Khóa luận tốt nghiệp bảo vệ thực vật đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu spodoptera frugiperda lepidoptera noctuidae trên một số công thức thức ăn nhân tạo

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp bảo vệ thực vật đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu spodoptera frugiperda, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Trọng Nhân
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Tuấn Đạt
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Nhân Nuôi Sâu Kéo Mùa Thu Spodoptera frugiperda Trên Thức Ăn Nhân Tạo
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược về sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda
• 1.2. Phân bố và nguồn gốc
• 1.3. Đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu
• 1.4. Một số nghiên cứu về đặc điểm sinh học của sâu keo mùa thu
• 1.5. Một số nghiên cứu về đặc tính của sâu keo mùa thu tại Việt Nam
• 1.6. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sự phát triển của sâu keo mùa thu
• 1.7. Một số loài thiên địch của sâu keo mùa thu
• 1.8. Biện pháp phòng trừ
• 1.9. Một số nghiên cứu về thức ăn nhân tạo nhân nuôi côn trùng
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thu thập và nhân nuôi sâu keo mùa thu
• 2.2. Thí nghiệm đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu S. frugiperda trên 3 công thức thức ăn nhân tạo
• 2.3. Thí nghiệm xác định đánh giá khả năng đẻ trứng của thành trùng cái S. frugiperda
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu S. frugiperda trên 3 công thức thức ăn nhân tạo
• 3.2. Thí nghiệm xác định đánh giá khả năng đẻ trứng của thành trùng cái S. frugiperda
• PHỤ LỤC
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Nhân Nuôi Sâu Kéo Mùa Thu Spodoptera frugiperda

Sâu keo mùa thu, hay còn gọi là Spodoptera frugiperda, là một trong những loài sâu hại nghiêm trọng nhất đối với nông nghiệp. Loài này đã xâm nhập vào Việt Nam và gây thiệt hại lớn cho nhiều loại cây trồng, đặc biệt là ngô. Việc đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu trên thức ăn nhân tạo là cần thiết để phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học hiệu quả. Nghiên cứu này nhằm xác định công thức thức ăn nhân tạo phù hợp nhất để nhân nuôi loài sâu này trong điều kiện phòng thí nghiệm.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Sâu Kéo Mùa Thu

Sâu keo mùa thu có khả năng sinh sản cao, với mỗi con cái có thể đẻ từ 50 đến 200 trứng. Thời gian phát triển từ trứng đến trưởng thành phụ thuộc vào điều kiện môi trường, thường dao động từ 30 đến 35 ngày. Đặc điểm này cho thấy khả năng nhân nuôi loài sâu này là rất khả thi nếu có công thức thức ăn phù hợp.

1.2. Tình Hình Gây Hại Của Sâu Kéo Mùa Thu Tại Việt Nam

Theo báo cáo của Viện Bảo vệ thực vật, sâu keo mùa thu đã gây hại trên diện rộng tại nhiều tỉnh thành, đặc biệt là ở miền Bắc và miền Trung. Việc kiểm soát loài sâu này đang gặp nhiều khó khăn do khả năng kháng thuốc hóa học ngày càng gia tăng.

II. Vấn Đề Trong Việc Nhân Nuôi Sâu Kéo Mùa Thu Spodoptera frugiperda

Việc nhân nuôi sâu keo mùa thu gặp nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hụt thức ăn tự nhiên và sự phát triển của các phương pháp nuôi trồng. Các nghiên cứu hiện tại cho thấy cần có các công thức thức ăn nhân tạo hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững của loài sâu này trong điều kiện nuôi trồng.

2.1. Thách Thức Trong Việc Tìm Kiếm Thức Ăn Nhân Tạo

Nhu cầu về thức ăn nhân tạo cho sâu keo mùa thu đang gia tăng, nhưng việc phát triển công thức thức ăn phù hợp vẫn còn nhiều khó khăn. Các thành phần dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của sâu cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý Sâu Bệnh

Sâu keo mùa thu có khả năng kháng thuốc hóa học, điều này làm cho việc quản lý sâu bệnh trở nên khó khăn hơn. Cần có các biện pháp sinh học và công nghệ mới để kiểm soát loài sâu này hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Nhân Nuôi Sâu Kéo Mùa Thu Spodoptera frugiperda Trên Thức Ăn Nhân Tạo

Nghiên cứu đã thực hiện hai thí nghiệm để đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu trên ba công thức thức ăn nhân tạo khác nhau. Mục tiêu là xác định công thức nào mang lại hiệu quả cao nhất trong việc phát triển sâu.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm Đánh Giá Khả Năng Nhân Nuôi

Thí nghiệm được thực hiện theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên với bốn nghiệm thức, mỗi nghiệm thức bao gồm 30 cá thể sâu. Các nghiệm thức này tương ứng với ba công thức thức ăn nhân tạo và một thức ăn đối chứng là lá ngô.

3.2. Kết Quả Thí Nghiệm Về Thời Gian Phát Triển

Kết quả cho thấy thời gian pha ấu trùng dao động từ 16,4 đến 17,5 ngày, trong khi thời gian pha nhộng từ 10,47 đến 12,1 ngày. Tỷ lệ hóa nhộng và tỷ lệ sống cũng được ghi nhận, cho thấy sự khả thi trong việc nhân nuôi sâu keo mùa thu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Nhân Nuôi Sâu Kéo Mùa Thu

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc nhân nuôi sâu keo mùa thu trong phòng thí nghiệm. Việc áp dụng các công thức thức ăn nhân tạo phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc kiểm soát loài sâu này.

4.1. Tác Động Của Thức Ăn Nhân Tạo Đến Sự Phát Triển Của Sâu

Các công thức thức ăn nhân tạo đã được thử nghiệm cho thấy có tác động tích cực đến sự phát triển của sâu keo mùa thu. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các phương pháp nuôi trồng hiệu quả hơn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Đối Với Nông Nghiệp Bền Vững

Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu mà còn góp phần vào việc phát triển nông nghiệp bền vững thông qua việc giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học.

V. Kết Luận Về Khả Năng Nhân Nuôi Sâu Kéo Mùa Thu Spodoptera frugiperda

Khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu trên thức ăn nhân tạo là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Kết quả từ nghiên cứu này sẽ giúp cải thiện các biện pháp kiểm soát sinh học và phát triển nông nghiệp bền vững.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Nhân Nuôi Sâu

Nghiên cứu trong tương lai cần tiếp tục phát triển các công thức thức ăn nhân tạo mới và hiệu quả hơn để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong việc nhân nuôi sâu keo mùa thu.

5.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của các thành phần dinh dưỡng trong thức ăn nhân tạo đến sự phát triển và sinh sản của sâu keo mùa thu để tối ưu hóa quy trình nhân nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda J.E. Smith, thuộc bộ Cánh vảy Lepidoptera, họ Ngài đêm Noctuidae) là loài sâu hại ngoại lai có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Mỹ. Loài gây hại này đã xâm nhập và bùng phát mạnh mẽ tại châu Phi vào đầu năm 2016, sau đó nhanh chóng lan truyền sang châu Á từ tháng 5 năm 2018 (ghi nhận đầu tiên tại Ấn Độ) và tiếp tục phát tán sang nhiều quốc gia lân cận như Thái Lan, Trung Quốc, Myanmar. Tại Việt Nam, theo ghi nhận của Viện Bảo vệ thực vật và Phạm Văn Lầm (2019), loài dịch hại nguy hiểm này đã xuất hiện và lây lan nhanh chóng trên 37 tỉnh, thành phố, gây hại nghiêm trọng trên các vùng sản xuất ngô trọng điểm tại Đồng bằng sông Hồng, Trung du miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên với diện tích nhiễm lên tới hàng chục nghìn hecta.

Là loài sâu đa thực có khả năng ăn hơn 350 loài thực vật thuộc 76 họ khác nhau (chủ yếu là họ Hòa thảo Poaceae như ngô, lúa, mía, kê), sâu non có khả năng cắn phá dữ dội biểu bì lá non, nõn ngô và bắp non, làm suy giảm nghiêm trọng năng suất và chất lượng nông sản. Thực tế sản xuất cho thấy việc phòng trừ loài sâu này chủ yếu dựa vào biện pháp hóa học. Tuy nhiên, sâu keo mùa thu có khả năng phát triển tính kháng thuốc bảo vệ thực vật rất nhanh, đồng thời việc lạm dụng thuốc hóa học còn gây tổn hại đến quần thể thiên địch tự nhiên và ô nhiễm môi trường. Nhằm xây dựng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và ứng dụng các tác nhân sinh học (như ong ký sinh trứng, nấm ký sinh Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae, virus NPV, chế phẩm Bacillus thuringiensis), nhu cầu nhân nuôi liên tục số lượng lớn sâu keo mùa thu trong phòng thí nghiệm với chất lượng đồng đều là vô cùng cấp thiết. Việc nhân nuôi bằng thức ăn tự nhiên (lá ngô tươi) gặp nhiều trở ngại do phụ thuộc vào mùa vụ, tốn diện tích, tốn nhiều nhân công thu hái và thay thức ăn hằng ngày, đồng thời nguy cơ nhiễm tồn dư thuốc trừ sâu từ ngoài đồng rất cao. Do đó, việc nghiên cứu phát triển công thức thức ăn nhân tạo phù hợp là giải pháp tối ưu nhằm chủ động nguồn cá thể phục vụ nghiên cứu sinh học và thử nghiệm sinh học.

Khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Xác định được công thức thức ăn nhân tạo phù hợp nhất trong 3 công thức khảo nghiệm nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác nhân nuôi số lượng lớn sâu keo mùa thu S. frugiperda trong điều kiện phòng thí nghiệm.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của sâu keo mùa thu qua các pha phát dục (thời gian pha ấu trùng, thời gian pha nhộng, tỷ lệ sâu sống, tỷ lệ hóa nhộng, tỷ lệ thành trùng cái và kích thước nhộng) trên 3 công thức thức ăn nhân tạo so với đối chứng sử dụng lá ngô tự nhiên.
   • Xác định và so sánh sức sinh sản (tổng số trứng đẻ, nhịp điệu đẻ trứng) và tuổi thọ của thành trùng (đực và cái) nở ra từ các công thức thức ăn nhân tạo và đối chứng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda (Lepidoptera: Noctuidae).
• Phạm vi không gian: Phòng thí nghiệm Côn trùng, Bộ môn Bảo vệ Thực vật, Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh. Nguồn sâu ban đầu được thu thập từ các ruộng ngô bị sâu hại tấn công tại huyện Trảng Bom và huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ tháng 5 năm 2022 đến tháng 2 năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên các cơ sở sinh học côn trùng học thực nghiệm và các nguyên lý dinh dưỡng học nhân tạo cho côn trùng bộ Cánh vảy. Sâu keo mùa thu là loài côn trùng biến thái hoàn toàn với 4 pha phát dục: trứng, sâu non (thường trải qua 6 tuổi), nhộng và thành trùng. Điểm đặc trưng trong tập tính sinh học của pha ấu trùng loài này là hành vi ăn thịt đồng loại (cannibalism) bắt đầu từ tuổi 2 - 3, đòi hỏi khi thực hiện các thử nghiệm nuôi nhân tạo phải áp dụng phương thức nuôi cá thể độc lập để tránh sự cạnh tranh và hao hụt mật số.

Về mặt dinh dưỡng nhân tạo, tác giả kế thừa và phát triển từ các công thức thức ăn bán tổng hợp đã được công bố trên thế giới và tại Việt Nam, bao gồm:

• Công thức đậu trắng của Trần Thị Thùy Dung (2008) ứng dụng trên sâu ăn tạp.
• Công thức phối hợp bột đậu trắng, bột đậu xanh và lá bắp non đề xuất dựa trên nghiên cứu của Burton (1972).
• Công thức đậu nành và bột lúa mì của Li và cộng sự (1996).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được tiến hành qua các công đoạn chặt chẽ:

• Thu thập và nhân thuần nguồn sâu: Ổ trứng và sâu non thu ngoài đồng ruộng được đưa về phòng thí nghiệm nuôi bằng lá ngô sạch (không xử lý thuốc bảo vệ thực vật) qua 2 thế hệ liên tiếp để tạo quần thể sâu đồng đều trước khi đưa vào bố trí thí nghiệm.
• Thành phần các công thức thức ăn nhân tạo: Khảo nghiệm so sánh 4 nghiệm thức:
  • Nghiệm thức 1 (NT1): Đậu trắng 108,1 g; men bia 32,4 g; axit sorbic 1,1 g; axit ascorbic 4,0 g; methyl parahydroxybenzoate 2,2 g; agar 13,0 g; nước cất 300 ml.
  • Nghiệm thức 2 (NT2): Bột đậu xanh 20,0 g; bột đậu trắng 40,3 g; lá bắp non 105,3 g; men bia 43,3 g; axit sorbic 0,5 g; axit ascorbic 4,0 g; methyl parahydroxybenzoate 4,0 g; agar 13,0 g; nước cất 300 ml.
  • Nghiệm thức 3 (NT3): Đậu nành 75,2 g; bột lúa mì 45,2 g; đường sucrose 26,3 g; men bia 32,0 g; axit sorbic 1,2 g; axit ascorbic 3,2 g; methyl parahydroxybenzoate 2,2 g; agar 12,0 g; nước cất 300 ml.
  • Nghiệm thức 4 (NT4 - Đối chứng): Sử dụng 100% lá ngô tươi thu hoạch từ ruộng canh tác không dùng thuốc bảo vệ thực vật.
• Quy trình chế biến thức ăn: Hạt đậu được ngâm nước 4 - 6 giờ cho mềm rồi nghiền mịn bằng máy xay sinh tố. Hỗn hợp dinh dưỡng cùng các hóa chất bảo quản, vitamin được phối trộn với 1/2 lượng nước cất. Phần agar hòa tan trong 1/2 lượng nước cất còn lại và đun sôi, sau đó trộn đều toàn bộ hỗn hợp, đem hấp tiệt trùng ở điều kiện 120°C, áp suất 1,2 atm trong 10 phút, để nguội và bảo quản trong tủ lạnh ở 4 - 5°C trước khi cắt khối đưa vào hộp nuôi.
• Bố trí thí nghiệm:
  • Thí nghiệm 1: Đánh giá khả năng sinh trưởng trên 4 loại thức ăn. Thí nghiệm bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên đơn yếu tố (CRD), 4 nghiệm thức, mỗi nghiệm thức gồm 30 cá thể sâu non tuổi 1 mới nở nuôi riêng rẽ trong hộp nhựa tròn (dung tích 120 ml, nắp lưới thông thoáng), lặp lại 3 lần (tổng số 90 cá thể/nghiệm thức). Điều kiện phòng nuôi duy trì ở nhiệt độ 27 ± 2°C, ẩm độ 70 ± 5%, quang kỳ 12 giờ sáng : 12 giờ tối. Chế độ thay thức ăn: 3 ngày/lần (sâu tuổi 1 - 2), 2 ngày/lần (tuổi 3 - 4) và 1 ngày/lần (tuổi 5).
  • Thí nghiệm 2: Đánh giá khả năng sinh sản và tuổi thọ thành trùng. Bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên đơn yếu tố (CRD) với 4 nghiệm thức tương ứng với nguồn sâu nuôi từ Thí nghiệm 1. Mỗi nghiệm thức theo dõi 5 cặp thành trùng (1 đực : 1 cái) mới vũ hóa 1 ngày tuổi được ghép đôi trong hộp trụ mica (đường kính 15 cm, chiều cao 40 cm), bên trong có trồng cây ngô non làm giá thể đẻ trứng và đặt giấy thấm tẩm dung dịch mật ong 10% làm thức ăn thêm.
• Xử lý số liệu: Dữ liệu được tính toán ban đầu trên phần mềm Microsoft Excel 2016. Xử lý phân tích phương sai (ANOVA) và so sánh trung bình nghiệm thức theo kiểm định Duncan/Tukey ở mức ý nghĩa α = 0,05 và α = 0,01 bằng phần mềm thống kê R. Trước khi phân tích, số liệu tổng số trứng được chuyển đổi dạng log(x), tuổi thọ thành trùng được chuyển đổi dạng log(x+1).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này cung cấp hệ thống thông tin thứ cấp toàn diện về phân bố, nguồn gốc, phân loại học và tầm quan trọng kinh tế của sâu keo mùa thu trên phạm vi thế giới và tại Việt Nam. Tác giả tổng hợp chi tiết các đặc điểm hình thái và sinh học của loài qua từng giai đoạn phát dục: trứng (hình cầu, đường kính 0,4 mm, đẻ thành bọc 100 - 200 quả phủ lớp vảy màu xám), sâu non (6 tuổi, kích thước tăng từ 1,7 mm lên 34,2 mm, đặc trưng nhận diện rõ nét ở tuổi lớn là vân chữ "Y" ngược màu trắng sáng trên trán và 4 chấm đen xếp thành hình vuông đều đặn trên mặt lưng đốt bụng áp chót), nhộng (dài 13 - 17 mm, màu nâu cánh gián, hình thành kén tơ liên kết hạt đất ở độ sâu 2 - 8 cm) và thành trùng (sải cánh 32 - 40 mm, có sự dị hình giới tính rõ ở hoa văn cánh trước).

Chương 1 cũng điểm kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế về ngưỡng nhiệt độ phát dục, tích ôn hữu hiệu (tổng tích ôn từ trứng đến trưởng thành là 383,67 độ-ngày theo nghiên cứu của Học viện Nông nghiệp Việt Nam, 2022), thành phần thiên địch tự nhiên phong phú (nấm ký sinh, vi khuẩn, ong ký sinh kén trắng Cotesia, bọ đuôi kìm) cùng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Trọng tâm của phần tổng quan là lịch sử và cơ sở khoa học của việc nghiên cứu thức ăn nhân tạo cho côn trùng bộ Noctuidae. Các tài liệu của Shorey & Hale (1965), Burton (1972), Parra (1991), Abdullah và cộng sự (2007), Trần Thị Thùy Dung (2008) chỉ ra rằng việc bổ sung các loại bột họ Đậu cung cấp protein và acid amin thiết yếu; agar đóng vai trò tạo cấu trúc đông cơ bản; men bia cung cấp phức hợp vitamin B; trong khi các chất như axit sorbic, methyl parahydroxybenzoate (nipagin) và axit ascorbic là bắt buộc nhằm ức chế nấm mốc, vi khuẩn và chống oxy hóa trong môi trường nhân tạo ẩm độ cao.

Chương 2: Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết quy trình chuẩn bị vật liệu, trang thiết bị dụng cụ và quy cách thiết kế các công thức thí nghiệm. Tác giả tường trình rõ nguồn gốc sâu thu thập ngoài tự nhiên tại Đồng Nai và quy trình nhân nuôi trung gian 2 thế hệ để loại bỏ tác động tồn dư của điều kiện tự nhiên. Nội dung chương trình bày cụ thể tỷ lệ phối trộn từng thành phần của 3 công thức thức ăn nhân tạo (NT1, NT2, NT3) và thức ăn tự nhiên đối chứng (NT4).

Quy trình chế biến thức ăn nhân tạo được chuẩn hóa thành 3 bước thao tác rõ ràng, từ khâu xay nghiền đồng nhất nguyên liệu đậu hạt, nấu hồ hóa agar, phối trộn hai pha dinh dưỡng đến khâu khử trùng nhiệt ẩm ở 120°C nhằm đảm bảo môi trường dinh dưỡng không bị biến tính protein và hoàn toàn vô trùng. Phương pháp bố trí Thí nghiệm 1 và Thí nghiệm 2 được trình bày chi tiết về kích thước hộp nuôi, chế độ chiếu sáng, nhiệt độ, ẩm độ, số lần lặp lại, quy cách cho ăn và phương pháp thu nhận các chỉ tiêu theo dõi: thời gian phát triển từng pha, tỷ lệ sống sót, tỷ lệ hóa nhộng, kích thước nhộng bằng thước kẹp milimet, tỷ lệ giới tính con cái, sức sinh sản hàng ngày và tuổi thọ thành trùng của từng cặp cá thể.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm thu nhận được thông qua 4 bảng số liệu định lượng, kết hợp thảo luận và so sánh với các tài liệu khoa học trong và ngoài nước:

1. Thời gian phát triển các pha phát dục

Kết quả theo dõi thời gian pha ấu trùng và pha nhộng của sâu keo mùa thu trên các nghiệm thức được tổng hợp ở bảng sau:

Nghiệm thức	Thời gian pha ấu trùng (ngày) Biến động	Thời gian pha ấu trùng (ngày) TB ± SD	Thời gian pha nhộng (ngày) Biến động	Thời gian pha nhộng (ngày) TB ± SD
NT1 (Đậu trắng)	15,3 - 16,5	16,1 ± 0,7 ab	9,6 - 9,9	9,8 ± 0,2 b
NT2 (Bột đậu xanh + trắng + bắp)	16,4 - 17,5	17,0 ± 0,6 a	10,5 - 12,1	11,3 ± 0,8 a
NT3 (Đậu nành)	14,9 - 17,5	16,2 ± 1,2 ab	8,1 - 9,5	9,1 ± 0,8 b
NT4 (Đối chứng - Lá ngô)	13,8 - 15,2	14,7 ± 0,8 b	11,0 - 12,0	11,4 ± 0,6 a
CV (%)		5,2		6,3
F tính		4,1*		9,8**

(Ghi chú: TB: Trung bình; SD: Độ lệch chuẩn; CV: Hệ số biến động; Trong cùng một cột, các giá trị có cùng chữ cái đi kèm thể hiện sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê; *: Khác biệt có ý nghĩa ở mức α = 0,05; **: Khác biệt rất có ý nghĩa ở mức α = 0,01).

Dữ liệu cho thấy sâu non ăn thức ăn nhân tạo có xu hướng hoàn thành pha ấu trùng chậm hơn sâu ăn lá ngô tự nhiên (14,7 ngày). Nghiệm thức NT2 kéo dài thời gian ấu trùng dài nhất (17,0 ngày), khác biệt có ý nghĩa thống kê so với đối chứng. Pha nhộng ở NT2 (11,3 ngày) tương đương với đối chứng lá ngô (11,4 ngày), trong khi NT1 và NT3 có thời gian nhộng rút ngắn đáng kể (lần lượt là 9,8 và 9,1 ngày).

2. Tỷ lệ sâu sống, tỷ lệ hóa nhộng và tỷ lệ giới tính

Số liệu ghi nhận về sức sống của quần thể sâu được trình bày chi tiết:

Nghiệm thức	Tỷ lệ sâu sống (%) Biến động	Tỷ lệ sâu sống (%) TB ± SD	Tỷ lệ hóa nhộng (%) Biến động	Tỷ lệ hóa nhộng (%) TB ± SD	Tỷ lệ thành trùng cái (%) Biến động	Tỷ lệ thành trùng cái (%) TB ± SD
NT1	63,3 - 66,7	64,4 ± 1,9 b	56,7 - 63,3	61,1 ± 3,9 b	57,9 - 63,2	60,0 ± 2,8
NT2	66,7 - 73,3	71,1 ± 3,9 a	63,3 - 70,0	67,8 ± 3,9 ab	57,1 - 66,7	62,3 ± 4,8
NT3	50,0 - 60,0	55,6 ± 5,1 c	46,7 - 56,7	52,2 ± 5,1 c	50,0 - 57,1	53,4 ± 3,6
NT4 (ĐC)	73,3 - 76,7	74,4 ± 1,9 a	70,0 - 73,3	72,2 ± 1,9 a	59,1 - 66,7	63,1 ± 3,8
CV (%)		5,2		6,1		6,4
F tính		17,3**		15,3**		4,0 ns

(Ghi chú: ns: Khác biệt không có ý nghĩa thống kê).

Tỷ lệ sâu sống đạt cao nhất ở NT2 (71,1%), nằm cùng nhóm ý nghĩa thống kê với nghiệm thức đối chứng NT4 (74,4%), cao hơn vượt trội so với NT3 (55,6%). Tác giả phân tích hiện tượng sâu chết tập trung chủ yếu vào giai đoạn sâu non tuổi 1 mới tiếp xúc với môi trường nhân tạo do độ ẩm, độ cứng bề mặt hoặc thiếu chất dẫn dụ khứu giác. Ở NT2, sự có mặt của bột lá bắp non đã tạo tính dẫn dụ và kích thích bắt mồi tốt hơn. Tỷ lệ hóa nhộng ở NT2 cũng đạt mức cao (67,8%), không khác biệt thống kê so với đối chứng (72,2%). Tỷ lệ thành trùng cái dao động từ 53,4% đến 63,1% và không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê giữa các nghiệm thức.

3. Kích thước nhộng

Kích thước nhộng phản ánh mức độ tích lũy sinh khối trong pha ấu trùng:

Nghiệm thức	Chiều dài nhộng (mm) Biến động	Chiều dài nhộng (mm) TB ± SD	Chiều rộng nhộng (mm) Biến động	Chiều rộng nhộng (mm) TB ± SD
NT1	15,3 - 16,4	15,8 ± 0,6 a	4,5 - 4,8	4,5 ± 0,2 a
NT2	15,5 - 16,4	16,0 ± 0,5 a	4,4 - 4,7	4,6 ± 0,2 a
NT3	14,0 - 14,8	14,3 ± 0,4 b	4,0 - 4,2	4,1 ± 0,1 b
NT4 (ĐC)	15,8 - 16,4	16,1 ± 0,3 a	4,6 - 4,7	4,7 ± 0,1 a
CV (%)		2,8		9,1
F tính		11,0**		3,2**

Nhộng ở NT2 đạt kích thước chiều dài 16,0 ± 0,5 mm và chiều rộng 4,6 ± 0,2 mm, tương đương với nhộng nuôi từ lá ngô tự nhiên (16,1 mm và 4,7 mm). Nghiệm thức NT3 cho nhộng có kích thước nhỏ nhất (14,3 mm chiều dài và 4,1 mm chiều rộng), sự sai biệt có ý nghĩa thống kê ở mức α = 0,01.

4. Khả năng sinh sản và tuổi thọ của thành trùng

Các chỉ tiêu theo dõi từ Thí nghiệm 2 được thể hiện trong bảng tổng hợp sau:

Nghiệm thức	Tổng số trứng/con cái (quả) Biến động	Tổng số trứng/con cái (quả) TB ± SD	Tuổi thọ thành trùng cái (ngày) Biến động	Tuổi thọ thành trùng cái (ngày) TB ± SD	Tuổi thọ thành trùng đực (ngày) Biến động	Tuổi thọ thành trùng đực (ngày) TB ± SD
NT1	144 - 233	167,0 ± 31,9 ab	5 - 11	8,0 ± 2,2 a	3 - 7	5,0 ± 1,6
NT2	96 - 230	180,8 ± 50,8 a	7 - 12	9,4 ± 2,1 a	4 - 7	4,8 ± 1,3
NT3	65 - 186	129,0 ± 43,7 b	5 - 9	6,4 ± 1,5 b	2 - 5	3,8 ± 1,3
NT4 (ĐC)	126 - 253	201,0 ± 47,9 a	8 - 12	9,6 ± 1,8 a	4 - 7	5,4 ± 1,5
CV (%)		4,8		25,1		18,6
F tính		3,3*		4,5*		1,92 ns

Sức đẻ trứng của thành trùng cái đạt cao nhất ở NT2 trong số các công thức nhân tạo với 180,8 ± 50,8 trứng/con cái, sai khác không có ý nghĩa thống kê so với đối chứng NT4 (201,0 ± 47,9 trứng), trong khi NT3 thấp nhất (129,0 ± 43,7 trứng). Tuổi thọ thành trùng cái ở NT2 đạt 9,4 ± 2,1 ngày, xấp xỉ đối chứng NT4 (9,6 ± 1,8 ngày) và vượt trội so với NT3 (6,4 ngày). Tuổi thọ thành trùng đực biến động từ 3,8 đến 5,4 ngày và sự khác biệt giữa các nghiệm thức không mang ý nghĩa thống kê.

Về nhịp điệu đẻ trứng, thành trùng cái ở các nghiệm thức ăn thức ăn nhân tạo có xu hướng bắt đầu đẻ trứng sớm hơn nghiệm thức đối chứng 1 ngày. Ở NT2, trứng được đẻ tập trung nhiều nhất vào ngày thứ 2 và thứ 3 sau khi ghép đôi (đạt đỉnh vào ngày thứ 3 với trung bình 85,6 trứng/ngày/con cái). Ở NT1, lượng trứng đẻ đạt đỉnh muộn hơn vào ngày thứ 5 (60,8 trứng/ngày/con cái), còn NT3 đạt đỉnh ở ngày thứ 4 (50,4 trứng/ngày/con cái).

Tác giả thảo luận chi tiết về việc sức sinh sản thực tế trong nghiên cứu (cao nhất 180,8 - 201,0 trứng/cái) thấp hơn đáng kể so với các nghiên cứu công bố quốc tế (Abdullah và cộng sự ghi nhận 577,9 trứng; Cherre Silva ghi nhận 1.832,3 trứng). Tác giả xác định các nguyên nhân kỹ thuật gồm:

• Không gian lồng ghép đôi (15 x 40 cm) tương đối hạn chế đối với hoạt động bay giao phối của ngài đêm.
• Lượng cây ngô non bố trí trong lồng ít, không đủ tạo nồng độ mùi kích thích khứu giác dẫn dụ con cái tìm vị trí đẻ trứng tối ưu.
• Thử nghiệm chỉ bắt cặp 1 đực : 1 cái đơn lẻ thay vì ghép đàn.
• Chất lượng dinh dưỡng của nguyên liệu địa phương và điều kiện vi khí hậu phòng thí nghiệm có sai khác so với các nghiên cứu ngoài nước.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả định lượng cụ thể và đóng góp thực tiễn cho công tác nhân nuôi côn trùng bảo vệ thực vật:

• Xác định công thức thức ăn nhân tạo tối ưu: Công thức NT2 (gồm: 20,0 g bột đậu xanh; 40,3 g bột đậu trắng; 105,3 g lá bắp non; 43,3 g men bia; 0,5 g axit sorbic; 4,0 g axit ascorbic; 4,0 g methyl parahydroxybenzoate; 13,0 g agar; 300 ml nước cất) là công thức ưu việt nhất để nhân nuôi sâu keo mùa thu S. frugiperda.
• Các thông số sinh học nổi bật của công thức NT2:
  • Tỷ lệ sâu sống đạt 71,1 ± 3,9% (tương đương đối chứng lá ngô 74,4%).
  • Tỷ lệ hóa nhộng đạt 67,8 ± 3,9% (đối chứng 72,2%).
  • Tỷ lệ thành trùng cái đạt 62,3 ± 4,8%.
  • Kích thước nhộng phát triển tốt nhất trong các nghiệm thức nhân tạo (dài 16,0 ± 0,5 mm; rộng 4,6 ± 0,2 mm).
  • Khả năng đẻ trứng của thành trùng cái đạt 180,8 ± 50,8 trứng; tuổi thọ thành trùng cái kéo dài 9,4 ± 2,1 ngày.
• Giải pháp và đề xuất kỹ thuật: Tác giả đề xuất đưa công thức NT2 vào áp dụng thực tế để duy trì quần thể sâu keo mùa thu trong phòng thí nghiệm. Đồng thời, đề xuất điều chỉnh kỹ thuật bằng cách giảm bớt lượng nước trong công thức nấu nhằm cải thiện độ cứng, độ ẩm khối thức ăn, hạn chế hao hụt sâu non ở tuổi 1.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Nghiên cứu đã chứng minh tính hiệu quả của việc bổ sung trực tiếp mô ký chủ tươi (lá bắp non) vào nền thức ăn bán tổng hợp (bột đậu xanh và đậu trắng). Việc này giúp cung cấp mùi vị đặc trưng của cây ngô, tạo chất kích thích bắt mồi tự nhiên, từ đó nâng cao rõ rệt tỷ lệ sống của sâu non tuổi 1 so với các công thức thức ăn nhân tạo tổng hợp hoàn toàn từ bột khô (như công thức đậu nành NT3).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Sức đẻ trứng của thành trùng cái ở tất cả các nghiệm thức còn thấp hơn nhiều so với tiềm năng sinh học tự nhiên của loài sâu này.
  • Thể tích lồng ghép đôi (hộp trụ 15 x 40 cm) còn chật hẹp, việc ghép đôi tỷ lệ 1 đực : 1 cái đơn lẻ và lượng lá bắp mồi quá ít đã làm giảm tần suất giao phối và kích thích đẻ trứng của cá thể cái.
  • Khối thức ăn nhân tạo có hàm lượng nước tương đối cao (dễ đọng ẩm), dẫn đến hiện tượng sâu non tuổi 1 bị dính ướt hoặc không ăn được và chết tập trung trong những ngày đầu.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Nghiên cứu giảm tỷ lệ nước cất trong công thức NT2 để tối ưu hóa độ cứng bề mặt thức ăn.
  • Cải tiến kích thước và cấu trúc lồng giao phối (tăng thể tích không gian bay, tăng số lượng lá bắp non làm giá thể kích thích khứu giác) và thử nghiệm ghép phối theo bầy đàn để nâng cao sức đẻ trứng của thành trùng.
  • Đánh giá khả năng duy trì sức sống và sức sinh sản của quần thể sâu nuôi liên tục qua nhiều thế hệ (F3, F4...) trên công thức thức ăn NT2.

---

Giá trị tham khảo

Đề tài là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho:

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu viên chuyên ngành Bảo vệ thực vật, Côn trùng học nông nghiệp, Nông học và Công nghệ sinh học nông nghiệp đang thực hiện các đề tài liên quan đến sâu hại bộ Cánh vảy.
• Các nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Bảng thành phần định lượng và quy trình 3 bước phối trộn, hấp tiệt trùng và bảo quản thức ăn nhân tạo (Chương 2, Bảng 2.1).
  • Quy cách kiểm soát hành vi ăn thịt đồng loại thông qua kỹ thuật nuôi cá thể trong hộp 120 ml có nắp lưới.
  • Hệ thống dữ liệu thực nghiệm đối chứng chi tiết giữa thức ăn nhân tạo và thức ăn tự nhiên về toàn bộ chu kỳ sinh trưởng, kích thước nhộng và tuổi thọ côn trùng (Chương 3).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Công thức thức ăn nhân tạo nào cho hiệu quả nhân nuôi sâu keo mùa thu tốt nhất và thành phần cụ thể gồm những gì?

Công thức tối ưu là Nghiệm thức 2 (NT2), được phối chế từ: 20,0 g bột đậu xanh; 40,3 g bột đậu trắng; 105,3 g lá bắp non; 43,3 g men bia; 0,5 g axit sorbic; 4,0 g axit ascorbic; 4,0 g methyl parahydroxybenzoate; 13,0 g agar và 300 ml nước cất. Công thức này giúp sâu đạt tỷ lệ sống 71,1% và tỷ lệ hóa nhộng 67,8%.

2. Vì sao sâu non bị chết tập trung nhiều nhất vào những ngày đầu tiên khi thả vào hộp nuôi thức ăn nhân tạo?

Hiện tượng chết tập trung ở tuổi 1 do thành phần và trạng thái vật lý của khối thức ăn nhân tạo chưa hoàn toàn tương thích với sâu non mới nở. Khối thức ăn có thể quá ẩm ướt hoặc thiếu chất kích thích bắt mồi khiến sâu non không làm quen được với nguồn dinh dưỡng và chết đói trong 1 - 2 ngày đầu. Khi sâu đã vượt qua giai đoạn làm quen này, phần lớn cá thể đều phát triển tốt đến khi hóa nhộng.

3. Thời gian phát triển pha ấu trùng của sâu keo mùa thu nuôi bằng thức ăn nhân tạo khác gì so với nuôi bằng lá ngô tươi?

Sâu nuôi bằng các công thức thức ăn nhân tạo có thời gian pha ấu trùng kéo dài hơn so với nuôi bằng lá ngô tự nhiên. Cụ thể, sâu nuôi bằng lá ngô (NT4) hoàn thành pha ấu trùng sau trung bình 14,7 ± 0,8 ngày; trong khi ở các công thức nhân tạo, thời gian này kéo dài từ 16,1 ± 0,7 ngày (NT1) đến 17,0 ± 0,6 ngày (NT2).

4. Tại sao số lượng trứng đẻ của thành trùng cái trong khóa luận thấp hơn nhiều so với các công bố quốc tế trước đây?

Sự sụt giảm sức đẻ trứng (cao nhất chỉ đạt 180,8 trứng/cái ở NT2 so với 577,9 trứng của Abdullah et al. hay 1.832,3 trứng của Cherre Silva) xuất phát từ 4 nguyên nhân: lồng ghép đôi kích thước nhỏ (15 x 40 cm) hạn chế không gian bay giao phối; lượng lá bắp non làm mồi khứu giác quá ít; chỉ ghép đôi đơn lẻ 1 đực : 1 cái; và chất lượng nguyên liệu dinh dưỡng địa phương cùng điều kiện vi khí hậu trong phòng nuôi có sự sai khác.

5. Tác giả đã xử lý các số liệu thống kê như thế nào trước khi chạy phân tích phương sai?

Các dữ liệu thí nghiệm được thu thập trên Microsoft Excel 2016 và xử lý trên phần mềm R. Nhằm đảm bảo dữ liệu tuân theo phân phối chuẩn trước khi chạy ANOVA và kiểm định Duncan/Tukey, số liệu về tổng số trứng thực tế của thành trùng cái được chuyển đổi dưới dạng log(x), còn số liệu về tuổi thọ thành trùng đực và cái được chuyển đổi dưới dạng log(x+1).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Trọng Nhân đã đánh giá thực nghiệm có hệ thống khả năng sinh trưởng, phát triển và sinh sản của sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda trên 3 công thức thức ăn nhân tạo so sánh với thức ăn tự nhiên. Kết quả khẳng định công thức NT2 phối hợp bột đậu xanh, bột đậu trắng và lá bắp non là môi trường dinh dưỡng phù hợp nhất, cho tỷ lệ sống, tỷ lệ hóa nhộng, kích thước nhộng và sức đẻ trứng tương đương với đối chứng lá ngô. Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu kỹ thuật quan trọng giúp các phòng thí nghiệm bảo vệ thực vật chủ động nhân nuôi số lượng lớn sâu keo mùa thu quanh năm nhằm phục vụ công tác nghiên cứu phòng trừ sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda là một trong những sinh vật ngoại lai gây thiệt hại về năng suất cũng như phẩm chất của nhiều loại cây trồng. Theo Pham Văn Lầm (2019), đây là loài đặc biệt nguy hiểm, dù mới xâm nhập vào Việt Nam nhưng đã lan đến 37 tỉnh, thành và do chưa có thuốc đặc trị nên sẽ đe doạ đến an ninh lương thực của nước ta. Trong đó, sâu keo mùa thu phá hoại mạnh nhất trên cây ngô, lúa, kê và mía. Đối với nông dân, phòng trừ sâu keo mùa thu dé giảm thiêu thiệt hại gây ra là rất khó khăn.

Biện pháp phổ biến hiện nay là sử dụng thuốc hóa học dé phòng trừ. Tuy nhiên khả năng kháng thuốc hóa học của sâu keo mùa thu ngày càng gia tăng nên việc phòng trừ gặp nhiều khó khăn. Nhằm phát triển các phương pháp kiểm soát sinh học sâu keo mùa thu hiệu quả, cùng với sự đồng đều về chất lượng ở các công thức thức ăn, do đó các phương pháp nhân nuôi đã được nghiên cứu ở tất cả các giai đoạn. Sự phát triển của công thức thức ăn nhân tạo tạo điều kiện cho việc nuôi hàng loạt loài côn trùng gây hại này.

Những chế độ ăn phù hợp tiết kiệm sức lao động, thời gian, không gian và các chỉ phí liên quan với các cây ký chủ đang phát triển trong phòng thí nghiệm. Trong nhiều thập kỷ qua, nhiều nghiên cứu chuyên sâu đã được thực hiện nhằm xác định các thành phần chính và bổ sung các thành phan trên vật liệu nền nuôi trong chế độ ăn của sâu hại. Hau hết các loại thức ăn trong nhân nuôi côn trùng là các sản phẩm tự nhiên như lúa mì, bột ngô, đường và một số chất dinh dưỡng khác. Các công thức, thức ăn nhân tạo được đơn giản hóa, chủ yêu là các loài gây hại dựa trên các giai đoạn sinh trưởng khác nhau.

Tuy nhiên, chất lượng dinh dưỡng và sự đa dạng của các công thức thức ăn có thê được thử nghiệm cho các loài côn trùng cụ thể, theo mục đích nghiên cứu, bao gồm sự phát triển côn trùng, sử dụng sinh học hoặc sản xuất đại trà các thành phần với chế độ thức ăn có sẵn đề tránh những khó khăn khi phải sử dụng lá tươi hằng ngày. Việc nhân nuôi số lượng lớn sâu keo mùa thu S. frugiperda trong điều kiện phòng thí nghiệm để phục vụ cho việc tạo ra nguồn đề nghiên cứu các biện pháp sinh học là rất cần thiết. Vì vậy đề tài “Đánh giá khả năng nhân nuôi sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda (Lepidoptera: Noctuidae) trên một số công thức thức ăn nhân tạo” đã được thực hiện.

Mục tiêu Xác định được công thức phù hợp nhất trong 3 công thức thức ăn nhân tạo nhằm cung cấp số cơ sở đữ liệu phục vụ cho công tác nhân nuôi số lượng lớn sâu keo mùa thu S. frugiperda trong phòng thí nghiệm. Yêu cầu Thực hiện thí nghiệm đảm bảo sự đồng đều về mặt chất lượng thức ăn giữa các nghiệm thức. Đảm bảo tính nghiêm túc và cân thận trong quá trình theo dõi, thu thập số liệu và phân tích thống kê các chỉ tiêu theo dõi.

Giới hạn đề tài Đề tài được thực hiện từ tháng 5/2022 đến tháng 2/2023. Đề tài chỉ nghiên cứu khả năng nhân nuôi sâu trên 3 công thức thức ăn nhân tạo trên sâu keo mùa thu S. Chương Í TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lược về sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda 1.1 Phân bố và nguồn gốc Theo thông báo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp liên hợp quốc, một loài sâu hại ngô và các cây trồng khác mới bùng phát, di trú, xâm nhập và gây hại nặng ở nhiều quốc gia trên thế giới có tên tiếng anh là Fall ArmyWorm (viết tắt là FAW), tên khoa học là Spodoptera frugiperda, tên tiếng Việt là sâu keo mùa thu, thuộc Bộ cánh vảy (Lepidoptera), họ thành trùng đêm (Noctuidea). Loài sâu này có nguồn gốc từ những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Mỹ, lần đầu tiên phát hiện ở Châu Phi vào tháng 01/2016.

Từ năm 2016-2017 chúng đã nhanh chóng xâm nhập, lây lan khắp châu Phi và gây thiệt hại nghiêm trọng, nhất là trên ngô. Sau đó lan sang châu Á (từ tháng 5/2018 ở Ấn Độ); Đến nay đã xuất hiện tại Banglades, Srilanka, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam. Đây là loài sâu hại mới xâm nhập, có khả năng di trú xa, gây hại nặng cho ngô và nhiều loại cây trồng khác nên cần phải có biện pháp quản lý kịp thời và hiệu quả. Tại Việt Nam, sâu keo mùa thu đã xuất hiện và gây hại cục bộ tại một số tỉnh phía Bắc, Bắc Trung bộ và Duyên hải Nam Trung bộ.

Sâu keo mùa thu đã trở thành dich hại xâm lấn gây hại nghiêm trọng trên cây ngô tại châu Phi và châu Á. Tại châu Phi, đầu năm 2016, sâu keo mùa thu được phát hiện ở 5 nước Tây và Trung Phi và đến năm 2018, loài này đã được phát hiện gây hại trên cây ngô tại trên 30 quốc gia ở châu Phi (FAO, 2018).000 ha cây trồng chủ lực , đặc biệt là ngô, đã bị ảnh hưởng (Muniappan, 2019). Tại châu A, loài sâu này được phát hiện lần đầu tiên ở An Độ vào tháng 5/2018 (Ganiger, 2018; IITA, 2018; Kalleshwaraswamy, 2018) và tiếp tục xâm nhập, lây lan sang các nước khác như Thái Lan (IPPC, 2018b), Myanmar (IPPC, 2019a), Sri Lanka (FAO, 2019a), Trung Quốc (FAO, 2019e), Bangladesh (FAO, 2019c), Hàn Quốc (IPPC, 2019b), Nhật Ban (IPPC, 3 2019d), Campuchia, Đài Loan và Nepal (Muniappan, 2019). Với điều kiện khí hậu phù hợp của nhiều vùng ở Châu Phi và Châu Á, cùng với sự phong phú về các loài ký chủ Hình 1.1 Phân bố sâu keo mùa thu trên toàn thế giới (CABI, 2019) Theo Casmuz và ctv (2010) ghi nhận sâu keo mùa thu là loài sâu hại đa thực gây hại chủ yếu nhóm cây họ Hòa thảo như: ngô, lúa, kê, đậu phộng và mía.

Ngoài ra cũng đã được phát hiện gây hại trên các loại rau, cây bông. Tuy nhiên theo Montezano (2018) ghi nhận chúng có khả năng gây hại hơn 350 loại cây trồng thuộc 76 họ thực vật khác nhau trong đó chủ yếu là các cây họ Hoà thảo (Poaceae: 106), họ Cúc (Asteraceae: 31), họ Đậu (Fabaceae: 31), Phổ kí chủ rất rộng với hơn 80 cây được ghi nhận, nhưng vẫn gây hại chính lên họ Hòa thảo. Các loại cây bị gây hại xuyên nhất là ngô đồng và ngô ngọt, lúa mién, cỏ hồng, và cỏ dại thuộc Digitaria spp. Sâu non tuổi nhỏ gây hại nghiêm trọng nhất bởi vì sâu non thường phân tán với số lượng lớn và tiêu thụ gần như tất cả các thảm thực vật trên đường đi của chúng.

Câytrồng trên đồng ruộng thường xuyên bị thương, bao gồm cỏ linh lăng, lúa mạch, co hồng, kiều mạch, bông, cỏ ba lá, ngô, yến mạch, kê, đậu phộng, gạo, lúa miễn, mía, đậu tương, mía, lúa mì. Các loại cây trồng khác đôi khi bị thương bởi loài sâu này như táo, nho, cam, du đủ, dao, dâu và một số hoa (Capinera, 1999). Ở Việt Nam, theo kết quả điều tra sơ bộ của Viện Bảo vệ thực vật (2019), sâu keo mùa thu đã xuất hiện và gây hại ở nhiều vùng sản xuất ngô tập trung ở đồng bằng sông Hồng, miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Theo báo cáo của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (2019), sâu keo mùa thu đã xuất hiện và gây hại hầu hết các vùng trồng ngô trong cả nước với tông diện tích nhiễm khoảng 15.000 ha, gây hại nặng một số tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.

Ký chủ của Sâu keo mùa Thu là loài đa thực, gây hại trên 80 loại cây trồng, gây hại nặng trên họ Poaceae như : ngô, lúa, kê, mía; họ Liliaceae (hành, tỏi, măng tây); họ Amaranthaceae (dén); ho Brassicaceae (cai); ho Solanaceae (ớt); ho Fabaceae (đậu tương); ho Malvaceae (bông); họ Cucurbitaceae (dưa, dua chuột, cà rốt); họ Musaceae (chuối); Chi pha sâu non gây hai trên cây trồng, sâu non tuổi 1, đầu tuổi 2 ăn biểu bì của lá non - lá bánh té tạo thành các vết trắng nhỏ li ti, khi sâu lớn dan tạo ra vết hai cũng lớn hơn hoặc liên kết tạo thành hình chữ nhật màu trắng đặc trưng. Từ tuổi 3 sâu non ăn khuyết lá, bẹ lá tạo thành các lỗ lớn như “cửa số”; từ giai đoạn trỗ cờ, phun râu, sâu non ăn râu, cờ ngô và chui vào bắp gây hại. Ở những vùng đã từng bị sâu keo mùa thu gây hại nặng chọn giống ngô có khả năng kháng, chống chịu sâu keo mùa thu cao (NK7328 Bt/GT, NK4300 Bt/GT, NK66 Bt/GT, NK6101 Bt/GT, §639S, 6919S, 99558S) dé gieo trồng nhằm giảm mức độ thiệt hại, giảm chi phí sản xuất do phải áp dụng các biện pháp khác phòng chống sâu keo mùa thu, đặc biệt với khu vực miền núi có địa hình khó khăn, nơi khan hiếm nước dé phun thuốc bảo vệ thực vật. Những nơi đã bị sâu keo mùa thu hại nặng mà điều kiện khó khăn (không có nước, độ đốc cao) không thê áp dụng đầy đủ các biện pháp nêu trên thì tùy theo giống ngô cần áp dụng các biện pháp tối thiểu là (1) sử dụng giống kháng hoặc giống chống chịu, (2) xử lý hạt giống và (3) sử dụng bẫy bả chua ngọt, bẫy pheromone, (Bộ Nông nghiệp và PTNT, 2020).2 Dac điểm hình thái sinh học của sâu keo mùa thu Theo Bui Thị Việt Oanh (2019) ghi nhận S.

frugiperda trưởng thành có màu nâu nhạt, ở giữa cánh trước (điểm mắt cánh) không rõ ràng, hình bất định. Thành trùng trưởng thành có thời gian sống dài đến 21 ngày, nhưng đẻ trứng tập trung 3 — 4 ngày. Một con cái đẻ thành từng 6, mỗi 6 50 — 200 trứng. Sau 2 — 10 ngày trứng nở thành sâu.

5 Sâu non có 5 — 6 tuổi tùy điều kiện, sâu day sức hóa nhộng màu nâu cánh gián sáng bóng, dài từ 13 — 17 mm. Nhộng thường ấn nap dưới đất sâu 2 — 8 cm, sau 9 — 13 ngày nhộng vũ hóa và bắt đầu một vòng đời mới. Theo kết quả điều tra của Chỉ cục Trồng trọt và BVTV năm 2020 của tỉnh Bắc Kạn, Việt Nam, hiện nay cây ngô đang giai đoạn 2 đến 6 lá (đây là giai đoạn cây ngô dé bị sâu keo mùa thu gây hại nặng) sâu keo mùa thu gây hại với mật độ hại phố biến 1 con/m?, cao 3 con/ m?, cá biệt 12 con/ m?; tông diện tích nhiễm 6 ha trong đó nhiễm nặng Iha. Sâu keo mùa thu có đặc điểm: Dau hình chữ Y ngược, trên lưng đốt áp sát đuôi có 4 chấm đen bố trí cân đối nhau tạo thành hình vuông.