Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp. NguyÔn anh tuÊn Nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p qu¶n lý s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè b¾c ninh tØnh b¾c ninh LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp. NguyÔn anh tuÊn Nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p qu¶n lý s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè b¾c ninh tØnh b¾c ninh Chuyªn ngµnh: QLBV&TNR M· sè: 60 62 68 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. NguyÔn ThÕ Nh· Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Më ®Çu C©y xanh cã vai trß rÊt quan träng ®èi víi con ngêi nãi chung vµ céng ®ång d©n c ®« thÞ nãi riªng.
Khi nãi vÒ ®« thÞ ngêi ta kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn c©y xanh, c©y xanh ®îc coi nh lµ l¸ phæi xanh cña tr¸i ®Êt, cã t¸c dông b¶o vÖ vµ c¶i t¹o m«i trêng, lµm ®Ñp c¶nh quan. Cïng víi qu¸ tr×nh C«ng nghÞªp hãa – HiÖn ®¹i hãa ®Êt níc, ®êi sèng ngêi d©n ngµy cµng ®îc c¶i thiÖn vÒ vËt chÊt lÉn tinh thÇn, kÌm theo ®ã lµ sù xuÊt hiÖn nhiÒu ®« thÞ míi. §iÒu ®ã lµm cho kh«ng gian ån µo, n¸o nhiÖt, m«i trêng kh«ng khÝ, níc bÞ « nhiÔm. Gi¶i ph¸p tèi u ®îc c¸c nhµ khoa häc ®a ra ®ã lµ sö dông c©y xanh võa ®¹t ®îc hiÖu qu¶ võa lµm ®Ñp c¶nh quan.
§« thÞ tõ thuë s¬ khai lu«n cã mèi quan hÖ thuËn hßa víi c¸c yÕu tè, c¶nh quan thiªn nhiªn vµ nh©n t¹o. C¶nh quan thiªn nhiªn bao gåm n¨m hîp phÇn: §Þa h×nh, níc, thùc vËt (c©y xanh), ®éng vËt vµ kh«ng khÝ. C¸c yÕu nµy cã mét qu¸ tr×nh ph¸t sinh, ph¸t triÓn liªn hoµn, t¸c ®éng lÉn nhau trong mét chØnh thÓ thèng nhÊt cña tr¸i ®Êt. Thêi kú ®Çu do quy m« d©n c ®« thÞ cßn Ýt, con ngêi cha chó träng ®Õn viÖc bè trÝ, sö dông c¶nh quan nh©n t¹o nh c©y xanh, nhng con ngêi ®· biÕt sö dông c¶nh quan thiªn nhiªn nh: Th¶m thùc vËt tù nhiªn mµ khi ®ã chiÕm mét sè lîng, diÖn tÝch rÊt lín so víi diÖn tÝch quy m« ®« thÞ ®Ó t¹o nªn mèi quan hÖ kh¨ng khÝt, thuËn hßa gi÷a con ngêi vµ thiªn nhiªn.
Ngµy nay, do sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña nÒn khoa häc c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i, sù bïng næ d©n sè trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi ®· t¹o nªn mét qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa (§TH) nhanh, dÉn ®Õn m«i trêng ®« thÞ bÞ « nhiÔm. Do ®ã, trong quy ho¹ch ®« thÞ kh«ng thÓ thiÕu m¶ng c©y xanh, c©y xanh cã vÞ trÝ ®Æc biÖt kh«ng nh÷ng ®Ó tháa m·n yªu cÇu h×nh thµnh c¶nh quan ®« thÞ mµ cßn gi¶i quyÕt hËu qu¶ do ®« thÞ hãa g©y lªn nh: ¤ nhiÔm m«i trêng níc, kh«ng khÝ, giao th«ng, dÞch bÖnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 ViÖt Nam ®ang trong qu¸ tr×nh C«ng nghiÖp hãa – HiÖn ®¹i hãa ®Êt níc, ®ang trªn ®µ ph¸t triÓn víi tèc ®é cao, c¸c ®« thÞ ®ua nhau mäc lªn. HÖ thèng c¬ së h¹ tÇng cña ®« thÞ ®ang ®îc thiÕt kÕ quy ho¹ch l¹i réng h¬n, quy m« h¬n.
Bé mÆt ®« thÞ ®· cã nhiÒu biÕn ®æi, nhng kÐo theo ®ã lµ hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò n¶y sinh cã t¸c ®éng ®Õn m«i trêng theo chiÒu híng tiªu cùc nh: ¤ nhiÔm kh«ng khÝ, « nhiÔm ®Êt, nhiÖt ®é t¨ng cao, khÝ th¶i,. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ chóng ta ph¶i lµm g× ®Ó m«i trêng sèng ®îc xanh – s¹ch - ®Ñp, qu¶n lý vµ b¶o vÖ c©y xanh ®« thÞ nh thÕ nµo ®Ó c©y xanh ph¸t triÓn theo híng tÝch cùc mµ kh«ng lµm ¶nh hëng ®Õn m«i trêng xum quanh vµ tèc ®é ph¸t triÓn cña x· héi. ë mét vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi, víi tèc ®é ph¸t triÓn nhanh nh hiÖn nay. Thµnh phè B¾c Ninh ®·, ®ang vµ sÏ lµ trung t©m kinh tÕ, v¨n hãa, khoa häc kü thuËt cña tØnh vµ lµ ®Çu mèi giao th«ng quan träng cña khu vùc phÝa B¾c.
Lµ thµnh phè trÎ kh«ng lín l¾m vÒ diÖn tÝch nhng ®«ng vÒ mËt ®é d©n sè 4.406 ngêi/km2/26,3 km2 (khu vùc néi thµnh). Ngoµi ra cßn cã c¸c C«ng ty, Doanh nghiÖp, c¸c C¬ së s¶n xuÊt n»m r¶i r¸c trªn ®Þa bµn thµnh phè, hµng ngµn chiÕc xe c¬ giíi n¬i kh¸c ch¹y qua. G©y « nhiÔm kh«ng khÝ, nguån níc, tiÕng ån lµ nguyªn nh©n g©y h¹i ®Õn søc kháe d©n c ®« thÞ, vît qu¸ nhiÒu chØ tiªu cho phÐp. Do ®ã, ng¨n c¶n « nhiÔm m«i trêng lµ viÖc lµm hÕt søc cÇn thiÕt, ®Ó h¹n chÕ nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc trªn th× vai trß cña c©y xanh lµ ®Æc biÖt quan träng, cã kh¶ n¨ng gi÷ bôi, hÊp thu c¸c khÝ, ng¨n c¶n tiÕng ån.
Ngoµi ra, chóng cßn cã chøc n¨ng kinh tÕ, x· héi, kiÕn tróc c¶nh quan, gi¸ trÞ khoa häc. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cïng víi sù ph¸t triÓn chung cña thµnh phè. C«ng ty M«i trêng vµ C«ng tr×nh ®« thÞ B¾c Ninh ®îc Uû ban Nh©n d©n tØnh giao nhiÖm vô trång, ch¨m sãc, qu¶n lý b¶o vÖ hÖ thèng c©y xanh trªn ph¹m vi thµnh phè, víi môc tiªu ph¸t triÓn bÒn v÷ng v× LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 thµnh phè xanh – s¹ch - ®Ñp. HÖ thèng c©y xanh, m¶ng xanh ®« thÞ ®a d¹ng vµ ph¸t triÓn tèt, víi 14.868,30m c©y ®êng viÒn, tû lÖ c©y xanh sö dông c«ng céng 1,12m2/ngêi, thÊp h¬n so víi c¸c thµnh phè lín nh: HuÕ 10,2 m2/ngêi, §µ L¹t 7,5 m2/ngêi, Nha Trang 4,7 m2/ngêi, TP Hå ChÝ Minh 5,0 m2/ngêi (Lu §×nh H¶i, 2006) [6], nhiÒu ®« thÞ t¹i c¸c vïng trung du miÒn nói phÝa B¾c vµ T©y Nguyªn tû lÖ nµy cßn rÊt thÊp nh: ThÞ x· B¾c K¹n 0,03, T.
Kon Tum 0,03; Plei Ku 0,18. Theo b¸o c¸o cña C«ng ty M«i trêng, trong mÊy n¨m gÇn ®©y hiÖn tîng s©u h¹i c©y xanh ph¸t triÓn m¹nh, nhÊt lµ ë c¸c loµi c©y nh: S÷a, Nhéi, B»ng L¨ng, Bµng, TÕch vµ nhiÒu loµi c©y kh¸c, s©u h¹i kh«ng nh÷ng lµm xÊu c¶nh quan vµ ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng phßng hé cña chóng. C«ng ty M«i trêng ®· ph¶i tèn kÐm nhiÒu c«ng søc, tiÒn cña ®Ó phßng vµ diÖt trõ, mang l¹i c¶nh quan, vÎ ®Ñp vµ gi¸ trÞ ®Ých thùc cña chóng. Do ®ã, nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ®Ó luËn cø, gãp phÇn qu¶n lý vµ b¶o vÖ c©y xanh ®« thÞ nhÊt lµ khu vùc néi thµnh, x¸c ®Þnh ®îc thµnh phÇn s©u h¹i lµm ¶nh hëng ®Õn c©y xanh ®« thÞ vµ ®a ra c¸c biÖn ph¸p phßng trõ, gãp phÇn c¶i thiÖn m«i trêng vèn ®ang bÞ « nhiÔm.
§ã lµ lý do h×nh thµnh ®Ò tµi "Nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p qu¶n lý s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè B¾c Ninh - TØnh B¾c Ninh". LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Ch¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Trªn thÕ giíi Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu s©u h¹i c©y trång nãi chung, s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ nãi riªng, nhiÒu t¸c gi¶ ®· t×m ra ®îc c¸c loµi s©u h¹i, m« t¶ vÒ c¸c ®Æc ®iÓm vÒ h×nh th¸i, sinh vËt häc vµ ®a ra c¸c biÖn ph¸p phßng trõ. Sau ®©y lµ mét sè nghiªn cøu: Theo c¬ së d÷ liÖu N«ng l©m kÕt hîp cña Trung t©m n«ng l©m kÕt hîp quèc tÕ trªn c©y S÷a cã loµi h¹i l¸ víi tªn khoa häc: Parotis marginata g©y h¹i ë vên ¬m vµ rõng non.
Th©n: PhÇn cøng cã thÓ bÞ mèi, mät h¹i, phÇn mÒm bÞ mät phÊn (Lyctidae). Theo Côc N«ng nghiÖp Florida rÖp s¸p Vinsonia stellifera (Westwood) thuéc hä Coccidae h¹i nhiÒu loµi c©y c¶nh, trong ®ã cã S÷a, ph©n bè trªn kh¾p thÕ giíi. Mathew (2002), trong “S©u h¹i c©y b¶n ®Þa ë vên ¬m cña tØnh Kerala, Ên ®é”, c¸c loµi thuéc chi Lagerstroemia (trong ®ã cã B»ng l¨ng) cã nh÷ng loµi s©u bÖnh chñ yÕu sau: RÖp èng (rÖp muéi) h¹i c©y con, khi mËt ®é cao thêng g©y ra bÖnh bå hãng. Ngoµi bÖnh bå hãng, cßn cã bÖnh phÊn tr¾ng.
C©y B»ng l¨ng Ên §é (Lagerstroemia indica) bÞ bÖnh phÊn tr¾ng do nÊm Erysiphe lagerstroemia g©y ra. BÖnh ®Æc biÖt nÆng ë n¬i Èm, bÞ cím, kh«ng th«ng tho¸ng. NÊm bÖnh ph¸t triÓn m¹nh khi ®ªm cã ®é Èm cao, ngµy kh«, dÞu m¸t, thêng lµ mïa xu©n. Do ®Æc ®iÓm trªn nªn biÖn ph¸p phßng trõ ®îc ®Ò xuÊt lµ trång c©y n¬i cã nhiÒu ¸nh n¾ng, tØa bít chåi, tØa tha cµnh, chän gièng kh¸ng bÖnh, lo¹i bá cµnh bÞ bÖnh….
Ngoµi ra c©y cßn bÞ bÖnh ®èm l¸ (Cercospora Leaf Spot) khi cã khÝ hËu Êm Èm. Phßng bÖnh ®èm l¸: Chän gièng chèng chÞu bÖnh. ®iÒu chØnh mËt ®é ®Ó t¹o ®é th«ng tho¸ng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Theo trang Web http://hgic.edu/factsheets/hgic2002.htm, s©u h¹i nhãm B»ng l¨ng gåm rÖp (Tinocallis kahawaluokalani) h¹i l¸, cµnh non vµ Bä c¸nh cøng ¨n l¸ NhËt B¶n (Popillia japonica) trëng thµnh vµ s©u non ®Òu ¨n h¹i l¸ vµ hoa.
Phßng trõ rÖp: Chän gièng chèng chÞu. b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn thiªn ®Þch nh: bä rïa, ruåi, ong, nÊm. Phun xÞt níc thËt m¹nh ®Ó röa bá rÖp. Thuèc trõ rÖp bao gåm pyrethrins, thuèc th¶o méc chÕ tõ c©y xoan, permethrin, cyfluthrin, malathion.
Phßng trõ bä c¸nh cøng: ¸p dông biÖn ph¸p tæng hîp (IPM): b¾t s©u trëng thµnh, ®Æt bÉy trëng thµnh c¸ch c©y kho¶ng 15m (50feet), sö dông chÕ phÈm vi khuÈn Bacillus popilliae. Thuèc trõ bä l¸ ®îc sö dông lµ Carbaryl (Sevin 50WP) hay thuèc th¶o méc bµo chÕ tõ c©y xoan. (Royal Forest Department, Bangkok (Thailand-1997) trong bµi “Economic importance insect pest of Hopea odorata Roxb.: Damage and Distribution pattern of stem boring termite under different shade tree species” cho biÕt Sao ®en (Hopea odorata) thêng bÞ mèi Microcerotermes crassus Snyder (Termitidae- Isoptera) h¹i c©y 7 n¨m tuæi. Nghiªn cøu cho thÊy tû lÖ c©y bÞ h¹i vµo th¸ng 8 nÆng h¬n th¸ng 5, ®Æc biÖt c©y Sao ®en bÞ h¹i nhiÒu ë rõng trång díi t¸n c©y Keo tai tîng hay Muång trång víi mËt ®é 4x4m.
Theo David Boyd (2006), s©u h¹i B»ng l¨ng gåm mét sè loµi bä c¸nh cøng ¨n l¸ thuéc chi Altica, chØ cã trëng thµnh h¹i l¸, nhiÒu khi xuÊt hiÖn hµng ®µn lín. Trªn c¸c loµi c©y thuéc chi Ficus (§a, sanh, si….) thêng cã bä trÜ (Gynaikothrips uzeli) g©y hiÖn tîng côp l¸. C«n trïng ¨n thÞt bä trÜ cã bä xÝt Montandoniola moraguesi, ong ký sinh bä trÜ lµ loµi: Thripastichus gentilei. Gilman and Dennis G.
Watson2, trong Cassia bicapsularis Butterfly Bush1 Fact Sheet ST-126, 11 1993: Loµi Cassia bicapsularis cã mét sè loµi s©u h¹i sau ®©y: L¸ vµ hoa thêng bÞ s©u non g©y LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 h¹i (kh«ng nªu râ loµi g×), nh÷ng loµi nµy dÔ thu b¾t b»ng tay. Mét sè loµi bÞ rÖp tÊn c«ng, vÝ dô rÖp Coccus longulus thêng sèng céng sinh víi kiÕn Pheidole megacephaly.