I. Tổng quan nguồn thu ngân sách tỉnh Thừa Thiên Huế 2019 2021
Nguồn thu ngân sách tỉnh Thừa Thiên Huế là một trong những chỉ số quan trọng, phản ánh sức khỏe của nền kinh tế và hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương. Đây là nguồn lực tài chính cốt lõi để chính quyền thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội Thừa Thiên Huế, đầu tư cơ sở hạ tầng và đảm bảo an sinh xã hội. Giai đoạn 2019-2021 là một giai đoạn đặc biệt, ghi nhận những biến động lớn do tác động của Covid-19 đến kinh tế. Trước khi đại dịch bùng phát, Thừa Thiên Huế đang trên đà tăng trưởng ổn định, với du lịch và dịch vụ là những ngành kinh tế mũi nhọn. Năm 2019, tỉnh đón gần 4,5 triệu lượt khách, tạo ra nguồn thu đáng kể và việc làm cho hàng ngàn lao động. Tuy nhiên, sự xuất hiện của đại dịch đã đặt ra những thách thức chưa từng có, buộc tỉnh phải có những điều chỉnh chiến lược để duy trì sự ổn định. Việc phân tích thực trạng thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn này không chỉ giúp đánh giá khả năng chống chịu của nền kinh tế mà còn cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác quản lý thu ngân sách trong tương lai.
1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội Thừa Thiên Huế trước đại dịch
Năm 2019, kinh tế tỉnh Thừa Thiên Huế ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Khu vực dịch vụ duy trì đà tăng trưởng ấn tượng, đạt 7,39%, trong đó du lịch đóng góp từ 30-40% tổng giá trị tăng thêm. Tỉnh đã tổ chức thành công nhiều sự kiện xúc tiến du lịch lớn, hạ tầng được đầu tư mạnh mẽ với các dự án như Trung tâm thương mại Vincom, khách sạn Vinpearl 5 sao. Tổng lượt khách du lịch đến Huế ước đạt 4,45 triệu lượt, trong đó khách quốc tế chiếm gần một nửa (2,2 triệu lượt). Lĩnh vực công nghiệp cũng có bước phát triển mạnh mẽ với giá trị sản xuất ước đạt 46.870 tỷ đồng, nhờ vào năng lực sản xuất mới từ các nhà máy dệt may, vật liệu xây dựng. Lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp duy trì sự ổn định, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và đời sống người dân. Tình hình thu hút đầu tư cũng rất khả quan với 30 dự án mới được cấp phép, tổng vốn đăng ký đạt trên 22.000 tỷ đồng. Bối cảnh thuận lợi này đã tạo nền tảng vững chắc cho dự toán thu ngân sách và là tiền đề quan trọng để so sánh, đánh giá những tác động khi đại dịch xảy ra.
1.2. Vai trò của thu ngân sách nhà nước tại địa phương
Theo Luật Ngân sách nhà nước, thu ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu vào quỹ ngân sách, bao gồm thu từ thuế và phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của nhà nước và các khoản thu khác. Tại Thừa Thiên Huế, nguồn thu này đóng vai trò là công cụ tài chính quan trọng để chính quyền địa phương thực hiện các chức năng, nhiệm vụ được giao. Thứ nhất, ngân sách đảm bảo nguồn lực cho đầu tư phát triển, đặc biệt là xây dựng cơ sở hạ tầng, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động và thu hút đầu tư. Thứ hai, ngân sách là công cụ điều tiết kinh tế, kích thích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh thông qua các chính sách tài khóa. Thứ ba, nó góp phần giải quyết các vấn đề an sinh xã hội, hỗ trợ người dân gặp khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh. Do đó, việc đảm bảo nguồn thu ổn định là nhiệm vụ trọng tâm của Sở Tài chính Thừa Thiên Huế và Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế.
II. Thách thức sụt giảm thu ngân sách TT Huế do Covid 19
Đại dịch COVID-19 bùng phát từ đầu năm 2020 đã trở thành một cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam. Tại Thừa Thiên Huế, những tác động của Covid-19 đến kinh tế thể hiện rõ nét qua việc gián đoạn chuỗi cung ứng, tê liệt các hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ. Các biện pháp giãn cách xã hội, dù cần thiết để phòng chống dịch, đã khiến nhiều doanh nghiệp đứng trước nguy cơ phá sản, hàng ngàn lao động mất việc làm. Thách thức lớn nhất đối với tỉnh là nguy cơ sụt giảm nguồn thu ngân sách nghiêm trọng, đặc biệt từ các ngành kinh tế vốn là thế mạnh. Ngành du lịch gần như đóng băng, kéo theo sự đình trệ của các dịch vụ liên quan như lưu trú, vận tải, nhà hàng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế mà còn tạo áp lực nặng nề lên hệ thống an sinh xã hội và công tác quản lý thu ngân sách của tỉnh, đòi hỏi những giải pháp ổn định ngân sách cấp bách và hiệu quả.
2.1. Phân tích sự sụt giảm nguồn thu từ ngành du lịch Huế
Du lịch được xem là ngành kinh tế mũi nhọn, nhưng cũng là lĩnh vực chịu thiệt hại nặng nề nhất. Theo thống kê, tổng lượt khách đến Huế năm 2020 chỉ đạt 1,8 triệu lượt, giảm tới 59,5% so với năm 2019. Lượng khách quốc tế gần như không có do các chính sách đóng cửa biên giới. Doanh thu du lịch sụt giảm nghiêm trọng, ước tính chỉ đạt 1.700 tỷ đồng vào năm 2021, giảm 55% so với cùng kỳ. Hệ quả là hàng loạt doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú phải tạm ngừng hoạt động. Báo cáo từ Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế cho thấy, thu từ ngành du lịch Huế và các dịch vụ liên quan giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến các khoản thu từ thuế và phí của địa phương. Tình trạng này đặt ra bài toán khó về việc tìm kiếm nguồn thu thay thế để bù đắp thâm hụt và duy trì sự ổn định cho thu ngân sách nhà nước.
2.2. Tác động của Covid 19 đến thu nhập và hoạt động doanh nghiệp
Đại dịch không chỉ ảnh hưởng đến một ngành mà lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là dệt may, xây dựng, phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguyên liệu đầu vào và sụt giảm đơn hàng. Hoạt động của khối doanh nghiệp công thương nghiệp ngoài quốc doanh (CTN-NQD) gặp nhiều khó khăn, thể hiện qua số thu ngân sách từ khu vực này năm 2020 giảm 1,63% so với năm 2019. Tác động tiêu cực còn ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động. Theo thống kê, số người đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Thừa Thiên Huế tăng 103% so với cùng kỳ năm 2019. Thu nhập của người dân giảm sút dẫn đến tổng thu thuế thu nhập cá nhân năm 2020 giảm 6,25%. Sự suy yếu của cả phía cung và phía cầu đã tạo ra một vòng xoáy tiêu cực, thách thức mục tiêu tăng trưởng kinh tế và ổn định vĩ mô của tỉnh.
III. Giải pháp quản lý thu ngân sách Thừa Thiên Huế hiệu quả
Đối mặt với những thách thức chưa từng có, chính quyền tỉnh Thừa Thiên Huế đã triển khai hàng loạt giải pháp ổn định ngân sách một cách linh hoạt và quyết liệt. Mục tiêu kép “vừa chống dịch, vừa phát triển kinh tế” được đặt lên hàng đầu. Công tác quản lý thu ngân sách trong giai đoạn này không chỉ tập trung vào việc đảm bảo các khoản thu theo kế hoạch mà còn phải thực thi các chính sách tài khóa nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn. Các cơ quan chức năng như Sở Tài chính Thừa Thiên Huế và Cục Thuế tỉnh Thừa Thiên Huế đã đóng vai trò nòng cốt trong việc tham mưu và triển khai các chính sách này. Thay vì bị động trước sụt giảm nguồn thu, tỉnh đã chủ động tìm kiếm các dư địa tăng trưởng mới, tái cơ cấu lại các nguồn thu nội địa để bù đắp cho sự thiếu hụt từ các ngành truyền thống, qua đó từng bước hướng tới mục tiêu phục hồi kinh tế sau đại dịch.
3.1. Triển khai các chính sách tài khóa linh hoạt hỗ trợ doanh nghiệp
Một trong những giải pháp trọng tâm là triển khai kịp thời các gói hỗ trợ doanh nghiệp. Tỉnh đã áp dụng các chính sách như gia hạn thời hạn nộp thuế và tiền thuê đất, miễn tiền chậm nộp cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Các quyết sách giảm 10% giá điện, giảm giá nước sạch cho các hộ sản xuất kinh doanh và cơ sở lưu trú du lịch đã trực tiếp giảm bớt gánh nặng chi phí. Bên cạnh đó, chính sách cho vay trả lương ngừng việc với lãi suất 0% thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội đã giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động. Các chính sách này không chỉ thể hiện sự đồng hành của chính quyền mà còn là công cụ quan trọng để duy trì hoạt động sản xuất, tạo tiền đề cho sự phục hồi và đảm bảo nguồn thu bền vững trong dài hạn.
3.2. Tái cơ cấu và tối ưu hóa các nguồn thu nội địa tiềm năng
Nhận thấy sự phụ thuộc quá lớn vào du lịch là một rủi ro, tỉnh Thừa Thiên Huế đã đẩy mạnh việc tái cơ cấu nguồn thu nội địa. Trọng tâm được chuyển sang các lĩnh vực có khả năng chống chịu tốt hơn và còn nhiều tiềm năng. Các hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất được thúc đẩy mạnh mẽ, minh bạch, thu hút các nhà đầu tư lớn, tạo ra nguồn thu đột biến cho ngân sách. Đồng thời, tỉnh tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo mở rộng sản xuất. Sự chuyển dịch này đã giúp thay đổi đáng kể cơ cấu thu ngân sách TT Huế, giảm sự phụ thuộc vào các ngành dễ bị tổn thương và tạo ra một cấu trúc ngân sách cân bằng, bền vững hơn.
IV. Phân tích kết quả thu ngân sách Thừa Thiên Huế vượt dự toán
Kết quả thực tiễn của công tác điều hành ngân sách tại Thừa Thiên Huế trong giai đoạn 2020-2021 đã mang lại nhiều bất ngờ tích cực. Bất chấp bối cảnh đại dịch phức tạp, tổng thu ngân sách tỉnh Thừa Thiên Huế không những không giảm mà còn ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Năm 2020, tổng thu ngân sách tăng 9,34% so với 2019. Đặc biệt, năm 2021, con số này tăng vọt đến 23%, đạt hơn 10.000 tỷ đồng. Kết quả này đã vượt xa dự toán thu ngân sách mà Bộ Tài chính và HĐND tỉnh đề ra, vốn được xây dựng trên kịch bản bi quan về tác động của Covid-19 đến kinh tế. Sự thành công này cho thấy khả năng chống chịu tốt của nền kinh tế địa phương và hiệu quả của các giải pháp ổn định ngân sách. Phân tích sâu hơn vào cơ cấu thu ngân sách TT Huế cho thấy sự trỗi dậy của những “trụ cột” mới, bù đắp hiệu quả cho sự sụt giảm nguồn thu từ du lịch và dịch vụ.
4.1. Lý giải tăng trưởng đột phá từ nguồn thu tiền sử dụng đất
Một trong những yếu tố then chốt tạo nên sự tăng trưởng đột phá cho ngân sách tỉnh là nguồn thu từ tiền sử dụng đất. Trong bối cảnh nhiều kênh đầu tư khác gặp khó khăn, bất động sản nổi lên như một điểm sáng thu hút dòng tiền. Nhờ các chính sách quy hoạch minh bạch và tiềm năng phát triển dài hạn của tỉnh, thị trường bất động sản Thừa Thiên Huế trở nên sôi động. Số liệu cho thấy, khoản thu từ thuế và phí liên quan đến đất đai tăng mạnh: năm 2020, thu tiền sử dụng đất tăng 41,5%; đến năm 2021, con số này tiếp tục tăng trưởng ngoạn mục 58%, đạt hơn 3.500 tỷ đồng. Nguồn thu này đã trở thành trụ cột chính, chiếm tỷ trọng 30-35% tổng thu ngân sách, đóng vai trò quyết định giúp tỉnh không chỉ hoàn thành mà còn vượt xa chỉ tiêu đề ra.
4.2. Đóng góp ổn định từ khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
Bên cạnh bất động sản, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng là một điểm tựa vững chắc cho thu ngân sách nhà nước của tỉnh. Các doanh nghiệp này, chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực dệt may và công nghiệp chế tạo, đã thể hiện khả năng thích ứng tốt với bối cảnh mới. Nhiều công ty đã nhanh chóng chuyển đổi sang sản xuất các mặt hàng thiết yếu như khẩu trang y tế, đồ bảo hộ để đáp ứng nhu cầu thị trường, duy trì hoạt động và việc làm. Nhờ đó, nguồn thu từ khu vực này vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, với mức tăng 5,99% trong năm 2020 và 19,55% trong năm 2021. Sự đóng góp này cho thấy tầm quan trọng của việc đa dạng hóa nguồn thu nội địa và thu hút đầu tư chất lượng cao.
V. Định hướng phục hồi kinh tế và ổn định ngân sách TT Huế
Giai đoạn khủng hoảng do đại dịch COVID-19 đã mang lại nhiều bài học quý giá cho Thừa Thiên Huế trong công tác điều hành kinh tế và quản lý thu ngân sách. Kết quả vượt khó ấn tượng là tiền đề quan trọng, nhưng cũng cho thấy sự cần thiết phải xây dựng một nền kinh tế đa dạng và một cơ cấu ngân sách bền vững hơn. Định hướng trong giai đoạn tới là tập trung vào phục hồi kinh tế sau đại dịch một cách toàn diện, đồng thời củng cố các giải pháp ổn định ngân sách dài hạn. Tỉnh cần tiếp tục phát huy những lợi thế sẵn có như văn hóa, di sản, nhưng đồng thời phải đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số và logistics. Việc xây dựng một dự toán thu ngân sách thực tế, dựa trên kịch bản tăng trưởng kinh tế linh hoạt, sẽ là chìa khóa để đảm bảo nguồn lực cho các mục tiêu phát triển bền vững trong tương lai.
5.1. Kịch bản tăng trưởng kinh tế và dự toán thu ngân sách mới
Để chủ động trong giai đoạn bình thường mới, Thừa Thiên Huế cần xây dựng các kịch bản tăng trưởng kinh tế khác nhau. Kịch bản cơ sở có thể tập trung vào việc phục hồi hoàn toàn ngành du lịch, kết hợp với việc duy trì đà tăng trưởng của công nghiệp và bất động sản. Kịch bản tích cực hơn có thể tính đến việc thu hút thành công các dự án đầu tư chiến lược mới, như dự án Trung tâm thương mại AEON MALL, tạo ra động lực tăng trưởng đột phá. Dựa trên các kịch bản này, Sở Tài chính Thừa Thiên Huế cần xây dựng dự toán thu ngân sách linh hoạt, có tính dự phòng cho các biến động bất thường. Trọng tâm là tiếp tục nuôi dưỡng các nguồn thu bền vững, tránh phụ thuộc vào các khoản thu có tính chất một lần như tiền sử dụng đất.
5.2. Đề xuất giải pháp ổn định ngân sách bền vững dài hạn
Để đảm bảo sự ổn định dài hạn, các giải pháp ổn định ngân sách cần tập trung vào việc đa dạng hóa cơ cấu thu ngân sách TT Huế. Thứ nhất, cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển, tạo ra một khu vực kinh tế tư nhân năng động, đóng góp ổn định vào ngân sách. Thứ hai, cần có chính sách khai thác hiệu quả hơn các nguồn thu nội địa khác như kinh tế số, thương mại điện tử - những lĩnh vực đã chứng tỏ tiềm năng lớn trong đại dịch. Thứ ba, công tác quản lý thu ngân sách cần được hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ thông tin để chống thất thu thuế, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả. Cuối cùng, việc chi tiêu ngân sách cần được kiểm soát chặt chẽ, ưu tiên cho các dự án đầu tư trọng điểm và an sinh xã hội, đảm bảo cân đối thu chi bền vững.
