Luận văn đánh giá nhận thức của nông hộ về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sản xuất chè trên địa bàn xã phúc trìu thành phố thái nguyên

Luận văn phân tích nhận thức của nông hộ về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên.

• Tác giả: Mùi Thị Thu
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Thị Minh Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh Giá Nhận Thức Của Nông Hộ Về Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Tới Sản Xuất Chè Trên Địa Bàn Xã Phúc Trìu – Thành Phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.3.3. Ý nghĩa đối với sinh viên
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở của khoa học đề tài
• 2.2. Khái niệm, nguyên nhân, biểu hiện, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu
• 2.2.1. Khái niệm biến đổi khí hậu
• 2.2.2. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu
• 2.2.2.1. Do tự nhiên
• 2.2.2.2. Do hoạt động của con người
• 2.2.3. Biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 2.2.4. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu
• 2.2.4.1. Ảnh hưởng đến sự phát triển của nhân loại
• 2.2.4.2. Ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên
• 2.2.4.3. Ảnh hưởng đến nền kinh tế
• 2.3. Tác động của biến đổi khí hậu đến nông nghiệp Việt Nam
• 2.3.1. Mất dần diện tích đất nông nghiệp do mực nước biển dâng
• 2.3.2. Xâm nhập mặn
• 2.3.3. Lũ lụt hạn hán nghiêm trọng
• 2.3.4. Dịch bệnh
• 2.4. Tác động của biến đổi khí hậu tới cây chè

Tóm tắt

I. Giới thiệu về biến đổi khí hậu và sản xuất chè

Biến đổi khí hậu (biến đổi khí hậu) đã trở thành một vấn đề cấp bách trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là đối với ngành sản xuất chè. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá nhận thức của nông hộ về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên. Cây chè là một trong những cây công nghiệp chủ lực, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nông dân. Tuy nhiên, sự thay đổi khí hậu đang đe dọa đến năng suất và chất lượng sản phẩm chè. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm rõ các yếu tố ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức của nông dân về vấn đề này.

1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè

Nghiên cứu cho thấy rằng, biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến nhiệt độ và lượng mưa mà còn gây ra sự biến động trong chất lượng đất và nguồn nước. Những tác động này có thể dẫn đến sự giảm sút năng suất chè, làm thay đổi hương vị và chất lượng sản phẩm. Theo các chuyên gia, việc tăng cường nhận thức của nông hộ về biến đổi khí hậu và những biện pháp ứng phó là cực kỳ quan trọng. Đặc biệt, việc hiểu biết về các phương pháp canh tác bền vững có thể giúp nông dân thích ứng tốt hơn với những thay đổi này.

II. Nhận thức của nông hộ về biến đổi khí hậu

Đánh giá nhận thức của nông hộ về biến đổi khí hậu là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Kết quả khảo sát cho thấy rằng, mặc dù nhiều nông hộ đã nhận thức được sự tồn tại của biến đổi khí hậu, nhưng mức độ hiểu biết về tác động cụ thể của nó đến sản xuất chè còn hạn chế. Nhiều nông dân vẫn chưa nắm rõ các biện pháp ứng phó hiệu quả. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp từ các cơ quan chức năng để nâng cao nhận thức và cung cấp thông tin chính xác về biến đổi khí hậu.

2.1. Nguồn thông tin về biến đổi khí hậu

Nông hộ thường tiếp cận thông tin về biến đổi khí hậu qua các kênh như truyền thông, tổ chức phi chính phủ và các chương trình đào tạo. Tuy nhiên, thông tin thường không đầy đủ và thiếu tính cập nhật. Việc xây dựng các chương trình đào tạo và hội thảo về biến đổi khí hậu sẽ giúp nông dân có cái nhìn sâu sắc hơn về vấn đề này và từ đó có thể đưa ra các quyết định sản xuất hợp lý hơn.

III. Giải pháp nâng cao nhận thức và ứng phó với biến đổi khí hậu

Để nâng cao nhận thức của nông hộ về biến đổi khí hậu, cần có các chương trình giáo dục và đào tạo phù hợp. Các cơ quan chức năng có thể tổ chức các buổi hội thảo, cung cấp tài liệu và thông tin chi tiết về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè. Ngoài ra, việc khuyến khích nông dân áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững cũng rất quan trọng. Các biện pháp như cải tạo đất, sử dụng giống chè kháng bệnh, và quản lý nước tưới tiêu hợp lý sẽ giúp nông dân ứng phó tốt hơn với những tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu.

3.1. Đề xuất các biện pháp cụ thể

Một số biện pháp cụ thể có thể được áp dụng bao gồm: 1) Tăng cường việc sử dụng các giống chè chịu hạn, chịu mặn; 2) Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường như trồng cây che bóng, giữ ẩm cho đất; 3) Áp dụng công nghệ mới trong sản xuất chè để tăng năng suất và chất lượng. Những giải pháp này không chỉ giúp nông dân thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây chè (Camellia sinensis) là cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao, đóng vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại các tỉnh miền núi và trung du phía Bắc Việt Nam. Sản xuất chè không chỉ cung cấp nguồn thu nhập ổn định cho nông hộ với chu kỳ thu hoạch từ 6 đến 7 lứa mỗi năm, mà còn thực hiện chức năng sinh thái quan trọng như phủ xanh đất trống đồi trọc, chống xói mòn và cải tạo đất dốc. Thành phố Thái Nguyên là một trong những vùng sản xuất chè trọng điểm của cả nước, trong đó các xã phía Tây như Tân Cương, Phúc Trìu, Phúc Xuân và Thịnh Đức được quy hoạch thành vùng nguyên liệu chè đặc sản.

Tại xã Phúc Trìu, cây chè đã tồn tại và phát triển trên 50 năm, trở thành sinh kế cốt lõi của phần lớn người dân địa phương. Tuy nhiên, hoạt động canh tác chè tại đây đang chịu sự tác động tiêu cực từ hiện tượng biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu và các diễn biến thời tiết cực đoan như nền nhiệt gia tăng, số giờ nắng thay đổi, lượng mưa phân bố không đều và sự bùng phát của các loài sâu bệnh hại. Những biến động khí hậu này ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh trưởng, mật độ ra búp, năng suất và phẩm cấp hương vị của chè thương phẩm. Để duy trì và phát triển ngành chè bền vững, việc đánh giá đúng thực trạng sản xuất và mức độ nhận thức của người trồng chè về BĐKH là yêu cầu thực tiễn cấp bách.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá đầy đủ, chính xác tình hình sản xuất chè trên địa bàn xã Phúc Trìu và nhận thức của người dân trong xã về BĐKH, mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè; đồng thời đề xuất một số giải pháp tăng cường nhận thức về BĐKH cho người dân, góp phần phát triển sản xuất chè trong điều kiện BĐKH.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng sản xuất chè ở xã Phúc Trìu.
  2. Đánh giá nhận thức của người dân trồng chè về biến đổi khí hậu và những ảnh hưởng của BĐKH tới sản xuất chè cũng như những giải pháp ứng phó BĐKH trong sản xuất chè của người dân hiện nay.
  3. Đề xuất một số giải pháp nâng cao nhận thức về BĐKH cho người dân tại xã Phúc Trìu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Nông hộ trực tiếp tham gia sản xuất và kinh doanh chè trên địa bàn xã Phúc Trìu.
• Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra, khảo sát thực địa và thu thập số liệu được thực hiện từ ngày 03/01/2016 đến ngày 16/04/2016; các chuỗi số liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2013 – 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên các lý luận khoa học chuyên ngành và phương pháp khảo sát thực tế:

• Khung lý thuyết và khái niệm:
  • Lý luận về biến đổi khí hậu: Vận dụng định nghĩa của các tổ chức quốc tế và Công ước khung về BĐKH, phân tích các nguyên nhân tự nhiên (kiến tạo mảng, bức xạ mặt trời, hoạt động núi lửa, quỹ đạo trái đất) và nguyên nhân nhân tạo (phát thải khí nhà kính $CO_2, SO_2$ từ nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, khai thác tài nguyên quá mức); nhận diện các biểu hiện cốt lõi như sự nóng lên của khí quyển, nước biển dâng và thay đổi chu trình sinh địa hóa.
  • Lý luận về nhận thức: Tiếp cận theo quan điểm triết học Mác – Lênin, coi nhận thức là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào ý thức con người. Phân loại nhận thức theo trình độ thâm nhập bản chất (nhận thức kinh nghiệm và nhận thức lý luận) và theo tính chất tự giác (nhận thức thông thường và nhận thức khoa học).
  • Cơ sở sinh thái và kỹ thuật sản xuất chè: Xác lập các tiêu chuẩn sinh thái tối ưu cho cây chè gồm: nhiệt độ trung bình từ 22 – 28°C (ngừng sinh trưởng khi dưới 10°C hoặc trên 40°C), lượng mưa 1.500 – 2.000 mm/năm phân bố đều, độ ẩm không khí 80 – 85%, độ ẩm đất 70 – 80%, độ pH đất từ 4,5 – 5,5, độ dốc vườn đồi từ 10 – 20°, mật độ canh tác tiêu chuẩn 18.000 cây/ha.
  • Tổng quan các công trình tiền đề: Tham chiếu kết quả nghiên cứu quốc tế của Colin Orians và Selena Ahmed (Đại học Tufts và Đại học Bang Montana) về sự suy giảm các hợp chất chống oxy hóa và hương vị chè do thay đổi thời tiết tại Vân Nam (Trung Quốc); nghiên cứu của Lê Nguyễn Đan Khôi (2011) về nhận thức của cộng đồng nông thôn đối với BĐKH và các kênh truyền thông tiếp nhận thông tin.
• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập và tổng hợp báo cáo kinh tế – xã hội, báo cáo kiểm kê đất đai năm 2015 của UBND xã Phúc Trìu, các niên giám thống kê và chuỗi dữ liệu khí tượng thủy văn giai đoạn 2013 – 2015 từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Thái Nguyên.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Chọn mẫu điều tra: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 3 xóm có quy mô diện tích chè tập trung lớn nhất xã (xóm Khuôn 2, xóm Nhà Thờ, xóm Soi Mít). Tổng số hộ của 3 xóm là 308 hộ, gồm 46 hộ giàu, 127 hộ khá, 103 hộ trung bình và 32 hộ nghèo. Tỷ lệ lấy mẫu là 20%, xác lập quy mô mẫu gồm 60 hộ (9 hộ giàu, 25 hộ khá, 20 hộ trung bình, 6 hộ nghèo).
  • Công cụ thu thập: Sử dụng phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp chủ hộ nông dân với bảng hỏi bán cấu trúc.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp toán học và thống kê mô tả, phân tổ thống kê, so sánh tương đối và tuyệt đối nhằm làm rõ các biến số về đất đai, nguồn nhân lực, cơ cấu giống, phương tiện cơ giới và tỷ lệ nhận thức.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò kinh tế của cây chè đối với vùng trung du miền núi phía Bắc và nguy cơ tổn thương sinh kế do BĐKH gây ra tại xã Phúc Trìu. Tác giả xác lập rõ ràng hệ thống mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, cùng các ý nghĩa khoa học, thực tiễn và rèn luyện kỹ năng nghiên cứu thực địa.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận về BĐKH, các tác động toàn cầu đến an ninh lương thực và nông nghiệp Việt Nam (ngập mặn Đồng bằng sông Cửu Long, thời tiết cực đoan). Đồng thời, chương này tổng quan sâu sắc các đặc tính sinh học của cây chè, các nhân tố ảnh hưởng (đất đai, phân bón, chế độ che bóng 170 – 230 cây/ha, kỹ thuật đốn tỉa, thị trường, giá cả) và cơ sở triết học của quá trình hình thành nhận thức của nông dân.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng là nông hộ trồng chè tại xã Phúc Trìu trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2016. Chương này chi tiết hóa phương pháp chọn mẫu phân tầng 60 hộ tại 3 xóm tiêu biểu và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát phục vụ các nội dung đánh giá thực trạng và giải pháp.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là chương nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn bộ các số liệu phân tích thực chứng:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Phúc Trìu

Xã Phúc Trìu cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 13 km về phía Tây, tổng diện tích tự nhiên là 2.120,98 ha. Dân số toàn xã năm 2015 đạt 5.740 người phân bố trên 15 xóm (1/3 dân số theo đạo Thiên Chúa, 1/3 là đồng bào dân tộc thiểu số). Lực lượng lao động trong độ tuổi có 2.450 người; lao động làm việc trong khu vực nông lâm nghiệp chiếm 89% (2.800 người).

TT	Loại đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
1	Đất nông nghiệp	1.433,04	67,57
1.1	Đất trồng lúa	263,10	12,68
1.2	Đất trồng cây hàng năm còn lại	83,35	4,11
1.3	Đất trồng cây chè	397,39	19,15
1.4	Đất rừng phòng hộ	222,25	10,71
1.5	Đất rừng sản xuất	420,69	18,27
1.6	Đất nuôi trồng thủy sản	44,26	2,65
2	Đất phi nông nghiệp	610,83	28,80
3	Đất chưa sử dụng	31,80	1,49
4	Đất khu dân cư nông thôn	45,30	2,14
	Tổng diện tích tự nhiên	2.120,98	100,00

Diễn biến khí hậu 3 năm (2013 – 2015) theo số liệu trạm khí tượng cho thấy nền nhiệt trung bình các tháng mùa hè – thu dao động từ 22,2°C đến 32,8°C, số giờ nắng và nhiệt độ có xu hướng tăng dần qua các năm, lượng mưa các tháng 7 và 8 tập trung cao (từ 875 mm đến 983,2 mm), tạo áp lực lớn lên tính ổn định của đất đồi và độ ẩm vườn chè.

2. Thực trạng sản xuất chè và cơ cấu giống trên địa bàn

Từ năm 2008, xã Phúc Trìu đã chuyển đổi mạnh mẽ từ giống chè hạt Trung du già cỗi sang các giống chè cành giâm năng suất cao (LDP1, TRI 777, Phúc Vân Tiên, Bát Tiên). Đến năm 2015, tỷ lệ giống mới chiếm 80% diện tích chè toàn xã. Địa bàn có 9 làng nghề chè và 3 hợp tác xã sản xuất, chế biến chè.

Chủng loại giống chè	Năm 2013 (ha)	Năm 2014 (ha)	Năm 2015 (ha)	So sánh 2014/2013 (± ha / %)	So sánh 2015/2014 (± ha / %)	So sánh BQ 2013-2015 (%)
Chè Trung du	75,0	52,0	25,0	-23,0 (-30,67%)	-27,0 (-51,92%)	-66,67%
Giống mới (chè cành)	275,0	298,3	325,0	+23,3 (+8,48%)	+26,7 (+9,95%)	+18,18%

Chỉ tiêu sản xuất	ĐVT	Năm 2013	Năm 2014	Năm 2015	So sánh 2014/2013 (%)	So sánh 2015/2014 (%)	So sánh BQ (%)
Diện tích kinh doanh	ha	289	317	335	+9,69%	+5,68%	+15,92%
Năng suất búp tươi	tạ/ha	132	133	135	+0,75%	+1,50%	+2,27%
Sản lượng búp tươi	tấn	3.814	4.216	4.522	+10,54%	+7,26%	+18,56%

3. Nguồn lực và thực trạng sản xuất của 60 nông hộ điều tra

• Đặc điểm nhân lực: Tuổi bình quân của chủ hộ là 48,6 tuổi. Quy mô nhân khẩu bình quân đạt 4,2 người/hộ; lao động chính bình quân đạt 2,6 người/hộ (nam 1,2 người, nữ 1,3 người).
• Quy mô đất sản xuất: Tổng diện tích canh tác bình quân của nhóm hộ khảo sát đạt 56,92 sào, trong đó đất chè chiếm tỷ trọng lớn nhất với 61,4% (34,95 sào), đất lúa chiếm 21,1% (11,99 sào), đất lâm nghiệp chiếm 7,9% (4,50 sào), đất trồng màu chiếm 6,8% (3,86 sào) và đất chăn nuôi chiếm 1,6% (0,91 sào).
• Cơ cấu giống chè của hộ: Giống chè cành chiếm 86,4% tổng diện tích chè của hộ (30,21 sào), chè Trung du chỉ còn chiếm 8,9% (3,11 sào), diện tích trồng mới và trồng lại chiếm 4,7% (1,63 sào). Năng suất chè cành đạt từ 16,67 – 19,72 kg búp khô/sào, cao hơn rõ rệt so với mức 10 – 15 kg/sào của giống cũ.

Nhóm hộ	Máy sao chè (hộ / %)	Máy vò mini (hộ / %)	Tưới chè van xoay (hộ / %)
Hộ Giàu (n=9)	9 (100%)	9 (100%)	7 (77,8%)
Hộ Khá (n=25)	25 (100%)	20 (80,0%)	5 (20,0%)
Hộ Trung bình (n=20)	20 (100%)	17 (85,0%)	4 (20,0%)
Hộ Nghèo (n=6)	6 (100%)	2 (33,3%)	0 (0,0%)
Bình quân toàn mẫu (n=60)	60 (100%)	48 (75,6%)	16 (29,5%)

Việc đầu tư hệ thống tưới van xoay giúp nông hộ chủ động nguồn nước trong mùa khô, nâng số lứa thu hoạch từ 6 – 7 lứa/năm lên 8 – 9 lứa/năm. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ lắp đặt van xoay còn thấp ở nhóm hộ nghèo (0%) và trung bình (20%) do rào cản chi phí vốn.

4. Nhận thức của nông hộ về biến đổi khí hậu

Khảo sát mức độ tiếp cận và quan tâm của nông hộ đối với vấn đề BĐKH cho thấy: 81,4% số hộ đã từng tiếp cận thông tin về BĐKH, trong khi 18,6% chưa từng nghe. Về mức độ quan tâm: 27,4% hộ quan tâm nhiều, 36,1% quan tâm, 7,3% ít quan tâm và 10,6% không quan tâm.

Nhóm hộ	Chưa nghe (%)	Có nghe (%)	Không quan tâm (%)	Ít quan tâm (%)	Quan tâm (%)	Quan tâm nhiều (%)
Giàu	0,0	100,0	0,0	11,1	22,2	66,7
Khá	16,0	84,0	4,0	8,0	44,0	28,0
Trung bình	25,0	75,0	5,0	10,0	45,0	15,0
Nghèo	33,3	66,7	33,3	0,0	33,3	0,0
Bình quân	18,6	81,4	10,6	7,3	36,1	27,4

Phần lớn nông dân nhận thức BĐKH ở mức độ hiện tượng cảm tính thông thường qua sự thất thường của nắng mưa, thời tiết cực đoan, chưa hiểu sâu sắc về nguyên nhân phát thải nhân tạo và các hệ quả lâu dài đối với chất lượng đất và hệ sinh thái cây trồng.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn bộ các phát hiện nghiên cứu về tiềm năng, thực trạng chuyển dịch giống chè, mức độ cơ giới hóa và nhận thức của người dân; đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, chính sách tập huấn VietGAP, kiên cố hóa thủy lợi và hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu chè Phúc Trìu.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu thực chứng:
  • Chuyển dịch cơ cấu giống vượt bậc: Diện tích giống chè cành mới tại xã Phúc Trìu tăng từ 275 ha năm 2013 lên 325 ha năm 2015 (tăng 18,18%), trong khi chè hạt Trung du giảm từ 75 ha xuống còn 25 ha (giảm 66,67%). Ở cấp độ nông hộ, giống mới chiếm 86,4% tổng diện tích chè khảo sát.
  • Gia tăng năng suất và sản lượng: Năng suất chè kinh doanh toàn xã tăng từ 132 tạ/ha lên 135 tạ/ha, sản lượng búp tươi tăng từ 3.814 tấn lên 4.522 tấn sau 3 năm (tăng 18,56%). Năng suất chè cành đạt 16,67 – 19,72 kg búp khô/sào, giá bán tăng từ khoảng 100.000 đồng/kg lên mức 200.000 – 300.000 đồng/kg, đưa tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm xuống còn 2,4%.
  • Thực trạng cơ giới hóa: 100% hộ đã sử dụng máy sao chè, 75,6% trang bị máy vò mini, và 29,5% ứng dụng hệ thống tưới van xoay giúp tăng số lứa thu hái từ 6 – 7 lứa lên 8 – 9 lứa/năm.
  • Thực trạng nhận thức BĐKH: Tỷ lệ hộ tiếp cận thông tin đạt 81,4%, nhưng sự hiểu biết sâu về nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa còn hạn chế; mức độ quan tâm cao nhất thuộc về nhóm hộ giàu (66,7% quan tâm nhiều), thấp nhất ở nhóm hộ nghèo (0% quan tâm nhiều).
• Giải pháp và kiến nghị của tác giả:
  • Tăng cường các lớp tập huấn kỹ thuật khuyến nông theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng dẫn bón phân cân đối, trồng cây che bóng (mật độ 170 – 230 cây/ha) và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn sinh học.
  • Xã và thành phố cần ưu tiên vốn nạo vét, kiên cố hóa hệ thống kênh mương, hồ đập (tận dụng nguồn nước hồ Núi Cốc và sông Công); có chính sách tín dụng hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo tiếp cận thiết bị tưới tiết kiệm van xoay.
  • Xây dựng thương hiệu tập thể, chuẩn hóa bao bì, nhãn mác, xúc tiến thương mại và củng cố mô hình hoạt động của 3 hợp tác xã chè hiện có nhằm ổn định giá bán trên thị trường.
  • Đa dạng hóa các hình thức truyền thông về BĐKH thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, lồng ghép vào sinh hoạt của các đoàn thể để nâng cao nhận thức tự giác của nông dân.
• Đóng góp của đề tài: Cung cấp bộ dữ liệu thực địa cập nhật về mối quan hệ giữa nhận thức BĐKH và năng lực thực hành canh tác chè tại một địa bàn đặc thù của thành phố Thái Nguyên, tạo luận cứ thực tế cho các chương trình phát triển nông thôn mới thích ứng với BĐKH.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Phạm vi khảo sát sơ cấp giới hạn trong quy mô mẫu 60 hộ tại 3 xóm của một xã, chưa mở rộng so sánh liên vùng với các xã sản xuất chè lân cận (Tân Cương, Phúc Xuân).
  • Thời gian nghiên cứu thực địa diễn ra trong 4 tháng (từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2016), chưa bao quát hết diễn biến thời tiết và kỹ thuật canh tác của toàn bộ các lứa chè trong cả năm.
  • Phương pháp phân tích số liệu chủ yếu dừng lại ở thống kê mô tả và so sánh toán học cơ bản, chưa xây dựng mô hình kinh tế lượng (như mô hình Logit/Probit) để đo lường các nhân tố tác động đến hành vi ra quyết định đầu tư thích ứng BĐKH của nông hộ.
• Hướng nghiên cứu mở rộng:
  • Khảo sát mở rộng trên toàn vùng chè đặc sản phía Tây thành phố Thái Nguyên để phân tích tương quan so sánh.
  • Ứng dụng các mô hình định lượng nhằm lượng hóa các rào cản tài chính, nhận thức và chính sách tác động đến việc chuyển đổi mô hình nông nghiệp thích ứng BĐKH.
  • Nghiên cứu sâu hơn về kiểm định các chỉ tiêu hóa sinh trong búp chè tại địa phương dưới tác động của sự thay đổi nhiệt độ và khô hạn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Phát triển nông thôn, Khuyến nông, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý tài nguyên môi trường tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu khảo sát nông hộ, cách phân nhóm kinh tế và xây dựng khung logic đánh giá nhận thức cộng đồng.
• Cán bộ khuyến nông và nhà quản lý cơ sở: Cán bộ Trạm Khuyến nông TP. Thái Nguyên và UBND xã Phúc Trìu có thể sử dụng các số liệu về cơ cấu giống, thực trạng ứng dụng cơ giới hóa và các rào cản thị trường để hoạch định chính sách hỗ trợ sản xuất chè VietGAP bền vững.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng số liệu điều tra kinh tế hộ (Bảng 4.6, Bảng 4.7, Bảng 4.8) và các phân tích thực tế về hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của việc lắp đặt hệ thống tưới van xoay trong thâm canh chè.

Câu hỏi thường gặp

• Câu hỏi 1: Cơ cấu giống chè tại xã Phúc Trìu đã chuyển dịch như thế nào trong giai đoạn 2013 – 2015? Trả lời: Diện tích giống chè cành mới (LDP1, TRI 777, Phúc Vân Tiên, Bát Tiên) tăng đều qua các năm từ 275 ha (2013) lên 298,3 ha (2014) và đạt 325 ha (2015), tương ứng tăng 18,18% bình quân 3 năm. Ngược lại, diện tích giống chè hạt Trung du già cỗi giảm từ 75 ha (2013) xuống 52 ha (2014) và chỉ còn 25 ha (2015), tương ứng giảm 66,67% sau 3 năm.
• Câu hỏi 2: Ứng dụng hệ thống tưới van xoay mang lại hiệu quả gì cho nông hộ trồng chè? Trả lời: Hệ thống tưới van xoay giúp tự động hóa khâu cấp nước, tiết kiệm công lao động và duy trì độ ẩm tối ưu cho vườn chè trong mùa khô. Nông hộ áp dụng kỹ thuật này đã tăng số lứa thu hoạch búp chè từ 6 – 7 lứa/năm lên 8 – 9 lứa/năm, đồng thời nâng cao rõ rệt năng suất búp tươi.
• Câu hỏi 3: Tỷ lệ tiếp cận thông tin và mức độ quan tâm của các nhóm nông hộ đối với BĐKH đạt bao nhiêu? Trả lời: Tỷ lệ nông hộ có tiếp cận thông tin về BĐKH đạt 81,4% (18,6% chưa nghe). Về mức độ quan tâm, 27,4% hộ quan tâm nhiều, 36,1% quan tâm, 7,3% ít quan tâm và 10,6% không quan tâm. Trong đó, 100% hộ giàu có tiếp cận thông tin và 66,7% quan tâm nhiều, trong khi nhóm hộ nghèo có 33,3% chưa từng tiếp cận thông tin và 0% quan tâm nhiều.
• Câu hỏi 4: Những trở ngại lớn nhất trong phát triển ngành chè tại xã Phúc Trìu được tác giả chỉ ra là gì? Trả lời: Các khó khăn chính gồm: chi phí phòng trừ sâu bệnh gia tăng do thời tiết cực đoan, chất lượng thuốc bảo vệ thực vật trên thị trường không đảm bảo; nguồn vốn đầu tư thâm canh và cải tạo đất của nông hộ còn thiếu; sản phẩm chè chưa xây dựng được thương hiệu riêng, chưa có nhãn mác bao bì chuẩn hóa; và giá cả thị trường tiêu thụ thiếu ổn định.
• Câu hỏi 5: Tiêu chuẩn sinh thái tối thích cho cây chè sinh trưởng được tổng quan gồm những chỉ tiêu nào? Trả lời: Cây chè yêu cầu nhiệt độ bình quân từ 22 – 28°C (ngừng sinh trưởng dưới 10°C hoặc trên 40°C), lượng mưa 1.500 – 2.000 mm/năm phân bố đều, ẩm độ không khí 80 – 85%, ẩm độ đất 70 – 80%, thời gian chiếu sáng trung bình 9 giờ/ngày (ưa sáng tán xạ), đất trồng có độ pH từ 4,5 – 5,5, tầng đất dày tối thiểu 0,6 – 1m, hàm lượng mùn 2 – 4% và độ dốc từ 10 – 20°.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Mùi Thị Thu đã phân tích toàn diện thực trạng sản xuất và phản ánh trung thực mức độ nhận thức của nông hộ về tác động của biến đổi khí hậu đối với ngành chè tại xã Phúc Trìu, thành phố Thái Nguyên. Kết quả khảo sát khẳng định xu hướng chuyển đổi thành công sang các giống chè cành cao sản cùng hiệu quả cơ giới hóa đã nâng cao rõ rệt năng suất, sản lượng và thu nhập của người dân địa phương. Hệ thống giải pháp được đề xuất cung cấp các luận cứ thực tiễn có giá trị nhằm hỗ trợ địa phương hoàn thiện quy trình canh tác chè VietGAP, nâng cấp hạ tầng thủy lợi và tăng cường năng lực ứng phó bền vững với biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Chè là cây công nghiệp dài ngày, đƣợc trồng khá phổ biến trên thế giới, tiêu biểu là một số quốc gia thuộc khu vực Châu Á nhƣ: Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam…Nƣớc chè là một thức uống tốt, rẻ tiền hơn cà phê, ca cao, có tác dụng giải khát, chống lạnh, khắc phục sự mệt mỏi của cơ thể, kích thích sự hoạt động của hệ thần kinh hệ tiêu hóa và chữa một số bệnh đƣờng ruột. Chính vì những đặc tính ƣu việt trên chè đã trở thành một loại đồ uống phổ thông với nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng trên toàn thế giới. Đây chính là lợi thế tạo điều kiện cho việc sản xuất chè ngày càng phát triển.

Ở nƣớc ta, cây chè cho sản phẩm từ 6-7 lứa/năm, mang lại thu nhập khá ổn định cho ngƣời sản xuất, nó thích ứng với các vùng miền núi và Trung du phía Bắc, cây chè giúp chống xói mòn, phủ xanh đất trống đồi trọc, thu hút lao động nhàn rỗi. Vì vậy, việc phát triển cây chè ở nhiều vùng sẽ góp phần tạo ra của cải vật chất, tạo vùng chuyên sản xuất hàng hóa xuất khẩu.Nhận thấy đƣợc tầm quan trọng của cây chè Đảng và Nhà nƣớc ta đã có những chủ trƣơng, chính sách xác định vị trí vững chắc của cây chè trong nền nông nghiệp nƣớc ta, bao gồm cả nhu cầu dự trữ và xuất khẩu. Do vậy chè đƣợc coi là một sản phẩm có giá trị cao, góp phần không nhỏ vào công cuộc Công nghiệphóa - Hiện đại hóa đất nƣớc.Chè đƣợc trồng chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc nhƣ: Thái Nguyên, Sơn La, Phú Thọ, Hà Giang, Yên Bái…Ở Thái Nguyên cây chè đƣợc chú trọng phát triển mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống cho ngƣời dân nơi đây. Thành phố Thái Nguyên là một thành phố trung du miền núi Bắc Bộ, đƣợc thiên nhiên ƣu đãi một hệ thống đất đai và điều kiện khí hậu thời tiết khá thích hợp cho việc phát triển cây chè.

So với các huyện trong tỉnh, thành 2 phố có diện tích chè khá lớn đƣợc phân bố chủ yếu ở các xã phía Tây, với vùng trọng điểm là các xã: Tân Cƣơng, Phúc Trìu, Phúc Xuân, Thịnh Đức. Ở xã Phúc Trìu do có các điều kiện tự nhiên thích hợp với cây chè nên trong thập kỷ qua cây chè đã đƣợc chú trọng phát triển. Tuy nhiên kéo theo sự phát triển thì cũng kèm theo những nguy cơ gây hại đến cuộc sống ngƣời dân và môi trƣờng sống cộng đồng, cũng nhƣ ảnh hƣởng đến nghành nông nghiệp và các nghành công nghiệp khác chính là sự biến đổi khí hậu ngày nay đang ngày càng tăng. Nhất là đối với cây chè sự biến đổi khí hậu có ảnh hƣởng xấu đến sản xuất, chất lƣợng, năng suất …Gây ảnh hƣởng đến cuộc sống ngƣời dân và các nông hộ trồng chè.

Xuất phát từ những lý do trên em đã chọn đề tài nghiên cứu: “Đánh giá nhận thức của nông hộ về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sản xuất chè trên địa bàn xã Phúc trìu - Thành phố Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá đƣợc đầy đủ chính xác tình hình sản xuất chè trên địa bàn xã Phúc Trìu và nhận thức của ngƣời dân trong xã về BĐKH,mức độ ảnh hƣởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè đồng thời đề xuất một số giải pháp tăng cƣờng nhận thức về BĐKH cho ngƣời dân, góp phần phát triển sản xuất chè trong điều kiện BĐKH. Mục tiêu cụ thể -Đánh giá đƣợc thực trạng sản xuất chè ở xã Phúc Trìu.

- Đánh giá đƣợc nhận thức của ngƣời dân trồng chè về biến đổi khí hậu và những ảnh hƣởng của BĐKH tới sản xuất chè cũng nhƣ những giải pháp ứng phó BĐKH trong sản xuất chè của ngƣời dân hiện nay. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao nhận thức về BĐKH cho ngƣời dân tại xã Phúc Trìu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học -Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về phát triển sản xuất chè tại địa phƣơng.

-Xác định cơ sở khoa học tác động của biến đổi khí hậu đến phát triển sản xuất chè. -Kết quả của đề tài sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiễn -Nắm bắt đƣợc tình hình sản xuất chè và vị trí của cây chè trong sự phát triển kinh tế địa phƣơng. -Hiểu biết hơn về những ảnh hƣởng tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất cây chè.

-Có những đề xuất giải pháp hiệu quả khắc phục những tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất, chất lƣợng sản xuất chè để có những hình thức sản xuất mới phù hợp thích ứng với môi trƣờng. Ý nghĩa đối với sinh viên -Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế, giúp sinh viên củng cố thêm những kiến thức kỹ năng đã học, đồng thời có cơ hội vận dụng chúng vào thực tế. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở của khoa học đề tài 2.

Khái niệm, nguyên nhân, biểu hiện,ảnh hưởngcủa biến đổi khí hậu 2. Khái niệm biến đổi khí hậu Biến đổi khí hậu Trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tƣơng lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm. Sự biển đổi có thế là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình. Sự biến đổi khí hậu có thế giới hạn trong một vùng nhất định hay có thế xuất hiện trên toàn Địa Cầu.

Trong những năm gần đây, đặc biệt trong ngữ cảnh chính sách môi trƣờng, biến đổi khí hậu thƣờng đề cập tới sự thay đổi khí hậu hiện nay, đƣợc gọi chung bằng hiện tƣợng nóng lên toàn cầu. BĐKH là sự biến đổi trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn[15]. “Biến đổi khí hậulà “những ảnh hưởng có hại của biến đổi khí hậu”, là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người” [2]. Bất kỳ sự thay đổi có hệ thống của các nhân tố khí hậu trong một thời gian dài (nhiệt độ, áp suất hoặc gió) qua hàng chục năm hoặc lâu hơn.

BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên, nhƣ các thay đổi trong quá trình phát năng 5 lƣợng của mặt trời, hoặc các thay đổi chậm chạp của trục quay trái đất, hoặc do các quá trình tự nhiên nội tại của hệ thống khí hậu, hoặc do các tác động từ các hoạt động của con ngƣời [3]. Nguyên nhân của BĐKH Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu Trái Đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính nhƣ sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác. Tiêu biểu là sự nóng lên toàn cầu đã đƣợc khẳng định là chủ yếu do hoạt động của con ngƣời, chủ yếu là do hiệu ứng nhà kính (HUNK)[3]. Do tự nhiên - Kiến tạo mảng : Qua hàng triệu năm sự chuyển động của các mảng làm tái xếp các lục địa và đại dƣơng trên toàn cầu đồng thời hình thành lên địa hình bề mặt.

- Do sự tƣơng tác hoạt động giữa trái đất và vũ trụ. Những yếu tố ảnh hƣởng đến khí hậu nhƣng không phải là khí hậu nhƣ tác động của CO2 , bức xạ mặt trời….vv - Sự phun trào núi lửa. - Sự thay đổi quỹ đạo. - Sự thay đổi của đại dƣơng: Dòng hải lƣu di chuyển một lƣợng lớn nhiệt trên khắp hành tinh, thay đổi trong lƣu thông đại dƣơng có thể ảnh hƣởng đến khí hậu thông qua sự chuyển động của CO2 và trong khí quyển.

- Sự xuất hiện của vết đen mặt trời[3]. Do hoạt động của con người - Do con ngƣời sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch, sử dụng hóa chất cho trồng trọt , chăn nuôi, sinh hoạt….Các nhà máy xí nghiệp hàng ngày xả 6 hàng tấn bụi,khí CO2,SO2 ra bầu không khí gây ô nhiễm môi trƣờng, phá hủy hệ sinh thái. - Con ngƣời khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức và đang dần làm chúng cạn kiệt nhất là đối với những tài nguyên không thể tái tạo nhƣ dầu mỏ, than …vv [3].Biểu hiện của biến đổi khí hậu -Sự nóng lên của khí quyển và trái đất nói chung. -Sự thay đổi thành phần và chất lƣợng khí quyển.

-Sự dâng cao mực nƣớc biển do tan băng. -Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất. -Sự thay đổi cƣờng độ hoạt động của quá trình hoàn lƣu khí quyển, chu trình tuần hoàn nƣớc trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác. -Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lƣợng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, các địa quyển [16].Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu Ảnh hưởng đến sự phát triển của nhân loại: -Môi trƣờng sống bị thay đổi do biến đổi khí hậu làm mở rộng vành đai nhiệt đới.

Trong 25 năm qua vành đai nhiệt đới của Trái đất đã mở rộng thêm vài trăm km về phía hai cực của trái đất, khiến cho các khu vực cận nhiệt đới càng trở nên khô hạn. -Nguy cơ thiếu lƣơng thực đặc biệt ở các nƣớc nghèo do đất bị suy thoái, cây trồng thoái hoá. -Nhiều căn bệnh mới sẽ xuất hiện,những căn bệnh cũ sẽ phức tạp lên do môi trƣờng bị thay đổi -Thiếu nƣớc sinh hoạt do băng tan và nƣớc biển dâng. -Lũ lụt xảy ra thƣờng xuyên do nƣớc biển dâng.

7 -Số dân tị nạn tăng cao do hạn hán và nƣớc biển dâng. -Các cuộc xung đột giữa các nhóm ngƣời tăng do tài nguyên cạn kiệt,các luồng di dân tự do. -Nạn khủng bố lan rộng, tập trung đặc biệt vào những nƣớc mà chúng cho rằng đã gây nên tình trạng biến đổi khí hậu toàn cầu.