Nghiên cứu giải pháp quản lý sâu hại cây xanh đô thị tại Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp quản lý sâu hại cây xanh đô thị tại Bắc Ninh, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: QLBV&TNR
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất giải pháp quản lý sâu hại cây xanh đô thị thành phố Bắc Ninh tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2. Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Khí hậu thủy văn
• 2.4. Địa hình địa thế
• 2.5. Đất đai
• 2.6. Thảm thực vật

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý sâu hại cây xanh đô thị Bắc Ninh

Cây xanh đô thị đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện môi trường sống và tạo cảnh quan cho thành phố Bắc Ninh. Tuy nhiên, sự phát triển của đô thị cũng kéo theo sự gia tăng của các loại sâu hại, ảnh hưởng đến sức khỏe của cây xanh. Việc quản lý sâu hại là cần thiết để bảo vệ và phát triển bền vững hệ thống cây xanh đô thị.

1.1. Vai trò của cây xanh trong đô thị Bắc Ninh

Cây xanh không chỉ mang lại bóng mát mà còn giúp cải thiện chất lượng không khí. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm ô nhiễm và tạo không gian sống trong lành cho cư dân.

1.2. Tình hình sâu hại cây xanh hiện nay

Sự xuất hiện của nhiều loại sâu hại như rệp, bọ trĩ đang gây thiệt hại lớn cho cây xanh. Các loại sâu này không chỉ làm giảm thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của cây.

II. Những thách thức trong quản lý sâu hại cây xanh đô thị Bắc Ninh

Quản lý sâu hại cây xanh đô thị Bắc Ninh gặp nhiều thách thức. Sự phát triển nhanh chóng của đô thị khiến cho việc kiểm soát sâu hại trở nên khó khăn hơn. Ngoài ra, việc thiếu thông tin và công nghệ hiện đại cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu thông tin về sâu hại

Nhiều người dân và cán bộ quản lý chưa có đủ thông tin về các loại sâu hại và biện pháp phòng ngừa. Điều này dẫn đến việc xử lý không hiệu quả.

2.2. Công nghệ quản lý chưa phát triển

Việc áp dụng công nghệ sinh học và các biện pháp hiện đại trong quản lý sâu hại còn hạn chế. Điều này làm giảm hiệu quả trong việc kiểm soát sâu hại.

III. Phương pháp quản lý sâu hại cây xanh hiệu quả tại Bắc Ninh

Để quản lý sâu hại cây xanh hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Các biện pháp như sử dụng thuốc sinh học, biện pháp canh tác hợp lý và giáo dục cộng đồng là rất quan trọng.

3.1. Sử dụng thuốc sinh học trong quản lý sâu hại

Thuốc sinh học giúp kiểm soát sâu hại mà không gây hại cho môi trường. Việc áp dụng thuốc sinh học cần được thực hiện đúng cách để đạt hiệu quả cao.

3.2. Giáo dục cộng đồng về quản lý sâu hại

Giáo dục cộng đồng về các biện pháp phòng ngừa sâu hại là rất cần thiết. Người dân cần được trang bị kiến thức để tự bảo vệ cây xanh trong khu vực của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý sâu hại

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý sâu hại hiệu quả có thể giảm thiểu thiệt hại cho cây xanh. Các mô hình quản lý tích cực đã được triển khai tại một số khu vực ở Bắc Ninh.

4.1. Mô hình quản lý sâu hại thành công

Một số mô hình quản lý sâu hại đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc bảo vệ cây xanh. Các mô hình này cần được nhân rộng để đạt hiệu quả cao hơn.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của sâu hại

Nghiên cứu cho thấy sâu hại có thể làm giảm năng suất và sức khỏe của cây xanh. Việc kiểm soát sâu hại kịp thời sẽ giúp cây xanh phát triển tốt hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý sâu hại cây xanh

Quản lý sâu hại cây xanh đô thị Bắc Ninh cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ cây xanh một cách hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý sâu hại

Quản lý sâu hại không chỉ bảo vệ cây xanh mà còn góp phần vào việc cải thiện chất lượng môi trường sống cho cư dân.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách và chương trình phát triển bền vững trong quản lý cây xanh, nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài cho đô thị Bắc Ninh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại thành phố Bắc Ninh với diện tích tự nhiên 80,28 km² và mật độ dân số khu vực nội thành lên tới 4.406 người/km² đã tạo ra sức ép môi trường rất lớn về ô nhiễm không khí, bụi bặm và tiếng ồn. Cây xanh đô thị đóng vai trò lá phổi xanh bảo vệ cảnh quan, nhưng quỹ đất cây xanh công cộng của thành phố vào thời điểm nghiên cứu năm 2008 chỉ đạt 1,12 m²/người, thấp hơn đáng kể so với các đô thị như Huế (10,2 m²/người) hay Nha Trang (4,7 m²/người). Mặc dù toàn thành phố có 14.868,30 m cây đường viền cùng 14.327 cây xanh thuộc 14 loài chủ lực, tình trạng sâu hại phát sinh bùng phát trên diện rộng đang làm suy giảm nghiêm trọng chức năng phòng hộ và mỹ quan đô thị.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu hụt cơ sở dữ liệu khoa học mang tính hệ thống về thành phần loài sâu hại, quy luật phát sinh và phân bố theo mùa, từ đó dẫn đến các biện pháp xử lý bị động và kém hiệu quả. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Bảo vệ và Tài nguyên Rừng của tác giả Nguyễn Anh Tuấn hướng đến mục tiêu xác định chính xác thành phần cây xanh đô thị, cấu trúc quần thể sâu hại và mức độ gây hại lá trên các loài cây đại diện. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 3/2008 đến tháng 8/2008 trên địa bàn thành phố Bắc Ninh. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để thiết lập quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), giúp giảm thiểu chi phí xử lý sâu bệnh, hạn chế sử dụng thuốc hóa học độc hại và nâng cao tỷ lệ cây khỏe lên trên 85% trong không gian đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết sinh thái học côn trùng rừng và nguyên lý quản lý dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management - IPM) trong hệ sinh thái nhân tạo đô thị. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh mối tương tác giữa 3 yếu tố: sinh vật gây hại, cây chủ và điều kiện môi trường đô thị chịu tác động nhân tạo. Bốn khái niệm học thuật cốt lõi được vận dụng bao gồm:

1. Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Sự kết hợp hài hòa các biện pháp lâm sinh, cơ giới, sinh học và hóa học nhằm duy trì mật độ sâu hại dưới ngưỡng gây hại kinh tế mà không gây ô nhiễm môi trường.
2. Tỷ lệ cây có sâu ($P%$): Tần suất bắt gặp loài sâu hại trên tổng số cây khảo sát tiêu chuẩn.
3. Mật độ sâu hại ($M$): Số lượng cá thể sâu hoặc trứng trung bình trên một đơn vị điều tra (cây tiêu chuẩn hoặc cành tiêu chuẩn).
4. Chỉ số hại lá ($R%$): Mức độ suy giảm diện tích tán lá dựa trên thang phân cấp 5 cấp độ (từ cấp 0 đến cấp IV).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập trực tiếp thông qua hệ thống 4 tuyến điều tra trọng điểm tại nội thành Bắc Ninh, bao gồm tuyến Nguyễn Trãi (2,3 km), Thiên Đức (1,6 km), Nguyễn Gia Thiều (2,5 km) và Lý Thái Tổ (4,5 km với 840 cây Sao đen). Tổng cỡ mẫu điều tra cố định gồm 90 cây tiêu chuẩn chia đều cho 3 loài cây chủ lực: 30 cây Bằng lăng (Lagerstroemia calyculata), 30 cây Sữa (Alstonia scholaris) và 30 cây Sao đen (Hopea odorata).

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật rút mẫu ngẫu nhiên hệ thống với tỷ lệ rút mẫu 10% tổng số cây trên tuyến (khoảng cách rút mẫu từ 9 đến 14 cây chọn 1 cây tiêu chuẩn). Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ dải cây trồng đường phố. Trên mỗi cây mẫu, phương pháp phân tầng tán lá được áp dụng bằng cách chia tán cây thành 3 tầng (trên, giữa, dưới), mỗi tầng lấy 2 cành theo 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc (tổng cộng 6 cành/cây), mỗi cành khảo sát 6 lá ở vị trí gốc, giữa và ngọn (tổng cộng 36 lá/cây). Thời gian khảo sát ngoại nghiệp chia thành 4 đợt cách nhau từ 19 đến 22 ngày. Dữ liệu sau thu thập được xử lý nội nghiệp bằng phương pháp thống kê sinh học, giám định mẫu bằng phương pháp hình thái học chuyên gia và nuôi dưỡng cá thể sâu non trong phòng thí nghiệm để xác định chính xác vòng đời.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra ghi nhận hệ thống cây xanh đô thị thành phố Bắc Ninh gồm 14 loài chủ yếu thuộc 11 họ thực vật với tổng số 14.327 cây. Trong đó, Bằng lăng chiếm ưu thế cao nhất với 4.313 cây (chiếm 29,49%), tiếp theo là Trứng cá với 2.548 cây (17,78%), Sữa với 1.981 cây (13,83%), Phượng vĩ với 1.405 cây (9,81%) và Sao đen với 1.280 cây (8,75%). Các loài có số lượng thấp nhất là Bàng (167 cây, 1,17%) và Lát hoa (187 cây, 1,31%).

Về thành phần sinh vật gây hại, nghiên cứu đã định danh được 32 loài sâu hại và nhện hại, phân bố trong 2 lớp: lớp Côn trùng (Insecta) gồm 30 loài thuộc 18 họ và 4 bộ; lớp Nhện (Arachnida) gồm 2 loài thuộc 1 họ và 1 bộ. Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm tỷ lệ áp đảo tuyệt đối với 10 họ (52,63%) và 20 loài (62,50%). Bộ Cánh không đều (Hemiptera) đứng thứ hai với 3 họ (15,79%) và 5 loài (15,63%). Bộ Cánh cứng (Coleoptera) có 3 loài (9,38%), bộ Cánh đều (Homoptera) có 2 loài (6,25%) và bộ Nhện (Tetranychoidea) có 2 loài (6,25%).

Mức độ gây hại có sự phân hóa rõ rệt trên 3 loài cây nghiên cứu trọng điểm:

• Trên cây Bằng lăng: Ghi nhận 13 loài sâu hại, trong đó Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche reimeri) có tỷ lệ xuất hiện cao nhất đạt $P% = 56,67%$ với mật độ bùng phát lên đến 145,07 con/cây, kế tiếp là Sâu róm (Trabala vishnou) đạt $P% = 53,33%$ và mật độ trứng 10,75 quả/cây. Tuổi cây ảnh hưởng rõ rệt: cây 8 tuổi có mật độ sâu kèn 162,70 con/cây, cao hơn nhiều so với cây 13 tuổi (129,70 con/cây).
• Trên cây Sữa: Ghi nhận 4 loài gây hại chính nhưng tỷ lệ nhiễm rất cao. Nhện lá (Tetranychus trunctatus) chiếm tỷ lệ cây nhiễm lên tới $86,00%$ với mật độ 7,35 con/cây; Sâu cuốn lá sữa (Cerace xanthocosma) đạt tỷ lệ nhiễm $59,33%$ với mật độ 7,72 con/cây.
• Trên cây Sao đen: Ghi nhận 11 loài sâu hại. Bọ xít vân đen vàng (Erthesina fullo) xuất hiện trên $73,00%$ số cây với mật độ 6,10 con/cây, Ve sầu cánh trong (Cryptotympana atrata) chiếm $70,00%$ và Sâu róm 4 búm lông (Euproctis similis) chiếm $67,00%$.

Đồng thời, nghiên cứu xác định được quần thể thiên địch phong phú kiểm soát sâu hại gồm Bọ xít ăn sâu (Epidaus famulus) với tần suất bắt gặp từ $25,00%$ đến $40,00%$ và Bọ ngựa bắt mồi xuất hiện trên $45,00%$ đến $86,00%$ số cây khảo sát.

Thảo luận kết quả

Diễn biến mật độ và số lượng loài sâu hại gia tăng mạnh theo thời gian và nền nhiệt độ đô thị. Dữ liệu thực nghiệm phân bổ qua 4 đợt khảo sát cho thấy số loài phát hiện tăng liên tục: đợt 1 (tháng 3-4) chỉ có 14 loài ($43,75%$), đợt 2 (tháng 5) có 16 loài ($50,00%$), đợt 3 (tháng 6) có 20 loài ($62,50%$) và đạt đỉnh ở đợt 4 (tháng 6-7) với 27 loài ($84,38%$). Sự gia tăng này có thể trực quan hóa rõ ràng qua biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng nhiệt độ, phản ánh quy luật phát dục của bộ Cánh vảy khi bước vào mùa hè oi nóng ẩm ướt với độ ẩm trung bình $82%$ và lượng mưa tập trung.

Cơ cấu cây trồng đơn điệu trên từng tuyến phố (như tuyến Lý Thái Tổ chỉ trồng độc canh 840 cây Sao đen) là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy sự tích lũy của các loài côn trùng ăn lá và chích hút chuyên biệt. Việc cây Bằng lăng và cây Sữa ở giai đoạn non (8 tuổi) bị hại nặng hơn cây già (13 tuổi) phù hợp với quy luật sinh thái học dinh dưỡng, do chồi non và tán lá mới cung cấp nguồn thức ăn dồi dào, hàm lượng nước và dinh dưỡng cao. Đối chiếu với các công bố quốc tế của FAO và các công trình lâm nghiệp trong nước, mức độ đa dạng 32 loài sâu hại tại Bắc Ninh phản ánh tính đa dạng sinh học điển hình của hệ sinh thái cây xanh đô thị vùng đồng bằng Bắc Bộ, đòi hỏi giải pháp can thiệp có tính hệ thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý được đề xuất cụ thể:

1. Thiết lập mạng lưới giám sát và dự tính dự báo định kỳ: Tiến hành điều tra dịch hại 2 tuần/lần từ tháng 3 đến tháng 8 hàng năm trên toàn bộ 14.868,30 m đường viền và các tuyến phố trọng điểm. Đơn vị thực hiện là Công ty Môi trường và Công trình Đô thị Bắc Ninh, mục tiêu khống chế tỷ lệ cây bị sâu hại nặng (chỉ số hại $R% > 50%$) xuống dưới $5%$ tổng thể.
2. Áp dụng các biện pháp cơ giới và kỹ thuật lâm sinh: Cắt tỉa cành sâu bệnh, làm sạch tán cây và gom đốt lá rụng chứa nhộng sâu kèn, sâu cuốn lá vào mùa đông (tháng 11 đến tháng 2 năm sau). Duy trì mật độ cành thông thoáng nhằm loại trừ ổ nấm bệnh và rệp chích hút, thực hiện định kỳ 1 lần/năm trước mùa mưa bão.
3. Bảo tồn và nhân thả nguồn thiên địch sinh học: Nghiêm cấm săn bắt các loài chim bắt sâu (chim Bạc má, chim Chích, chim Sâu); duy trì quần thể bọ ngựa và bọ xít ăn sâu đạt tỷ lệ hiện diện tối thiểu $50%$ trên các tán cây Bằng lăng và Sao đen. Ứng dụng chế phẩm sinh học vi khuẩn Bacillus thuringiensis (Bt) và chế phẩm nấm Beauveria bassiana nồng độ $0,05%$ để diệt trừ sâu non bộ Cánh vảy trong các đợt bùng phát tháng 6 và tháng 7.
4. Quy hoạch chuyển đổi và đa dạng hóa cơ cấu cây xanh đô thị: Giảm dần tỷ lệ các loài cây mẫn cảm cao với sâu hại như Sữa ($13,83%$) và Bằng lăng ($29,49%$) tại các khu vực mật độ dân cư trên 4.000 người/km²; bổ sung các loài cây bản địa có sức chống chịu cao (như Lát hoa, Gội trắng, Lim xẹt) theo tỷ lệ hỗn giao tối thiểu 3-4 loài trên một tuyến phố trong giai đoạn quy hoạch phát triển đô thị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu chuyên sâu của luận văn mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý cây xanh và môi trường đô thị: Sử dụng bảng danh mục 32 loài sâu hại và quy trình điều tra mẫu phân tầng làm cẩm nang hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát dịch hại cho trên 14.000 cây xanh tại các đô thị loại II và loại III.
• Kỹ sư lâm nghiệp đô thị và bảo vệ thực vật: Ứng dụng các công thức tính toán chỉ số hại lá ($R%$), tỷ lệ cây nhiễm ($P%$) và mật độ cá thể ($M$) vào việc lập hồ sơ bệnh án cây xanh và xây dựng ngưỡng can thiệp kinh tế - kỹ thuật.
• Nhà quy hoạch cảnh quan và kiến trúc đô thị: Khai thác các phân tích về độ mẫn cảm theo loài và cơ cấu cây trồng (14 loài thuộc 11 họ) để lựa chọn danh mục cây bóng mát tối ưu, tránh trồng thuần loài cục bộ gây bùng phát dịch bệnh.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Tham khảo phương pháp bố trí tuyến điều tra ngẫu nhiên hệ thống, kỹ thuật thu mẫu và phương pháp luận bảo vệ sinh vật chỉ thị làm tài liệu nghiên cứu học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Loài cây nào chịu mức độ tấn công của sâu hại nghiêm trọng nhất tại Bắc Ninh? Cây Bằng lăng chịu áp lực sâu hại nặng nhất với 13 loài gây hại ghi nhận được, chiếm 40,63% tổng số loài sâu hại đô thị. Trong đó, loài Sâu kèn nhỏ (Acanthopsyche reimeri) phát triển bùng phát với mật độ trung bình lên tới 145,07 con/cây và tỷ lệ cây bị nhiễm đạt 56,67%.

Thời điểm nào trong năm sâu hại phát triển mạnh nhất trên cây xanh đô thị? Sâu hại phát triển mạnh nhất vào giai đoạn cuối tháng 6 và đầu tháng 7 (đợt điều tra thứ 4), với số loài bắt gặp đạt 27 loài, chiếm 84,38% tổng số loài. Đây là thời kỳ có nhiệt độ cao và độ ẩm lớn ($82%$), tạo điều kiện tối ưu cho sâu non bộ Cánh vảy nở rộ và cắn phá tán lá.

Tại sao cây trồng ở độ tuổi non lại có mật độ sâu hại cao hơn cây trưởng thành? Cây non (khoảng 8 tuổi) có tốc độ sinh trưởng mạnh, tầng lá dày và nhiều chồi non mềm giàu dinh dưỡng, tạo nguồn thức ăn lý tưởng cho sâu non. Thống kê trên cây Bằng lăng cho thấy mật độ Sâu kèn nhỏ ở cây 8 tuổi đạt 162,70 con/cây, cao hơn 25,44% so với cây 13 tuổi (129,70 con/cây).

Các loài thiên địch chính hiện diện trong hệ sinh thái cây xanh Bắc Ninh là gì? Quần thể thiên địch ghi nhận gồm hai nhóm chính: côn trùng bắt mồi (Bọ ngựa hiện diện trên $45% - 86%$ số cây, Bọ xít ăn sâu Epidaus famulus hiện diện trên $25% - 40%$ số cây) và các loài chim ăn sâu như Bạc má, chim Chích, chim Sâu có vai trò kiềm chế tự nhiên rất lớn.

Biện pháp quản lý sâu hại nào được ưu tiên hàng đầu trong môi trường đô thị? Biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) ưu tiên kỹ thuật lâm sinh (cắt tỉa, dọn thực bì) và chế phẩm sinh học (Beauveria bassiana, Bt nồng độ $0,05%$). Biện pháp hóa học chỉ sử dụng hạn chế bằng các loại thuốc có độ độc thấp như Dimilin, Sevin khi mật độ vượt ngưỡng gây hại nguy hiểm nhằm bảo đảm an toàn cho cộng đồng dân cư.

Kết luận

• Đã xác định toàn diện hiện trạng hệ thống cây xanh đô thị Bắc Ninh với 14 loài chủ yếu (14.327 cây) và lập danh mục 32 loài sâu, nhện hại thuộc 19 họ, 5 bộ.
• Nhận diện bộ Cánh vảy (Lepidoptera) là nhóm gây hại chính chiếm $62,50%$ tổng số loài sâu hại, đạt đỉnh phát sinh gây hại vào tháng 6 - tháng 7 ($84,38%$ số loài xuất hiện).
• Chứng minh mối tương quan rõ nét giữa độ tuổi cây trồng và mật độ sâu hại, trong đó cây Bằng lăng và Sữa ở độ tuổi non (8 tuổi) có mật độ sâu cao hơn đáng kể so với cây 13 tuổi.
• Xây dựng thành công khung giải pháp IPM kết hợp hài hòa giữa giám sát dịch tễ, cắt tỉa cành bệnh, bảo vệ thiên địch và sử dụng chế phẩm sinh học thay thế hóa chất độc hại.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện quy hoạch cây xanh bền vững, nâng chỉ tiêu cây xanh đô thị vượt mức 1,12 m²/người trong lộ trình phát triển đô thị xanh.

Hãy liên hệ ngay với các chuyên gia lâm nghiệp đô thị và đơn vị quản lý công viên cây xanh để nhận trọn bộ tài liệu nghiên cứu, biểu mẫu điều tra thực địa và quy trình chuyển giao kỹ thuật quản lý dịch hại cây xanh đô thị toàn diện!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp. NguyÔn anh tuÊn Nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p qu¶n lý s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè b¾c ninh tØnh b¾c ninh LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp. NguyÔn anh tuÊn Nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p qu¶n lý s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè b¾c ninh tØnh b¾c ninh Chuyªn ngµnh: QLBV&TNR M· sè: 60 62 68 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. NguyÔn ThÕ Nh· Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Më ®Çu C©y xanh cã vai trß rÊt quan träng ®èi víi con ng­êi nãi chung vµ céng ®ång d©n c­ ®« thÞ nãi riªng.

Khi nãi vÒ ®« thÞ ng­êi ta kh«ng thÓ kh«ng nãi ®Õn c©y xanh, c©y xanh ®­îc coi nh­ lµ l¸ phæi xanh cña tr¸i ®Êt, cã t¸c dông b¶o vÖ vµ c¶i t¹o m«i tr­êng, lµm ®Ñp c¶nh quan. Cïng víi qu¸ tr×nh C«ng nghÞªp hãa – HiÖn ®¹i hãa ®Êt n­íc, ®êi sèng ng­êi d©n ngµy cµng ®­îc c¶i thiÖn vÒ vËt chÊt lÉn tinh thÇn, kÌm theo ®ã lµ sù xuÊt hiÖn nhiÒu ®« thÞ míi. §iÒu ®ã lµm cho kh«ng gian ån µo, n¸o nhiÖt, m«i tr­êng kh«ng khÝ, n­íc bÞ « nhiÔm. Gi¶i ph¸p tèi ­u ®­îc c¸c nhµ khoa häc ®­a ra ®ã lµ sö dông c©y xanh võa ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ võa lµm ®Ñp c¶nh quan.

§« thÞ tõ thuë s¬ khai lu«n cã mèi quan hÖ thuËn hßa víi c¸c yÕu tè, c¶nh quan thiªn nhiªn vµ nh©n t¹o. C¶nh quan thiªn nhiªn bao gåm n¨m hîp phÇn: §Þa h×nh, n­íc, thùc vËt (c©y xanh), ®éng vËt vµ kh«ng khÝ. C¸c yÕu nµy cã mét qu¸ tr×nh ph¸t sinh, ph¸t triÓn liªn hoµn, t¸c ®éng lÉn nhau trong mét chØnh thÓ thèng nhÊt cña tr¸i ®Êt. Thêi kú ®Çu do quy m« d©n c­ ®« thÞ cßn Ýt, con ng­êi ch­a chó träng ®Õn viÖc bè trÝ, sö dông c¶nh quan nh©n t¹o nh­ c©y xanh, nh­ng con ng­êi ®· biÕt sö dông c¶nh quan thiªn nhiªn nh­: Th¶m thùc vËt tù nhiªn mµ khi ®ã chiÕm mét sè l­îng, diÖn tÝch rÊt lín so víi diÖn tÝch quy m« ®« thÞ ®Ó t¹o nªn mèi quan hÖ kh¨ng khÝt, thuËn hßa gi÷a con ng­êi vµ thiªn nhiªn.

Ngµy nay, do sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña nÒn khoa häc c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i, sù bïng næ d©n sè trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi ®· t¹o nªn mét qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa (§TH) nhanh, dÉn ®Õn m«i tr­êng ®« thÞ bÞ « nhiÔm. Do ®ã, trong quy ho¹ch ®« thÞ kh«ng thÓ thiÕu m¶ng c©y xanh, c©y xanh cã vÞ trÝ ®Æc biÖt kh«ng nh÷ng ®Ó tháa m·n yªu cÇu h×nh thµnh c¶nh quan ®« thÞ mµ cßn gi¶i quyÕt hËu qu¶ do ®« thÞ hãa g©y lªn nh­: ¤ nhiÔm m«i tr­êng n­íc, kh«ng khÝ, giao th«ng, dÞch bÖnh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ViÖt Nam ®ang trong qu¸ tr×nh C«ng nghiÖp hãa – HiÖn ®¹i hãa ®Êt n­íc, ®ang trªn ®µ ph¸t triÓn víi tèc ®é cao, c¸c ®« thÞ ®ua nhau mäc lªn. HÖ thèng c¬ së h¹ tÇng cña ®« thÞ ®ang ®­îc thiÕt kÕ quy ho¹ch l¹i réng h¬n, quy m« h¬n.

Bé mÆt ®« thÞ ®· cã nhiÒu biÕn ®æi, nh­ng kÐo theo ®ã lµ hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò n¶y sinh cã t¸c ®éng ®Õn m«i tr­êng theo chiÒu h­íng tiªu cùc nh­: ¤ nhiÔm kh«ng khÝ, « nhiÔm ®Êt, nhiÖt ®é t¨ng cao, khÝ th¶i,. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ chóng ta ph¶i lµm g× ®Ó m«i tr­êng sèng ®­îc xanh – s¹ch - ®Ñp, qu¶n lý vµ b¶o vÖ c©y xanh ®« thÞ nh­ thÕ nµo ®Ó c©y xanh ph¸t triÓn theo h­íng tÝch cùc mµ kh«ng lµm ¶nh h­ëng ®Õn m«i tr­êng xum quanh vµ tèc ®é ph¸t triÓn cña x· héi. ë mét vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi, víi tèc ®é ph¸t triÓn nhanh nh­ hiÖn nay. Thµnh phè B¾c Ninh ®·, ®ang vµ sÏ lµ trung t©m kinh tÕ, v¨n hãa, khoa häc kü thuËt cña tØnh vµ lµ ®Çu mèi giao th«ng quan träng cña khu vùc phÝa B¾c.

Lµ thµnh phè trÎ kh«ng lín l¾m vÒ diÖn tÝch nh­ng ®«ng vÒ mËt ®é d©n sè 4.406 ng­êi/km2/26,3 km2 (khu vùc néi thµnh). Ngoµi ra cßn cã c¸c C«ng ty, Doanh nghiÖp, c¸c C¬ së s¶n xuÊt n»m r¶i r¸c trªn ®Þa bµn thµnh phè, hµng ngµn chiÕc xe c¬ giíi n¬i kh¸c ch¹y qua. G©y « nhiÔm kh«ng khÝ, nguån n­íc, tiÕng ån lµ nguyªn nh©n g©y h¹i ®Õn søc kháe d©n c­ ®« thÞ, v­ît qu¸ nhiÒu chØ tiªu cho phÐp. Do ®ã, ng¨n c¶n « nhiÔm m«i tr­êng lµ viÖc lµm hÕt søc cÇn thiÕt, ®Ó h¹n chÕ nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc trªn th× vai trß cña c©y xanh lµ ®Æc biÖt quan träng, cã kh¶ n¨ng gi÷ bôi, hÊp thu c¸c khÝ, ng¨n c¶n tiÕng ån.

Ngoµi ra, chóng cßn cã chøc n¨ng kinh tÕ, x· héi, kiÕn tróc c¶nh quan, gi¸ trÞ khoa häc. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cïng víi sù ph¸t triÓn chung cña thµnh phè. C«ng ty M«i tr­êng vµ C«ng tr×nh ®« thÞ B¾c Ninh ®­îc Uû ban Nh©n d©n tØnh giao nhiÖm vô trång, ch¨m sãc, qu¶n lý b¶o vÖ hÖ thèng c©y xanh trªn ph¹m vi thµnh phè, víi môc tiªu ph¸t triÓn bÒn v÷ng v× LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 thµnh phè xanh – s¹ch - ®Ñp. HÖ thèng c©y xanh, m¶ng xanh ®« thÞ ®a d¹ng vµ ph¸t triÓn tèt, víi 14.868,30m c©y ®­êng viÒn, tû lÖ c©y xanh sö dông c«ng céng 1,12m2/ng­êi, thÊp h¬n so víi c¸c thµnh phè lín nh­: HuÕ 10,2 m2/ng­êi, §µ L¹t 7,5 m2/ng­êi, Nha Trang 4,7 m2/ng­êi, TP Hå ChÝ Minh 5,0 m2/ng­êi (L­u §×nh H¶i, 2006) [6], nhiÒu ®« thÞ t¹i c¸c vïng trung du miÒn nói phÝa B¾c vµ T©y Nguyªn tû lÖ nµy cßn rÊt thÊp nh­: ThÞ x· B¾c K¹n 0,03, T.

Kon Tum 0,03; Plei Ku 0,18. Theo b¸o c¸o cña C«ng ty M«i tr­êng, trong mÊy n¨m gÇn ®©y hiÖn t­îng s©u h¹i c©y xanh ph¸t triÓn m¹nh, nhÊt lµ ë c¸c loµi c©y nh­: S÷a, Nhéi, B»ng L¨ng, Bµng, TÕch vµ nhiÒu loµi c©y kh¸c, s©u h¹i kh«ng nh÷ng lµm xÊu c¶nh quan vµ ¶nh h­ëng ®Õn kh¶ n¨ng phßng hé cña chóng. C«ng ty M«i tr­êng ®· ph¶i tèn kÐm nhiÒu c«ng søc, tiÒn cña ®Ó phßng vµ diÖt trõ, mang l¹i c¶nh quan, vÎ ®Ñp vµ gi¸ trÞ ®Ých thùc cña chóng. Do ®ã, nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ®Ó luËn cø, gãp phÇn qu¶n lý vµ b¶o vÖ c©y xanh ®« thÞ nhÊt lµ khu vùc néi thµnh, x¸c ®Þnh ®­îc thµnh phÇn s©u h¹i lµm ¶nh h­ëng ®Õn c©y xanh ®« thÞ vµ ®­a ra c¸c biÖn ph¸p phßng trõ, gãp phÇn c¶i thiÖn m«i tr­êng vèn ®ang bÞ « nhiÔm.

§ã lµ lý do h×nh thµnh ®Ò tµi "Nghiªn cøu ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p qu¶n lý s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè B¾c Ninh - TØnh B¾c Ninh". LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Trªn thÕ giíi Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu t¸c gi¶ nghiªn cøu s©u h¹i c©y trång nãi chung, s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ nãi riªng, nhiÒu t¸c gi¶ ®· t×m ra ®­îc c¸c loµi s©u h¹i, m« t¶ vÒ c¸c ®Æc ®iÓm vÒ h×nh th¸i, sinh vËt häc vµ ®­a ra c¸c biÖn ph¸p phßng trõ. Sau ®©y lµ mét sè nghiªn cøu: Theo c¬ së d÷ liÖu N«ng l©m kÕt hîp cña Trung t©m n«ng l©m kÕt hîp quèc tÕ trªn c©y S÷a cã loµi h¹i l¸ víi tªn khoa häc: Parotis marginata g©y h¹i ë v­ên ­¬m vµ rõng non.

Th©n: PhÇn cøng cã thÓ bÞ mèi, mät h¹i, phÇn mÒm bÞ mät phÊn (Lyctidae). Theo Côc N«ng nghiÖp Florida rÖp s¸p Vinsonia stellifera (Westwood) thuéc hä Coccidae h¹i nhiÒu loµi c©y c¶nh, trong ®ã cã S÷a, ph©n bè trªn kh¾p thÕ giíi. Mathew (2002), trong “S©u h¹i c©y b¶n ®Þa ë v­ên ­¬m cña tØnh Kerala, Ên ®é”, c¸c loµi thuéc chi Lagerstroemia (trong ®ã cã B»ng l¨ng) cã nh÷ng loµi s©u bÖnh chñ yÕu sau: RÖp èng (rÖp muéi) h¹i c©y con, khi mËt ®é cao th­êng g©y ra bÖnh bå hãng. Ngoµi bÖnh bå hãng, cßn cã bÖnh phÊn tr¾ng.

C©y B»ng l¨ng Ên §é (Lagerstroemia indica) bÞ bÖnh phÊn tr¾ng do nÊm Erysiphe lagerstroemia g©y ra. BÖnh ®Æc biÖt nÆng ë n¬i Èm, bÞ cím, kh«ng th«ng tho¸ng. NÊm bÖnh ph¸t triÓn m¹nh khi ®ªm cã ®é Èm cao, ngµy kh«, dÞu m¸t, th­êng lµ mïa xu©n. Do ®Æc ®iÓm trªn nªn biÖn ph¸p phßng trõ ®­îc ®Ò xuÊt lµ trång c©y n¬i cã nhiÒu ¸nh n¾ng, tØa bít chåi, tØa th­a cµnh, chän gièng kh¸ng bÖnh, lo¹i bá cµnh bÞ bÖnh….

Ngoµi ra c©y cßn bÞ bÖnh ®èm l¸ (Cercospora Leaf Spot) khi cã khÝ hËu Êm Èm. Phßng bÖnh ®èm l¸: Chän gièng chèng chÞu bÖnh. ®iÒu chØnh mËt ®é ®Ó t¹o ®é th«ng tho¸ng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Theo trang Web http://hgic.edu/factsheets/hgic2002.htm, s©u h¹i nhãm B»ng l¨ng gåm rÖp (Tinocallis kahawaluokalani) h¹i l¸, cµnh non vµ Bä c¸nh cøng ¨n l¸ NhËt B¶n (Popillia japonica) tr­ëng thµnh vµ s©u non ®Òu ¨n h¹i l¸ vµ hoa.

Phßng trõ rÖp: Chän gièng chèng chÞu. b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn thiªn ®Þch nh­: bä rïa, ruåi, ong, nÊm. Phun xÞt n­íc thËt m¹nh ®Ó röa bá rÖp. Thuèc trõ rÖp bao gåm pyrethrins, thuèc th¶o méc chÕ tõ c©y xoan, permethrin, cyfluthrin, malathion.

Phßng trõ bä c¸nh cøng: ¸p dông biÖn ph¸p tæng hîp (IPM): b¾t s©u tr­ëng thµnh, ®Æt bÉy tr­ëng thµnh c¸ch c©y kho¶ng 15m (50feet), sö dông chÕ phÈm vi khuÈn Bacillus popilliae. Thuèc trõ bä l¸ ®­îc sö dông lµ Carbaryl (Sevin 50WP) hay thuèc th¶o méc bµo chÕ tõ c©y xoan. (Royal Forest Department, Bangkok (Thailand-1997) trong bµi “Economic importance insect pest of Hopea odorata Roxb.: Damage and Distribution pattern of stem boring termite under different shade tree species” cho biÕt Sao ®en (Hopea odorata) th­êng bÞ mèi Microcerotermes crassus Snyder (Termitidae- Isoptera) h¹i c©y 7 n¨m tuæi. Nghiªn cøu cho thÊy tû lÖ c©y bÞ h¹i vµo th¸ng 8 nÆng h¬n th¸ng 5, ®Æc biÖt c©y Sao ®en bÞ h¹i nhiÒu ë rõng trång d­íi t¸n c©y Keo tai t­îng hay Muång trång víi mËt ®é 4x4m.

Theo David Boyd (2006), s©u h¹i B»ng l¨ng gåm mét sè loµi bä c¸nh cøng ¨n l¸ thuéc chi Altica, chØ cã tr­ëng thµnh h¹i l¸, nhiÒu khi xuÊt hiÖn hµng ®µn lín. Trªn c¸c loµi c©y thuéc chi Ficus (§a, sanh, si….) th­êng cã bä trÜ (Gynaikothrips uzeli) g©y hiÖn t­îng côp l¸. C«n trïng ¨n thÞt bä trÜ cã bä xÝt Montandoniola moraguesi, ong ký sinh bä trÜ lµ loµi: Thripastichus gentilei. Gilman and Dennis G.

Watson2, trong Cassia bicapsularis Butterfly Bush1 Fact Sheet ST-126, 11 1993: Loµi Cassia bicapsularis cã mét sè loµi s©u h¹i sau ®©y: L¸ vµ hoa th­êng bÞ s©u non g©y LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 h¹i (kh«ng nªu râ loµi g×), nh÷ng loµi nµy dÔ thu b¾t b»ng tay. Mét sè loµi bÞ rÖp tÊn c«ng, vÝ dô rÖp Coccus longulus th­êng sèng céng sinh víi kiÕn Pheidole megacephaly.