MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa phát triển đất nước, nước ta đã gặt được rất nhiều thành tựu to lớn, mạng lại rất nhiều lợi ích cho xã hội. Về lĩnh vực nông nghiệp, khoa học kĩ thuật đã được áp dụng vào sản xuất, chăn nuôi đã góp phần nâng cao năng suất và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ở khu vực nông thôn, cơ sở hạ tầng được đầu tư phát triển, góp phần thay đổi bộ mặt của nông thôn, đời sống của người dân không ngừng được cải thiện.
Nhưng bên cạnh đó thì còn rất nhiều vấn đề tồn tại như tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng do các hoạt động sản xuất và sinh hoạt gây ra. Trước tình hình đó, cần có những chính sách cụ thể mang tính đột phá nhằm giải quyết toàn bộ các vấn đề của nền kinh tế. Để đáp ứng yêu cầu này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới” (Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009) và “Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/4/2010 nhằm thống nhất chỉ đạo việc xây dựng nông thôn mới trên cả nước. Xây dựng nông thôn mới để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững.
Hoàng Su Phì là một huyện biên giới miền núi thuộc tỉnh Hà Giang, đến nay, sau 10 năm thực hiện Chương trình toàn huyện đã có 2/25 xã, thị trấn được UBND tỉnh công nhận đạt chuẩn NTM, các xã còn lại đều đạt từ 8 - 15 tiêu chí. Với mục tiêu trong năm 2020, huyện sẽ có thêm 2 xã được công nhận đạt chuẩn NTM, do vậy huyện đã và đang triển khai nhiều giải pháp, ưu tiên bố trí các nguồn lực gắn với phát huy nội lực, lồng ghép nhiều nguồn vốn để thực hiện các tiêu chí. 1 Hưởng ứng phong trào chung của cả nước, xã Bản Nhùng đang tích cực tham thực hiện chương trình này, sau nhiều năm thực hiện, xã Bản Nhùng đã từng bước thay đổi và đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Đến nay, xã đã hoàn thành 10/19 tiêu chí NTM và đang nỗ lực hoàn thành thêm 5 tiêu chí đến năm 2025.
Xã cơ bản đạt được tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm, theo đánh giá của xã đã hoàn thành 8/8 chỉ tiêu của tiêu chí trong năm 2020. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì xã Bản Nhùng vẫn gặp rất nhiều khó khăn đặc biệt là vấn đề thực hiện duy trì tiêu chí môi trường. Chất thải rắn trên địa bàn và nước thải khu dân cư, cơ sở sản xuất - kinh doanh được thu gom, xử lý theo quy định nhưng chưa được tiến hành hiệu quả, chưa thành lập được tổ thu gom rác thải tại các thôn. Hiện mới chỉ có 2/8 thôn đã xây dựng lò đốt rác mini tại khu trung tâm thôn.
Các hộ sống xa khu trung tâm hiện nay xã đang vận động thực hiện hố rác hộ gia đình và thực hiện tốt việc thu gom, phân loại và xử lý rác thải hộ gia đình. Vì vậy, để góp phần thúc đẩy quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới của xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang nói chung và thực hiện tiêu chí môi trường nói riêng, đánh giá đúng hiện trạng và kết quả đạt được từ việc thực hiện tiêu chí đến chất lượng môi trường tại xã. Xuất phát từ thực trạng trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí 17 trong xây dựng nông thôn mới tại xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang”. Mục tiêu nghiên cứu 2.
Mục tiêu chung Đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu cụ thể ‐ Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang ‐ Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang ‐ Đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang ‐ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí 17 trong xây dựng nông thôn mới tại xã Bản Nhùng, huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Một số khái niệm cơ bản Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Nông thôn có thể được xem xét trên nhiều góc độ: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội. Theo thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21-8- 2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã. Tuy nhiên, hiện nay trên thế giới vẫn chưa có khái niệm chuẩn xác về nông thôn và còn nhiều quan điểm khác nhau.
Khi khái niệm về nông thôn người ta thường so sánh nông thôn với đô thị. Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam có thể hiểu:“ Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa- xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác” (Mai Thanh Cúc và cộng sự, 2005).
Giới thiệu về chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới 2016-2020 1. Khái niệm về nông thôn mới Nông thôn mới là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa 4 nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị.
Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội. Tài liệu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ xây dựng nông thôn mới. Khái niệm xây dựng nông thôn mới Chương trình quốc gia về xây dựng nông thôn mới: là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng, mục tiêu chung của chương trình là: xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuát hợp lí, gắn nông nghiệp với phát triển ngành công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường.
Tài liệu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu và nhiệm vụ của chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới a. Mục tiêu + Mục tiêu chung: ‐ Xây dựng nông thôn mới có kết cấu cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại. ‐ Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lí, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp và dịch vụ.
‐ Gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch. ‐ Xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc. ‐ Môi trường sinh thái được bảo vệ. ‐ An ninh trật tự được giữ vững.
5 ‐ Đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. + Mục tiêu cụ thể: ‐ Đến năm 2020 số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 50%( trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc là 28,0%; Đồng bằng sông Hồng: 80%; Bắc Trung Bộ: 59%; Duyên hải Nam Trung Bộ:60%; Tây Nguyên: 43%; Đông Nam Bộ: 80%; Đồng bằng sông Cửu Long: 51%); khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phấn đấu có ít nhất 01 huyện đạt chuẩn nông mới. ‐ Bình quân cả nước đạt 15 tiêu chí/xã( trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 13,8; Đồng bằng sông Hồng: 18,0; Bắc Trung Bộ: 16,5; Duyên hải Nam Trung Bộ: 16,5; Tây nguyên: 15,2; Đông Nam Bộ: 17,5; Đồng bằng sông Cửu Long: 16,6) cả nước không còn xã dưới 5 tiêu chí. ‐ Cơ bản hoàn thành các công trình thiết yếu đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và đời sống của cư dân nông thôn: giao thông , điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế xã.
‐ Nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn, tạo nhiều mô hình sản xuất gắn với việc làm ổn định cho nhân dân, thu thập tăng ít nhất 1,8 lần so với năm 2015. Nhiệm vụ ‐ Xây dựng, tổ chức cuộc sống của cư dân nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại, giữ gìn bản sắc văn hóa và môi trường sinh thái. 6 ‐ Phát triển đồng bộ hệ thống hạ kinh tế - xã hội nông thôn phù hợp với quy ‐ Quy hoạch và phát triển kinh tế - xã hội của ngành, địa phương kết hợp giữa hỗ trợ của nhà nước với phát huy nội lực của cộng đồng dân cư nông thôn. Nâng cao dân trí đào tạo nguồn nhân lực và tổ chức tốt đời sống văn hóa cơ sở.