ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành chăn nuôi lợn là một trong những ngành quan trọng, cung cấp lƣợng lớn thực phẩm cho nƣớc ta. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế cũng nhƣ chịu tác động từ các yếu tố dịch bệnh, áp lực chi phí sản xuất đang đặt ra những thách thức không nhỏ cho ngành. Là ngành chiếm tỷ trọng lớn trong cung cấp sản lƣợng thịt hơi hàng năm của cả nƣớc, tuy nhiên, theo đánh giá của Cục Chăn nuôi, ngành chăn nuôi lợn nƣớc ta hiện đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Đó là đại dịch COVID - 19 diễn biến phức tạp cả trong nƣớc và trên thế giới gây nhiều tác động tiêu cực đến đời sống, kinh tế, xã hội, làm đứt gãy các chuỗi cung ứng và gây ảnh hƣởng trực tiếp tới sản xuất và hoạt động xuất, nhập khẩu, cung ứng nông sản.
Ngành chăn nuôi cũng không là ngoại lệ khi cũng phải gánh chịu nhiều thiệt hại do chi phí sản xuất, vận chuyển tăng cao, lợi nhuận ngƣời chăn nuôi giảm mạnh. Bên cạnh đó, dịch tả lợn Châu Phi vẫn bùng phát tại nhiều địa phƣơng gây sụt giảm mạnh tổng đàn dẫn đến thiếu hụt thực phẩm buộc nƣớc ta phải nhập khẩu thịt lợn, thậm chí cả lợn sống về giết mổ làm thực phẩm. Để đáp ứng nhanh chóng đƣợc nhu cầu thực phẩm của ngƣời dân trong nƣớc cũng nhƣ xuất khẩu thì thay vì nuôi lợn nội các trang trại và công ty đã hƣớng đến giống lợn ngoại có phẩm chất tốt nhƣ Landrace, Yorkshine, Duroc và con lai giữa chúng hoặc con lai giữa lợn nội và lợn ngoại. Những giống lợn này có khả năng thích nghi tốt với môi trƣờng nhiệt đới gió mùa của nƣớc ta.
Có tỷ lệ nạc cao, tăng trọng nhanh và phù hợp với thị trƣờng tiêu dùng trong nƣớc ta. Trong ngành chăn nuôi thì chăn nuôi nái có vai trò rất quan trọng, nhất là nuôi lợn nái có năng suất cao, đẻ sai, con khoẻ, tăng trƣởng nhanh và ít tiêu thốn thức ăn. Xuất phát từ tình hình đó để góp phần nâng cao hiệu quả nuôi lợn ngoại 1 trong điều kiện chăn nuôi hiện nay, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SINH SẢN CỦA ĐÀN LỢN NÁI F1 (LANDRACE x YORKSHIRE) ĐƢỢC PHỐI VỚI ĐỰC DUROC NUÔI TẠI TRANG TRẠI SƠN ĐỘNG – BẮC GIANG” 1. MỤC ĐÍCH - YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI Mục đích: - Đánh giá khả năng sinh sản của đàn lợn nái F1 (Landrace x Yorkshire) nuôi tại trang trại.
- Nắm đƣợc quy trình chăn nuôi, chăm sóc và quản lý tại trang trại. - Hiểu biết, nâng cao tay nghề học hỏi kinh nghiệm, để áp dụng thực tiễn. Yêu cầu: - Đánh giá đƣợc khả năng sinh sản của đàn lợn nái F1 (Landrace x Yorkshine), để đánh giá đƣợc khả năng sinh sản của đàn lợn thì phải theo dõi, thu thập đƣợc đầy đủ thông tin và chính xác các số liệu liên quan đến khả năng sinh sản của lợn nái nuôi tại trại. 2 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
CƠ SỞ KHOA HỌC 2. Sự thành thục về tính và thể vóc. a ,Tuổi thành thục về tính Tuổi thành thục về tính là tuổi mà con vật bắt đầu có phản xạ về tính dục và có khả năng sinh sản. Khi con vật đã thành thục về tính, bộ máy sinh dục đã phát triển tƣơng đối hoàn chỉnh nhƣ tuyến vú, tử cung, âm đạo, trứng bắt đầu rụng và có khả năng thụ thai.
Khi gia súc thành thục về tính thì cơ thể nái đặc biệt là cơ quan sinh dục có biến đổi kèm theo sự rụng trứng. Sự phát triển của trứng dƣới sự điều tiết của hormone thùy trƣớc tuyến yên làm cho trứng chín và rụng một cách có chu kì biểu hiện bằng những triệu chứng động dục gọi là chu kì tính. Thời gian của chu kì động dục đƣợc tính từ lần động dục trƣớc đến động dục sau. Lợn có chu kì động dục 18 - 24 ngày (trung bình 21 ngày).
Thời gian động dục kéo dài 3 - 7 ngày (trung bình 5 ngày) và chia ra làm 4 giai đoạn: giai đoạn trƣớc động dục; giai đoạn động dục; giai đoạn sau động dục và giai đoạn yên tĩnh. Giai đoạn trước động dục (kéo dài 1 - 2 ngày) Đây là giai đoạn đầu của chu kì sinh dục và tính từ khi thể vàng của chu kì động dục trƣớc đến lần động dục tiếp theo. Nó xuất hiện đầy đủ các hoạt động về sinh lý, tính thành thục, trong đó có sự phát triển của bao noãn. Bao noãn thành thục nổi rõ trên bề mặt buồng trứng, buồng trứng to hơn bình thƣờng.
Đƣờng sinh dục xung huyết, nhu động của tử cung tăng cƣờng, mạch quản trong màng nhầy của âm đạo tiết ra niêm dịch, cổ tử cung hé mở. Tất cả những biến đổi này đều chuẩn bị cho tế bào trứng tách ra khỏi bao trứng. Đầu giai đoạn đƣờng kính của bao noãn là 4 mm, đến cuối giai đoạn tăng 8 – 12mm. Giai đoạn này cơ quan sinh dục có biểu hiện: âm đạo sƣng đỏ, có một ít nƣớc nhờn, con 3 vật bồn chồn không ăn, biếng ăn hoặc bỏ ăn, thích nhảy lên lƣng con khác hay thành chuồng nhƣng không cho con khác nhảy lên lƣng hoặc bỏ chạy khi ngƣời dẫn tinh ấn vào mông.
Ở giai đoạn này không nên phối ép vì trứng chƣa rụng không có khả năng thụ thai. Giai đoạn động dục (kéo dài 2 - 3 ngày) Gồm 3 thời kì liên tiếp là hƣng phấn, chịu đực và hết chịu đực, giai đoạn này tế bào trứng tách khỏi noãn bao. Toàn bộ cơ thể gia súc và cơ quan sinh dục biểu hiện hàng loạt các biến đổi sinh lý. Lƣợng oestrogen tiết ra đạt mức cao nhất 112 mg% trong đó bình thƣờng chỉ có 64 mg% do đó gây hƣng phấn nhanh chóng mạnh mẽ toàn thân.
Các biểu hiện ở cơ quan sinh dục: âm hộ xung huyết, tấy sƣng lên, chuyển từ màu hồng đỏ sang màu mận chín, tử cung hé mở rồi mở rộng, âm đạo tiết dịch nhiều chuyển từ trong suốt và loãng sang đặc dần keo dính và loãng có tác dụng làm trơn đƣờng sinh dục và ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn. Các biểu hiện về thần kinh: thần kinh hƣng phấn, con vật ít ăn hoặc bỏ ăn, bồn chồn không yên tĩnh, hoặc kêu rít lên phá chuồng, nhảy lên lƣng con khác. Lúc đầu chƣa cho con đực nhảy sau đó mới chịu đực, mắt đờ đẫn đứng im cho con đực nhảy. Trứng rụng: ở lợn sau khi động dục 24 – 30 giờ thì trứng rụng và thời gian trứng rụng kéo dài 10 – 15 giờ.
Vì vậy nên phối 2 lần cho lợn sản xuất có hiệu quả thụ thai cao. Các biểu hiện về sinh lý khi trứng rụng: thân nhiệt tăng 0,8 - 1,2oC, nhịp tim tăng, bạch cầu trung tính tăng, sau khi trứng rụng mà đƣợc thụ tinh thì chuyển sang thời kỳ chửa, nếu không đƣợc thụ tinh thì chuyển sang thời kì sau động dục. Giai đoạn sau động dục (thường kéo dài 2 ngày) Đặc điểm của giai đoạn này là toàn bộ cơ thể nói chung và cơ quan sinh dục nói riêng dần dần đƣợc khôi phục ở trạng thái hoạt động sinh dục bình 4 thƣờng, âm hộ bắt đầu teo lại, tái dần, lợn ăn uống tốt hơn. Bên trong trứng xuất hiện thể vàng.
Thể vàng tiết hormone progesterone làm ức chế trung khu sinh dục vùng dƣới đồi (Hypothalamus) ức chế tuyến yên giảm tiết hormone oestrogen, làm giảm hƣng phấn thần kinh và ngừng tiết dịch ở tử cung. Khi gia súc cái mang thai thể vàng tồn tại trong suốt quá trình mang thai (từ 2 - 3 ngày trƣớc khi đẻ). Nếu không mang thai thể vàng sẽ tiêu biến thì 1 chu kì mới bắt đầu. Giai đoạn yên tĩnh Đây là giai đoạn kéo dài nhất (từ 12 - 14 ngày) thƣờng bắt đầu từ ngày thứ 4 sau khi rụng trứng mà đƣợc thụ tinh đến khi thể vàng tiêu biến.
Đây là giai đoạn nghỉ ngơi yên tĩnh để khôi phục lại cấu tạo, chức năng cũng nhƣ năng lƣợng cho chu kì tiếp theo. Trong thực tế ta còn gặp các trƣờng hợp lợn nái động dục bất thƣờng nhƣ động dục thầm lặng và hiện tƣợng lƣỡng tính. Cần phát hiện ra những con này để loại bỏ sớm, hạn chế ảnh hƣởng đến hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi lợn nái. b, Tuổi thành thục về thể vóc Là tuổi có sự phát triển về ngoại hình và thể chất đạt mức độ hoàn chỉnh, xƣơng đã đƣợc cốt hóa hoàn toàn, tầm vóc ổn định.
Tuổi thành thục về thể vóc thƣờng chậm hơn so với thành thục về tính. Do đó, việc quy định tuổi phối giống lần đầu đối với lợn cái có ý nghĩa quan trọng trong chăn nuôi. Tuổi giao phối lần đầu đối với lợn nội là 7 - 8 tháng tuổi, khối lƣợng đạt 60 - 70kg, lợn nái ngoại là 9 - 10 tháng tuổi khi đạt khối lƣợng 90 - 100kg. Và để đảm bảo sự sinh trƣởng, phát dục của cơ thể mẹ tốt, đảm bảo phẩm chất giống tốt cho thế hệ sau thì ngƣời ta thƣởng bỏ qua 1 - 2 chu kì động dục đầu sau đó mới cho phối.
Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp a, Chu kỳ tính Khi lợn nái thành thục về tính, cơ thể của nó có những biến đổi theo từng giai đoạn, bên trong có hiện tƣợng rụng trứng. Các biến đổi sau này lặp đi lặp lại 5 trong khoảng thời gian nhất định theo chu kỳ gọi là chu kỳ tính. Nắm vững chu kì tính ta sẽ có nhiều lợi ích: Phát hiện kịp thời hiện tƣợng động dục và trứng rụng nâng cao đƣợc tỷ lệ thụ thai, góp phần phát triển đàn lợn. Chủ động điều khiển kế hoạch sinh sản, nuôi dƣỡng, khai thác sản phẩm.
Góp phần đề phòng hiện tƣợng vô sinh. Các yếu tố ảnh hưởng đến chu kỳ tính của lợn - Giống gia súc: Hầu hết các giống nội thành thục về tính sớm hơn các giống nhập ngoại, giống có tầm vóc nhỏ hơn thuần thục sớm hơn các giống có tầm vóc lớn. Tuổi động dục lần đầu tiên của lợn Ỉ 132 ngày, của lợn Móng Cái 120 - 140 ngày, lợn Landrace là 208 - 209 ngày, lợn Yorkshire 203 - 208 ngày (Vũ Đình Tôn,2009). - Chế độ dinh dưỡng: Gia súc nuôi dƣỡng với khẩu phần ăn đầy đủ, giá trị dinh dƣỡng cao sẽ sớm thành thục hơn so với gia súc đƣợc nuôi dƣỡng với khẩu phần thức ăn không đầy đủ, giá trị dinh dƣỡng thấp.