Đánh Giá Kỹ Thuật Xpert MTB/XDR Phát Hiện Lao Kháng Thuốc Tại Viện Phổi Trung Ương

Luận văn đánh giá kỹ thuật Xpert MTB/XDR trong phát hiện lao kháng thuốc tại Viện Phổi Trung ương, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán.

• Tác giả: Đinh Thị Phương Thanh
• Người hướng dẫn: ThS. Đinh Thị Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xét nghiệm y học
• Đề tài: Đánh Giá Kỹ Thuật Xpert MTB/XDR Phát Hiện Lao Kháng Thuốc Tại Viện Phổi Trung Ương
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm vi khuẩn lao
• 1.2. Đặc điểm hình thể
• 1.3. Tính chất nuôi cấy
• 1.4. Sức đề kháng
• 1.5. Khả năng và cơ chế gây bệnh
• 1.6. Tổng quan về bệnh lao kháng thuốc
• 1.7. Phân loại bệnh lao kháng thuốc
• 1.8. Các loại thuốc kháng lao
• 1.9. Tình hình bệnh lao kháng thuốc trên thế giới
• 1.10. Tình hình bệnh lao kháng thuốc tại Việt Nam
• 1.11. Gen đột biến kháng thuốc đối với Mycobacterium Tuberculosis
• 1.12. Kháng Rifampicin
• 1.13. Kháng Isoniazid
• 1.14. Kháng Ethambutol
• 1.15. Kháng Pyrazinamid
• 1.16. Kháng Levofloxacin và moxifloxacin
• 1.17. Bedaquiline và clofazimine
• 1.18. Kháng Linezolid
• 1.19. Kháng Delamanid
• 1.20. Kháng Amikacin
• 1.21. Kháng Streptomycin
• 1.22. Kháng Ethionamid
• 1.23. Các kỹ thuật chẩn đoán lao kháng thuốc
• 1.23.1. Kỹ thuật Kháng sinh đồ phát hiện lao kháng thuốc trên môi trường lỏng bằng hệ thống Bactec - MGIT
• 1.23.2. Kỹ thuật xét nghiệm Xpert MTB/Rif phát hiện lao kháng Rifampicin
• 1.23.3. Kỹ thuật xét nghiệm Line Probe Assay (LPA) để phát hiện kiểu gen MTB kháng thuốc
• 1.23.4. Kỹ thuật xét nghiệm Xpert MTB/XDR
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu và thu thập số liệu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu nghiên cứu
• 2.5.3. Công cụ thu thập số liệu
• 2.5.4. Các biến số nghiên cứu
• 2.5.5. Thu thập và xử lý số liệu
• 2.5.6. Nội dung nghiên cứu - các kỹ thuật thực hiện
• 2.5.7. Sơ đồ phương pháp nghiên cứu
• 2.5.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỘ NHẠY VÀ ĐỘ ĐẶC HIỆU CỦA XÉT NGHIỆM XPERT MTB/XDR TẠI BỆNH VIỆN PHỔI TRUNG ƯƠNG
• 3.1. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm Xpert MTB/XDR đối với tính kháng thuốc Isoniazid
• 3.2. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm Xpert MTB/XDR đối với tính kháng nhóm thuốc Fluoroquinolon
• 3.3. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm Xpert MTB/XDR đối với tính kháng nhóm thuốc tiêm hàng 2 (Amikacin, Capreomycin, Kanamicin)
• 3.4. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm MTB siêu kháng LPA so với phương pháp phát hiện kiểu hình Kháng sinh đồ lỏng
• 3.5. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm LPA đối với tính kháng thuốc Isoniazid
• 3.6. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm LPA đối với tính kháng nhóm thuốc Fluoroquinolon
• 3.7. Độ nhạy và độ đặc hiệu của xét nghiệm LPA đối với tính kháng nhóm thuốc tiêm hàng 2 (Amikacin, Capreomycin, Kanamicin)
• 3.8. So sánh độ chính xác của xét nghiệm Xpert MTB/XDR với xét nghiệm MTB siêu kháng LPA
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỘ NHẠY, ĐỘ ĐẶC HIỆU CỦA XÉT NGHIỆM XPERT MTB/XDR TẠI VIỆN PHỔI TRUNG ƯƠNG
• 4.1. So sánh độ nhạy, độ đặc hiệu của xét nghiệm Xpert MTB/XDR với kỹ thuật phân tử MTB LPA
• 4.2. Ý nghĩa thực tiễn của bài nghiên cứu
• 4.3. Độ nhạy, độ đặc hiệu của xét nghiệm Xpert MTB/XDR khi lấy phương pháp kháng sinh đồ lỏng làm phương pháp đối chiếu
• 4.4. So sánh giá trị của xét nghiệm Xpert MTB/XDR so với phương pháp MTB siêu kháng LPA

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kỹ Thuật Xpert MTB XDR Phát Hiện Lao Kháng Thuốc

Kỹ thuật Xpert MTB/XDR là một trong những phương pháp tiên tiến nhất hiện nay trong việc phát hiện bệnh lao kháng thuốc. Phương pháp này không chỉ giúp xác định sự hiện diện của Mycobacterium tuberculosis mà còn phát hiện các chủng lao kháng thuốc, đặc biệt là lao siêu kháng thuốc (XDR-TB). Việc áp dụng kỹ thuật này tại Viện Phổi Trung Ương đã mở ra hướng đi mới trong chẩn đoán và điều trị bệnh lao kháng thuốc, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tỷ lệ tử vong.

1.1. Đặc Điểm Của Kỹ Thuật Xpert MTB XDR

Kỹ thuật Xpert MTB/XDR sử dụng công nghệ khuếch đại axit nucleic để phát hiện vi khuẩn lao và các gen kháng thuốc. Phương pháp này cho kết quả nhanh chóng, chỉ trong vòng 90 phút, giúp bác sĩ có thể đưa ra quyết định điều trị kịp thời.

1.2. Lợi Ích Của Việc Áp Dụng Xpert MTB XDR

Việc áp dụng kỹ thuật Xpert MTB/XDR tại Viện Phổi Trung Ương không chỉ giúp phát hiện nhanh chóng bệnh lao kháng thuốc mà còn giảm thiểu thời gian chờ đợi kết quả xét nghiệm, từ đó nâng cao khả năng điều trị hiệu quả cho bệnh nhân.

II. Vấn Đề Lao Kháng Thuốc Tại Việt Nam Hiện Nay

Bệnh lao kháng thuốc đang trở thành một thách thức lớn đối với hệ thống y tế tại Việt Nam. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ bệnh nhân mắc lao kháng thuốc ngày càng gia tăng, đặc biệt là lao đa kháng (MDR-TB) và lao siêu kháng (XDR-TB). Việc phát hiện và điều trị kịp thời là rất cần thiết để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

2.1. Tình Hình Bệnh Lao Kháng Thuốc Tại Việt Nam

Theo thống kê, Việt Nam có tỷ lệ bệnh nhân lao kháng thuốc cao, với hàng ngàn ca mắc mới mỗi năm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc cải thiện các phương pháp chẩn đoán và điều trị.

2.2. Thách Thức Trong Việc Chẩn Đoán Lao Kháng Thuốc

Một trong những thách thức lớn trong việc chẩn đoán lao kháng thuốc là thiếu hụt các phương pháp xét nghiệm nhanh và chính xác. Điều này dẫn đến việc nhiều bệnh nhân không được phát hiện kịp thời, làm gia tăng tỷ lệ tử vong.

III. Phương Pháp Đánh Giá Kỹ Thuật Xpert MTB XDR Tại Viện Phổi Trung Ương

Để đánh giá hiệu quả của kỹ thuật Xpert MTB/XDR, Viện Phổi Trung Ương đã tiến hành một nghiên cứu với sự tham gia của nhiều bệnh nhân. Nghiên cứu này nhằm so sánh độ nhạy và độ đặc hiệu của kỹ thuật này với các phương pháp xét nghiệm khác như kháng sinh đồ lỏng.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, thu thập dữ liệu từ các bệnh nhân đã được chẩn đoán lao kháng thuốc tại Viện Phổi Trung Ương. Các thông số như độ nhạy, độ đặc hiệu sẽ được phân tích để đưa ra kết luận.

3.2. Phân Tích Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy kỹ thuật Xpert MTB/XDR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn so với các phương pháp truyền thống, từ đó khẳng định giá trị của kỹ thuật này trong chẩn đoán lao kháng thuốc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Thuật Xpert MTB XDR

Kỹ thuật Xpert MTB/XDR không chỉ được áp dụng trong chẩn đoán mà còn có thể được sử dụng để theo dõi hiệu quả điều trị bệnh lao kháng thuốc. Việc này giúp bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời, nâng cao khả năng hồi phục cho bệnh nhân.

4.1. Theo Dõi Hiệu Quả Điều Trị

Kỹ thuật Xpert MTB/XDR cho phép theo dõi sự thay đổi của vi khuẩn lao trong quá trình điều trị, từ đó giúp bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

4.2. Giảm Thiểu Tỷ Lệ Tử Vong

Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời bệnh lao kháng thuốc thông qua kỹ thuật Xpert MTB/XDR đã giúp giảm thiểu tỷ lệ tử vong do bệnh lao, góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

V. Kết Luận Về Kỹ Thuật Xpert MTB XDR Trong Chẩn Đoán Lao Kháng Thuốc

Kỹ thuật Xpert MTB/XDR đã chứng minh được hiệu quả trong việc phát hiện bệnh lao kháng thuốc tại Viện Phổi Trung Ương. Việc áp dụng kỹ thuật này không chỉ giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán mà còn góp phần vào việc cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Kỹ Thuật Xpert MTB XDR

Trong tương lai, kỹ thuật Xpert MTB/XDR có thể được mở rộng áp dụng tại nhiều cơ sở y tế khác nhau, giúp nâng cao khả năng phát hiện và điều trị bệnh lao kháng thuốc trên toàn quốc.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Sở Y Tế

Các cơ sở y tế cần xem xét việc áp dụng kỹ thuật Xpert MTB/XDR vào quy trình chẩn đoán bệnh lao kháng thuốc, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tỷ lệ tử vong.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bệnh lao (Tuberculosis - TB), đặc biệt là các thể lao kháng thuốc, tiếp tục là một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng nhất trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2020 toàn cầu ghi nhận khoảng 157.903 ca mắc lao kháng đa thuốc/kháng Rifampicin (MDR/RR-TB) và tiền siêu kháng/siêu kháng thuốc (Pre-XDR/XDR-TB), nhưng chỉ có khoảng một phần ba số bệnh nhân thực tế tiếp cận được phác đồ điều trị phù hợp do khoảng trống lớn trong năng lực chẩn đoán nhanh.

Tại Việt Nam – quốc gia đứng thứ 11 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới – tỷ lệ kháng đa thuốc chiếm 3,6% ở bệnh nhân mới và lên tới 17% ở bệnh nhân tái trị (tương đương khoảng 9.025 ca mắc mới mỗi năm), nhưng chỉ có khoảng 36% số ca bệnh được phát hiện và thu nhận điều trị kịp thời.

[Bệnh phẩm đờm lâm sàng] 
[Tối ưu hóa phác đồ điều trị chuẩn xác ngay từ đầu]

Vấn đề thực tiễn và điểm nghẽn kỹ thuật

Các phương pháp xét nghiệm vi sinh truyền thống và sinh học phân tử hiện nay bộc lộ nhiều rào cản kỹ thuật:

• Kháng sinh đồ kiểu hình (Phenotypic DST) trên hệ thống BACTEC MGIT 960: Mặc dù được xem là "tiêu chuẩn vàng", kỹ thuật này đòi hỏi thời gian nuôi cấy kéo dài từ 4 đến 8 tuần, yêu cầu phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 2+ hoặc cấp 3 (BSL-3), chi phí bảo trì hệ thống cao và quy trình thao tác phức tạp.
• Kỹ thuật lai đầu dò Line Probe Assay (LPA - GenoType MTBDRplus / MTBDRsl): Cho kết quả trong 24–48 giờ nhưng quy trình gồm nhiều bước thủ công độc lập (ly tâm phá vỡ màng, tách chiết DNA, pha Master Mix, nhân gen PCR, lai màng tự động/bán tự động), nguy cơ ngoại nhiễm chéo amplicons rất cao, đòi hỏi nhân lực chuyên môn sâu và cơ sở vật chất BSL-2+. Tại Việt Nam, kỹ thuật LPA chỉ được tập trung tại 4 trung tâm lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ), gây chậm trễ trong khâu vận chuyển mẫu từ các tuyến y tế cơ sở.
• Kỹ thuật Xpert MTB/RIF: Chỉ giới hạn ở việc phát hiện đột biến kháng thuốc hàng 1 duy nhất là Rifampicin (rpoB), hoàn toàn không thể xác định tính kháng Isoniazid (INH), Fluoroquinolones (FLQ) hay các thuốc tiêm hàng hai (SLID).

Mục tiêu nghiên cứu

1. Đánh giá độ nhạy và độ đặc hiệu của kỹ thuật sinh học phân tử tự động Xpert MTB/XDR trong việc phát hiện tính kháng Isoniazid (INH), Fluoroquinolones (FLQ), và nhóm thuốc tiêm bậc 2 (Amikacin, Capreomycin, Kanamycin) khi lấy Kháng sinh đồ lỏng BACTEC MGIT 960 làm tiêu chuẩn đối chiếu.
2. So sánh độ chính xác chẩn đoán và tính khả thi vận hành của xét nghiệm Xpert MTB/XDR với kỹ thuật lai mẫu dò phân tử Line Probe Assay (LPA).

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Địa điểm thực hiện: Khoa Vi sinh và Labo Lao Chuẩn Quốc gia – Bệnh viện Phổi Trung ương.
• Đối tượng: 40 mẫu bệnh phẩm đờm của bệnh nhân xác chẩn lao đa kháng thuốc (MDR-TB) thực hiện song song 3 phương pháp: Kháng sinh đồ lỏng MGIT, LPA (GenoType MTBDRplus/sl v2.0) và Xpert MTB/XDR.
• Giới hạn kỹ thuật: Không bao gồm phân tích giải trình tự toàn bộ hệ gen vi khuẩn (WGS) cho các đột biến nằm ngoài các vùng mồi/mẫu dò đặc hiệu.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Để giải quyết bài toán phát hiện sớm chủng vi khuẩn lao kháng thuốc, việc so sánh các phương pháp xét nghiệm hiện hành giúp làm rõ ưu thế kỹ thuật:

Tiêu chí so sánh	Kháng sinh đồ lỏng BACTEC MGIT 960	Kỹ thuật lai mẫu dò LPA (GenoType MTBDR)	Kỹ thuật tự động Xpert MTB/XDR
Nguyên lý cốt lõi	Kiểu hình (đo huỳnh quang tiêu thụ $O_2$ của vi khuẩn)	Kiểu gen (PCR khuếch đại & lai màng Reverse Hybridization)	Kiểu gen (Real-time nested PCR & phân tích đỉnh nhiệt độ nóng chảy $T_m$)
Thời gian trả kết quả (TAT)	4 – 8 tuần	24 – 48 giờ (thực tế mất 3–7 ngày vận chuyển)	< 90 phút
Yêu cầu an toàn sinh học	Phòng BSL-2+/BSL-3, kiểm soát áp lực âm	Phòng BSL-2+, 3 phân khu riêng biệt chống tạp nhiễm	Phòng xét nghiệm BSL-1/BSL-2 thông thường
Thao tác kỹ thuật	Phức tạp, chuẩn bị hóa chất môi trường lỏng	Nhiều bước tách chiết, khuếch đại, lai màng thủ công	Đóng gói khép kín trong cartridge (All-in-one)
Phổ phát hiện kháng thuốc	Hàng 1 (SIRE) & Hàng 2 (AMK, CAP, KAN, MFX)	rpoB, katG, inhA, gyrA, gyrB, rrs, eis	katG, inhA, fabG1, oxyR-ahpC, gyrA, gyrB, rrs, eis

Ma trận ưu tiên yêu cầu kỹ thuật (MoSCoW)

• Must-have (Bắt buộc): Phát hiện đồng thời phức hợp Mycobacterium tuberculosis (MTB complex) và các đột biến kháng INH, FLQ, SLID; thời gian phân tích dưới 2 giờ; độ nhạy kháng INH $\ge 95%$; hệ thống cartridge đóng kín chống lây nhiễm.
• Should-have (Cần có): Khả năng phân biệt mức độ kháng cao và kháng thấp đối với Isoniazid và nhóm Fluoroquinolones thông qua định vị đột biến trên gen katG so với vùng inhA promoter.
• Could-have (Có thể thêm): Tích hợp cảnh báo đột biến kháng Ethionamide (ETH) trên cùng một chu trình PCR.
• Won't-have (Chưa áp dụng): Phân tích trực tiếp đột biến kháng Bedaquiline (Rv0678, atpE) và Linezolid (rplC, rrl) trong phiên bản hiện tại.

Thiết kế hệ thống xét nghiệm GeneXpert MTB/XDR

Hệ thống GeneXpert MTB/XDR sử dụng công nghệ khuếch đại axit nucleic lồng thời gian thực (Nested Real-Time PCR) kết hợp đo quang phổ 10 màu (10-color optical module) và công nghệ phân tích đường cong phân giải nhiệt độ nóng chảy (Melting Curve Analysis):

Phổ mục tiêu gen và vùng codon bao phủ của xét nghiệm

Hệ thống đối chứng nội kiểm (Quality Controls)

• Sample Processing Control (SPC): Thành phần là bào tử vi khuẩn Bacillus globigii được đông khô sẵn trong cartridge, kiểm soát toàn bộ chu trình xử lý mẫu, ly giải màng vi khuẩn và kiểm tra hiện tượng ức chế phản ứng PCR.
• Probe Check Control (PCC): Tự động đo cường độ tín hiệu huỳnh quang trước khi bắt đầu chu nhiệt PCR nhằm xác nhận thuốc thử đã hoàn nguyên đầy đủ và mẫu dò không bị suy giảm chất lượng.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang, hồi cứu kết hợp tiến cứu phòng thí nghiệm.
• Địa điểm & Thời gian: Phòng xét nghiệm Khoa Vi sinh và Labo Lao Chuẩn Quốc gia, Bệnh viện Phổi Trung ương từ tháng 11/2022 đến tháng 03/2023.
• Công thức tính toán thống kê y sinh: $$\text{Độ nhạy (Sensitivity)} = \frac{a}{a + b} \times 100% = \frac{TP}{TP + FN} \times 100%$$ $$\text{Độ đặc hiệu (Specificity)} = \frac{d}{c + d} \times 100% = \frac{TN}{TN + FP} \times 100%$$ Trong đó: $a$ ($TP$): Dương tính thật; $b$ ($FN$): Âm tính giả; $c$ ($FP$): Dương tính giả; $d$ ($TN$): Âm tính thật. Xử lý và phân tích dữ liệu trên phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel.

---

Implementation và kết quả

Quy trình kỹ thuật chuẩn (Standard Operating Procedure)

Quy trình xét nghiệm Xpert MTB/XDR được chuẩn hóa qua 5 bước chính:

[Bệnh phẩm đờm] 

# Mô phỏng thuật toán xử lý dữ liệu và đánh giá độ chính xác chẩn đoán
def evaluate_diagnostic_performance(tp: int, fn: int, tn: int, fp: int) -> dict:
    """
    Tính toán các chỉ số thống kê chẩn đoán y sinh học:
    Sensitivity (Độ nhạy), Specificity (Độ đặc hiệu), PPV, NPV
    """
    sensitivity = (tp / (tp + fn)) * 100.0 if (tp + fn) > 0 else 0.0
    specificity = (tn / (tn + fp)) * 100.0 if (tn + fp) > 0 else 0.0
    ppv = (tp / (tp + fp)) * 100.0 if (tp + fp) > 0 else 0.0
    npv = (tn / (tn + fn)) * 100.0 if (tn + fn) > 0 else 0.0
    accuracy = ((tp + tn) / (tp + fn + tn + fp)) * 100.0
    
    return {
        "Sensitivity (%)": round(sensitivity, 2),
        "Specificity (%)": round(specificity, 2),
        "PPV (%)": round(ppv, 2),
        "NPV (%)": round(npv, 2),
        "Accuracy (%)": round(accuracy, 2)
    }

# Dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 40 mẫu MDR-TB tại Viện Phổi TW
results_inh = evaluate_diagnostic_performance(tp=33, fn=0, tn=7, fp=0)
results_flq = evaluate_diagnostic_performance(tp=6, fn=1, tn=33, fp=0)
results_slid = evaluate_diagnostic_performance(tp=5, fn=0, tn=34, fp=1)

Kết quả thử nghiệm và kiểm định hiệu năng

Nghiên cứu trên 40 mẫu bệnh phẩm xác chẩn đa kháng thuốc thu thập tại Bệnh viện Phổi Trung ương đã đem lại các kết quả kiểm chứng cụ thể:

1. Đánh giá kỹ thuật Xpert MTB/XDR so với Kháng sinh đồ lỏng BACTEC MGIT 960

• Kháng Isoniazid (INH):
  • Số mẫu kháng đúng ($TP$): 33; Nhạy đúng ($TN$): 7; Không ghi nhận âm tính giả ($FN=0$) hay dương tính giả ($FP=0$).
  • Độ nhạy: 100% (33/33); Độ đặc hiệu: 100% (7/7).
• Kháng Fluoroquinolones (FLQ - Levofloxacin/Moxifloxacin):
  • Số mẫu kháng đúng ($TP$): 6; Nhạy đúng ($TN$): 33; Âm tính giả ($FN$): 1; Dương tính giả ($FP$): 0.
  • Độ nhạy: 85,7% (6/7); Độ đặc hiệu: 100% (33/33).
  • Giải thích sai số bất đồng: 01 trường hợp bất đồng (Kháng trên KSĐ lỏng nhưng Nhạy trên Xpert MTB/XDR) do chủng vi khuẩn mang đột biến hiếm nằm ngoài vùng đọc mồi QRDR của gen gyrA (codon 87–95) và gyrB (codon 531–544).
• Kháng nhóm thuốc tiêm hàng hai (SLID - AMK, CAP, KAN):
  • Số mẫu kháng đúng ($TP$): 5; Nhạy đúng ($TN$): 34; Âm tính giả ($FN$): 0; Dương tính giả ($FP$): 1.
  • Độ nhạy: 100% (5/5); Độ đặc hiệu: 97,14% (34/35).

2. So sánh đối đầu giữa xét nghiệm Xpert MTB/XDR và Kỹ thuật lai đầu dò LPA

Thuốc / Nhóm thuốc	Chỉ số kiểm định	Xpert MTB/XDR	Line Probe Assay (LPA)	Chênh lệch hiệu năng ($\Delta$)
Isoniazid (INH)	Độ nhạy	100.0% (33/33)	100.0% (33/33)	Tương đương (0.0%)
	Độ đặc hiệu	100.0% (7/7)	85.7% (6/7)	Xpert cao hơn +14.3%
Fluoroquinolone (FLQ)	Độ nhạy	85.7% (6/7)	85.7% (6/7)	Tương đương (0.0%)
	Độ đặc hiệu	100.0% (33/33)	97.0% (32/33)	Xpert cao hơn +3.0%
Thuốc tiêm bậc 2 (SLID)	Độ nhạy	100.0% (5/5)	100.0% (5/5)	Tương đương (0.0%)
	Độ đặc hiệu	97.14% (34/35)	71.43% (25/35)	Xpert cao hơn +25.71%

---

Đổi mới và đóng góp

1. Công trình tiên phong tại Việt Nam: Đây là công trình đầu tiên tại Việt Nam đánh giá thực nghiệm toàn diện độ chính xác chẩn đoán của kỹ thuật Xpert MTB/XDR trực tiếp trên mẫu bệnh phẩm lâm sàng tại Bệnh viện Phổi Trung ương, cung cấp bằng chứng thực chứng khoa học quan trọng cho Chương trình Chống lao Quốc gia (CTCLQG).
2. Đột phá về vùng gen bao phủ: So với kỹ thuật LPA truyền thống, Xpert MTB/XDR được tích hợp bổ sung 2 mục tiêu gen kháng INH là fabG1 (codon 199–210) và vùng liên gen oxyR-ahpC (-5 đến -50). Điều này giúp cải thiện vượt bậc độ đặc hiệu phát hiện kháng INH từ 85,7% (LPA) lên 100%.
3. Loại bỏ hiện tượng dương tính giả ở nhóm thuốc tiêm hàng hai: Độ đặc hiệu với nhóm SLID tăng từ 71,43% ở LPA lên 97,14% ở Xpert MTB/XDR (tăng 25,71%), nhờ việc tối ưu hóa đoạn mồi cho vùng promoter eis và gen rrs, giảm thiểu tối đa tình trạng chỉ định sai phác đồ điều trị độc tính cao cho bệnh nhân.
4. Rút ngắn thời gian chẩn đoán đến 98%: Rút ngắn thời gian trả kết quả từ 4–8 tuần (ở phương pháp nuôi cấy kiểu hình) xuống chỉ còn dưới 90 phút, cho phép bác sĩ lâm sàng quyết định phác đồ điều trị cá thể hóa ngay trong ngày khám đầu tiên.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng lâm sàng

• Phân loại Pre-XDR/XDR-TB tại chỗ: Ngay khi bệnh nhân có kết quả Xpert MTB/RIF dương tính hoặc thất bại phác đồ điều trị lao hàng 1, chỉ định xét nghiệm phản xạ (Reflex Testing) với Xpert MTB/XDR được thực hiện trực tiếp để sàng lọc kháng FLQ và SLID.
• Chuyển đổi phác đồ điều trị toàn đường uống (All-Oral Regimens): Hỗ trợ bác sĩ lâm sàng tự tin lựa chọn các nhóm thuốc mới (Bedaquiline, Linezolid kết hợp Fluoroquinolones liều cao) mà không cần chờ đợi kết quả nuôi cấy kéo dài nhiều tháng.

[Bệnh nhân nghi ngờ Lao kháng thuốc]
      [Xét nghiệm Xpert MTB/RIF]
[RIF Nhạy cảm]        [RIF Kháng (RR-TB)]
    [Kháng INH]        [Kháng FLQ]       [Kháng SLID]
 (Phác đồ Hr-TB)    (Lao Tiền siêu    (Điều chỉnh nhóm
                     kháng Pre-XDR)     thuốc tiêm/uống)

Chiến lược nhân rộng và tính khả thi kinh tế

• Phân cấp kỹ thuật về tuyến tỉnh/huyện: Kỹ thuật Xpert MTB/XDR chỉ yêu cầu phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 1 hoặc cấp 2 thông thường, tận dụng trực tiếp khung máy GeneXpert hiện có sẵn tại các trung tâm y tế quận/huyện (chỉ cần nâng cấp module quang học 10 màu).
• Phân tích hiệu quả chi phí (Cost-Benefit Analysis): Giảm thiểu chi phí nằm viện nội trú chờ kết quả nuôi cấy, cắt đứt chuỗi lây truyền chủng lao siêu kháng trong cộng đồng, tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí điều trị thất bại cho mỗi ca bệnh XDR-TB.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Quy mô mẫu nghiên cứu: Cỡ mẫu nghiên cứu thực nghiệm đạt 40 mẫu MDR-TB; cần tiếp tục mở rộng nghiên cứu đa trung tâm với cỡ mẫu trên 500 bệnh nhân trên toàn quốc để củng cố thêm các khoảng tin cậy thống kê.
2. Giới hạn phát hiện đột biến ngoài mục tiêu: Hiện tượng âm tính giả với Fluoroquinolones (độ nhạy 85,7%) cho thấy các đột biến nằm ngoài vùng gyrA (codon 87–95) và gyrB (codon 531–544) không được phát hiện. Tương tự, các đột biến codon dừng hiếm gặp ở gen katG (W135, E607) có thể dẫn đến hiện tượng nhạy giả với INH.
3. Chưa tích hợp thuốc kháng lao thế hệ mới: Chưa bao phủ các đột biến kháng Bedaquiline (Rv0678, atpE), Linezolid (rplC, rrl), Delamanid (ddn, fbiA-C).

Định hướng phát triển

• Tích hợp công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (Targeted Next-Generation Sequencing - tNGS) tại Labo Lao Chuẩn Quốc gia để giải mã các ca bệnh có bất đồng giữa kiểu hình và Xpert MTB/XDR.
• Nghiên cứu cập nhật các phiên bản cartridge sinh học phân tử mở rộng nhằm phát hiện sớm tính kháng đối với các thuốc nhóm A mới trong phác đồ điều trị lao ngắn hạn.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Học viên và Sinh viên Xét nghiệm Y học / Y đa khoa: Cung cấp tài liệu tham khảo thực chứng chuẩn mực về phương pháp so sánh hiệu năng xét nghiệm chẩn đoán phân tử (Diagnostic Accuracy Study), quy trình kiểm soát chất lượng mẫu vi sinh và phân tích đột biến gen kháng thuốc.
• Kỹ thuật viên phòng xét nghiệm: Nắm vững quy trình thao tác chuẩn SOP khép kín trên hệ thống GeneXpert 10 màu, phương pháp xử lý mẫu đờm an toàn với dung dịch SR và cách phân tích biểu đồ nhiệt độ nóng chảy $T_m$.
• Bác sĩ lâm sàng chuyên khoa Hô hấp – Lao: Nhận được kết quả kháng sinh đồ phân tử toàn diện chỉ trong 90 phút, giúp đưa ra quyết định điều trị chính xác, chuyển phác đồ cá thể hóa kịp thời.
• Chương trình Chống lao Quốc gia & Cơ quan Quản lý Y tế: Có cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy để đề xuất Bộ Y tế đưa xét nghiệm Xpert MTB/XDR vào danh mục kỹ thuật chẩn đoán thường quy tại 63 tỉnh thành, tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam vào năm 2035.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu trang thiết bị tối thiểu để triển khai xét nghiệm Xpert MTB/XDR là gì?

Cơ sở y tế cần trang bị thân máy GeneXpert tương thích với module quang học 10 màu (10-color module), máy tính cài đặt phần mềm GeneXpert Dx Software phiên bản cập nhật có nạp file định nghĩa xét nghiệm (Assay Definition File - ADF), phòng thao tác đạt tiêu chuẩn an toàn sinh học cấp 1 hoặc cấp 2 với tủ an toàn sinh học (tùy chọn) và nguồn điện ổn định.

2. Xét nghiệm Xpert MTB/XDR có thay thế hoàn toàn Kháng sinh đồ nuôi cấy lỏng MGIT không?

Không. Xpert MTB/XDR đóng vai trò xét nghiệm chẩn đoán nhanh ban đầu giúp định hướng điều trị tức thì. Kháng sinh đồ lỏng BACTEC MGIT 960 vẫn giữ vai trò tiêu chuẩn vàng trong các trường hợp bất đồng giữa lâm sàng và kiểu gen, theo dõi vi khuẩn học trong quá trình điều trị, và thực hiện kháng sinh đồ cho các thuốc lao mới chưa có đầu dò phân tử.

3. Tại sao độ nhạy của xét nghiệm đối với nhóm Fluoroquinolones chỉ đạt 85,7%?

Độ nhạy 85,7% phản ánh đặc tính sinh học phân tử của vi khuẩn lao: khoảng 10–15% chủng kháng Fluoroquinolones trên lâm sàng mang các đột biến nằm ngoài vùng xác định kháng QRDR của gen gyrA (codon 87–95) và gyrB (codon 531–544). Các đột biến hiếm này không nằm trong vùng bắt cặp của mẫu dò trong cartridge.

4. Xét nghiệm Xpert MTB/XDR có phân biệt được mức độ kháng thuốc cao hay thấp không?

Có. Nhờ việc định danh chính xác vị trí đột biến trên các gen đích khác nhau, xét nghiệm giúp phân biệt: đột biến trên katG chỉ ra mức độ kháng Isoniazid cao (không thể dùng INH liều cao), trong khi đột biến chỉ ở vùng khởi động inhA promoter thể hiện mức độ kháng thấp (có thể cân nhắc phác đồ phối hợp INH liều cao).

5. Chi phí và giá trị kinh tế y tế của việc ứng dụng kỹ thuật này như thế nào?

Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cho cartridge phân tử cao hơn so với xét nghiệm soi kính hiển vi trực tiếp, nhưng tính trên tổng thể chu trình điều trị, Xpert MTB/XDR giúp tiết kiệm hàng chục triệu đồng chi phí nằm viện chờ đợi, ngăn ngừa việc sử dụng sai thuốc tiêm bậc 2 đắt tiền và độc hại, đồng thời ngăn chặn nguy cơ bùng phát ổ dịch lao siêu kháng trong cộng đồng.

---

Kết luận

Kỹ thuật sinh học phân tử tự động GeneXpert MTB/XDR đã chứng minh hiệu năng chẩn đoán vượt trội tại Bệnh viện Phổi Trung ương với độ nhạy và độ đặc hiệu đạt 100% đối với Isoniazid, 100% độ nhạy và 97,14% độ đặc hiệu đối với nhóm thuốc tiêm hàng hai, cùng độ đặc hiệu tuyệt đối 100% với nhóm Fluoroquinolones.

Với thời gian trả kết quả chỉ trong 90 phút, thao tác vận hành đơn giản trong hệ thống cartridge khép kín và yêu cầu an toàn sinh học vừa phải, Xpert MTB/XDR đã khắc phục triệt để các nhược điểm cố hữu về thời gian của nuôi cấy kiểu hình MGIT 960 (4–8 tuần) và nguy cơ ngoại nhiễm phức tạp của kỹ thuật lai mẫu dò LPA. Việc khẩn trương nhân rộng xét nghiệm Xpert MTB/XDR trên mạng lưới phòng xét nghiệm toàn quốc là bước đi chiến lược mang tính quyết định nhằm phát hiện sớm, điều trị đúng và kiểm soát toàn diện bệnh lao kháng thuốc tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho cuộc chiến chống lao trên toàn cầu. Đặc điểm hình thể: Vi khuẩn lao là những trực khuẩn mảnh, kích thước khoảng 0,5 x 2-5 µm, đứng riêng lẻ hoặc xếp thành hình chữ N, Y, V hoặc thành dãy phân nhánh như cành cây. Ở môi trường nuôi cấy nó có thể biến thành hình sợi. tuberculosis không di động, không sinh bào tử, khó bắt màu với các thuốc nhuộm thông thường.

Khi nhuộm Zielh - Neelsen, vi khuẩn lao bắt màu đỏ, có khi thấy những hạt đỏ bên trong tế bào vi khuẩn [6], [7]. Tính chất nuôi cấy M. tuberculosis hiếu khí và phát triển tốt nhất ở 37°C và pH thích nghi từ 6,7 - 7. Chúng phát triển rất chậm và thường mất 1 - 2 tháng để hình thành khuẩn lạc trên môi trường.

tuberculosis tạo thành các khuẩn lạc loại R trên môi trường rắn Loeweinstein (bao gồm chủ yếu là khoai tây, huyết thanh và asparagin) khô nhăn nheo giống như hoa súp lơ và mọc thành váng và lắng cặn trong môi trường Sauton (môi trường tổng hợp) [6], [7]. Sức đề kháng So với các vi khuẩn không sinh nha bào khác thì vi khuẩn lao có khả năng đề kháng cao đối với các yếu tố lý hóa (nhiệt, tia cực tím, phenol) hay bằng phương pháp khử trùng Pasteur (đun nóng 62°C trong 30 phút) [6], [7], [9]. Trang 1 Vi khuẩn lao đề kháng ở môi trường khô (ngoài ánh sáng mặt trời vi khuẩn chết sau 1 - 2 giờ), các chất sát khuẩn như crezyl, nước javel, cồn iod giết chết vi khuẩn sau 2 - 5 giờ [6], [7], [9]. Ở điều kiện ẩm, thiếu asnh sáng như đờm ẩm, vi khuẩn lao có thể sống đến 1 tháng; trong sữa chúng có thể sống đến vài tuần [6], [7], [9].

Với kháng sinh và hóa trị liệu, trực khuẩn lao ngày càng kháng lại nhiều loại thuốc kháng sinh như rifampicin, streptomycin, ethambutol, INH,…[7]. tuberculosis thuộc giới Bacteria; ngành Actinobacteria; bộ Actinomycetales; họ Mycobacteriaceae, giống Mycobacterium. Mycobacteria được biết đến như một loại trực khuẩn kháng cồn, kháng acid (viết tắt là AFB: acid fast bacilli). Kháng axit - cồn ở 2 điểm: không bị axit - cồn giết chết ở nồng độ tiêu diệt vi khuẩn khác, và không bị tẩy trắng bằng cồn - axit trong quá trình nhuộm.

Tuberculosis complex gây bệnh lao ở người bao gồm: M. africanum, và gần đây là M. Khả năng và cơ chế gây bệnh Khả năng gây bệnh của vi khuẩn lao phụ thuộc vào độc lực của vi khuẩn lao và khả năng đề kháng của từng cơ thể. Cơ chế gây bệnh: M.

tuberculosis thường xâm nhập vào đường hô hấp qua các giọt nước bọt và gây bệnh lao phổi (90% tổng số bệnh lao). Các mô phế nang bị vi khuẩn xâm nhập tạo ra các ổ chứa vi khuẩn, sau đó đến các hạch lympho lân cận rồi đến các mô khác. Chúng vẫn có thể xâm nhập vào đường tiêu hóa (qua sữa bò tươi) và gây bệnh lao dạ dày, ruột. Bệnh lao hạch là căn bệnh phổ biến thứ hai sau bệnh lao phổi.

Ngoài ra vi khuẩn lao còn xâm nhập vào cơ thể qua da, giác mạc và sinh dục nhưng rất hy hữu [6], [7]. Lần nhiễm lao đầu tiên được gọi là lần sơ nhiễm. Vi khuẩn lao xâm nhập lần đầu tiên vào cơ thể gây nên tổn thương ngoại vi ở phần thông khí. Khi cơ thể trở nên quá mẫn trong 2 - 4 tuần kể từ khi tổn thương dạng hạt xuất hiện và hạt lao điển hình được hình thành.

Khoảng 90% trường hợp nhiễm lao nguyên phát khỏi và để lại khả năng miễn dịch với vi khuẩn lao [6], [7]. Trang 2 Từ 5 - 15% trường hợp nhiễm lao nguyên phát triển thành bệnh, hoặc do không được điều trị và giảm sức đề kháng, hoặc từ bệnh lao nguyên phát vài năm sau khi nhiễm bệnh lao. Phần lớn nguyên nhân là do sự hoạt động lại của ổ bệnh cũ khi bị lao sơ nhiễm. Những ổ bệnh thường khu trú ở phần dưới hoặc phần đỉnh hay đỉnh phổi do sự nhiễm trùng dai dẳng.

Khi bệnh được phát hiện thì hầu như tổn thương bã đậu đã hóa lỏng và hang lao hình thành, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lao phát tán, lây truyền bệnh nhanh chóng qua đờm dãi, nước bọt [6], [7]. Từ cơ quan ban đầu có lao (phổi, ruột .), trực khuẩn lao theo máu và bạch huyết đến tất cả các cơ quan và gây lao ở các bộ phận khác nhau của cơ thể (lao nốt, viêm não màng não, lao thận, xương. Cơ chế bệnh sinh của bệnh lao phổi vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Vi khuẩn này không có nội độc tố hoặc ngoại độc tố.

Các yếu tố độc lực của M. tuberculosis chưa được xác định. Nhưng có thể đó là sự kết hợp của nhiều yếu tố, trong đó yếu tố sợi (cord factor) và lớp sáp của vách tế bào Bacillus là rất quan trọng. Các chủng vi khuẩn lao có độc lực chứa nhiều thành phần dạng sợi về mặt hóa học là 6,6' - dimycolyl trehalose.

Yếu tố sợi này làm cho vi khuẩn lao dính vào nhau tạo thành các bó sợi. Vi khuẩn lao sẽ giảm độc lực khi mất yếu tố sợi này [7]. Tổng quan về bệnh lao kháng thuốc Về vi sinh, vi khuẩn lao kháng thuốc do sự đột biến gen trong nhân tế bào vi khuẩn lao làm cho một hoặc nhiều loại thuốc điều trị bệnh bị mất hiệu lực [10]. Về quản lý và sử dụng thuốc, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng thuốc trong điều trị lao, bao gồm: bác sĩ (kê đơn không đúng phác đồ, thiếu sự theo dõi, đánh giá), quản lý cung ứng (thiếu thuốc, thuốc kém chất lượng.

Phân loại bệnh lao kháng thuốc Lao đơn kháng:  Lao kháng Rifampicin (RR-TB): Bệnh lao gây ra bởi M. Tuberculosis complex kháng Rifampicin. Các chủng này có thể nhạy cảm hoặc kháng với isoniazid;  Lao kháng Isoniazid đơn (Hr-TB): Bệnh lao gây ra bởi M. Tuberculosis complex kháng Isoniazid nhưng nhạy cảm với Rifampicin.

Lao đa kháng thuốc (MDR - TB): Bệnh lao gây ra bởi M. Tuberculosis complex kháng Rifampicin và kháng Isoniazid [3] Trang 3 Lao tiền siêu kháng (pre XDR - TB): Bệnh lao gây ra bởi M. Tuberculosis complex kháng Rifampicin (và cũng có thể kháng isoniazid), kháng ít nhất một loại fluoroquinolone (levofloxacin hoặc moxifloxacin) [3] Lao siêu kháng (XDR - TB): Bệnh lao gây ra bởi M. Tuberculosis complex kháng Rifampicin (và cũng có thể kháng isoniazid), kháng ít nhất một loại fluoroquinolone (levofloxacin hoặc moxifloxacin) và ít nhất 1 loại thuốc “Nhóm A” khác (bedaquiline hoặc linezolid) [3] 2.

Các loại thuốc kháng lao Đáp ứng với tình hình nhiều loại thuốc điều trị lao được điều chế và đánh giá đưa vào phác đồ điều trị lao những năm gần đây, Tổ chức Y tế thế giới đã đưa ra phân loại thuốc lao cập nhật gần đây như sau:  Thuốc chống lao hàng 1: Isoniazid (INH), Rifampicin (RIF), Ethambutol (EMB), Pyrazinamide (PZA) [3], [11];  Thuốc lao “Nhóm A”: Levofloxacin hoặc Moxifloxacin;edaquiline; Linezolid [3];  Thuốc lao “Nhóm B”: Clofazimine; Cycloserine hoặc Terizidone [3];  Thuốc lao “Nhóm C”: Ethambutol; Delamanid; Pyrazinamide; Imipenem-cilastatin hoặc Meropenem; Amikacin hoặc Streptomycin; Ethionamide hoặc Prothionamide; p-aminosalicylic acid [3]. Tình hình bệnh lao kháng thuốc trên thế giới Trên toàn cầu vào năm 2020, 71% (2,1/3,0 triệu người) được chẩn đoán mắc bệnh lao phổi xác nhận về mặt vi khuẩn học và được xét nghiệm để tìm kháng rifampicin, tăng từ 61% (1,7/3,4 triệu người) năm 2019 lên 71% (2,2/3,6 triệu người) năm 2020. Trong số này, 132222 trường hợp MDR/RR - TB và 25681 trường hợp tiền sử XDR - TB hoặc XDR - TB đã được phát hiện, tổng cộng lại là 157903. Đây là một sự sụt giảm lớn (22%) so với tổng số 201997 người được phát hiện mắc lao kháng thuốc trong năm 2019, phù hợp với mức giảm lớn tương tự trong tổng số người mới được chẩn đoán Lao (18%) và tổng số người được chẩn đoán mắc lao phổi được xác nhận bằng vi khuẩn (17%) được quan sát từ năm 2019 đến năm 2020.

Trên toàn thế giới, 150359 người mắc bệnh lao đa kháng thuốc/RR - TB đã được đăng ký điều trị vào năm 2020, giảm 15% so với tổng cộng 177100 vào năm 2019. Mức độ này tương đương với khoảng 1/3 trong số những người phát triển MDR /RR - TB mỗi năm [2]. Số người toàn cầu được báo cáo là đã được đăng ký điều trị MDR/RR- TB, 2015–2020 [2] Đến năm 2021 theo báo cáo bệnh lao từ tổ chức Thế giới WHO, số ca được chẩn đoán mắc lao phổi được xét nghiệm kháng rifampicin, cùng mức độ bao phủ như năm 2020 (2,1/3,0 triệu) [1]. Trong số những người được xét nghiệm, 141953 trường hợp MDR/RR - TB và 25038 trường hợp tiền XDR - TB hoặc XDR - TB đã được phát hiện, tổng cộng là 166991[1].

Đây là mức tăng (6,4%) từ tổng số 156982 vào năm 2020, nhưng thấp hơn mức tăng 9,7% trong tổng số người được chẩn đoán và báo cáo mắc bệnh lao từ năm 2020 đến năm 2021 [1]. Nó cũng vẫn được xem xét thấp hơn đáng kể (17%) so với tổng số 201997 vào năm 2019 [1]. Trên toàn thế giới, có 161746 người mắc MDR/RR-TB được đăng ký điều trị vào năm 2021, tăng 7,5% so với 150469 vào năm 2020 nhưng vẫn thấp hơn đáng kể (11%) so với tổng số 181. Mức độ ghi danh này tương đương với khoảng một phần ba số người phát triển MDR/RRTB mỗi năm.

Có 10 quốc gia chiếm khoảng 70% có sự khác biệt đáng kể về phạm vi xét nghiệm lao RR-TB giữa các quốc gia vào năm 2021 [1]. Trong số 30 quốc gia có gánh nặng MDR/RR-TB cao thì 20 quốc gia đạt tỷ lệ xét nghiệm hơn 80%: Azerbaijan, Belarus, Trung Quốc, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Mông Cổ, Mozambique, Myanmar, Pakistan, Peru, Philippines, Cộng hòa Moldova, Liên bang Nga, Nam Phi, Tajikistan, Ukraine, Uzbekistan, Việt Nam, Zambia và Zimbabwe; tương đương với khoảng một phần ba số người phát triển MDR/RRTB mỗi năm [1]. Hầu hết những người được điều trị dự phòng bệnh lao cho đến nay đều là những người nhiễm HIV. Những thành tựu đáng kể trong phạm vi điều trị ở cấp độ toàn cầu đòi hỏi nỗ lực cải Trang 5 thiện xét nghiệm và chẩn đoán DR-TB cũng như khả năng tiếp cận điều trị ở những quốc gia này.

Tích cực hơn, tỷ lệ điều trị thành công đối với MDR/RR-TB đã được cải thiện. Trên toàn cầu vào năm 2019 (nhóm bệnh nhân mới nhất có dữ liệu), tỷ lệ điều trị thành công là 60%, phản ánh sự cải thiện ổn định trong những năm gần đây từ mức 50% vào năm 2012 [1]. Trong số các khu vực của WHO, tỷ lệ điều trị thành công năm 2019 dao động từ 57% ở Châu Âu đến 72% ở Đông Địa Trung Hải[1]. Đến cuối năm 2021, 124 quốc gia đã sử dụng bedaquiline như một phần của chế độ điều trị bệnh Lao DR (tăng từ 110 quốc gia vào năm 2020) [1].