Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là kết quả lâu dài của một quá trình đấu tranh anh dũng của dân tộc trong hàng nghìn năm lịch sử, là máu xương của nhiều thế hệ con người Việt Nam trong chiến đấu và lao động. Đất đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội, nó là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quá trình sản xuất, cơ sở trung gian không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Đồng thời đất đai là môi trường duy nhất sản xuất ra lương thực thực phẩm nuôi sống con người. Việc sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp đã trở thành vấn đề cấp thiết của mỗi quốc gia.
Dân số tăng nhanh kéo theo vấn đề an ninh lương thực, chỗ ở, xây dựng các công trình cho sản xuất và nhiều công trình khác đã chiếm một diện tích đất không nhỏ, quỹ đất nông nghiệp có hạn lại còn đang bị ảnh hưởng, suy thoái dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất cũng như quá trình đô thị hóa đã góp phần làm giảm diện tích đất nông nghiệp, do đó việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và sau đó đưa ra những lựa chọn, đề xuất, phương hướng giải pháp giúp cho việc sử dụng đất được hiệu quả nhất là rất cần thiết trên toàn thế giới. Đối với một nước có nền nông nghiệp chủ yếu như Việt Nam lại càng cấp thiết hơn bao giờ hết. Phú Tiến là một xã miền núi nằm phía đông nam của huyện Định Hóa, cách trung tâm huyện khoảng 15km. Xã có diện tích 14,43 km2 với đặc điểm một xã miền núi của vùng đông bắc, có diện tích đất nông nghiệp lớn và nông nghiệp giữ một vị trí quan trong trong sự phát triển kinh tế của xã, hiện nay với quá trình đô thị hóa ngày càng nhanh, diện tích đất nông nghiệp ngày e 2 càng bị thu hẹp vì vậy việc sử dụng hợp lý cũng như khai thác có hiệu quả đất nông nghiệp của xã là một việc rất cấp bách và quan trọng.
Từ vấn đề thực tiễn đó em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất phương hướng sử dụng đất hiệu quả trên địa bàn xã Phú Tiến - Huyện Định Hóa - Tỉnh Thái Nguyên” với sự đồng ý của ban chủ nhiệm khoa quản lý tài nguyên trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, Đồng thời với sự hướng dẫn của thầy giáo TS. Phan Đình Binh 1. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích nghiên cứu đề tài Đánh giá hiệu quả sử dụng đất và xác định một số loại hình sử dụng đất có hiệu quả từ đó định hướng các loại hình sử dụng đất bền vững trên địa bàn xã Phú Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
Mục Tiêu của đề tài Nghiên cứu đặc điểm của các loại hình sử dụng đất trong mối quan hệ giữa tài nguyên đất, môi trường và điều kiện sinh thái nông nghiệp tại xã Phú Tiến Trên cơ sở các nguồn tài liệu đánh giá hiệu quả sử dụng đất đai xác định mức độ phù hợp của đất đai hiện tại trên địa bàn xã từ đó xác định các loại hình sử dụng đất thích hợp cho tương lai Định hướng sử dụng đất nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên địa bàn xã Phú Tiến Lựa chọn các loại hình sử dụng đất có hiệu quả nhất cho địa bàn xã 1. Yêu cầu của đề tài Đánh giá lợi thế và hạn chế về điều kiện tự nhiên, Kinh tế - Xã hội để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất tại địa phương. Đánh giá tiềm năng đất sản xuất nông nghiệp, xác định đặc điểm của các loại hình sử dụng đất. Lựa chọn được loại hình sử dụng đất có hiệu quả cao e 3 Định hướng sử dụng đất, các giải pháp nâng cao sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Phú Tiến, huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên.
Ý nghĩa nghiên cứu của đề tài Củng cố kiến thức đã được học tại nhà trường và các kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập sử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. Trên cơ sở đánh giá hiệu quả đất đai, từ đó định hướng về đề xuất những giải pháp sử dụng đất hiệu quả cao vè bền vững, phù hợp với điều kiện của địa phương. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận Và cơ sở thực tiễn của đề tài 2. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp * Khái niệm và quá trình hình thành đất - Khái niệm đất + Đất là phần mềm mặt vỏ của trái đất mà ở đó cây cối có thể mọc được và đất được hiểu theo nghĩa rộng như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm các cấu thành của môi trường sinh thái ngay bên trên và dưới bề mặt đó bao gồm: khí hậu, thời tiết, thổ nhưỡng, địa hình, mặt nước (hồ, sông, suối…). Đất là lớp mặt tươi xốp của lục địa có khả năng sản sinh ra sản phẩm của cây trồng.
Đất là lớp phủ thổ nhưỡng là thổ quyển, là một vật thể tự nhiên, mà nguồn gốc của thể tự nhiên đó là do hợp điểm của 4 thể tự nhiên khác của hành tinh là thạch quyển, khí quyển, thủy quyển và sinh quyển. Sự tác động qua lại của bốn quyển trên và thổ quyển có tính thường xuyên và cơ bản (Nguyễn Ngọc Nông, 2008)[5]. + Đất đai là loại tài nguyên được sử dụng cho tất cả các ngành kinh tế - xã hội, nó là điều kiện tồn tại và phát triển của con người, trong tiến trình lịch sử phát triển của xã hội loài người, con người và đất đai ngày càng có quan hệ mật thiết với nhau, đất đai trở thành nguồn tài nguyên quý giá của con người, con người dựa vào đất đai để tạo ra sản phẩm để nuôi sống mình và gia đình. Điều này cho thấy, cùng với sự phát triển tiến bộ xã hội thì con người càng cần phải có những tác động tích cực tới loại tài nguyên này một cách khoa học, hợp lý và tiết kiệm để không những đem lại hiệu quả kinh tế cao trong sử e 5 dụng đất mà còn đảm bảo an toàn quỹ đất, bảo vệ môi trường sống không những cho hiện tại mà còn cho cả tương lai (Lương Văn Hinh, 2003)[3].
- Khái niệm đất nông nghiệp + Đất nông nghiệp là tất cả những diện tích được sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp. Đất đai là yếu tố tích cực của quá trình sản xuất, là điều kiện vật chất - cơ sở không gian, đồng thời là đối tượng lao động(luôn chịu sự tác động của quá trình sản xuất như cày, bừa, xới xáo.) và công cụ hay phương tiện lao động (sử dụng để trồng trọt, chăn nuôi. Quá trình sản xuất nông - lâm nghiệp luôn liên quan chặt chẽ với độ phì nhiêu quá trình sinh học tự nhiên của đất. * Những nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất - Các yếu tố về điều kiện tự nhiên: Điều kiện tự nhiên có rất nhiều yếu tố như: ánh sáng, nhiệt độ, lượng mưa, thủy văn, không khí… trong các yếu tố đó khí hậu là nhân tố hàng đầu của việc sử dụng đất đai, sau đó là điều kiện đất đai chủ yếu là địa hình, thổ nhưỡng và các nhân tố khác.
+ Điều kiện khí hậu: Đây là nhóm yếu tố ảnh hưởng rất lớn, trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và điều kiện sinh hoạt của con người. + Điều kiện đất đai: Sự khác nhau giữa địa hình, địa mạo, độ cao so với mực nước biển, độ dốc hướng dốc ảnh hưởng đến sản xuất và phân bố các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp. Mỗi vùng địa lý khác nhau có sự khác biệt về điều kiện ánh sáng, nhiệt độ, nguồn nước và các điều kiện tự nhiên khác. - Yếu tố về điều kiện kinh tế - xã hội Bao gồm các yếu tố như: Chế độ xã hội, dân số và lao động, thông tin và quản lý, trình độ phát triển của kinh tế hàng hóa, cơ cấu kinh tế và phân bổ sản xuất, các điều kiện về nông nghiệp, công nghiệp, giao thông, vận tải, sự e 6 phát triển của khoa học kỹ thuật công nghệ, trình độ quản lý, sử dụng lao động, các nhân tố điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế - xã hội tạo ra nhiều tổ hợp ảnh hưởng đến việc sử dụng đất đai.
Tuy nhiên mỗi yếu tố giữ vị trí và có tác động khác nhau. Vì vậy, cần dựa vào yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội trong lĩnh vực sử dụng đất đai để từ đó tìm ra những nhân tố thuận lợi và khó khăn để sử dụng đất đai đạt hiệu quả cao * Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong nông nghiệp Trong nông nghiệp đất đai là tài liệu quan trọng là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế. Đất là sản phẩm của tự nhiên và có giới hạn, phải biết cách sử dụng hợp lý để đảm bảo cho quỹ đất. Đất đai sử dụng vào nông nghiệp chiếm vị thế đang kể đối với sử phát triển toàn diện nền kinh tế, nhất là những nước lấy ngành nông nghiệp làm mũi nhọn.
Nông nghiệp là hoạt động sinh kế chủ yếu của đại bộ phận dân nghèo nông thôn, nước ta với hơn 80% dân cư tập trung chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, với hình thức sản xuất tự cấp tự túc đã phần nào đáp ứng được nhu cầu cấp thiết hàng ngày của người dân. Cùng với đó đất cung cấp lương thực, thực phẩm - một nhu cầu không thể thiếu được đối với cuộc sống con người. Vì vậy, đất đai có một vị trí quan trọng trong các ngành sản xuất đặc biệt là sản xuất nông nghiệp. * Vấn đề sử dụng đất hiệu quả và đánh giá hiệu quả sử dụng đất - Sử dụng đất hiệu quả + Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường.