũng cần được triển khai.

3.2. Tuyên Truyền Và Giáo Dục Về Bảo Vệ Môi Trường

Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường cho người dân làng nghề. Điều này giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Ninh Vân

Nghiên cứu về quản lý môi trường tại làng nghề chế tác đá Ninh Vân đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các giải pháp được đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình ô nhiễm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ô Nhiễm Môi Trường

Kết quả khảo sát cho thấy mức độ ô nhiễm không khí và nước tại làng nghề Ninh Vân vượt tiêu chuẩn cho phép. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Quản Lý Mới

Các giải pháp quản lý môi trường mới cần được áp dụng để giảm thiểu ô nhiễm. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất tại làng nghề.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Lý Môi Trường Tại Ninh Vân

Quản lý môi trường tại làng nghề chế tác đá Ninh Vân cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các giải pháp cần thiết phải được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Làng Nghề Chế Tác Đá

Làng nghề chế tác đá Ninh Vân có tiềm năng phát triển lớn nếu được quản lý môi trường hiệu quả. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để thực hiện các giải pháp bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để khuyến khích các cơ sở sản xuất áp dụng công nghệ sạch và bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề chế tác đá mỹ nghệ xã Ninh Vân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình là một trong những trung tâm điêu khắc đá truyền thống có lịch sử hơn 400 năm. Xã có diện tích tự nhiên 1.264,14 ha, trong đó địa hình núi đá vôi chiếm trên 32% (hơn 400 ha), tạo nguồn tài nguyên nguyên liệu dồi dào cho các sản phẩm điêu khắc tinh xảo. Trong cơ cấu kinh tế địa phương, ngành chế tác đá mỹ nghệ đóng vai trò mũi nhọn khi mang lại nguồn thu nhập 113.483 triệu đồng vào năm 2015, chiếm 51,5% tổng giá trị thu nhập toàn xã (220.512 triệu đồng) và tăng trưởng gấp 4,8 lần so với năm 2007. Hoạt động sản xuất tạo việc làm ổn định cho hơn 3.000 lao động trên tổng số 12.024 nhân khẩu, với mức thu nhập bình quân khoảng 4 triệu đồng/người/tháng.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của hơn 600 hộ sản xuất và trên 80 doanh nghiệp tư nhân đã tạo ra áp lực môi trường nghiêm trọng. Hoạt động khai thác, cắt xẻ, chạm khắc đá làm phát sinh lượng bụi lơ lửng vượt quy chuẩn quốc gia từ 1,93 đến 4,3 lần, tiếng ồn tại các xưởng sản xuất chạm ngưỡng 90 đến 100 dBA, cùng hàng nghìn mét khối chất thải rắn và nước thải chưa qua xử lý xả trực tiếp ra khu dân cư. Đề tài luận văn thạc sĩ khoa học môi trường tập trung phân tích hiện trạng chất lượng các thành phần môi trường (không khí, nước, đất), đánh giá công tác quản lý và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cấp thiết trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương hoàn thiện quy hoạch 23 ha Cụm công nghiệp làng nghề (giai đoạn I 11 ha, giai đoạn II 12 ha), di dời 453 cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kiểm soát ô nhiễm công nghiệp nông thôn và quản lý môi trường làng nghề theo các tiêu chí chuẩn hóa của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Hệ thống lý luận tích hợp mô hình sản xuất sạch hơn (Cleaner Production - CP) nhằm phân tích dòng vật chất, lượng hóa chất thải phát sinh từ quy trình chế tác và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên. Bên cạnh đó, luận văn tiếp thu bài học kinh nghiệm quốc tế như mô hình đánh giá chất lượng sản phẩm làng nghề gắn với tiêu chuẩn môi trường 5 sao và phong trào Mỗi làng một sản phẩm (OVOP) của Nhật Bản; cơ chế thuế tài nguyên và phí nước thải theo tải lượng của Trung Quốc; cùng chiến lược 4 trụ cột (Phòng ngừa - Thực thi - Giám sát - Giáo dục) của Singapore.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm:

1. Bụi lơ lửng và bụi mịn chứa hàm lượng silica tự do (SiO2): Thành phần khoáng chất phát sinh trong quá trình đục, cắt, mài đá có khả năng xâm nhập sâu vào phế nang phổi.
2. Chất rắn lơ lửng (TSS) và nước thải công đoạn cưa mài: Lượng cặn mịn phát sinh khi dùng nước làm mát lưỡi cắt và giảm bụi trong quá trình gia công cơ học.
3. Sức chịu tải môi trường cục bộ: Khả năng tự làm sạch của môi trường không khí và thủy vực tiếp nhận trong khu dân cư nông thôn có mật độ xưởng sản xuất xen kẽ cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa dạng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp (báo cáo thống kê của UBND huyện Hoa Lư, số liệu quan trắc định kỳ giai đoạn 2013-2015 của Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Ninh Bình) và dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn 2017-2018.

Về phương pháp điều tra xã hội học, tác giả tiến hành chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 80 phiếu điều tra, bao gồm: 40 hộ gia đình sinh sống chịu tác động ở các mức độ khác nhau, 30 lao động trực tiếp làm nghề đá với thâm niên và vị trí công việc đa dạng, và 10 chủ cơ sở sản xuất/doanh nghiệp có quy mô đại diện. Phương pháp này bảo đảm tính khách quan, phản ánh chính xác nhận thức an toàn lao động và hiện trạng phát sinh ô nhiễm.

Về phương pháp quan trắc thực địa và phân tích thực nghiệm, mẫu được thu thập tại 3 thôn (gồm 2 thôn làng nghề Xuân Phúc, Xuân Thành và 1 thôn đối chứng Vạn Lê). Bụi lơ lửng được đo bằng bơm hút mẫu CASELLA VORTEX (Anh) và Shibata (Nhật) theo TCVN 5067:1995; độ ồn được xác định bằng máy tích hợp mức âm Type 2240 (Đan Mạch) theo TCVN 7878-2:2010; các chỉ tiêu nước và đất được phân tích tại phòng thí nghiệm Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam. Kết quả phân tích được đối chiếu trực tiếp với các tiêu chuẩn quốc gia: QCVN 05:2013/BTNMT (không khí xung quanh), QCVN 26:2010/BTNMT (tiếng ồn), QCVN 08-MT:2015/BTNMT (nước mặt), QCVN 40:2011/BTNMT (nước thải công nghiệp) và QCVN 03-MT:2015/BTNMT (kim loại nặng trong đất). Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm đảm bảo tính pháp lý, độ lặp lại cao và phản ánh sự biến thiên chất lượng môi trường giữa mùa mưa (tháng 6) và mùa khô (tháng 11).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, môi trường không khí xung quanh tại làng nghề bị ô nhiễm bụi lơ lửng nghiêm trọng. Nồng độ bụi lơ lửng đo được dao động từ 0,58 mg/m3 đến 1,29 mg/m3, vượt giới hạn cho phép của QCVN 05:2013/BTNMT (0,30 mg/m3) từ 1,93 đến 4,3 lần. Nồng độ bụi đạt giá trị cao nhất vào mùa khô (tháng 11/2013 đạt 1,29 mg/m3; tháng 11/2014 đạt 0,93 mg/m3), phản ánh rõ tác động cộng hưởng của khí hậu khô hanh và mật độ hàng trăm lượt xe tải vận chuyển đá nguyên liệu mỗi ngày.

Thứ hai, ô nhiễm tiếng ồn vượt ngưỡng kiểm soát trên diện rộng. Mức ồn trung bình ban ngày tại các khu dân cư dao động trong khoảng 65 - 77 dBA, vượt chuẩn QCVN 26:2010/BTNMT từ 1 - 7 dBA. Đáng lưu ý, tại khu vực sản xuất tập trung trong khung giờ cao điểm (9h-11h và 13h-19h), độ ồn trung bình lên tới 90 dBA (vượt chuẩn 20 dBA) và cực đại vượt 100 dBA do hoạt động đồng thời của máy xẻ, máy cắt và đục đẽo. Vào khung giờ đêm từ 23h đến 1h sáng, độ ồn tại các xưởng gia đình vẫn vượt chuẩn khoảng 10 dBA do tăng ca trả hàng.

Thứ ba, định mức phát sinh chất thải rắn và nước thải công nghiệp ở mức cao. Cứ 50 m3 đá nguyên liệu đưa vào chế tác thành phẩm sẽ thải ra khoảng 10% chất thải rắn vụn không thể tận dụng (tương đương 7,5 - 10 tấn đá phế phẩm dựa trên khối lượng riêng 1,5 - 2,0 tấn/m3) và tạo ra khoảng 10 m3 nước thải chứa hàm lượng cặn lơ lửng (TSS) đậm đặc. Riêng công đoạn tạo màu, vẽ nền và đánh xi phát sinh lượng nước thải chứa dư lượng kim loại nặng độc hại.

Thứ tư, bất cập lớn về điều kiện an toàn lao động và sức khỏe người dân. Khảo sát chỉ ra chỉ có khoảng 30% thợ đá được đào tạo bài bản và có bằng nghề. Hơn 70% người lao động trực tiếp không sử dụng kính mắt hoặc khẩu trang chuyên dụng khi cắt mài vì cảm giác khó thở và bụi làm mờ kính. Tỷ lệ người dân mắc các bệnh viêm đường hô hấp (viêm họng, viêm phế quản) và suy giảm thính lực tại các thôn làng nghề cao vượt trội so với khu vực thuần nông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng ô nhiễm là do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, mang tính tự phát; có tới 425 trên tổng số hơn 500 cơ sở sản xuất đang đặt xưởng ngay trên diện tích đất thổ cư xen kẽ trong khu dân cư. Công nghệ chế tác chủ yếu sử dụng máy móc cơ giới thô sơ, thiếu chụp hút bụi kín và không có hệ thống xử lý nước thải tuần hoàn.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước (Đà Nẵng), bụi đá tại Ninh Vân cũng chứa tỷ lệ đáng kể tinh thể silica tự do (SiO2), làm tăng nguy cơ mắc bệnh bụi phổi silic mạn tính ở người lao động. So với mức trung bình tại các làng nghề khu vực đồng bằng sông Hồng (khoảng 31% lao động mắc bệnh nghề nghiệp, trong đó bệnh hô hấp chiếm 32,6% và bệnh điếc nghề nghiệp chiếm 11,3%), mức độ rủi ro sức khỏe tại Ninh Vân đòi hỏi các giải pháp can thiệp kỹ thuật khẩn cấp.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh nồng độ bụi lơ lửng qua các mùa đối chiếu với đường giới hạn chuẩn 0,3 mg/m3 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, kết hợp bảng ma trận đánh giá tương quan giữa vị trí đặt xưởng (trong khu dân cư và trong cụm công nghiệp) với mức độ gia tăng tiếng ồn theo các khung giờ trong ngày.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch và di dời cơ sở sản xuất vào Cụm công nghiệp tập trung:

   • Hành động: Hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đồng bộ tại Cụm công nghiệp làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân (mở rộng giai đoạn II thêm 12 ha, nâng tổng diện tích lên 23 ha).
   • Target metric: Di dời 100% (453 cơ sở sản xuất đá) đang hoạt động xen kẽ trong các khu dân cư vào khu vực quy hoạch tập trung, đảm bảo diện tích mặt bằng từ 900 - 1.200 m2 cho mỗi cơ sở.
   • Timeline & Chủ thể: Hoàn thành trước năm 2025; do UBND huyện Hoa Lư chủ trì, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Ninh Bình cùng Ban quản lý Cụm công nghiệp thực hiện.

2. Áp dụng công nghệ sản xuất sạch và hệ thống xử lý bụi ướt tuần hoàn:

   • Hành động: Lắp đặt hệ thống chụp hút bụi gắn liền đầu cắt của máy xẻ đá, kết hợp giàn phun sương dập bụi tự động trong các phân xưởng và xây dựng bể lắng lọc nước thải đa ngăn.
   • Target metric: Giảm 80% lượng bụi phát tán ra môi trường xung quanh, đưa nồng độ bụi lơ lửng về dưới ngưỡng 0,3 mg/m3 theo QCVN 05:2013; tái sử dụng tối thiểu 75% lượng nước thải làm mát để tuần hoàn cho quy trình cưa cắt.
   • Timeline & Chủ thể: Triển khai trong giai đoạn 2022-2024; do các chủ cơ sở sản xuất và doanh nghiệp thực hiện dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Ninh Bình.

3. Thực thi nghiêm ngặt các công cụ kinh tế và chế tài pháp lý môi trường:

   • Hành động: Triển khai thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và chất thải rắn theo tải lượng phát sinh thực tế; xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá và gắn nhãn xanh sinh thái cho sản phẩm đá mỹ nghệ (từ 1 đến 5 sao theo kinh nghiệm Nhật Bản).
   • Target metric: 100% cơ sở sản xuất ký cam kết bảo vệ môi trường; xử phạt hành chính và đình chỉ hoạt động 100% trường hợp cố tình đổ trộm bã đá thải ra sông ngòi, kênh mương.
   • Timeline & Chủ thể: Bắt đầu áp dụng từ năm 2022; do UBND xã Ninh Vân và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hoa Lư giám sát thực thi.

4. Nâng cao nhận thức an toàn vệ sinh lao động và chăm sóc sức khỏe định kỳ:

   • Hành động: Tổ chức các lớp tập huấn an toàn lao động bắt buộc, cấp phát trang thiết bị bảo hộ đạt chuẩn (khẩu trang lọc bụi mịn hoạt tính, nút tai chống ồn, kính chắn bảo vệ) và kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp định kỳ.
   • Target metric: Nâng tỷ lệ thợ đá được đào tạo và cấp chứng chỉ an toàn lao động từ 30% lên 85%; tổ chức khám sức khỏe chuyên khoa hô hấp và thính lực định kỳ 1 lần/năm cho hơn 3.000 lao động.
   • Timeline & Chủ thể: Giai đoạn 2022-2025; do Hội đồng nghệ nhân làng nghề Ninh Vân phối hợp Trung tâm Y tế huyện Hoa Lư triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước về môi trường và quy hoạch đô thị nông thôn: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu định lượng về tải lượng ô nhiễm và cơ sở thực tiễn để xây dựng đề án bảo vệ môi trường làng nghề, hoàn thiện chính sách di dời xưởng sản xuất vào cụm công nghiệp tập trung tại các địa phương.
• Chủ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh chế tác đá: Tài liệu hướng dẫn chi tiết sơ đồ công nghệ cải tiến (lắp đặt đầu chụp hút bụi, hệ thống phun sương, bể lắng tuần hoàn 75% nước), giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất và phòng tránh các rủi ro xử phạt pháp lý.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường: Đề tài đóng vai trò nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp giữa quan trắc thực nghiệm (bụi, ồn, nước, đất theo TCVN/QCVN) với điều tra phân tầng xã hội học tại các làng nghề tiểu thủ công nghiệp.
• Tổ chức phát triển nông thôn và bảo tồn di sản văn hóa: Nắm bắt mô hình cân bằng giữa phát triển kinh tế làng nghề truyền thống đạt chuẩn nông thôn mới với mục tiêu phát triển bền vững và giảm thiểu bệnh nghề nghiệp cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Những chỉ tiêu môi trường nào tại làng nghề đá Ninh Vân bị ô nhiễm nghiêm trọng nhất? Bụi lơ lửng và tiếng ồn là hai tác nhân ô nhiễm vượt chuẩn nặng nề nhất. Nồng độ bụi lơ lửng trung bình đo được từ 0,58 đến 1,29 mg/m3, vượt QCVN 05:2013 từ 1,93 đến 4,3 lần. Độ ồn giờ cao điểm tại các khu xưởng sản xuất tập trung đạt 90 đến hơn 100 dBA, vượt chuẩn QCVN 26:2010 tới 20 dBA do tác động của máy xẻ và máy đục đá.

2. Ngành chế tác đá đóng góp như thế nào vào cơ cấu kinh tế xã Ninh Vân? Nghề chế tác đá mỹ nghệ là ngành kinh tế trụ cột của xã Ninh Vân. Năm 2015, ngành tạo ra giá trị thu nhập đạt 113.483 triệu đồng, chiếm 51,5% tổng thu nhập toàn xã và giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 3.000 lao động (chiếm gần 70% lực lượng lao động phi nông nghiệp) với mức thu nhập bình quân khoảng 4 triệu đồng/người/tháng.

3. Tại sao ô nhiễm bụi và tiếng ồn lại khó kiểm soát triệt để trong khu dân cư? Do yếu tố lịch sử hình thành, hơn 425 trong tổng số 500 cơ sở sản xuất có mặt bằng đặt ngay trên đất ở gia đình, xen kẽ với khu dân cư. Bên cạnh đó, việc thực hiện các hợp đồng gấp khiến nhiều cơ sở hoạt động xuyên đêm (23h-1h) cùng thói quen làm việc ngoài trời, không che chắn tạo ra sự lan tỏa bụi và tiếng ồn liên tục.

4. Quy trình chế tác đá phát sinh lượng chất thải rắn và nước thải cụ thể là bao nhiêu? Theo định mức khảo sát thực tế, cứ 50 m3 đá khối đưa vào gia công thành phẩm sẽ phát sinh khoảng 10% chất thải rắn vụn không tái sử dụng được (khoảng 7,5 - 10 tấn đá thải) và xả ra khoảng 10 m3 nước thải. Nước thải chứa hàm lượng cặn lơ lửng (TSS) rất cao từ công đoạn cưa cắt và tồn dư hóa chất kim loại từ công đoạn vẽ màu, đánh xi.

5. Luận văn đề xuất mô hình công nghệ nào để giảm thiểu ô nhiễm tại nguồn cho xưởng đá? Nghiên cứu đề xuất lắp đặt hệ thống đầu chụp hút bụi cục bộ ngay tại lưỡi máy cắt đá kết hợp phun ẩm dạng sương mù trong không gian xưởng kín. Đồng thời, xây dựng hệ thống rãnh gom và bể lắng lọc đa ngăn giúp xử lý và tái tuần hoàn 75% lượng nước thải cưa mài, ngăn chặn việc xả thẳng cặn đá ra hệ thống thoát nước chung.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa toàn diện thực trạng suy thoái môi trường không khí do bụi lơ lửng (vượt QCVN từ 1,93 đến 4,3 lần) và tiếng ồn (đạt đỉnh 90 - 100 dBA) tại làng nghề chế tác đá mỹ nghệ Ninh Vân.
• Khẳng định vai trò động lực kinh tế then chốt của làng nghề khi chiếm 51,5% tổng thu nhập xã, đồng thời chỉ rõ mâu thuẫn gay gắt giữa tăng trưởng kinh tế với sức khỏe của 12.024 người dân địa phương.
• Phân tích nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc 425 cơ sở sản xuất đặt xen kẽ trong khu dân cư, công nghệ thô sơ và 70% người lao động trực tiếp chưa qua đào tạo an toàn bài bản.
• Đề xuất lộ trình giải pháp khả thi với trọng tâm là di dời 453 cơ sở vào 23 ha Cụm công nghiệp tập trung kết hợp lắp đặt hệ thống hút bụi ướt tuần hoàn 75% nước thải.
• Kế hoạch hành động giai đoạn 2022-2025 cần tập trung hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn mặt bằng, đẩy mạnh kiểm tra định kỳ và xây dựng thương hiệu đá mỹ nghệ xanh thân thiện môi trường.

Quý độc giả, các nhà quản lý môi trường và doanh nghiệp quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ khoa học của tác giả Lê Thị Minh Hải để tiếp cận chi tiết cơ sở dữ liệu thực nghiệm và quy trình kỹ thuật chuyển đổi làng nghề bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Làng nghề là một trong những nét văn hóa rất đặc trƣng của nƣớc ta. Hiện nay Đảng và nhà nƣớc ta đã chú trọng vào việc phát triển các làng nghề nhằm tạo điều kiện phát triển kinh tế- xã hội, giải quyết vấn đề việc làm tại các làng nghề đồng thời góp phần gìn giữ những ngành nghề truyền thống của Việt Nam đang bị mai một. Đƣợc sự quan tâm của Đảng và nhà nƣớc, nhiều làng nghề ở nƣớc ta đang đƣợc khôi phục và phát triển. Sản xuất sản phẩm làng nghề đang dần trở thành một nghề chính của nhiều ngƣời dân trong khu vực làng nghề.

Và trong các làng nghề trên địa bàn tỉnh Ninh Bình không thể không kể đến làng nghề chế tác đá xã Ninh Vân, đây là làng nghề đã có tiếng từ hàng ngàn năm nay. Việc sản xuất kinh doanh sản phẩm làng nghề đã góp phần làm tăng thu nhập cho ngƣời dân, đóng góp đáng kể vào sự tăng trƣởng của xã Ninh Vân đồng thời là động lực cho một số ngành kinh doanh dịch vụ khác phát triển. Bên cạnh những lợi ích kinh tế do làng nghề mang lại thì vấn đề môi trƣờng lại đang là thực trạng đáng báo động. Điều này đòi hỏi sự quan tâm của các cơ quan chức năng, các tổ chức và cộng đồng dân cƣ.

Tuy nhiên hiện nay công tác quản lý môi trƣờng trên địa bàn làng nghề chế tác đá Ninh Vân vẫn còn nhiều bất cập chƣa đƣợc giải quyết. Để hƣớng tới sự phát triển bền vững của làng nghề cần có những hƣớng đi đúng đắn trong tƣơng lai, trong đó phải kể đến trƣớc tiên là nâng cao hiệu quả quản lý môi trƣờng. Xuất phát từ thực tiễn trên, đề tài luận văn: “Đánh giá hiện trạng và công tác quản lý môi trường tại làng nghề chế tác đá xã Ninh Vân - huyện Hoa Lư- tỉnh Ninh Bình” đƣợc thực hiện nhằm nghiên cứu hiện trạng và công tác quản lý tại làng nghề và đƣa ra những giải pháp quản lý phù hợp để làng nghề phát triển theo hƣớng bền vững.Đề tài thực hiện với những mục tiêu sau: - Phân tích, đánh giá và dự báo đƣợc ô nhiễm môi trƣờng do hoạt động chế tác đá tại làng nghề Ninh Vân. - Tìm hiểu ảnh hƣởng của hoạt động sản xuất của làng nghề đến môi trƣờng trong làng nghề và sức khỏe của ngƣời dân.

- Trên cơ sở đó để nhận định, đúc rút đƣợc những thuận lợi và khó khăn đối với công tác quản lý môi trƣờng tại làng nghề. Đề xuất đƣợc các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý môi trƣờng và chất lƣợng môi trƣờng làng nghề đạt hiệu quả hơn. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan làng nghề ở Việt Nam 1.

Khái niệm và lịch sử phát triển làng nghề ở Việt Nam Khái niệm về làng nghề Việt Nam Làng nghề Việt Nam là một thuật ngữ dùng để chỉ các cộng đồng cƣ dân chủ yếu ở các vùng ngoại vi thành phố và nông thôn Việt Nam, có chung truyền thống sản xuất các sản phẩm thủ công cùng chủng loại [7]. Làng nghề thƣờng mang tính truyền thống đặc sắc, đặc trƣng, không chỉ có tính chất kinh tế mà còn mang màu sắc văn hóa, đặc điểm du lịch tại Việt Nam. Theo tiêu chí “làng nghề nông thôn Việt Nam” thì làng làm nghề truyền thống đƣợc công nhận là làng nghề khi đạt đƣợc 3 tiêu chí sau [1]: - Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn. - Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận.

- Chấp hành tốt chính sách, pháp luật của nhà nƣớc. Lịch sử phát triển của làng nghề Việt Nam Làng nghề là một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam. Đa số các làng nghề đã trải qua lịch sử phát triển hàng trăm năm, song song với quá trình phát triển KT-XH, văn hóa và nông nghiệp của đất nƣớc. Ví dụ nhƣ làng đúc đồng Đại Bái (Bắc Ninh) với hơn 900 năm phát triển, làng nghề gốm Bát Tràng (Hà Nội) có gần 500 năm tồn tại, nghề chạm bạc ở Đồng Xâm – Thái Bình hay nghề điêu khắc đá mỹ nghệ ở Ninh Vân – Hoa Lƣ – Ninh Bình cũng đã hình thành cách đây hơn 400 năm.

Kỹ thuật, công nghệ, quy trình sản xuất cơ bản để làm ra các sản phẩm này đƣợc truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác [7]. Hiện nay, cả nƣớc có khoảng 1450 làng nghề truyền thống với tổng số 1,4 triệu nhân công, phân bố ở 58 tỉnh và thành phố trong cả nƣớc. Trên cả nƣớc, làng nghề phân phố tập trung chủ yếu tại đồng bằng sông Hồng khoảng 800 làng (chiếm 67,3%), miền Trung 20,5% và miền Nam 12,2%. Các tỉnh có số lƣợng làng nghề đông bao gồm: Hà Tây cũ có 280 làng, Thái Bình có 187 làng, Thanh Hoá có 127 làng,Nam Định có 90 làng, Hải Dƣơng có 65 làng [7].

Trong vài năm gần đây, làng nghề đang thay đổi nhanh chóng theo nền kinh tế thị trƣờng, phục vụ tiêu dùng trong nƣớc và xuất khẩu. Quá trình công nghiệp 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hóa cùng với việc phát triển ngành nghề nông thôn đã làm tăng mức thu nhập bình quân của ngƣời dân, các công nghệ mới đang ngày càng đƣợc áp dụng phổ biến. Các làng nghề mới và các cụm làng nghề không ngừng đƣợc khuyến khích phát triển nhằm đạt đƣợc sự tăng trƣởng, tạo công ăn việc làm và thu nhập ổn định ở khu vực nông thôn. Dựa trên các yếu tố tƣơng đồng về ngành sản xuất, sản phẩm, thị trƣờng nguyên vật liệu và tiêu thụ sản phẩm, có thể chia hoạt động làng nghề nƣớc ta ra thành 6 nhóm ngành chính gồm: Thủ công mỹ nghệ; chế biến lƣơng thực, thực phẩm; chăn nuôi, giết mổ; dệt nhuộm, ƣơm tơ, thuộc da; vật liệu xây dựng, khai thác đá; tái chế phế liệu và các ngành nghề khác.

Mỗi ngành chính có nhiều ngành nhỏ. 4% 5% Thủ công mỹ nghệ 39% Chế biến lƣơng thực, thực 15% phẩm, chăn nuôi, giết mổ 20% 39% Dệt nhuộm, ƣơm tơ, thuộc da 17% Các nghề khác 15% Vật liệu xây dựng, khai thác đá 5% 17% Tái chế phế liệu 4% 20% Hình 1.1: Tỉ lệ các làng nghề ở Việt Nam 1. Vấn đề về môi trường làng nghề Bộ TN&MT cho biết có những địa phƣơng, mức độ ô nhiễm kim loại nặng độc hại (Cr6+) cao gấp hơn 3.000 lần quy chuẩn cho phép.Theo số liệu điều tra, kiểm tra môi trƣờng làng nghề của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng năm 2008 gần đây đã xác định đƣợc 104 làng nghề ô nhiễm nhất trên phạm vi cả nƣớc cần phải có kế hoạch xử lý triệt để cho đến năm 2020 [2]. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bên cạnh đó, tỷ lệ bệnh tật tại các khu vực ô nhiễm do làng nghề ngày một gia tăng.

Hầu hết các cơ sở tại làng nghề không có biện pháp xử lý nƣớc thải, các loại khí thải, nƣớc thải, chất thải rắn đều xả trực tiếp ra môi trƣờng.Đặc biệt, chất thải của các làng nghề tái chế chất thải nhƣ giấy, kim loại, nhựa, dệt nhuộm sử dụng hóa chất công nghiệp đang là vấn đề hết sức bức xúc gây ảnh hƣởng đến môi trƣờng và sức khỏe ngƣời dân. Theo đề án tổng thể bảo vệ môi trƣờng làng nghề đến năm 2020 và định hƣớng đến năm 2030 vừa đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2015, cơ quan chức năng và chính quyền các địa phƣơng phải xử lý triệt để ô nhiễm tại 47 làng nghề ô nhiễm môi trƣờng đặc biệt nghiêm trọng, đồng thời thanh tra, kiểm tra 100% cơ sở sản xuất thuộc nhóm tái chế giấy, kim loại, nhựa, nhôm, giết mổ, chế biến gia súc, thủy sản. gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng hoạt động trong các làng nghề, buộc cơ sở vi phạm khắc phục hậu quả và lập kế hoạch di dời cơ sở sản xuất vào khu, cụm công nghiệp hoặc yêu cầu chuyển đổi sản xuất [2]. Tình trạng ô nhiễm môi trƣờng tại các làng nghề ở Việt Nam đã ở mức “báo động đỏ”.

Kéo theo nó là những hệ lụy ảnh hƣởng không chỉ đến hoạt động sản xuất mà còn gây tổn hại đến sức khỏe ngƣời dân. Môi trƣờng làng nghề ngày càng bị ô nhiễm nghiêm trọng.Nguyên nhân chủ yếu là việc rác thải của các hộ làm nghề đúc đồng, bã nhôm đổ bừa bãi ra môi trƣờng, nƣớc thải của các hộ làm nghề có hóa chất nhƣ axit, sút không đƣợc quy hoạch vào khu tập trung để xử lý mà đổ trực tiếp ra các lòng sông, ao hồ, mƣơng máng. Các hộ đúc, cô phế liệu chƣa xây dựng đƣợc các ống khói đạt tiêu chuẩn đã làm ảnh hƣởng rất lớn tới sức khỏe của ngƣời dân tại nhiều địa phƣơng.Kết quả khảo sát tại 52 làng nghề điển hình trong cả nƣớc cho thấy, có đến 46% số làng nghề có môi trƣờng (không khí, nƣớc, đất hoặc cả ba dạng trên) bị ô nhiễm nặng và có 27% ô nhiễm vừa. Hiện nay, ô nhiễm môi trƣờng ở các làng nghề vẫn tiếp tục có những diễn biến phức tạp.

a) Môi trƣờng không khí tại các làng nghề * Đặc trưng khí thải và ô nhiễm không khí tại các làng nghề: Khí thải ở các làng nghề thƣờng chứa nhiều thành phần các chất ô nhiễm không khí nhƣ: bụi, CO2, CO, SO2, NOx, chất hữu cơ bay hơi. Ngoài ra, các khí độc hại còn đƣợc sinh ra trong quá trình phân huỷ yếm khí các hợp chất hữu cơ có trong nƣớc thải và các chất hữu cơ dạng rắn, đó là các khí: H2S, NH3, CH4. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môi trƣờng khu vực sản xuất ở các làng nghề tái chế ngoài ô nhiễm không khí do đốt nhiên liệu, thể hiện ở các thông số ô nhiễm nhƣ bụi, CO2, CO, SO2, NOx…,quá trình tái chế và gia công cũng gây phát sinh các khí độc nhƣ hơi axit, kiềm, kim loại (PbO, ZnO, Al2O3) và gây ô nhiễm nhiệt [7]. Tại các làng nghề chế biến lƣơng thực, thực phẩm, chăn nuôi và giết mổ, ô nhiễm không khí không chỉ do sử dụng nhiên liệu mà còn do sự phân hủy các chất hữu cơ trong nƣớc thải, chất rắn tạo nên các khí nhƣ SO2, NO2, H2S, NH3, CH4,… Tại các làng nghề ƣơm tơ, dệt vải và thuộc da thƣờng bị ô nhiễm bởi các thông số nhƣ bụi, SO2, NO2.

Môi trƣờng vi khí hậu ở các làng nghề dệt thƣờng bị ô nhiễm bởi tiếng ồn do các máy dệt thủ công. Mức ồn vƣợt TCVN từ 4 – 14 dBA[7].