Nhận thức của nông hộ về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè ở Thái Nguyên

Luận văn phân tích nhận thức của nông hộ về tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè tại xã Điềm Mặc, huyện Định Hóa, Thái Nguyên.

• Tác giả: Hà Thị Yến
• Người hướng dẫn: Th.S. Bùi Thị Minh Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh Giá Nhận Thức Của Nông Hộ Về Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Tới Sản Xuất Chè Trên Địa Bàn Xã Điềm Mặc – Huyện Định Hóa – Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu tổng quát
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4.3. Ý nghĩa đối với sinh viên
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở thực tiễn
• 2.2. Biến đổi khí hậu
• 2.2.1. Khái niệm BĐKH
• 2.2.2. Biểu hiện của BĐKH
• 2.2.3. Nguyên nhân dẫn đến BĐKH
• 2.2.4. Hậu quả của BĐKH
• 2.2.5. Tình hình BĐKH ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 3.2.2. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp
• 3.2.3. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Về kinh tế
• 4.1.3. Về văn hóa - xã hội – cơ sở hạ tầng
• 4.2. Đánh giá những thuận lợi khó khăn về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội
• 4.3. Thực trạng sản xuất chè trên địa bàn xã Điềm Mặc
• 4.3.1. Tình hình sản xuất chè
• 4.3.2. Tình hình chế biến và tiêu thụ chè
• 4.3.3. Thực trạng sản xuất chè của hộ điều tra
• 4.3.4. Nguồn nhân lực của nhóm hộ điều tra
• 4.3.5. Tài nguyên đất của nhóm hộ điều tra
• 4.3.6. Phương tiện sản xuất của nhóm hộ điều tra
• 4.4. Nhận thức của người dân về BĐKH và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sản xuất chè
• 4.4.1. Nhận thức của người dân về BĐKH
• 4.4.2. Nguồn tiếp cận thông tin từ BĐKH
• 4.4.3. Nhận biết của người dân về biểu hiện của BĐKH tại địa phương
• 4.4.4. Các biện pháp nhằm khắc phục ảnh hưởng của BĐKH tới sản xuất chè
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu này nhằm đánh giá nhận thức nông hộ về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH) đến sản xuất chè tại xã Điềm Mặc, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. Tình hình BĐKH đang diễn ra phức tạp, ảnh hưởng sâu sắc đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây chè, một trong những cây trồng chủ lực tại địa phương. Theo thống kê, biến đổi khí hậu đã làm tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, gây khó khăn cho nông dân trong việc duy trì sản xuất và cải thiện sinh kế. Việc hiểu rõ nhận thức của nông hộ về vấn đề này sẽ giúp đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao khả năng thích ứng với BĐKH.

1.1. Tình hình biến đổi khí hậu tại Thái Nguyên

Thái Nguyên là một trong những tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Nhiệt độ trung bình tăng lên, lượng mưa có xu hướng giảm, đồng thời xuất hiện nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo các số liệu từ cơ quan chức năng, trong những năm gần đây, tình trạng hạn hán và lũ lụt xảy ra thường xuyên hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất chè và đời sống của người dân địa phương. Cụ thể, trong năm 2015, thiệt hại do thiên tai ước tính lên tới hàng ngàn tỷ đồng, làm tăng áp lực lên nông dân trong việc duy trì sản xuất nông nghiệp bền vững.

II. Đánh giá nhận thức của nông hộ về biến đổi khí hậu

Đánh giá nhận thức nông hộ về biến đổi khí hậu cho thấy nhiều nông dân vẫn chưa hiểu rõ về bản chất và tác động của BĐKH đến sản xuất chè. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ có khoảng 30% nông hộ có nhận thức đầy đủ về các hiện tượng thời tiết cực đoan và cách ứng phó. Phần lớn nông dân vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống mà không có sự cập nhật thông tin mới. Điều này dẫn đến việc họ không áp dụng các biện pháp thích ứng kịp thời, gây ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng chè. Một số nông hộ cho rằng, việc thay đổi thời tiết không ảnh hưởng lớn đến sản xuất của họ, trong khi thực tế cho thấy điều ngược lại.

2.1. Nguồn thông tin về biến đổi khí hậu

Nông hộ chủ yếu tiếp cận thông tin về biến đổi khí hậu qua các kênh truyền thống như đài phát thanh, tivi và từ những người có kinh nghiệm trong cộng đồng. Tuy nhiên, thông tin từ các cơ quan chức năng và các tổ chức phi chính phủ vẫn chưa được phổ biến rộng rãi. Việc thiếu hụt thông tin chính xác và kịp thời đã làm giảm khả năng nhận thức và ứng phó của nông dân. Để cải thiện tình hình, cần có các chương trình truyền thông hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức nông hộ về BĐKH cũng như các biện pháp ứng phó phù hợp.

III. Tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất chè

Nghiên cứu chỉ ra rằng biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sản xuất chè tại xã Điềm Mặc. Nhiệt độ tăng cao và sự thay đổi bất thường về lượng mưa đã làm giảm năng suất chè. Các nông hộ cho biết, trong những năm gần đây, sản lượng chè giảm khoảng 20% do các yếu tố như hạn hán kéo dài và sâu bệnh gia tăng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ mà còn làm gia tăng tình trạng nghèo đói tại địa phương. Đặc biệt, những nông hộ có quy mô sản xuất nhỏ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thích ứng với những thay đổi này.

3.1. Biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, nông dân đã áp dụng một số biện pháp như thay đổi giống chè, cải tiến kỹ thuật canh tác và sử dụng các phương pháp tưới tiêu hiệu quả hơn. Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn còn hạn chế do thiếu kiến thức và nguồn lực. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức để nâng cao khả năng thích ứng của nông dân. Việc tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo về biến đổi khí hậu và kỹ thuật sản xuất chè bền vững sẽ giúp nông dân có thêm kiến thức và kỹ năng cần thiết.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhận thức nông hộ về biến đổi khí hậu và tác động của nó đến sản xuất chè còn nhiều hạn chế. Để nâng cao khả năng thích ứng của nông dân, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc nâng cao nhận thức đến việc hỗ trợ kỹ thuật và tài chính. Chính quyền địa phương cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về BĐKH và tổ chức các hoạt động thực tiễn để nông dân có thể học hỏi và áp dụng. Ngoài ra, cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi sang sản xuất bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp.

4.1. Đề xuất giải pháp

Cần triển khai các chương trình đào tạo về biến đổi khí hậu cho nông dân, tập trung vào các kỹ thuật sản xuất chè bền vững. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức phi chính phủ trong việc cung cấp thông tin và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân. Việc xây dựng các mô hình sản xuất chè thích ứng với BĐKH cũng là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo Bộ Tài Nguyên và Môi Trƣờng biến đổi khí hậu( BĐKH) là một trong những thách thức lớn của nhân loại, có tác động mạnh mẽ đến sản xuất, đời sống, môi trƣờng, năng lƣợng, sức khỏe trên phạm vi toàn thế giới…vấn đề BĐKH đã đang và sẽ làm thay đổi toàn diện và sâu sắc quá trình phát triển và an ninh toàn cầu. Việt Nam đƣợc đánh giá là một trong những nƣớc chịu ảnh hƣởng nặng nề của BĐKH cụ thể với sự gia tăng số lƣợng, cƣờng độ các đợt bão, lũ, hạn hán, mất mùa, tình trạng xâm thực do nƣớc biển dâng, mất cân bằng sinh thái, dịch bệnh….Theo Ban chỉ đạo Trung ƣơng về phòng chống thiên tai, năm 2015 thiên tai tuy xảy ra ít về số lƣợng nhƣng cƣờng độ tác động một số đợt lại ở mức cao kỉ lục, ảnh hƣởng nghiêm trọng đến đời sống của ngƣời dân, ƣớc tính tổng thiệt hại khoảng 8114 tỷ đồng.Theo thống kê, thiên tai đã làm 154 ngƣời chết, trong đó có 94 ngƣời chết do lũ, lũ quét và sạt lở đất; 60 ngƣời chết do lốc, sét, không có ngƣời chết do bão; 127 ngƣời bị thƣơng; 1242 nhà bị đổ, sập, trôi; 35233 nhà bị ngập, hƣ hỏng; hơn 445000 ha diện tích lúa và hoa màu bị thiệt hại; hàng triệu m3 đất đá giao thông, thuỷ lợi bị sạt lở, bồi lấp[16]. Nhằm nâng cao biện pháp phòng chống thiên tai năm 2016, ban chỉ đạo trung ƣơng phòng chông thiên tai thực thi các nhiệm vụ, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cho ngƣời dân, kết hợp các biện pháp phòng ngừa thiên tai… Đồng thời, đẩy mạnh công tác dự báo để tiếp tục chủ động ứng phó, chuyển từ bị động sang chủ động, nhằm giảm thiệt hại về thiên tai cho cộng đồng.

Xã Điêm Mặc thuộc khu vực trung du miền núi phía bắc, nằm trong huyện Định Hóa với diện tích khoảng 1653,84 ha,đƣợc thiên nhiên ƣu đãi về khí hậu, địa hình, Điềm Mặc có điều kiện thuận lợi cho phát triển cây chè trong đó diện tích trồng chè khoảng 253 ha, cây chè là cây sinh kế chính, cây thoát nghèo của bà con nơi đây. 2 Trên địa bàn cả nƣớc nói chung và địa bàn xã Điềm Mặc nói riêng đang chịu ảnh hƣởng của BĐKH, nó đang tác động vào nhiều mặt đời sống sản xuất của bà con, trong những năm qua trên địa bàn xã Điềm Mặc BĐKH đang biểu hiện rõ rệt hơn, số lƣợng và cƣờng độ các trận bão gia tăng, tình trạng mất mùa xảy ra nhiều hơn, đón nhiều các đợt nắng gắt, oi bức, nhiệt độ tăng cao vào mùa hè, các hiện tƣợng cực đoan của thời tiết diễn biến bất thƣờng, đặc biệt là sự ra tăng vềsố lƣợng và cƣờng độ các đợt rét. Cùng với các tác động của thiên tai, ngoài các đặc điểm khó khăn về điều kiện phát triển kinh tế - xã hội thì Xã Điềm Mặc còn là nơi sinh sống của dân tộc thiểu số nhƣ Tày, Nùng, Sán Trí và hộ nghèo chiếm tỉ lệ cao, hiểu biết hay nhận thức của ngƣời dân về BĐKH, các hiện tƣợng TTCĐ còn hạn chế vì vậy cần đƣa ra các giải pháp ứng phó với các hiện tƣợng bất thƣờng của thời tiết và giải pháp nhằm nâng cao hiểu biết hay nhận thức của ngƣời dân về BĐKH. Xuất phát từ những lý do trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giánhận thức của nông hộ về ảnh hưởng của BĐKH tới sản xuất chè trên địa bàn xã Điềm Mặc - huyện Định Hóa- tỉnh Thái Nguyên”.

Mục tiêu tổng quát Đánh giá đƣợc đầy đủ chính xác tình hình sản xuất chè trên địa bàn xã Điềm Mặc và nhận thức của ngƣời dân trong xã về BĐKH, mức độ ảnh hƣởng của BĐKHđến sản xuất chè, đồng thời đề xuất một số giải pháp nâng cao nhận thức về BĐKH cho ngƣời dân góp phần sản xuất chè trong điều kiện BĐKH. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc thực trạng sản xuất chè trên địa bàn xã Điềm Mặc - Đánh giá đƣợc nhận thức của ngƣời dân trồng chè về BĐKH và ảnh hƣởng tới sản xuất chè. - Đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của ngƣời dân về ảnh hƣởng của BĐKH tới sản xuất chè tại xã Điềm Mặc.Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về pt sx chè tại địa phƣơng.

- Xác định cơ sở khoa học tác động của BĐKH đến phát triển sx chè. - Kết quả của đề tài sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiễn - Nắm bắt đƣợc tình hình sx chè và vị trí của cây chè trong sự phát triển kinh tế của địa phƣơng. - Hiểu biết hơn về những ảnh hƣởng tác động của biến đổi khí hậu đến sản xuất cây chè.

- Có những đề xuất giải pháp hiệu quả khắc phục những tác động của BĐKH đến năng suất, chất lƣợng chè. Ý nghĩa đối với sinh viên - Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế, giúp sinh viên củng cố thêm những kiến thức, kỹ năng đã học. Đồng thời có cơ hội vận dụng chúng vào thực tế. 4 PHẦN2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.

Cơ sở thực tiễn 2. Biến đổi khí hậu 2. Khái niệm BĐKH Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, sinh quyển, thủy quyển,thạch quyển hiện tại và trong tƣơng lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo.“Biến đổi khí hậu là “những ảnh hưởng có hại của biến đổi khí hậu”, là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người”[3]. “Biến đổi xác định sự khác biệt giữa các giá trị trung bình dài hạn của một tham số hay thống kê khí hậu.

Trong đó, trung bình được thực hiện trong một khoảng thời gian xác định, thường là vài thập kỷ. Sự thay đổi của khí hậu được quy trực tiếp hay gián tiếp là do hoạt động của con người làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và đóng góp thêm vào sự biến động khí hậu tự nhiên trong các thời gian có thể so sánh được”[17]. “Bất kỳ sự thay đổi có hệ thống của các nhân tố khí hậu trong một thời gian dài (nhiệt độ, áp suất hoặc gió) qua hàng chục năm hoặc lâu hơn. BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên, như các thay đổi trong quá trình phát năng lượng của mặt trời, hoặc các thay đổi chậm chạp của trục quay trái đất, hoặc do các quá trình tự nhiên nội tại của hệ thống khí hậu; hoặc do các tác động từ các hoạt động của con người”[17].Biểu hiệncủa BĐKH - Sự nóng lên của trái đất Trong 100 năm qua ( 1906 -2005 ), nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng 0,740C, tốc độ tăng của nhiệt độ trong 50 năm gần đây gần gấp đôi so với 50 năm trƣớc đó.

Một số hiện tƣợng tiêu biểu liên quan đến nhiệt độ tăng nhƣ sau: + Giai đoạn 1995 – 2006 có 11 năm ( trừ 1996 ) đƣợc xếp vào danh sách 12 năm nhiệt độ cao nhất trong lịch sử kể từ năm 1850, nóng nhất là năm 1998 và năm 2005. Gần đây nhất là năm 2010, năm đƣợc coi là nóng nhất trong lịch sử và tháng 6 năm 2010 đƣợc ghi nhận là tháng nóng nhất trên toàn thế giới kể từ năm 1880[15]. + Đáng lƣu ý là, mức tăng nhiệt độ của Bắc Cực gấp đôi mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu. Nhiệt độ cực trị cũng có xu thế phù hợp với nhiệt độ trung bình, kết quả là giảm số đêm lạnh và tăng số ngày nóng.

+ Ở Việt Nam trong khoảng 50 năm qua nhiệt độ trung bình năm đã tăng lên khoảng 05-070C, BĐKH làm cho thiên tai bão lũ ngày càng ác liệt hơn[2]. - Mực nƣớc biển dâng + Nƣớc biển dâng là sự dâng mực nƣớc của đại dƣơng trên toàn cầu, trong đó không bao gồm thủy triều, nƣớc dâng do bão.Nƣớc biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dƣơng và các yếu tố khác. Quan trắc mực nƣớc biển cho thấy mực nƣớc biển trung bình tăng khoảng 20cm trong vòng 100 năm qua. Trong thập kỷ qua, mực nƣớc biển dâng nhanh nhất ở vùng phía tây Thái Bình Dƣơng và phía đông Ấn Độ Dƣơng, Việt Nam trong khoảng 50 năm trở lại đây mực nƣớc biển dâng khoảng 20 cm[2].

- Sự ra tăng các đợt bão, lũ, hạn hán. - Sự thay đổi thành phần và chất lƣợng khí quển có hại cho môi trƣờng sống của con ngƣời và sinh vật trên trái đất. - Sự thay đổi cƣờng độ hoạt động các quá trình trào lƣu khí quyển chu trình tuần hoàn nƣớc trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hóa khác. - Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất.

- Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lƣợng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, các địa quyển.Nguyên nhân dẫn đến BĐKH  Do tự nhiên + Kiến tạo mảng : Qua hàng triệu năm sự chuyển động của các mảng làm tái xếp các lục địa và đại dƣơng trên toàn cầu đồng thời hình thành lên địa hình bề mặt. + Do sự tƣơng tác hoạt động giữa trái đất và vũ trụ. + Những yếu tố ảnh hƣởng đến khí hậu nhƣng không phải là khí hậunhƣ : Tác động của CO2, bức xạ mặt trời….vv + Sự phun trào núi lửa + Sự thay đổi quỹ đạo + Sự thay đổi của đại dƣơng: Dòng hải lƣu di chuyển một lƣợng lớn nhiệt trên khắp hành tinh, thay đổi trong lƣu thông đại dƣơng có thể ảnh hƣởng đến khí hậu thông qua sự chuyển động của CO2 và trong khí quyển. + Sự xuất hiện của vết đen mặt trời  Do hoạt động của con ngƣời + Do con ngƣời sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch, sử dụng hóa chất cho trồng trọt , chăn nuôi, sinh hoạt….các nhà máy xí nghiệp hàng ngày xả hàng tấn bụi ,khí CO2,SO2 ra bầu không khí gây ôi nhiễm môi trƣờng, phá hủy hệ sinh thái.

+ Con ngƣời khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức và đang dần làm chúng cạn kiệt nhất là đối với những tài nguyên không thể tái tạo nhƣ dầu mỏ, than …vv.