Luận văn đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã tân hòa huyện phú bình tỉnh thái nguyên

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một vấn đề quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững. 68 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lợi
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Xã Tân Hòa, Huyện Phú Bình, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Khái niệm về đất
• 2.3. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
• 2.4. Sử dụng đất và những nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng đất
• 2.4.1. Sử dụng đất là gì?
• 2.4.2. Những nhân tố ảnh hưởng tới việc sử dụng đất
• 2.4.2.1. Yếu tố điều kiện tự nhiên
• 2.4.2.1.1. Điều kiện khí hậu
• 2.4.2.1.2. Điều kiện đất đai
• 2.4.2.2. Yếu tố về kinh tế xã hội
• 2.5. Tình hình đánh giá đất đai trên thế giới. Một số phương pháp đánh giá đất trên thế giới
• 2.5.1. Phương pháp đánh giá đất đai của Liên Xô (cũ)
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.1.2.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.1.2.1.2. Thời gian thực hiện đề tài
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.2. Đánh giá hiện trạng và các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.3. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và đề xuất lựa chọn các loại hình sử dụng đất cho xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.4. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất các giải pháp cho xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp tính hiệu quả của các loại hình sử dụng đất
• 3.3.3. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và sử dụng đất của xã Tân Hòa
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện về kinh tế - văn hóa xã hội
• 4.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất năm 2017 và các loại hình sử dụng đất của xã Tân Hòa
• 4.2.1. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất năm 2017 của xã Tân Hòa
• 4.2.2. Các loại hình sử dụng đất của xã Tân Hòa
• 4.2.2.1. Mô tả các loại hình sử dụng đất
• 4.3. Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất và đề xuất lựa chọn các loại hình sử dụng đất cho xã Tân Hòa
• 4.3.1. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất
• 4.3.2. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường và giải pháp
• 4.4. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp cho xã Tân Hòa
• 5. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• 6. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một vấn đề quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững. Tại xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp giúp xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội. Các yếu tố như đất đai, khí hậu, và nguồn nước ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất. Việc phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất là cơ sở để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

1.1. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp

Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại xã Tân Hòa cho thấy sự đa dạng trong các loại hình sử dụng đất, bao gồm trồng lúa, cây công nghiệp và cây ăn quả. Tuy nhiên, việc sử dụng đất chưa thực sự hiệu quả do thiếu đầu tư thâm canh và quản lý chưa hợp lý. Các bảng thống kê về hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các mô hình sản xuất. Điều này đòi hỏi cần có các giải pháp để tối ưu hóa việc sử dụng đất.

1.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế

Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại xã Tân Hòa được thực hiện thông qua việc phân tích chi phí sản xuất và thu nhập thuần. Kết quả cho thấy, các mô hình trồng lúa và cây công nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại hình khác. Tuy nhiên, việc đầu tư thâm canh và áp dụng công nghệ mới vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sử dụng đất.

II. Đất nông nghiệp xã Tân Hòa

Đất nông nghiệp xã Tân Hòa có điều kiện tự nhiên thuận lợi với đất đai màu mỡ và hệ thống thủy lợi tốt. Tuy nhiên, việc sử dụng đất chưa được tối ưu do thiếu quy hoạch và đầu tư. Các loại hình sử dụng đất chủ yếu bao gồm trồng lúa, cây công nghiệp và cây ăn quả. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định các mô hình sản xuất phù hợp, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

2.1. Cơ cấu sử dụng đất

Cơ cấu sử dụng đất tại xã Tân Hòa được phân bố chủ yếu vào các loại hình sản xuất nông nghiệp như trồng lúa, cây công nghiệp và cây ăn quả. Tuy nhiên, việc phân bố đất chưa hợp lý dẫn đến hiệu quả sử dụng đất chưa cao. Các bảng thống kê về cơ cấu sử dụng đất cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các loại hình sử dụng đất, đòi hỏi cần có sự điều chỉnh để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất.

2.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại xã Tân Hòa bao gồm việc áp dụng các công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp, đầu tư thâm canh và quản lý đất đai hiệu quả. Các giải pháp này nhằm tối ưu hóa việc sử dụng đất, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Đồng thời, việc quy hoạch và phân bố đất hợp lý cũng là yếu tố quan trọng giúp phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

III. Quản lý đất nông nghiệp

Quản lý đất nông nghiệp là yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tại xã Tân Hòa, việc quản lý đất nông nghiệp còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng sử dụng đất chưa hiệu quả. Các giải pháp quản lý đất nông nghiệp bao gồm việc xây dựng quy hoạch sử dụng đất, tăng cường công tác kiểm tra và giám sát, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về việc sử dụng đất bền vững.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất là giải pháp quan trọng trong quản lý đất nông nghiệp. Tại xã Tân Hòa, việc quy hoạch sử dụng đất cần được thực hiện dựa trên điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương. Quy hoạch sử dụng đất giúp phân bố đất hợp lý, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

3.2. Nâng cao nhận thức người dân

Nâng cao nhận thức người dân về việc sử dụng đất bền vững là yếu tố quan trọng trong quản lý đất nông nghiệp. Tại xã Tân Hòa, việc tuyên truyền và giáo dục người dân về các phương pháp sử dụng đất hiệu quả và bền vững sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn, tư liệu sản xuất đặc biệt và là thành phần thiết yếu của môi trường sống. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và gia tăng dân số, quỹ đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp và đối mặt với nguy cơ suy thoái độ phì nhiêu. Xã Tân Hòa là một xã miền núi thuộc huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, có điều kiện đất đai thổ nhưỡng thuận lợi cho nhiều loại cây trồng và hệ thống thủy lợi tương đối đảm bảo. Tuy nhiên, địa phương có xuất phát điểm kinh tế thấp, chưa phát triển các cơ sở công nghiệp và dịch vụ, hệ thống hạ tầng giao thông nội đồng chất lượng chưa cao, gây cản trở cho cơ giới hóa nông nghiệp. Áp lực chuyển dịch đất đai sang các mục đích phi nông nghiệp đòi hỏi địa phương phải đánh giá khoa học thực trạng sử dụng đất nhằm đề xuất các loại hình sử dụng đất (Land Use Types - LUT) hiệu quả và bền vững.

Đề tài đặt ra các mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, từ đó lựa chọn loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Điều tra, đánh giá những thuận lợi và khó khăn của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến sản xuất nông nghiệp của xã Tân Hòa.
  2. Đánh giá hiệu quả và xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã.
  3. Lựa chọn loại hình sử dụng đất (LUT) đạt hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường.
  4. Đề xuất các loại hình sử dụng đất nông nghiệp và giải pháp phát triển phù hợp cho sản xuất nông nghiệp tại xã Tân Hòa.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các loại đất sản xuất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Tân Hòa. Phạm vi không gian được giới hạn trong toàn bộ ranh giới hành chính xã Tân Hòa với diện tích tự nhiên 2.039,93 ha. Thời gian thực hiện nghiên cứu tập trung từ tháng 08/2017 đến tháng 11/2017, sử dụng chuỗi số liệu hiện trạng và thống kê nông hộ trong giai đoạn 2016–2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kế thừa hệ thống cơ sở lý luận về thổ nhưỡng học và quản lý đất đai:

• Định nghĩa về đất của V.V. Dokuchaev (đất hình thành từ 5 yếu tố: khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian) cùng quan điểm của Hội Khoa học Đất Việt Nam (2000) và quy định của Luật Đất đai năm 1993 về đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt.
• Khung đánh giá đất đai của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1976) cùng các tài liệu hướng dẫn bổ sung (FAO 1983, 1985, 1989, 1990, 1992) về phân loại đất thích hợp (Land Suitability Classification), so sánh yêu cầu sử dụng đất với chất lượng đất gắn với phân tích kinh tế, xã hội, môi trường.
• 5 nguyên tắc quản lý đất đai bền vững từ Hội thảo Nairobi (1991): duy trì nâng cao sản lượng, giảm rủi ro, bảo vệ tiềm năng tài nguyên, sử dụng lâu bền, được xã hội chấp nhận; kết hợp 3 tiêu chí bền vững ở Việt Nam (kinh tế, xã hội, môi trường).

Tác giả đã vận dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và định lượng:

• Thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo thống kê, số liệu kiểm kê đất đai năm 2016–2017, tài liệu quy hoạch, bản đồ địa chính và báo cáo kinh tế - xã hội lưu trữ tại UBND xã Tân Hòa và các phòng ban chuyên môn huyện Phú Bình.
• Thu thập số liệu sơ cấp: Ứng dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) và điều tra nông hộ có sự tham gia của người dân. Tổng số mẫu điều tra là 40 hộ phân bổ tại 14 xóm (mỗi xóm 2–3 hộ), chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo 3 nhóm mức sống: hộ khá, hộ trung bình và hộ nghèo. Nội dung khảo sát bao gồm diện tích gieo trồng, sản lượng, đơn giá, chi phí vật tư (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật), công lao động và tác động môi trường.
• Phương pháp tính toán chỉ tiêu kinh tế:
  • Tổng giá trị sản xuất: $T = \sum (p_i \cdot q_i)$ (trong đó $p_i$ là khối lượng sản phẩm thứ $i$/ha/năm, $q_i$ là đơn giá thị trường).
  • Thu nhập thuần túy: $N = T - C_{sx}$ ($C_{sx}$ là chi phí sản xuất gồm chi phí vật chất và lao động).
  • Hiệu quả sử dụng vốn: $H = T / C_{sx}$ (lần).
  • Giá trị ngày công lao động: $GTNCLĐ = N / \text{Tổng số công lao động}$ (nghìn đồng/công).
• Phương pháp thống kê và xử lý số liệu: Tổng hợp, phân loại và phân tích số liệu điều tra bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại xã miền núi Tân Hòa. Xác định rõ mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu, phạm vi không gian - thời gian cùng ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong công tác quản lý tài nguyên đất cấp xã.

Phần 2: Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Tổng hợp các khái niệm về đất, đất nông nghiệp và các nhân tố tự nhiên (khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng), kinh tế - xã hội (dân số, lao động, chính sách) chi phối việc sử dụng đất. Phân tích lịch sử các phương pháp đánh giá đất đai tại Liên Xô cũ (1950–1986), Anh, Canada và quy trình chuẩn hóa của FAO (1976).

Nội dung tổng quan	Số liệu / Chỉ số tiêu biểu
Thoái hóa đất toàn cầu (Bảng 2.1)	Tổng diện tích thoái hóa toàn cầu là 1.214 triệu ha; Châu Á chiếm 452 triệu ha (37,2%), Châu Phi chiếm 321 triệu ha (26,4%).
Đất 'có vấn đề' ở Việt Nam (Bảng 2.2)	Tổng cộng 24.662 nghìn ha; trong đó đất có độ dốc >25% là 12.391 nghìn ha, đất xói mòn 5.760 nghìn ha, đất bạc màu 2.984 nghìn ha, đất phèn 2.146 nghìn ha.
Dự báo đất canh tác thế giới (Bảng 2.3)	Đất canh tác bình quân đầu người giảm từ 0,46 ha/người (1965) xuống 0,25 ha/người (2000) và dự báo còn 0,20 ha/người (2025).
Quỹ đất nông nghiệp Việt Nam	Tổng diện tích tự nhiên 33.105,10 nghìn ha; đất nông nghiệp 25.127,3 nghìn ha (75,9%); đất sản xuất nông nghiệp 9.598,8 nghìn ha (38,2% đất nông nghiệp); bình quân đất canh tác chỉ đạt 0,12 ha/người.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa 4 nội dung nghiên cứu gắn với địa bàn xã Tân Hòa: điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội; hiện trạng và phân loại LUT; đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường; đề xuất giải pháp. Quy định rõ thiết kế phiếu điều tra 40 nông hộ trên 14 xóm, công thức tính toán 4 chỉ số kinh tế ($T, N, H, GTNCLĐ$) và các tiêu chí định tính về mức độ an ninh lương thực, tạo việc làm, tỷ lệ che phủ và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Tân Hòa

• Điều kiện tự nhiên: Tổng diện tích tự nhiên là 2.039,93 ha. Địa hình dốc từ Bắc xuống Nam, độ chênh cao 0,5–0,8 m/km chiều dài, bị chia cắt bởi đồi núi, ao hồ đập xen kẽ các dải ruộng. Khí hậu nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình 23,1–24,4°C, tổng tích ôn 8.000°C, lượng mưa 2.000–2.500 mm/năm, độ ẩm 81–82%. Thủy văn có 80% diện tích canh tác phụ thuộc nguồn nước từ đập Trại Gạo và các hồ đập nhỏ. Thổ nhưỡng chính gồm đất feralit màu nâu vàng trên đá phiến thạch sét (vùng đồi núi) và đất lúa nước trên sản phẩm dốc tụ (thung lũng, chân đồi). Rừng có 725,6 ha (chủ yếu là keo và bạch đàn).
• Dân số và hạ tầng: Toàn xã có 2.340 hộ với 9.269 nhân khẩu (4.649 nam chiếm 50,16%; 4.620 nữ chiếm 49,84%), phân bố trên 14 xóm. Thành phần dân tộc gồm người Kinh (khoảng 60%), Tày và Nùng (khoảng 40%). Đã kiên cố hóa 3.000 m kênh mương nội đồng; đầu tư nhiều tuyến đường giao thông liên xóm (tuyến đi Đồng Ca dài 693 m nguồn vốn CT 135 trị giá 1 tỷ đồng, xóm Hân 2,7 km, xóm Giếng Mật 1.301 m, xóm U 1.790 m...).

2. Hiện trạng sử dụng đất năm 2017

Theo số liệu thống kê năm 2017 (Bảng 4.2 và Bảng 4.3):

• Đất nông nghiệp (NNP): 1.786,56 ha (chiếm 87,59% diện tích tự nhiên).
  • Đất sản xuất nông nghiệp (SXN): 1.034,80 ha (chiếm 50,74% diện tích tự nhiên, 57,9% đất nông nghiệp). Gồm: Đất trồng cây hàng năm 719,95 ha (lúa 524,83 ha; cây hàng năm khác 194,62 ha); Đất trồng cây lâu năm 315,35 ha (bưởi, nhãn).
  • Đất lâm nghiệp (LNP): 713,89 ha (100% là đất rừng sản xuất, chiếm 35,00% diện tích tự nhiên).
  • Đất nuôi trồng thủy sản (NTS): 37,87 ha (chiếm 1,86% diện tích tự nhiên).
• Đất phi nông nghiệp (PNN): 253,37 ha (chiếm 12,41% diện tích tự nhiên), trong đó đất ở nông thôn là 71,03 ha (3,47%), đất chuyên dùng 88,38 ha (4,33%), đất nghĩa trang 15,58 ha, đất sông suối 15,00 ha, đất mặt nước chuyên dùng 59,99 ha.
• Đất chưa sử dụng: 0,00 ha.

3. Các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp (LUT)

Khảo sát xác định 4 LUT chính với 7 kiểu sử dụng đất cụ thể (Bảng 4.4):

• LUT 1 (Đất chuyên lúa): Kiểu Lúa xuân – Lúa mùa (LX - LM). Bố trí trên đất thịt nhẹ đến thịt nặng, chủ động nước tưới, gieo cấy các giống Syn 6, VL20, Nhị ưu 838, HT1, Khang dân 18, N97, Bio 404, Bao thai.
• LUT 2 (Đất 2 vụ lúa – cây vụ đông): Gồm 2 kiểu: LX – LM – Lạc và LX – LM – Ngô. Canh tác trên chân đất vàn cao, đất thịt trung bình.
• LUT 3 (Đất 1 lúa – màu): Gồm 2 kiểu: Lạc xuân – LM và Ngô xuân – LM. Áp dụng ở vùng đất vàn cao, khả năng tưới tiêu hạn chế, dùng giống lúa chịu hạn (Khang dân đột biến, Nhị ưu 838).
• LUT 4 (Đất chuyên màu): Gồm 2 kiểu: Ngô xuân – Ngô đông và Ngô đông – Lạc xuân.

4. Đánh giá hiệu quả kinh tế cây trồng và các LUT

Số liệu điều tra từ 40 hộ nông dân được tổng hợp tại Bảng 4.5, Bảng 4.6 và Bảng 4.8:

Loại cây trồng	Năng suất (tạ/ha)	GTSX (1.000 đ/ha)	CPSX (1.000 đ/ha)	TNT (1.000 đ/ha)	HQSDV (lần)	GTCLĐ (1.000 đ/ngày)
Lạc	33,24	59.832,0	13.490,0	46.342,0	4,4	278,83
Lúa mùa	63,71	50.968,0	16.010,0	34.958,0	3,2	210,33
Lúa xuân	55,40	41.550,0	15.248,0	26.302,0	2,7	189,90
Ngô xuân	41,55	31.162,5	12.271,0	18.891,5	2,5	136,40
Ngô đông	38,78	29.085,0	12.132,0	16.953,0	2,4	102,00

Kiểu sử dụng đất (LUT)	GTSX (1.000 đ/ha)	CPSX (1.000 đ/ha)	TNT (1.000 đ/ha)	HQSDV (lần)	GTCLĐ (1.000 đ/công)	Phân cấp hiệu quả
LX – LM – Lạc	152.350,0	44.748,0	107.602,0	3,40	226,35	Cao
LX – LM – Ngô	121.603,0	44.748,0	78.213,0	2,70	167,41	Trung bình
Lạc xuân – LM	110.800,0	29.500,0	81.300,0	3,80	244,58	Cao (HQSDV, GTCLĐ)
Ngô đông – Lạc xuân	112.185,0	25.622,0	63.295,0	3,40	190,41	Trung bình
2 vụ lúa (LX – LM)	92.518,0	31.258,0	61.260,0	2,95	200,11	Trung bình
Ngô xuân – LM	80.053,0	28.142,0	51.911,0	2,80	156,16	Thấp
Ngô xuân – Ngô đông	60.247,5	24.403,0	35.844,5	2,45	119,20	Thấp

Ghi chú phân cấp (Bảng 4.7): Mức Cao khi GTSX >150 triệu đ, TNT >100 triệu đ, HQSDV >3,5 lần, GTCLĐ >220 nghìn đ/công; Mức Thấp khi GTSX <100 triệu đ, TNT <60 triệu đ, HQSDV <2,5 lần, GTCLĐ <180 nghìn đ/công.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:

  • Xác lập bức tranh hiện trạng sử dụng đất: Đất nông nghiệp chiếm 87,59% diện tích tự nhiên, trong đó diện tích đất cây hàng năm chiếm 719,95 ha và đất lâm nghiệp chiếm 713,89 ha. Địa phương đã khai thác hết quỹ đất tự nhiên, tỷ lệ đất chưa sử dụng là 0%.
  • Định lượng rõ nét hiệu quả của từng loại cây: Cây lạc có hiệu quả kinh tế cao nhất (TNT 46.342 nghìn đồng/ha, HQSDV 4,4 lần, GTCLĐ 278,83 nghìn đồng/ngày), trong khi cây ngô đông có hiệu quả thấp nhất (TNT 16.953 nghìn đồng/ha, HQSDV 2,4 lần, GTCLĐ 102,00 nghìn đồng/ngày).
  • Phân hạng hiệu quả kinh tế các LUT: Kiểu canh tác 3 vụ Lúa xuân – Lúa mùa – Lạc dẫn đầu về tổng thu nhập thuần (107.602 nghìn đồng/ha), tiếp theo là Lạc xuân – Lúa mùa (81.300 nghìn đồng/ha) với suất sinh lời của đồng vốn cao nhất (3,8 lần). Các kiểu độc canh màu hoặc 2 vụ ngô (Ngô xuân – Ngô đông) cho hiệu quả kinh tế và giá trị ngày công thấp nhất (TNT chỉ 35.844,5 nghìn đồng/ha, GTCLĐ 119,20 nghìn đồng/công).

• Giải pháp và kiến nghị của tác giả:

  • Chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Mở rộng diện tích trồng cây họ đậu (cây lạc) trong cả vụ xuân và vụ đông để tăng thu nhập và cải tạo độ phì nhiêu của đất; giảm dần diện tích trồng ngô kém hiệu quả.
  • Hạ tầng kỹ thuật: Tiếp tục kiên cố hóa hệ thống kênh mương nội đồng, nâng cấp đường giao thông nông thôn phục vụ đưa cơ giới hóa vào khâu làm đất và vận chuyển nông sản.
  • Kỹ thuật và liên kết thị trường: Tăng cường tập huấn khuyến nông, chuyển giao giống lúa lai, lúa chất lượng cao thay thế giống thoái hóa địa phương; hỗ trợ nông dân tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và xây dựng chuỗi tiêu thụ sản phẩm hàng hóa.

• Đóng góp tự nêu của đề tài:

  • Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và điều tra nông hộ chuẩn xác về cơ cấu chi phí, lợi nhuận thực tế của các loại hình sử dụng đất tại xã Tân Hòa năm 2017.
  • Cung cấp luận cứ khoa học hỗ trợ UBND xã Tân Hòa và Phòng Tài nguyên & Môi trường huyện Phú Bình trong việc lập, điều chỉnh quy hoạch và kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng bền vững.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Quy mô mẫu khảo sát sơ cấp dừng lại ở 40 hộ nông dân trên địa bàn 14 xóm, tập trung chủ yếu vào nhóm đất sản xuất cây hàng năm.
  • Số liệu chi phí, doanh thu và giá bán nông sản được tính toán tại thời điểm năm 2016–2017, chịu tác động bởi biến động giá cả thị trường ngắn hạn.
  • Chưa đi sâu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai (Land Unit Map) và tích hợp GIS để chồng xếp đánh giá mức độ thích ứng tự nhiên của từng khoanh đất theo đúng phân hạng FAO.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng quy mô điều tra sang các loại hình sử dụng đất lâm nghiệp (713,89 ha rừng sản xuất) và đất trồng cây lâu năm (315,35 ha bưởi, nhãn) để có đánh giá toàn diện.
  • Ứng dụng công nghệ GIS và viễn thám kết hợp phân tích mẫu thổ nhưỡng chuyên sâu nhằm xây dựng bản đồ phân hạng thích nghi đất đai chi tiết đến từng thôn xóm.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên chuyên ngành Địa chính Môi trường, Quản lý Đất đai, Quản lý Tài nguyên Nông lâm nghiệp, Phát triển Nông thôn.
  • Cán bộ địa chính, nông nghiệp và cán bộ quản lý cấp xã, phòng chuyên môn cấp huyện thực hiện công tác quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp.
• Nội dung đáng giá để trích dẫn:
  • Khung phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) điều tra kinh tế nông hộ và hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu hiệu quả kinh tế ($T, N, H, GTNCLĐ$).
  • Bảng số liệu chi tiết về cơ cấu sử dụng đất năm 2017, năng suất cây trồng và phân cấp hiệu quả kinh tế của 7 kiểu sử dụng đất trên địa bàn xã miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng diện tích tự nhiên và cơ cấu đất nông nghiệp của xã Tân Hòa năm 2017 là bao nhiêu? Tổng diện tích đất tự nhiên của xã Tân Hòa là 2.039,93 ha. Đất nông nghiệp chiếm 1.786,56 ha (87,59%), trong đó đất sản xuất nông nghiệp là 1.034,80 ha (chiếm 50,74% diện tích tự nhiên), đất lâm nghiệp là 713,89 ha (chiếm 35,00%), đất nuôi trồng thủy sản là 37,87 ha (chiếm 1,86%). Xã không còn diện tích đất chưa sử dụng (0,00 ha).

2. Xã Tân Hòa có những loại hình sử dụng đất (LUT) sản xuất nông nghiệp nào? Địa phương có 4 LUT với 7 kiểu canh tác:

• LUT 1: Chuyên lúa (Lúa xuân – Lúa mùa).
• LUT 2: 2 lúa – cây vụ đông (Lúa xuân – Lúa mùa – Lạc; Lúa xuân – Lúa mùa – Ngô).
• LUT 3: 1 lúa – màu (Lạc xuân – Lúa mùa; Ngô xuân – Lúa mùa).
• LUT 4: Chuyên màu (Ngô xuân – Ngô đông; Ngô đông – Lạc xuân).

3. Cây trồng nào mang lại thu nhập thuần và giá trị ngày công cao nhất trên 1 ha? Cây lạc đem lại hiệu quả cao nhất: năng suất 33,24 tạ/ha, thu nhập thuần 46.342 nghìn đồng/ha, hiệu quả sử dụng vốn 4,4 lần và giá trị ngày công lao động đạt 278,83 nghìn đồng/ngày. Thấp nhất là cây ngô đông với thu nhập thuần chỉ đạt 16.953 nghìn đồng/ha và giá trị ngày công đạt 102,00 nghìn đồng/ngày.

4. Loại hình sử dụng đất (LUT) nào đạt hiệu quả kinh tế tổng thể cao nhất? Kiểu sử dụng đất Lúa xuân – Lúa mùa – Lạc đạt hiệu quả kinh tế cao nhất toàn xã với tổng giá trị sản xuất 152.350 nghìn đồng/ha, thu nhập thuần 107.602 nghìn đồng/ha và hiệu quả sử dụng vốn 3,4 lần. Kiểu Lạc xuân – Lúa mùa có hiệu quả sử dụng vốn cao nhất đạt 3,8 lần và giá trị công lao động đạt 244,58 nghìn đồng/công.

5. Những trở ngại tự nhiên và hạ tầng chính đối với sản xuất nông nghiệp tại địa phương là gì? Địa hình xã bị chia cắt mạnh bởi đồi núi và ao hồ đập, độ chênh cao 0,5–0,8 m/km gây khó khăn cho bố trí hạ tầng; 80% diện tích canh tác phụ thuộc nguồn nước từ đập Trại Gạo và các đập nhỏ; hệ thống giao thông nông thôn chất lượng thấp làm hạn chế việc cơ giới hóa và gây khó khăn cho khâu vận chuyển nông sản trong mùa mưa.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Ngọc đã phản ánh toàn diện thực trạng và phân tích định lượng hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu khẳng định các mô hình luân canh kết hợp cây họ đậu (cây lạc) và tăng vụ đông đạt hiệu quả kinh tế và giá trị ngày công vượt trội so với các công thức độc canh lúa hoặc ngô truyền thống. Đây là tài liệu điều tra thực địa có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn rõ rệt, cung cấp căn cứ trực tiếp cho công tác quản lý và chuyển đổi cơ cấu cây trồng bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là điều kiện tồn tại và phát triển của con ngươi và các sinh vật khác trên trái đất. Theo luật đất đai 1993 có ghi “ Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng đặc biệt của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, an ninh quốc phòng”. Xã hội ngày càng phát triển đất đai ngày càng có vai trò quan trọng, bất kì một ngành sản xuất nào thì đất đai luôn là tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế được.

Đối với nước ta, một nước nông nghiệp thì vị trí của đất đai càng quan trọng và ý nghĩa hơn. Xã hội phát triển, dân số tăng nhanh kéo theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực và thực phẩm, chỗ ở cũng như các nhu cầu về văn hóa, xã hội. Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng đó. Các hoạt động ấy làm cho diện tích đất nông nghiệp vốn có hạn về diện tích ngày càng bị thu hẹp, đồng thời làm giảm độ màu mỡ và giảm tính bền vững trong sử dụng đất.

Xã Tân Hòa là xã miền núi của huyện Phú Bình, có điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tương đối thuận lợi, đất đai thổ nhưỡng tốt phù hợp với nhiều loại cây trồng; có hệ thống giao thông đường bộ thuận tiện, có hệ thống thủy lợi tốt đáp ứng được yêu cầu phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, xã Tân Hòa còn nhiều khó khăn,không có cơ sở kinh tế công nghiệp, dịch vụ, xuất phát điểm kinh tế thấp, chưa có thị trường và cơ sở sản xuất hàng hoá, hệ thống giao thông nông thôn chất lượng còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu phục vụ cơ giới hóa nông nghiệp. h 2 Hiện nay trên địa bàn xã quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ, quá trình này đã gây áp lực mạnh tới việc sử dụng đất đai, chuyển đổi cơ cấu đất đai và cơ cấu lao động đặc biệt là việc chuyển diện tích đất nông nghiệp sang sử dụng vào các mục đích khác đòi hỏi xã phải phát huy được thế mạnh về tiềm năng đất đai cũng như lao động của mình. Đồng thời để đáp ứng được yêu cầu phát triển chung của huyện, xã Tân Hòa cần phải có những định hướng lớn trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội một cách toàn diện đặc biệt phải quan tâm đến vấn đề sản xuất nông nghiệp.

Do vậy, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả, hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu. Việc nghiên cứu, đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của xã càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Xuất phát từ thực tiễn và nhu cầu trên, được sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của cô giáo TS. Nguyễn Thị Lợi, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”.

Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, từ đó lựa chọn loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tân Hoà, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.