ĐẶT VẤN ĐỀ Trên thế giới nói chung và trên nước ta hiện nay nói riêng, ngành chăn nuôi đang ngày càng từng bước phát triển, trong đó đặc biệt là ngành chăn nuôi lợn ở nước ta gần đây cũng đã có những bước phát triển nhất định cả về năng suất, chất lượng cũng như quy mô và phương thức chăn nuôi. Không những thế ngành chăn nuôi lợn đã trở thành một ngành sản xuất quan trọng góp phần đáng kể vào sự nghiệp phát triển của đất nước, là nguồn chủ đạo cung cấp thực phẩm cho người tiêu dùng. Trong chăn nuôi, con giống có vai trò quyết định đến khả năng sản xuất tối đa của vật nuôi. Tuy nhiên mỗi giống bên cạnh các ưu điểm đều có những nhược điểm nhất định liên quan đến khả năng sản xuất.
Một trong những giải pháp để hạn chế những nhược điểm và phát huy tối đa ưu điểm của mỗi giống là sử du ̣ng lai tạo. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường cả về số lượng và chất lượng, rất cần có những biện pháp công nghệ phù hợp và quy mô sản xuất đủ lớn để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng trong nước và phục vụ cho xuất khẩu. Để đạt được mục tiêu số lượng và chất lượng sản phẩm thịt lợn, bên cạnh việc nâng cao tiến bộ di truyền, chọn lọc tốt, cải tiến chế độ chăm sóc nuôi dưỡng và điều kiện chuồng trại…thì việc tạo ra những tổ hợp lai trên cơ sở kết hợp được một số đặc điểm tốt của mỗi giống, dòng cao sản và đặc biệt sử dụng triệt để ưu thế lai của chúng là rất cần thiết. Nhiều nghiên cứu của cả trong và ngoài nước cũng như thực tiễn của sản xuất đã khẳng định những tổ hợp lai nhiều giống khác nhau đều có xu hướng tăng số con sinh sống mỗi ổ, số con cai sữa, giảm chi phí thức ăn và nâng cao chất lượng thịt.
1 Đặc biệt trong trang trại để tăng hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi các công ty đã tạo nên các giống lợn có đặc điểm phù hợp với điều kiện sản xuất. Gần đây, công ty GreenFeed đã tiến hành lai tạo ra các dòng đực GF337, GF399. và dòng lợn nái GF24. Các dòng lợn này còn được gọi là PIC337, PIC399 và PIC24 (do dựa trên các nguồn cu ̣ kỵ, ông bà của công ty PIC).
Dòng lợn nái này và đời con thương phẩm giữa nó với các dòng đực nêu trên được dự đoán có sức sinh sản và sức sản xuất thịt cao trong điều kiện chăn nuôi công nghiệp. Xuất phát từ thực tế nêu trên, nhằm đánh giá một cách có hệ thống về năng suất sinh sản của lợn nái GF24 khi được phối với các dòng đực GF337, GF399, chúng tôi đã thực hiện đề tài: “ Đánh giá năng suất sinh sản của đàn lợn nái GF24 được phối với các dòng đực GF337, GF399 nuôi tại trang trại LinkFarm Bắc Kạn ở xã Bình Trung, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn. MỤC ĐÍCH Đánh giá năng suất sinh sản của lợn nái GF24 khi được phối với các dòng đực GF337, GF399. Xác định tiêu tốn thức ăn để sản xuất 1kg lợn cai sữa.
Đánh giá được tình hình dịch bệnh trên đàn lợn nái và lợn con theo mẹ. 2 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ, SINH DỤC CỦA LỢN NÁI 2. Sự thành thục về tính Sự thành thục về tính được đánh dấu khi con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản.
Tuy nhiên lần động dục này chỉ là báo hiệu cho khả năng có thể sinh sản của lợn cái. Biểu hiện của lợn cái khi thành thục về tính: + Cơ thể đã phát triển đầu đủ, bộ máy sinh dục tương đối hoàn thiện, con cái xuất hiện chu kỳ động dục lần đầu, con đực sinh tinh. Lúc này, tinh trùng và trứng gặp nhau có khả năng thụ thai. + Xuất hiện các đặc điểm sinh dục thứ cấp: Bẹ vú phát triển và lộ rõ hai hàng vú, âm hộ to lên hồng hào.
+ Xuất hiện các phản xạ sinh dục: Lợn có biêu hiện nhảy lên nhau, con cái động dục, con đực có phản xạ giao phối. Một cơ thể thành thục về tính khi có bộ máy sinh dục của cơ thể đã phát triển căn bản hoàn thiện, dưới tác dụng của thần kinh, nội tiết tố, các kích thích bên ngoài (nhiệt độ, ánh sáng, mùi,…) con vật xuất hiện các hiện tượng hưng phấn sinh dục, sự thành thục về tính sớm hay muộn phụ thuộc vào một số yếu tố sau: - Giống lợn: Các giống lợn khác nhau thì tuổi thành thụcvề tính khác nhau. Các giống lợn nội thành thục về tính sớm hơn so với lợn ngoại. Lợn nội thường thành thục về tính vào 4-5 tháng tuổi còn lợn ngoại và lợn lai thời gian thành thục về tính vào khoảng 6-7 tháng tuổi.
- Chế độ dinh dưỡng, chăm sóc quản lý: Trong cùng một giống nếu những cá thể được nuôi dưỡng chăm sóc, quản lý tốt thì tuổi thành thục sớm hơn và 3 ngược lại những cá thể được nuôi dưỡng, chăm sóc, quả lý không tốt thì sẽ thành thục về tính muộn hơn. - Điều kiện ngoại cảnh: Khí hậu và nhiệt độ cũng ảnh hưởng đến sự thành thục của lợn nái. Những giống lợn nuôi ở vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm thường thành thục về tính sớm hơn những giống lợn nuôi ở vùng có khí hậu lạnh. Việc chăn thả chung giữa gia súc đực và gia súc cái cũng làm cho gia súc cái thành thục sớm hơn.
Đối với lợn cái hậu bị nếu như nuôi nhốt liên tục sẽ có tuổi động dục lần đầu chậm hơn nuôi chăn thả. Vì lợn nuôi chăn thả sẽ có thời gian trao đổi, tổng hợp các chất, có dịp được tiếp xúc với lợn đực nên sẽ có tuổi động dục lần đầu sớm hơn. Sự thành thục về thể vóc Thành thục về thể vóc là tuổi mà khi đó toàn bộ cơ quan, bộ phận cơ thể đã phát triển hoàn thiện. Khi đó ngoại hình và thể vóc của con vật đạt tới mức hoàn chỉnh, xương đã cốt hóa hoàn toàn, tầm vóc ổn định.
Tuổi thành thục về thể vóc thường chậm hơn tuổi thành thục về tính. Lúc này sự sinh trưởng và phát dục của cơ thể vẫn tiếp tục, trong giai đoạn lợn thành thục về tính mà ta cho giao phối ngay sẽ không tốt. Vì lợn mẹ có thể thụ thai nhưng cơ thể mẹ vẫn chưa đảm bảo cho bào thai phát triển tốt, nên chất lượng đời con kém. Đồng thời cơ quan sinh dục, đặc biệt là xương chậu còn hẹp dễ gây hiện tượng khó đẻ.
Điều này làm ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái sau này. Do đó không nên cho phối giống quá sớm. Đối với lợn cái nội khi được 7 – 8 tháng tuổi, khối lượng đạt 40 – 50 kg mới cho phối, đối với lợn ngoại khi được 8 – 9 tháng tuổi, khối lượng đạt 100 – 110 kg mới nên cho phối. Chu kỳ sinh dục Chu kỳ sinh dục được bắt đầu từ khi gia súc đã thành thục về tính, nó tiếp tục xuất hiện và chấm dứt hoàn toàn khi cơ thể đã già yếu.
4 Chu kỳ sinh dục là một quá trình sinh lý phức tạp sau khi toàn bộ cơ thể đã phát triển hoàn hảo, cơ quan sinh dục không có bào thai và không có hiện tượng bệnh lý thì ở bên trong buồng trứng có quá trình noãn bào thành thục, trứng chín và thải trứng. Mỗi lần xuất hiện trạng thái rụng trứng thì toàn bộ cơ thể nói chung, đặc biệt nhất là cơ quan sinh dục phát sinh hàng loạt biến đổi về hình thái cấu tạo và chức năng sinh lý. Song song với hiện tượng rụng trứng, tất cả biến đổi đó được xảy ra lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ nên nọi là chu kỳ tính. Chu kỳ động dục của lợn cái là khoảng thời gian giữa hai lần động dục liên tiếp.
Khoảng thời gian đó thường từ 18 – 21 ngày (19,1 chiếm 94,5% số chu kỳ). Lợn cái hậu bị thường có chu kỳ động dục ngắn hơn từ 17 – 18 ngày, đôi khi còn ngắn hơn nữa. Khoảng thời gian này giữa các giống khác nhau không có sự khác nhau nhưng tuổi và chế độ chăm sóc có ảnh hưởng tương đối rõ. Lợn còn non thời gian chu kỳ động dục ngắn hơn lợn trưởng thành.
Chu kỳ động dục của lợn cái được chia làm 4 giai đoạn như sau: - Giai đoạn tiền động dục Đây là giai đoạn đầu của chu kỳ tính, kéo dài 1 - 2 ngày, nó xuất hiện đầy đủ các hoạt động về sinh lý. Giai đoạn này tính hưng phấn chưa cao, niêm dịch ở đường sinh dục chảy ra nhiều nhất, lợn bắt đầu xuất hiện tính dục. - Giai đoạn động dục Đây là giai đoạn tiếp theo của giai đoạn tiền động dục, thường kéo dài 2-3 ngày nó bao gồm 3 thời kì liên tiếp là hưng phấn, chịu đực và hết chịu đực. Trong giai đoạn này những biến đổi về bên ngoài cơ thể trong giai đoạn trước động dục càng thể hiện rõ ràng hơn.
Âm hộ xung huyết, niêm mạc trong suốt, niêm dịch chảy ra nhiều. Cuối giai đoạn này lợn hưng phấn cao độ, lợn ở trạng thái không yên tĩnh, ăn uống giảm rõ rệt, chạy, kêu phá chuồng, đứng ngẩn ngơ, 5 nhảy lên lưng con khác. Thích gần con đực, xuất hiện các tư thế của phản xạ giao phối, hai chân sau dạng ra, đuôi cong về một bên. Thường biểu hiện ở lợn nội rõ ràng hơn lợn ngoại, thời gian của giai đoạn động dục phụ thuộc vào tuổi, giống, chế độ chăm sóc, quản lý.
- Giai đoạn sau động dục Đặc điểm của giai đoạn này là toàn bộ cơ thể và cơ quan sinh dục dần dần khôi phục về trạng thái sinh lý bình thường. Tất cả các phản xạ động dục, tính hưng phấn cũng dần dần biến mất hẳn, lợn chuyển sang yên tĩnh. - Giai đoạn yên tĩnh Đây là giai đoạn dài nhất nó kéo dài khoảng 10 -12 ngày, bắt đầu ngày thứ 4 sau khi rụng trứng mà không được thụ tinh và kết thúc khi thể vàng bị tiêu hủy. Lợn trở lên yên tĩnh hoàn toàn, các cơ quan sinh dục trở về bình thường.
Giai đoạn này dài hay ngắn phụ thuộc vào lứa tuổi và giống. Trong thực tế ta còn gặp các trường hợp lợn cái động dục bất thường như động dục thầm lặng và hiện tượng lưỡng tính. Động dục tầm lặng là hiện tượng lợn đến thời kỳ động dục nhưng không có biểu hiện động dục rõ ràng, không bỏ ăn hoặc kêu rít…làm cho người chăn nuôi rất khó nhận biết lợn động dục.