ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành chăn nuôi ở Việt Nam là một bộ phận quan trọng cấu thành của nông nghiệp Việt Nam cũng nhƣ là một nhân tố quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Chăn nuôi gia cầm là một nghề sản xuất truyền thống, giữ vị trí thứ hai trong tổng giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi nƣớc ta. Theo ƣớc tính của tổ chức FAO (2014) việc sản xuất và tiêu thụ các sản phẩm từ gia cầm sẽ vƣợt qua thịt lợn trở thành nguồn thực phẩm động vật đƣợc tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới. Ở Việt Nam, gia cầm đóng một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế và trong việc đáp ứng nhu cầu lƣơng thực.
Năm 2015, tổng sản lƣợng thịt gia cầm giết mổ là 740,7 nghìn tấn, sản lƣợng trứng là 8874 triệu quả và đƣợc xếp hạng thứ hai sau thịt lợn, ƣớc đạt 3 664,5 nghìn tấn (GSO, 2016). Nhƣ vậy chăn nuôi gia cầm luôn đạt mức tăng trƣởng hàng năm khá cao (khoảng 7%) và đã đáp ứng đƣợc một phần nhu cầu thực phẩm trong nƣớc. Song có một thực tiễn để đáp ứng nhu cầu của xã hội trong vài chục năm gần đây chúng ta đã nhập khẩu nhiều giống gà có năng suất cao nhằm cải thiện về năng suất đồng thời số lƣợng các trang trại cũng nhƣ quy mô chăn nuôi không ngừng đƣợc tăng qua các năm. Cũng chính điều này mà các giống gà bản địa năng suất thấp nhƣng mang nguồn gen quí hiểm đã bị thu hẹp, và dẫn đến hiện tƣợng suy giảm nguồn gen, có giống đã bị tuyệt chủng dẫn đến giảm tính đa dạng sinh học.
Trong xu thế trên, sự mai một các giống gà ở Việt Nam đang ở mức trầm trọng. Trƣớc tình hình trên, Nhà nƣớc đã có nhiều dự án nghiên cứu bảo tồn, phát triển nhiều giống vật nuôi bản địa. Đây là các giống gà mang nhiều đặc điểm quý nhƣ khả năng chống chịu cao, khẩu phần ăn có nồng độ dinh dƣỡng thấp và chế độ chăm sóc đơn giản, chất lƣợng thịt, trứng thơm ngon; một 1 số giống còn đƣợc nuôi làm vật cảnh. Trong việc khai thác và bảo vệ sự phong phú đa dạng các giống vật nuôi hiện nay, việc nghiên cứu, bảo tồn các giống gà địa phƣơng đang là vấn đề thiết thực và cấp bách.
Trong những năm gần đây, công tác này mới chỉ đƣợc diễn ra với một số giống quý hiếm, chỉ ở các cơ sở giống Quốc gia; việc bảo tồn ở cấp tỉnh, thành chƣa đƣợc phổ biến. Gà Liên Minh là một giống gà nổi tiếng và có nguồn gốc tại thôn Liên Minh, xã Trân Châu, huyện đảo Cát Hải, thành phố Hải Phòng đƣợc coi là sản phẩm đặc trƣng của đảo Cát Bà; là một trong mƣời tám đặc sản của Hải Phòng đƣợc chứng nhận đăng ký nhãn hiệu; đã đƣợc chỉ dẫn địa lý. Gà Liên Minh có ngoại hình to cao chân, rất đặc trƣng, lông màu vàng nhạt và cánh gián, mào đơn, con mái chủ yếu màu vàng rơm, đặc biệt là sản lƣợng trứng thấp chỉ khoảng 75 – 78 quả/mái/năm. Gà Liên Minh đƣợc phát hiện và đƣa vào danh sách bảo tồn từ năm 2008 khi mới đƣợc phát hiện, tình trạng nguồn gen gà Liên Minh theo tiêu chí đánh giá của FAO (2007) ở mức độ đe dọa nguy hiểm.
Bên cạnh đó, việc chăn nuôi gà Liên Minh theo hình thức nhỏ lẻ, chăn thả tự do làm gà bị lai tạp; tự chọn lọc và nhân giống tại mỗi gia đình nên xảy ra hiện tƣợng cận huyết, khối lƣợng cơ thể, và năng suất sinh sản của đàn gà giống giảm dần qua các thế hệ. Để bảo tồn cấp bách giống gà này năm 2013 Bộ Khoa học và Công nghệ đã giao cho Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ Hải Phòng thực hiện nhiệm vụ “Khai thác và phát triển giống gà Liên Minh tại Hải Phòng” và đây cũng là một trong rất nhiều nhiệm vụ bảo tồn và khai thác và phát triển các giống bản địa ở Việt Nam trong chƣơng trình quỹ gen Quốc gia. Thông qua chƣơng trình bảo tồn nguồn gen đã giúp cho gà Liên Minh phát triển đàn tốt hơn và ngày 16 tháng 01 năm 2018, Bộ NN và PTNT đã ban hành thông tƣ số 01/2018/TT-BNNPTNT, công bố Danh mục giống vật nuôi đƣợc sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam, trong đó có giống gà Liên Minh trƣớc đó Bộ NN – PTNT cũng đã đƣa giống gà Liên Minh vào vào danh mục nguồn gen vật nuôi quý hiếm cần bảo tồn. Hiện nay giống gà này đãvà đang đƣợc chọn lọc qua 3 thế hệ.
2 Để cung cấp thông tin năng suất sinh sản của gà Liên Minh, chúng tôi đã đang tiến hành đề tài “Đánh giá khả năng sinh sản của gà Liên Minh dòng mái nuôi tại công ty cổ phần khai thác khoáng sản Thiên Thuận Tƣờng tỉnh Quảng Ninh” 1.2 MỤC TIÊU ĐỀ TÀI Đánh giá khả năng sinh sản của gà mái Liên Minh dòng mái So sánh và nhận xét khả năng sinh sản của gà Liên Minh dòng mái qua các thế hệ. 3 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 GIỚI THIỆU VỀ GÀ LIÊN MINH 2.1 Nguồn gốc của gà Liên Minh Gà Liên Minh là giống gà quý hiếm của ngƣời dân thôn Liên Minh, xã Trân Châu, huyện đảo Cát Hải, thành phố Hải Phòng. Thôn Liên Minh đƣợc coi là “đảo của đảo” khi biệt lập với bên ngoài bởi các rặng núi đá cao vút tạo nên một vùng tiểu khí hậu và thổ nhƣỡng riêng. Gà Liên Minh cũng đƣợc coi là sản phẩm đặc trƣng của đảo Cát Bà, là một trong mƣời tám đặc sản của Hải Phòng đƣợc chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, đã đƣợc chỉ dẫn địa lý.
Ngày 16 tháng 01 năm 2018, Bộ NN và PTNT đã ban hành thông tƣ số 01/2018/TT-BNNPTNT, công bố danh mục giống vật nuôi đƣợc sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam, trong đó có giống gà Liên Minh. Gà có tại thôn Liên Minh từ rất xa xƣa. Theo các bậc cao niên trong làng kể lại: xƣa kia có một gia đình đến khai hoang lập nghiệp, ngoài các tài sản mang theo, họ còn mang theo một đôi gà để làm giống (một trống và một mái), từ đôi gà đó, đến nay đã sinh sôi, nảy nở thành một quần thể gà. Với điều kiện tự nhiên đặc biệt: là "đảo của đảo" biệt lập với bên ngoài bởi những rặng núi đá cao vút; có tiểu khí hậu, thổ nhƣỡng riêng.
đã tạo nên giống gà bản địa thuần chủng mang tên của thôn: Gà Liên Minh. Gà có chân cao, chạy nhanh, lông vàng óng mịn. Gà cao to, con trống nặng tới 5 kg, con mái nặng 2,5 đến 3 kg. Gà Liên Minh có hƣơng vị rất riêng, nổi tiếng bởi thịt mềm, thơm, ngọt, da giòn vàng óng.
Ngoài ra, chủ yếu nuôi gà theo phƣơng thức chăn thả, đƣợc thả trên vƣờn, đồi, núi và có thể kiếm ăn tự do, ngủ trên cây.2 Đặc điểm ngoại hình của gà Liên Minh - Giống gà Liên Minh có đặc điểm đẹp về ngoại hình và màu sắc lông, da vàng, phẩm chất thịt thơm ngon, lớp mỡ dƣới da mỏng, da giòn và dai, thịt có vị 4 ngọt đậm đà, mang hƣơng vị đặc trƣng.1 gà Liên Minh - Dáng gà Liên Minh to cao, chân và cổ dài, lông mƣợt, da vàng óng. - Gà trống có ngoại hình đẹp, màu sắc lông sặc sỡ có thể nặng tới 5kg, gà mái 3kg. Con mái lông màu vàng nhạt, năng suất trứng thấp chỉ khoảng 75 – 78 quả/mái/năm. - Ngoại hình của gà Liên Minh có một số đặc điểm đặc trƣng và khác với các giống gà bản địa.
Theo nghiên cứu của Vũ Công Quý và cs, (2016), đặc điểm ngoại hình của gà Liên Minh thể hiện ở bảng sau: 5 Bảng 2. Đặc điểm ngoại hình của gà Liên Minh Giai Trống Mái đoạn Có 2 nhóm màu lông chủ yếu: 01 Nhóm 1: Toàn thân lông màu vàng sáng; da chân, mỏ vàng. ngày Nhóm 2: Toàn thân lông màu vàng sáng, lƣng có đám lông màu xám; da tuổi chân, mỏ vàng. Lông đầu cánh có màu đen, vai có Lông toàn thân màu vàng; lông lông vũ thứ cấp màu vàng đậm, các đầu cánh và lông đuôi màu đen; lông 08 phần khác trên cơ thể trụi lông hoặc vùng tiếp giáp giữa cổ và thân có tuần vẫn còn ít lông tơ.
đốm đen hoặc không. tuổi Mỏ, da chân màu vàng. Mỏ, da chân màu vàng. Toàn thân lông màu cánh gián.
Toàn thân màu lông màu Vùng cổ và lƣng màu vàng sẫm. vàng sáng hoặc hơi sẫm. Lông cánh màu vàng nhạt pha lẫn Lông vùng cổ màu vàng hoặc có màu vàng sẫm, lông đầu cánh và điểm lông xám tro. 20 lông đuôi màu xanh sẫm.
Lông đuôi màu đen. tuần Da vàng, gần hậu môn da màu Da trắng hồng, mào đơn. tuổi hồng đỏ Chân và mỏ có màu vàng sẫm. Mào đơn, màu cờ Da chân và mỏ có màu vàng sẫm.2 Gà Liên Minh 4-6 tuần tuổi 7 Hình 2.3 Gà Liên Minh 18-20 tuần tuổi 2.2 CƠ SỞ NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH SẢN CỦA GIA CẦM 2.1 Khả năng sinh sản của gia cầm Khả năng sinh sản của gia cầm đƣợc thể hiện thông qua các tính trạng số lƣợng nhƣ tuổi thành thục sinh dục, năng suất trứng, tỷ lệ đẻ và chất lƣợng trứng.
Đối với các giống gia cầm khác nhau, khả năng sinh sản cũng rất khác nhau. Gia cầm là loài đẻ trứng, con mái thoái hóa buồng trứng bên phải, chỉ còn lại buồng trứng và ống dẫn trứng bên trái tồn tại và phát triển. Âm hộ gắn liền với tử cung và cùng nằm chung lỗ huyệt đảm bảo 3 chức năng chứa phân, nƣớc tiểu và cơ quan sinh dục. Khi giao phối gai giao cấu của con trống áp sát vào lỗ huyệt của con mái và phóng tinh vào âm hộ.
8 Kích thƣớc và hình dạng buồng trứng phụ thuộc vào loại gia cầm, sự hình thành buồng trứng và tuyến sinh dục xảy ra vào thời kỳ đầu của phát triển phôi; chức năng chủ yếu của buồng trứng là tạo trứng. Quá trình phát triển của tế bào trứng trải qua 3 thời kỳ tăng sinh, sinh trƣởng và chín; trong giai đoạn phát triển lúc đầu các tế bào trứng đƣợc bao bọc bởi một tầng tế bào, tầng tế bào này phát triển thành nhiều tầng và tiến dần tới bề mặt buồng trứng, cấu tạo này gọi là follicum, bên trong follicum có một khoang hở chứa đầy dịch, bên ngoài Follicum trống rộng nhƣ một cái túi; trong thời kì đẻ trứng, nhiều Follicum chín dần làm thay đổi hình dạng buồng trứng trông giống nhƣ hình chùm nho.