HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN VĂN BÌNH ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KHAI THÁC, SỬ DỤNG NƯỚC NGẦM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này trung thực. Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Trần Văn Bình ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Đoàn Văn Điếm, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn. Với những lời chỉ dẫn, những tài liệu, sự tận tình hướng dẫn và những lời động viên của Thầy đã giúp tôi vượt qua nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin cảm ơn quý thầy cô giảng dạy chương trình cao học “Khoa học Môi trường” đã truyền dạy những kiến thức quý báu, những kiến thức này rất hữu ích và giúp tôi nhiều khi thực hiện nghiên cứu.
Đặc biệt, tôi xin cám ơn về những góp ý có ý nghĩa rất lớn khi tôi thực hiện đề cương nghiên cứu. Xin cảm ơn các lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, phòng Tài nguyên nước, khoáng sản thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, phòng Tài nguyên và Môi trường Thành Phố Bắc Ninh đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình tôi tham gia thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Trần Văn Bình iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan.
iii Mục lục. iv Danh mục bảng. vi Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn.
ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thiết khoa học. Mục tiêu của đề tài.
Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Khái quát về tài nguyên nước ngầm.
Khái niệm nước ngầm (nước dưới đất). Một số đặc điểm và cấu trúc của nguồn nước ngầm. Sự hình thành nước ngầm và các loại nước ngầm. Tầm quan trọng của nước ngầm.
Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước trên thế giới và Việt Nam. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước ngần trên thế giới. Tình hình khai thác, sử dụng nước ngầm ở Việt Nam. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước ngầm tại thành phố Bắc Ninh.
Hiện trạng tài nguyên nước ngầm tại thành phố Bắc Ninh. Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. 24 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp phân tích mẫu trong phòng. Phương pháp so sánh đánh giá chất lượng môi trường nước ngầm. Phương pháp xử lý số liệu.
Kết quả và thảo luận. Đặc điểm tự nhiên thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Vị trí địa lý. Địa hình, địa mạo.
Đặc điểm khí hậu và mạng lưới sông ngòi. Đặc điểm kinh tế - xã hội thành phố Bắc Ninh. Phát triển kinh tế. Điều kiện về cơ sở hạ tầng thành phố Bắc Ninh.
Tác động của sự phát triển kinh tế xã hội đến nước ngầm. Diễn biến chất lượng tài nguyên nước ngầm thành phố Bắc Ninh. Hiện trạng chất lượng nước ngầm. Đánh giá diễn biến chất lượng nước ngầm giai đoạn 2011-2016.
Hiện trạng khai thác, sử dụng nước ngầm thành phố Bắc Ninh. Trữ lượng khai thác tài nguyên nước ngầm. Hiện trạng khai thác sử dụng nước cho sinh hoạt. Hiện trạng khai thác nước cho sản xuất công nghiệp.
Hiện trạng khai thác, sử dụng nước ngầm cho nông nghiệp. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước ngầm cho cho dịch vụ, công cộng. Tổng hợp hiện trạng sử dụng nước ngầm. Đánh giá tình hình khai thác và sử dụng nước ngầm.
Các áp lực gây ô nhiễm nước ngầm thành phố Bắc Ninh. Đề xuất một số giải pháp bảo vệ tài nguyên nước ngầm. Kết luận và kiến nghị. 77 Tài liệu tham khảo.
81 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Danh sách các nước khai thác nước ngầm lớn nhất thế giới. Hiện trạng khai thác và nhu cầu sử dụng nước tại các đô thị ở Việt Nam đến năm 2020. Thống kê các trạm cấp nước đô thị.
Hiện trạng nhà máy cấp nước nông thôn của thành phố Bắc Ninh. Chỉ tiêu phân tích và phương pháp thử mẫu nước ngầm. Một số đặc trưng khí hậu thành phố Bắc Ninh. Bảng thống kê dân số thành phố Bắc Ninh.
Diện tích các loại cây trồng thành phố Bắc Ninh qua các năm. Số lượng gia súc, gia cầm trên địa bàn thành phố Bắc Ninh qua các năm. Diện tích các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Bắc Ninh. Tổng hợp kết quả quan trắc nước ngầm mùa khô.
Tổng hợp kết quả quan trắc nước ngầm mùa mưa. Kết quả quan trắc nước ngầm tại Xí nghiệp giấy Phát Đạt (NN10). Kết quả quan trắc nước ngầm tại Giếng đặt tại Công ty TNHH sản xuất và thương mại Cường Thịnh- CCN Phong Khê (NN11). Kết quả quan trắc nước ngầm tại Công Ty Cổ Phần Kính Viglacera Đáp Cầu – xã Hòa Long- Thành phố Bắc Ninh (NN12).
Kết quả quan trắc nước ngầm tại trạm cấp nước sạch thôn Hữu Chấp- Xã Hòa Long- Thành phố Bắc Ninh(NN13). Kết quả quan trắc nước ngầm tại Giếng đặt tại Trạm cấp nước sạch cụm Công nghiệp Hạp Lĩnh (NN14). Kết quả quan trắc nước ngầm tại trạm cấp nước sạch xã Vân Dương – Thành phố Bắc Ninh (NN15). Lượng nước ngầm sử dụng cho sinh hoạt khu vực đô thị và nông thôn tại thành phố Bắc Ninh.
Thông số kỹ thuật của công trình khai thác nước nhỏ tai khu vực đô thị trên địa bàn thành phố Bắc Ninh. Thông số kỹ thuật của giếng khoan nước tại nông thôn trên dịa bàn thành phố Bắc Ninh. 57 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lượng nước ngầm sử dụng cho công nghiệp tại thành phố Bắc Ninh.
Hiện trạng khai thác nước cho công nghiệp. Lượng nước ngầm sử dụng cho nông nghiệp tại thành phố Bắc Ninh. Lượng nước ngầm sử dụng cho dịch vụ, công cộng. Lượng nước ngầm sử dụng tại thành phố Bắc Ninh trong giai đoạn 2011- 2015.
Một số nguồn xả thải công nghiệp. 65 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2. Sơ đồ phân vùng đánh giá, tính toán tài nguyên nước. Thiết bị lấy mẫu WILDCO.
Sơ đồ vị trí lấy mẫu. Vị trí địa lý thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Mạng lưới hệ thống sông ngòi thành phố Bắc Ninh. Diện tích nuôi trồng thủy sản biến động qua các năm.
Sự biến động độ cứng (tính theo CaCO3) qua 2 đợt lấy mẫu. Sự biến động hàm lượng clorua qua 2 đợt lấy mẫu. Sự biến động hàm lượng sắt qua 2 đợt lấy mẫu. Sự biến động hàm lượng Mangan qua 2 đợt lấy mẫu.
Sự biến động chỉ tiêu pH qua 2 đợt lấy mẫu. Sự biến động độ cứng qua 2 đợt lấy mẫu. Sự biến động clorua qua 2 đợt lấy mẫu. Sự biến động hàm lượng sắt qua 2 đợt lấy mẫu.
Sự biến động hàm lượng Mangan qua 2 đợt lấy mẫu. Biểu đồ so sánh nồng độ Mn qua các năm tại XN giấy Phát Đạt. Biểu đồ so sánh nồng độ Fe qua các năm tại XN giấy Phát Đạt. Biểu đồ so sánh nồng độ Amoni qua các năm tại XN giấy Phát Đạt.
So sánh nồng độ Mangan qua các năm tại XN giấy Cường Thịnh. Biểu đồ nồng độ sắt qua các năm tại XN giấy Cường Thịnh. Biểu đồ nồng độ amoni qua các năm tại XN giấy Cường Thịnh. Hiện trạng sử dụng nước giai đoạn 2011- 2015.
Đồ thị dao động mực nước tại điểm quan trắc Tân Chi- Tiên Du từ tháng 1 năm 1998 đến tháng 9 năm 2014. Hệ thống xử lý nước trong nước giếng ngầm. Sơ đồ xử lý nước mặt dùng cho sinh hoạt. 75 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Nước là tài nguyên đặc biệt quan trọng,quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của sự sống trên trái đất.
Đặc điểm của tài nguyên nước là được tái tạo theo quy luật thời gian và không gian. Nhưng ngoài quy luật tự nhiên, hoạt động của con người đã tác động không nhỏ đến vòng tuần hoàn của nước. Việt Nam là quốc gia có nguồn nước dưới đất khá phong phú về trữ lượng và khá tốt về chất lượng. Nước dưới đất tồn tại trong các lỗ hổng và các khe nứt của đất đá, được tạo thành từ giai đoạn trầm tích đất đá hoặc do sự thẩm thấu, thấm của nguồn nước mặt, nước mưa… nước dưới đất có thể tồn tại cách mặt đất vài mét, vài chục mét, hay hàng trăm mét.
Đối với các hệ thống cấp nước cộng đồng thì nguồn nước dưới đất luôn là nguồn nước được ưa thích. Nguồn nước dưới đất ít chịu ảnh hưởng bởi các tác động con người. Thành phố Bắc Ninh nằm ở phía Tây của tỉnh Bắc Ninh trong vùng đồng bằng Châu thổ sông Hồng, kinh tế đang trên đà phát triển. Quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, đã nảy sinh cùng với những vấn đề mới như ô nhiễm môi trường, ô nhiễm dòng chảy sông hồ, sự cạn kiệt nguồn nước do tình trạng khai thác nước thiếu quy hoạch, lãng phí, gây ô nhiễm nguồn nước đã và đang gây ra những hậu quả nặng nề, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế và an ninh xã hội… Để nắm bắt được hiện trạng khai thác, sử dụng và chất lượng nước dưới đất thành phố Bắc Binh trong thời gian vừa qua, tôi tiến hành nghiên cứu thông qua các phương pháp như phương pháp phỏng vấn, phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, phương pháp lấy mẫu và phân tích, phương pháp so sánh đánh giá chất lượng nước.